Document · PDF

Bijlage 1 - Programmabegroting 2026-2029

RAAD IEPEN POADIUM (RAADZAAL) 30 oktober 2025, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Programmabegroting 2026-2029 (ynhâldlik)27.389 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2026-2029

Inhoudsopgave Inhoudsopgave............................................................................................................................ 2 1 BEGROTING .............................................................................................................................. 4 1.1 Ynlieding ........................................................................................................................... 4 1.2 Leeswijzer ......................................................................................................................... 6 1.3 In vogelvlucht .................................................................................................................... 7 1.3.1 Begroting in beeld ....................................................................................................... 7 1.3.2 Ontwikkelingen beleid .............................................................................................. 10 2 Besluitvorming ....................................................................................................................... 36 3 BELEIDSBEGROTING ................................................................................................................ 37 3.1 Programmaplan ............................................................................................................... 38 0.

Bestuur en ondersteuning .............................................................................................. 39 1. Veiligheid ....................................................................................................................... 46 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ....................................................................................... 53 3. Economie ....................................................................................................................... 58 4. Onderwijs....................................................................................................................... 62 5. Sport, cultuur en recreatie.............................................................................................. 66 6. Sociaal domein ............................................................................................................... 73 7. Volksgezondheid en milieu ............................................................................................ 83 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern ......................................................................... 89 Overhead .........................................................................................................................

100 3.2 Paragrafen ..................................................................................................................... 104 3.2.1 A - Lokale heffingen ............................................................................................... 105 3.2.2 B - Weerstandsvermogen c.a. .................................................................................. 116 3.2.3 C - Onderhoud kapitaalgoederen............................................................................ 146 3.2.4 D - Financiering ...................................................................................................... 150 3.2.5 E- Bedrijfsvoering ................................................................................................... 154 3.2.6 F - Verbonden partijen............................................................................................ 158 3.2.7 G - Grondbeleid ...................................................................................................... 174 3.2.8 H - Wet Open Overheid ........................................................................................... 178 4 FINANCIËLE BEGROTING ....................................................................................................... 181 4.1 Overzicht baten en lasten ..............................................................................................

182 4.1.1 Meerjarenbegroting ................................................................................................ 183 4.1.2 Toelichting .............................................................................................................. 184 Gemeente Tytsjerksteradiel 2

Programmabegroting 2026-2029 4.1.3 Baten en lasten per taakveld ................................................................................... 196 4.2 Uiteenzetting financiële positie en toelichting ............................................................... 200 4.2.1 EMU-saldo .............................................................................................................. 200 4.2.2 Investeringen .......................................................................................................... 201 4.2.3 Financiering ............................................................................................................ 202 4.2.4 Reserves ................................................................................................................. 203 4.2.5 Voorzieningen......................................................................................................... 203 4.3 Meerjarenbalans ............................................................................................................ 205 4.4 Subsidieoverzicht .......................................................................................................... 206

Gemeente Tytsjerksteradiel 3

Programmabegroting 2026-2029

1 BEGROTING 1.1 Ynlieding De lêste begrutting fan dizze bestjoersperioade leit foar jo. Mei foarsichtige planning en dúdlike keuzes presintearje wy in slútende begrutting foar 2026 en 2027. Dat jout oan dat wy finansjeel op koers lizze én romte fine foar ynvestearring yn ús mienskip. Wy sjogge kânsen om yn 2026 wichtige ynfestearrings te dwaan dy’t bydrage oan de leefberens en ûntwikkeling fan ús gemeente. Sa sette wy yn op it oanjeien fan de wentebou, de werynrjochting fan it sintrum fan Burgum en it stypjen fan ynisjativen út ús doarpen. Hjirmei wolle wy bouwe oan in gemeente dêr’t minsken graach wenje, wurkje en meielkoar libje. De ried hat by de Kadernota 2026–2029 dúdlik makke dat se har ynsette wol foar in mienskip dêr’t ek op mear gebieten ambysje toand wurdt. Wy hawwe de oprop fan de ried goed heard en de ynhâld fan dy moasje opnommen yn de begrutting, wêrby’t wy de finansjele stabiliteit hanthavenje yn alle gefallen foar 2026 en 2027. Yn it haadstik ‘Fûgelflecht’ fine jo hjir mear ynformaasje oer. Net alle winsken kinne tagelyk ynfolle wurde, mar troch yn petear te gean en goed ôf te weagjen, komme wy ta besluten dy’t it algemien belang tsjinje. It ôfrûne jier stie yn it teken fan it fierder opbouwen fan ús amtlike organisaasje. Wy hawwe wichtige stappen set om ús tsjinstberens nei ynwenners, organisaasjes en bedriuwen te fersterkjen.

Dat is ek werom te sjen yn dizze begrutting. Wy binne goed op wei, al is der ek op dat mêd noch wurk te fersetten. Yn ‘Fûgelflecht’ jouwe wy ek in byld fan ûntjouwingen dy’t kleur jouwe oan it ferlet yn ús gemeente. It finansjele perspektyf foar 2026 en 2027 is foarsichtich posityf. Mei skerpe, mar goed oerwage keuzes kinne wy in moaie slach meitsje. Foar de langere termyn sjogge wy wol útdagings. Fanôf 2028 kin de finansjele romte ûnder druk komme, benammen as der gjin strukturele oplossing komt foar it gemeentefûns. Wy kieze derfoar om dat no al dúdlik te meitsjen, sadat wy ús yn oerlis mei de nije ried strategysk tariede kinne op mooglike keuzes – sûnder no al yngripende maatregels te nimmen. Wy hoopje dat De Haach de needsaak fan gearwurking en trochbraken ûnderkent. De troonrede en miljoenenota fan dit jier komme yn in tiid wêryn’t ús lân ropt om ferbining en dúdlikheid. It is tiid foar werstel fan fertrouwen tusken gemeenten en it Ryk, en foar konkrete stappen foarút. Gemeenten hawwe ferlet fan duorsume finansjele ferhâldings, in lange termynfisy en ynvestearrings dy’t stabiliteit biede. Wy stean klear om mei ús maatskiplike partners ferantwurdlikens te nimmen. Mei in passende finansiering kinne wy bouwe oan in fearkrêftige en ferbûne mienskip – in mienskip dêr’t wy grutsk op wêze meie.

Gemeente Tytsjerksteradiel 4

Programmabegroting 2026-2029 Ta beslút Yn dizze programmabegrutting (2026-2029) wurde yn de algemiene haadstikken it belied en de finansjele middels dy’t dêrby hearre foar de kommende jierren op haadlinen presintearre. De fierdere útwurking fynt plak yn de programma's. Elts programma hat syn eigen útdagings dy't wy allinnich mei-inoar oanpakke kinne. Graach wolle wy, mei de ried en de mienskip, de opjeften foar it kommende jier oppakke en duorsum oparbeidzje oan in gemeente dêr’t romte is foar elkenien. It kolleezje tanket alle meiwurkers foar de ynset om dizze begrutting wer op priemen te setten. Burgum, 7 oktober 2025 Boargemaster en wethâlders fan Tytsjerksteradiel

Gemeente Tytsjerksteradiel 5

Programmabegroting 2026-2029

1.2 Leeswijzer In hoofdlijnen is de programmabegroting als volgt opgebouwd: BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. U vindt hierin de inleiding, de kaders en een overzicht van de huidige begroting ten opzichte van de vorige begroting. BESLUITVORMING Hierin staat concreet waarover u als raad een besluit neemt. BELEIDSBEGROTING De indeling hiervan is wettelijk verplicht en bevat o.a. •

Programmaplan De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: 

inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma, de voorstellen uit de Kadernota en hoe die een plek hebben gekregen in deze begroting.



beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van de BBV.



financieel, de lasten en baten per programma inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting.

 •

verbonden partijen.

Paragrafen

De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Naast de programma's moeten gemeenten minimaal zeven programma-overstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de paragrafen staat belangrijke informatie voor raadsleden om inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige kanten daarvan en de risico's. FINANCIËLE BEGROTING Dit is een financiële samenvatting van de baten en lasten vanuit de programma. Ook een prognose van de balans over de volgende vier jaren wordt hier gepresenteerd. VERDIEPING Tenslotte is er een aparte bijlage 'Verdieping'. Deze biedt per programma detailinformatie met betrekking tot de •

kosten per programma

•

taakvelden en producten per programma

•

indicatoren

Deze bijlage is vooral bedoeld voor de raad om extra achtergrondinformatie te verstrekken, maar maakt geen onderdeel uit van de besluitvorming.

Gemeente Tytsjerksteradiel 6

Programmabegroting 2026-2029

1.3 In vogelvlucht

1.3.1 Begroting in beeld OM TE BEGINNEN Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Veel werk wordt gedaan vanuit het gemeentehuis in Burgum. Maar we gebruiken ook enkele locaties voor de buitendienst, zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaar groen. We zijn een groene gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in. Alle werkzaamheden worden vanaf 2025 weer uitgevoerd vanuit de gemeente behalve de werkzaamheden voor ICT, die nog steeds worden uitgevoerd door de werkmaatschappij 8KTD (BVO-ICT). Om de opdracht uit te kunnen voeren verstrekt de Gemeenteraad een bijdrage aan de Werkmaatschappij. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). in de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: •

Wonen en werken

•

Samenleving

•

Bestuur en dienstverlening

De inkomsten zijn verdeeld in •

wat we van het Rijk ontvangen

•

alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen

Gemeente Tytsjerksteradiel 7

Programmabegroting 2026-2029

BEGROTING 2026 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2026 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000).

UITGAVEN

116.937

per inwoner

Bestuur en dienstverlening

22.393

682

Bestuur en ondersteuning

22.393

682

Samenleving

84.411

2.572

Onderwijs

6.677

203

Sociaal domein

51.673

1.574

Sport, cultuur en recreatie

10.313

314

Veiligheid

3.766

115

Volksgezondheid en milieu

11.982

365

Wonen en werken

10.134

309

694

Verkeer, vervoer en waterstaat

5.081

155

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

4.359

133

Economie

Per inwoner (in hele euro's) *

INKOMSTEN

3.562

117.069

per inwoner

Ontvangen wij van het rijk

76.972

2.345

Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen

40.096

1.222

Per inwoner (in hele euro's) *

3.566

RESULTAAT

131

Per inwoner (in hele euro's) *

per inwoner 4

* inwoneraantal per 01.01.2025

32.825

Gemeente Tytsjerksteradiel 8

Programmabegroting 2026-2029 BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam.

Balans per 1 januari 2026 (x € 1.000) BEZITTINGEN Bezittingen Voorraden, geld en vorderingen

76.764 12.550

TOTAAL

89.314

SCHULDEN Eigen vermogen Schulden

42.498 46.816

TOTAAL

89.314

Gemeente Tytsjerksteradiel 9

Programmabegroting 2026-2029

1.3.2 Ontwikkelingen beleid

Algemene ontwikkelingen Inleiding De Kadernota 2026-2029, zoals die op 3 juli jl. met uw raad is besproken, was richtinggevend voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd heeft echter niet stilgestaan tussen het bespreken van de Kadernota en het moment van samenstellen van deze begroting. De tussentijdse ontwikkelingen worden in deze paragraaf nader toegelicht. Wij moeten een begroting vaststellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht is, in ieder geval voor het begrotingsjaar 2026. Met deze begroting kunnen we constateren dat we hier aan voldoen. Uitgangspunten begroting 2026-2029 Bij de begrotingsopstelling van 2026-2029 wordt uitgegaan van het bestaand beleid zoals geformuleerd in de (meerjaren)begroting 2025-2028 en de Kadernota 2026-2029. De nieuwe beleidswensen op basis van de Kadernota 2026-2029 zijn geïntegreerd in deze begroting. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Daar waar nodig vinden bijstellingen plaats op grond van volumeaanpassingen in relatie tot de autonome ontwikkelingen van onze gemeente. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgaven- als aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIST geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2026-2029.

Gemeente Tytsjerksteradiel 10

Programmabegroting 2026-2029 De (meerjaren)begroting 2026-2029 wordt uitgedrukt in verwachte prijzen van 2026. Dit betekent dat we voor de jaren 2026 en verder uitgaan van een constant loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten. Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2026. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2027, 2028 en 2029. De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van het begrotingsjaar 2026, waarbij rekening is gehouden met: • stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten • ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds • ontwikkeling van de boekwaarden van de investeringen. Uitkomst begroting 2026-2029 Rekening houdende met bovengenoemde uitgangspunten is de uitkomst van de begroting en meerjarenraming als volgt: Ontwikkeling van het begrotingssaldo

(x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Saldo 2026-2029 na behandeling Kadernota

137

396

- 1.959

- 1.228

Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota

-6

- 220

- 697

- 1.235

Saldo begroting 2026-2029

131

176

- 2.656

- 2.463

Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting, die structureel materieel in evenwicht dient te zijn. In ieder geval voor het begrotingsjaar 2026.

Gemeente Tytsjerksteradiel 11

Programmabegroting 2026-2029 Ontwikkeling van het begrotingssaldo Om u inzicht te geven in de ontwikkelingen op hoofdlijnen tussen de begroting 2025-2028 en de begroting 2026-2029 is onderstaande tabel opgenomen. Hierin is de ontwikkeling van de begroting tussen de beide jaren weergegeven inclusief de stand bij de Kadernota 2026 - 2029. De diverse ontwikkelingen worden daarna toegelicht onder Ontwikkelingen na Kadernota. (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Saldi jaren 2026-2029 uit begroting 2025

-837

-208

-357

-15

Ontwikkelingen Kadernota

975

604

-1.602

-1.212

Bestaand beleid

Gemeentefonds

1.404

1.039

-1.150

-746

Nieuw beleid

-493

137

396

-1.959

-1.228

-390

-474

-698

-1.084

Aanpassing budgetten leges burgerzaken

Actualisatie afvalinzameling 2026

Actualisatie riolering 2026

Actualiseren kapitaallasten

246

192

-19

-23

Actualisering budget bezwarencommissie

Actualisering budget communicatie

Bijstellen budgetten WMO en Welzijn

Budgetten jeugd

-13

-12

Leges Omgevingsvergunningen 2026

100

Subsidie versierde wagens

Ontwikkeling stelpost lonen. prijzen en areealaccres

-957

-989

-1.030

-1.320

Gemeentefonds

240

Verhoging stelpost BTW compensatiefonds

240

Nieuw beleid

-62

-50

Bewustwordingsplan privacy en informatiebeveiliging

-10

Budget voor dagelijkse kosten van grondzaken

-50

Algemeen voorberiedingskrediet woningbouw

Subsidie Mienskiphûs Eastermar

Begroting Marrekrite 2026-2029

-2

Moties

205

-189

-341

Ontwikkeling lopende prijzen Saldo 2026-2029 na behandeling Kadernota NAGEKOMEN ONTWIKKELINGEN Bestaand beleid Aanpassen huurinkomsten diverse gebouwen Aanpassen storting onderhoudsvoorziening welzijnsgebouwen

Actualisering aanpassen huurinkomsten c.a. Schoolstraat 90 Burgum

Gemeente Tytsjerksteradiel 12

Programmabegroting 2026-2029 (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Motie M-7-1 Applicatie datamonitoring t.b.v. grip op uitgaven en

-16

-29

accres

-56

-7

-97

-244

-97

Digitale kaart recreatie en toerisme [Nr. 05.02]

-3

GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) [Nr. 06.03]

Groen beleidsplan [Nr. 05.01]

-445

-447

-452

-455

Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP) [Nr. 04.01]

-10

-15

-200

-350

-9

-41

Ontwikkelaar milieu specialisatie geluid [Nr. 08.11]

-29

Ontwikkelaar milieu specialisatie stikstof [Nr. 07.04]

-71

-45

-22

-98

-161

-216

Lagere stelpost jeugd

500

Lagere stelpost loon-, prijs- en accresontwikkelingen

500

Regeling Dorpenbudget aanpassen naar pilot

390

Saldo begroting 2026-2029

131

176

-2.656

-2.463

kosten jeugd [Nr. 06.04] Behandeling bodemrapporten en bodemsaneringsprojecten [Nr. 07.03] Beheerplan Oeverbescherming c.a. [Nr. 02.02] Beschermen van informatie binnen de organisatie [Nr. 00.05] Bijhouden data verkeersborden [Nr. 02.04] Capaciteit voor grondzaken t.b.v. werkvoorraad en ambities [Nr. 08.01] Capaciteit voor projectleiding (woningbouw)projecten [Nr. 08.04] Capaciteit voor projectondersteuning(woningbouw)projecten [Nr. 08.03]

Koppeling Platform Slappe Bodem - Funderingsloket [Nr. 08.06] Omzetten formatie teamassistent van incidenteel naar structureel [Nr. 08.10]

Ontwikkeling bedrijventerrein [Nr. 03.01] Programmavoorbereiding Buitengebied / Landschapselementen [Nr. 08.07] Regionale samenwerking [Nr. 00.06] Uitbreiding formatie Management-Informatiespecialist [Nr. 06.05] Uitvoering beleidstaken evenementen en alcoholwet [Nr. 01.06] Uitvoeringsplan verbeteren Schoolstraat, Passaazje en Markt (Centrum visie Burgum) [Nr. 03.02] Water Rioleringsplan [Nr. 07.02]

Motie M-7-2

Gemeente Tytsjerksteradiel 13

Programmabegroting 2026-2029 Ontwikkelingen na de Kadernota Bestaand beleid

Aanpassen huurinkomsten diverse gebouwen De huurinkomsten voor een aantal gebouwen staan niet meer goed in begroting verwerkt. Dit heeft met name te maken met het project "kosten verantwoorden op pandniveau", waarbij de inkomsten van een verzamelpost naar diverse posten worden verdeeld. Bovendien zijn een aantal wijzigingen in het huurbestand de afgelopen jaren niet in voldoende mate doorgevoerd. Het totaal van deze wijziging levert een nadeel van € 3.000 op voor de begroting.

Aanpassen storting onderhoudsvoorziening welzijnsgebouwen Bij de het opstellen van de jaarrekening 2024 is geconstateerd dat de onderhoudsvoorziening voor welzijnsgebouwen een te hoog saldo heeft in relatie tot de onderhoudswerkzaamheden die de komende jaren aan deze gebouwen moeten worden uitgevoerd. Dit betekent dat de jaarlijkse storting in de voorziening met € 65.000 naar beneden kan.Dit heeft een positief effect op het begrotingssaldo.

Aanpassing budgetten leges burgerzaken In 2014 werd de geldigheidsduur van reisdocumenten voor volwassenen verlengd van vijf naar tien jaar. Vanaf 2024 merken we de effecten van de nieuwe cyclus die is ontstaan door invoering van de langere geldigheidsduur van paspoorten en identiteitskaarten. Om deze piek op te vangen is bij de begroting 2024-2028 de formatie tijdelijk uitgebreid met 0,5 fte. Nu blijkt dat de begrote bedragen voor de te ontvangen leges burgerzaken voor rijbewijzen, reisdocumenten en huwelijken nog te laag zijn geraamd. Deze budgetten passen we aan. Voor de begroting betekent dit een meeropbrengst voor 2026 van € 68.000, voor 2027 € 79.000 en voor 2028 € 74.000.

Actualisatie afvalinzameling 2026 De begroting voor afvalinzameling is geactualiseerd en op basis daarvan is de afvalstoffenheffing 2026 berekend. De totale kosten voor inzameling en verwerking van afval gaan toenemen. Met name door hogere verwerkingskosten voor afval bij Afvalsturing Friesland NV (Omrin), gestegen personeelskosten, hogere kosten voor ondergrondse afvalvoorziening, hogere kosten voor exploitatie en aanschaf van voertuigen voor afvalinzameling. De kostenstijging wordt gedempt door meer inkomsten vanuit opbrengst elektrische apparaten, vetten, extra opbrengt Compostering en hogere nascheidingsvergoeding Verpact. Daarnaast wordt tariefkorting toegepast vanuit de voorziening reiniging van € 91.000. Het totaal leidt tot een stijging van 7% van de afvalstoffenheffing in 2026.

Actualisatie riolering 2026 De voor riolering is geactualiseerd en op basis daarvan is de rioolheffing 2026 opnieuw berekend. De stroomkosten, onderhoudskosten en personeelskosten zijn toegenomen. De volledig noodzakelijke verhoging van de rioolheffing wordt echter niet doorgerekend aan de inwoners. Er wordt uit de egalisatievoorziening riolering een onttrekking van € 138.000 gedaan om de stijging af te vlakken. Hierdoor kan de stijging van de rioolheffing in 2026 beperkt blijven tot 3%. Gemeente Tytsjerksteradiel 14

Programmabegroting 2026-2029

Actualisering kapitaallasten Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is en of er voldoende rekening is gehouden met de tussentijdse prijsontwikkelingen. Op basis van deze actualisatie nemen we voor de jaren 2026-2029 de volgende ontwikkelingen op het saldo mee. •

2026:

€ 246.000 V

•

2027:

€ 192.000 V

•

2028:

€

4.000 V

•

2029:

€

19.000 N

Actualisering aanpassen huurinkomsten c.a. Schoolstraat 90 Burgum Het gebouw Schoolstraat 90 in Burgum (de muziekschool) wordt verhuurd aan twee partijen. In 2024 zijn nieuwe huurovereenkomsten opgesteld, met als uitgangspunt marktconforme en kostprijs dekkende huur. Waarbij ook een onderscheid is gemaakt in huur en overige vergoedingen (voor nutsvoorzieningen en onderhoud). Per saldo leidt dit tot minder inkomsten en heeft de wijziging een nadelig effect op het begrotingssaldo. Bij de Kadernota 2026-2029 was reeds een verwachting van gederfde huurinkomsten van € 14.000 opgenomen. De

huurprijs

voor

Muziekschool

Wâldsang

gaat

door

het

aanpassen

van

huurovereenkomsten omhoog. De muziekschool heeft echter binnen zijn begroting hiervoor geen budget. Dit geldt ook voor de overige vergoedingen. Feitelijk komt dit er op neer dat er een hoger subsidiebedrag naar de muziekschool moet. De aanvullende meerkosten voor onze gemeente bedragen € 23.000 en komen ten laste van het begrotingssaldo.

Actualisering budget bezwarencommissie Het budget van de bezwarencommissie kent al een aantal jaar een onderuitputting doordat er minder zittingen plaatsvinden dan waar in de begroting rekening mee gehouden wordt. Het budget van de commissie verlagen we daarom structureel met € 7.000, hetgeen een voordeel voor de begroting oplevert.

Actualisering budget communicatie In de begroting 2022-2025 is op basis van de Kadernota 2022-2025 budget beschikbaar gesteld voor de participatiewebsite. Een deel van het budget (€ 10.000) is destijds beschikbaar gesteld aan de afdeling communicatie in de Werkmaatschappij 8KTD. Kosten voor de participatiewebsite worden echter niet meer gemaakt binnen de huidige afdeling communicatie en is ook niet elders benodigd in de organisatie. Dit levert een structureel voordeel van € 10.000 voor de begroting op.

Bijstellen budgetten WMO en Welzijn De budgetten voor WMO en Welzijn zijn voor de begroting 2026-2029 bijgesteld. Per saldo levert dit een structureel voordeel voor de begroting op van € 74.000. De bijstelling van de begroting bestaat uit de volgende onderdelen.

Gemeente Tytsjerksteradiel 15

Programmabegroting 2026-2029 WMO Hulpmiddelen Het budget WMO - hulpmiddelen is geactualiseerd op basis van de verwachte bestedingen en geïndexeerd met een verwachte prijsstijging van 2,6% ten opzichte van de begroting 2025. Per saldo een negatieve ontwikkeling voor de begroting 2026-2029, die bestaat uit actualisatie van de begroting op basis van de prognose 2025 (€ 81.000 N) en de indexatie van 2,6% ten opzichte van de geactualiseerde begroting 2025 (€ 2.000) ten laste van de stelpost loon, prijs en accresontwikkelingen. PGB Begeleiding Op basis van de prognose voor 2025 en verder kan het budget PGB begeleiding structureel worden verlaagd met een bedrag van € 68.000. Dit bedrag valt vrij ten gunste van het begrotingssaldo. Daarnaast is het budget PGB begeleiding WMO wel geïndexeerd met een verwachte prijsstijging van 2,6% ten opzichte van de begroting 2025. De meerkosten van deze indexatie bedragen € 8.000 en komen ten laste van de stelpost loon, prijs en accresontwikkelingen. Begeleiding vluchtelingen De afgelopen jaren is geconstateerd dat het budget begeleiding vluchtelingen niet volledig wordt benut. Het budget voor begeleiding van vluchtelingen kan structureel worden

verlaagd met

€ 53.000 ten gunste van het begrotingssaldo. Het budget begeleiding vluchtelingen was oorspronkelijk voor de 'oude wetters (wet inburgering)'. Deze wet is niet meer van toepassing. Sinds 2022 is er een nieuwe Wet inburgering en hiervoor krijgen we middelen vanuit het Rijk. Huisvestingkosten c.a. gebiedsteam WMO Tot en met vorig jaar werkte het gebiedsteam WMO vanuit verschillende externe locaties. Per 1 januari 2025 werkt het gebiedsteam vanuit het gemeentehuis. Hierdoor komen de externe huisvestingskosten c.a. te vervallen. Voor de begroting 2026-2029 een structureel voordeel voor het begrotingssaldo van € 34.000.

Budgetten Jeugd In het jaar 2024 werden we geconfronteerd met fors hogere uitgaven voor de jeugdhulp. Waar we in eerste instantie de gedachte hadden dat deze verhoging vooral incidenteel van aard was en vooral veroorzaakt werd door de nieuwe contracten die Sociaal Domein Fryslân (SDF) met aanbieders heeft afgesloten, blijkt er wel degelijk een forse structurele doorwerking te zijn. Deze forse stijging is niet alleen te zien in onze gemeente. De toenemende kosten van jeugdhulp voor gemeenten is een landelijk probleem. Als individuele gemeente en ook in samenwerking met de andere Friese gemeenten en het SDF proberen we grip op de kosten te krijgen en handelingsperspectief te bieden. Een groot deel van de kosten kunnen we dekken uit de stelpost voor Jeugd (€ 2.000.000) en hebben we ten laste van stelpost loon, prijs en accresontwikkelingen gebracht (€ 310.000) echter een klein deel niet. Per saldo bedraagt dit voor 2026 € 13.000 en voor de jaren daarna € 12.000. De bijstelling van de begroting bestaat uit de volgende onderdelen.

Gemeente Tytsjerksteradiel 16

Programmabegroting 2026-2029 Maatwerkvoorzieningen Jeugd De kosten voor maatvoorzieningen Jeugd nemen in de begroting 2026 met € 2.287.000 toe. Dit nadeel bestaat zowel uit een actualisatie begroting op basis van de prognose 2025 als een loon en prijsindexatie van 2,6% ten opzichte van de geactualiseerde begroting 2025. De toename van de kosten wordt grotendeels ten laste de stelpost voor ontwikkelingen Jeugd (€ 2.000.000) gebracht en voor het resterende deel (€ 287.000) ten laste van de stelpost lonen en prijzen. Jeugdbescherming De kosten voor jeugdbescherming nemen in de begroting 2026 met € 54.000 toe. Dit nadeel bestaat zowel uit een actualisatie begroting op basis van de prognose 2025 als een loon en prijsindexatie van 2,6% ten opzichte van de begroting 2025. De toename van de kosten wordt voor een bedrag van € 31.000 ten laste van het saldo gebracht en voor € 23.000) ten laste van de stelpost lonen en prijzen. Huisvestingkosten c.a. gebiedsteam Jeugd In de Werkmaatschappij 8KTD werkte het gebiedsteam Jeugd vanuit verschillende externe locaties. Per 1 januari 2025 werkt het gebiedsteam vanuit het gemeentehuis en kunnen de structurele lasten (o.a. huur) worden verlaagd. Voor de begroting 2026 een voordeel van € 18.000.

Leges Omgevingsvergunningen 2026 en verder De leges Omgevingsvergunningen nemen naar verwachting de komende jaren structureel met € 100.000 toe. De aanleiding hiervoor is dat de tariefstelling van de leges vanaf 2026 op basis van normbouwkosten zal worden berekend. Daarnaast zijn de gerealiseerde opbrengsten Omgevingsvergunningen 2024 bijna € 600.000 en komt de realisatie in 2025 ruim boven de € 600.000. Tevens starten er in 2026 in meerdere dorpen nieuwbouwprojecten waardoor het logisch is dat het aantal aanvragen zal toenemen. Voor de begroting 2026-2029 verhogen we de leges inkomsten Omgevingsvergunningen structureel naar € 600.000. Deze wijziging heeft een positief effect van € 100.000 op het begrotingssaldo. In de begroting 2026 is hier nu verder geen stelpost ombuigingen meer voor opgenomen en daarmee is de oorspronkelijke ombuiging afgewikkeld.

Subsidie versierde wagens Op 7 november 2024 is er een amendement A-4-5-1 aangenomen voor het opnemen van een structurele subsidie voor de verzekering van versierde wagens ter grootte van € 18.000. Voor de jaren 2025 en 2026 hebben we besloten om aanvragen van subsidie voor het organiseren van een optocht met versierde wagens beschikbaar te stellen vanuit de Subsidieregeling Dorpenbudget. Dit betekent dat de middelen die naar aanleiding van de motie gereserveerd staan in de begroting voor de subsidie voor de verzekering van versierde wagens voor 2025 én 2026 niet wordt benut en vrij kunnen vallen. Voor de begroting 2026 een voordeel van € 18.000.

Ontwikkeling stelpost lonen, prijzen en areealaccres Vanaf de begroting 2023 kennen we een stelpost voor loon, prijs en accresontwikkelingen. In de loop van dit begrotingsproces zijn daarmee diverse loon, prijs en accresontwikkelingen in de begroting mee afgedekt. Hierbij valt onder meer te denken aan de actualisering van de Gemeente Tytsjerksteradiel 17

Programmabegroting 2026-2029 salariskosten, de actualisering van de bijdragen aan de FUMO en de Veiligheidsregio en de actualisering van de budgetten Jeugd, WMO en participatie. Voor de begroting 2026-2029 waren we bij de Kadernota 2026-2029 in eerste instantie uitgegaan van een stelpost van € 2.800.000. In de vergadering van 3 juli 2025, waarin de Kadernota 2026-2029 opiniërend is behandeld, is motie M-7-1 aangenomen. De strekking van de motie is dat de Raad graag ziet dat een aantal onderwerpen uit de zogenaamde B-lijst van de Kadernota (lijst met vervallen onderwerpen) alsnog in de begroting 2026-2029 worden opgenomen, omdat de Raad deze onderwerpen onmisbaar vindt voor een goede dienstverlening aan onze inwoners. Een deel van de dekking wordt voorlopig gevonden in verlaging van de stelpost voor lonen, prijzen en accres ontwikkelingen en het verlagen van de stelpost voor Jeugd. Voor de in de Kadernota opgenomen stelpost voor lonen, prijzen en accres ontwikkelingen betekende dit dat deze verlaagd werd van € 2.800.000 naar € 2.300.000. In het kader van de afronding van de begroting 2026-2029 hebben we voor deze stelpost de balans opgemaakt en hebben het tekort op de stelpost ten laste van het begrotingssaldo gebracht. In de tabel hieronder hebben we deze ontwikkelingen voor u in hoofdlijnen in beeld gebracht. Jaar

Stelpost

Benodigd

Ten laste van

waarvan loon-

saldo

ontwikkelingen

waarvan prijs- en accres-

c.a.

ontwikkelingen

2026

2.300.000

3.257.000

957.000

1.746.000

1.510.000

2027

2.300.000

3.289.000

989.000

1.800.000

1.489.000

2028

2.300.000

3.330.000

1.030.000

1.878.000

1.452.000

2029

2.300.000

3.620.000

1.320.000

1.790.000

1.830.000

Indien zich vanaf 2026 verdere loon, prijs en accresontwikkelingen voordoen, dan komen we hier bij u op terug via het reguliere P&C proces. Gemeentefonds

Verhoging stelpost BTW compensatiefonds In de begroting 2025-2028 hebben we voor de verwachte teruggave vanuit het BTW compensatiefonds via het gemeentefonds een stelpost opgenomen van € 480.000. Dit bedrag was gebaseerd op een inschatting van 50% van de verwachte ontwikkeling. Voor de begroting 2026-2029 verhogen we dit percentage naar 75%. Voor de begroting 20262029 levert dit een structureel voordeel op van € 240.000. Nieuw beleid

Bewustwordingsplan privacy en informatiebeveiliging In 2024 hebben wij het strategisch informatiebeveiligings- en privacybeleid vastgesteld. Hierin hebben we uitgesproken te willen voldoen aan wet- en regelgeving en in control te willen zijn op het gebied van informatiebeveiliging en privacy. Vervolgens is een bewustwordingsplan uitgewerkt. Dit is een tactische uitwerking van strategisch beleid en biedt de organisatie een gestructureerd plan om het bewustzijnsniveau van Gemeente Tytsjerksteradiel 18

Programmabegroting 2026-2029 medewerkers in anderhalf jaar te verhogen en meer grip te krijgen op privacy en informatiebeveiligingsrisico’s. Afgelopen jaren zijn verschillende bewustwordingsactiviteiten georganiseerd. Wil de organisatie zich verder ontwikkelen en professionaliseren dan is eerst voor 2026 een bedrag van € 10.000 nodig. Bewustwording over informatiebeveiliging en privacy is belangrijk om de organisatie te helpen bij het beschermen van gevoelige informatie tegen cyberdreigingen en misbruik. Het minimaliseert risico's op datalekken, cyberaanvallen, reputatieschade, verstoring binnen processen etc. Met deze middelen willen we bereiken dat gebruikers risico’s herkennen en er vervolgens passend op reageren. Uiteindelijk leidt dit tot een verbeterde reputatie van de gemeente, vergroot het vertrouwen van onze inwoners en medewerkers, en voldoet de gemeente aan wettelijke eisen.

Budget voor dagelijkse kosten van grondzaken In de Nota Grondbeleid 2026-2029 is het voorstel opgenomen om in de begroting een budget van € 50.000 op te nemen voor "dagelijkse kosten" zoals kosten van taxaties, aankoopkosten, advieskosten en overige relevante kosten. Omdat deze kosten elk jaar worden gemaakt is hebben we dit budget structureel in de begroting wordt opgenomen.

Algemeen voorbereidingskrediet woningbouw In de Nota Grondbeleid 2026-2029 is daarnaast het voorstel opgenomen om in de begroting voor de jaren 2026-2029 een budget van € 250.000 op jaarbasis op te nemen ten behoeve van voorbereidingskredieten voor de woningbouw. Hiermee verwachten we de woningbouw te kunnen versnellen. De dekking van deze kosten vindt plaats ten laste van de Algemene Reserve.

Subsidie Mienskiphûs Eastermar Op 27 mei 2025 hebben we besloten om de Doarpskoöperaasje Enerzjyk Eastermar een subsidie van te verstrekken voor de huurkosten van It Mienskipshûs in Eastermar voor de periode van 1 juni 2025 tot 1 oktober 2027. Gelet op de specifieke situatie als gevolg van tegenvallende opbrengsten uit het Zonnepark Skûlenboarch en vanwege het algemeen maatschappelijk belang bij instandhouding aan Doarpskoöperaasje Enerzjyk Eastermar hebben we besloten om hiervoor een incidentele subsidie te verlenen. Vanaf 2024 tot en met 2026 ontvangen wij FrIZA gelden via een Specifieke uitkering om leefbare dorpen en wijken in Fryslân te versterken. Voor 2026 is er in de vrije ruimte van de FrIZA nog geld beschikbaar, waardoor we de huurkosten ten bedrage van € 29.000 kunnen afdekken. De kosten voor 2027 bedragen € 22.000. Vanaf 2027 zijn de FrIZA middelen niet meer beschikbaar. Voor 2027 worden deze kosten eenmalig gedekt uit de Algemene Reserve.

Begroting Marrekrite 2026-2029 Op 22 mei 2025 is de meerjarenbegroting van Marrekrite unaniem door de raad overgenomen. Het Algemeen bestuur van Marrekrite heeft op 3 juli 2025 de meerjarenbegroting 2026-2029 met meerderheid van stemmen aangenomen. De financiële consequenties uit de meerjarenbegroting zijn nu in deze begroting verwerkt.

Gemeente Tytsjerksteradiel 19

Programmabegroting 2026-2029 De reguliere kostenverhoging van € 3.000 is verwerkt ten laste van de stelpost loon, prijs en accresontwikkelingen. De bijdrage voor Routebureau Marrekrite 2026 is ten laste van het begrotingssaldo gebracht. Moties

Aanpassing lijst vervallen onderwerpen en stelposten middelen Jeugd en loon-, prijsen accresontwikkelingen (motie M-7-1) In de vergadering van 3 juli 2025, waarin de Kadernota 2026-2029 opiniërend is behandeld, is de motie M-7-1 aangenomen. De strekking van de motie is dat de Raad graag ziet dat een aantal onderwerpen uit de zogenaamde B-lijst van de Kadernota (lijst met vervallen onderwerpen) alsnog in de begroting 2026-2029 worden opgenomen, omdat de Raad deze onderwerpen onmisbaar vindt voor een goede dienstverlening aan onze inwoners. Een deel van de dekking werd voorlopig gevonden in verlaging van de stelpost voor lonen, prijzen en accres ontwikkelingen en het verlagen van de stelpost voor Jeugd. In voorbereiding op de begroting 2026-2029 is deze motie verwerkt. In de onderstaande tabel zijn de onderwerpen en het financieel effect daarvan op de begroting weergegeven. in een aantal gevallen is dekking gevonden binnen de algemene reserve (AR), of de stelpost lonen, prijzen en accressen (LPA). Onderwerpen Motie M-7-1 (bedragen x € 1.000) Applicatie voor datamonitoring t.b.v. grip op uitgaven en kosten jeugd [Nr. 06.04] Behandeling bodemrapporten en - bodemsaneringsprojecten [Nr. 07.03] Beheerplan Oeverbescherming c.a. [Nr. 02.02]

2026

2027

2028

2029

-16

-29

accres accres accres accres

Beschermen van informatie binnen de organisatie [Nr. 00.05]

-56

Bijhouden data verkeersborden [Nr. 02.04]

-7

Capaciteit voor grondzaken t.b.v. werkvoorraad en ambities [Nr. 08.01]

-97

Capaciteit voor projectleiding t.b.v. huidige ambities (woningbouw)projecten [Nr. 08.04]

-244

08.03]

-97

Digitale kaart recreatie en toerisme [Nr. 05.02]

Capaciteit voor projectondersteuning t.b.v. voortgang van (woningbouw)projecten [Nr. -3

-3

GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) [Nr. 06.03]

Groen beleidsplan [Nr. 05.01]

-445

-447

-452

-455

Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP) [Nr. 04.01]

-10

-15

-200

-350

Koppeling Platform Slappe Bodem - Funderingsloket [Nr. 08.06]

-9

Omzetten formatie teamassistent van incidenteel naar structureel [Nr. 08.10]

-41

Ontwikkelaar milieu specialisatie geluid [Nr. 08.11]

-29

Ontwikkelaar milieu specialisatie stikstof [Nr. 07.04]

-71

Ontwikkeling bedrijventerrein [Nr. 03.01]

Programmavoorbereiding Buitengebied / Landschapselementen [Nr. 08.07]

Regionale samenwerking [Nr. 00.06]

Uitbreiding formatie Management-Informatiespecialist [Nr. 06.05]

-45

Uitvoering beleidstaken evenementen en alcoholwet [Nr. 01.06]

-22

03.02]

-98

-161

-216

Water Rioleringsplan [Nr. 07.02]

Uitvoeringsplan verbeteren Schoolstraat, Passaazje en Markt (Centrum visie Burgum) [Nr.

Gemeente Tytsjerksteradiel 20

Programmabegroting 2026-2029 2026

2027

2028

2029

Lagere stelpost jeugd

500

Lagere stelpost loon-, prijs- en accresontwikkelingen

500

TOTAAL

-185

-326

-579

-731

Onderwerpen Motie M-7-1 (bedragen x € 1.000)

Regeling Dorpenbudget aanpassen naar pilot (motie M-7-2) In de vergadering van 3 juli 2025, waarin de Kadernota 2026-2029 opiniërend is behandeld, is de motie M-7-2 aangenomen. De strekking van de motie is dat de Raad graag ziet dat de nog uit te werken Regeling Dorpenbudget, ter hoogte van € 390.000 jaarlijks, die vorig jaar in de begroting 2025-2028 is opgenomen eerst als een pilot in werking te stellen van het derde kwartaal van 2025 tot 1 januari 2028 en de hiervoor benodigde middelen te onttrekken aan de algemene reserve. Dit betekent dat de structureel opgevoerde middelen vooreerst vrij komen te vallen. De raad vindt het dorpenbudget vanwege het stimulerend effect voor maatschappelijke initiatieven nog steeds heel belangrijk. Maar gezien de financiële situatie van de gemeente vindt de raad het nu wenselijk de nieuwe Regeling Dorpenbudget eerst als een pilot te organiseren, waardoor het als incidenteel geld in de begroting kan. In 2027 of zoveel eerder als mogelijk kan de raad dan bezien of en voor welk bedrag de Regeling structureel kan worden voortgezet. Deze motie is verwerkt in de begroting 2026-2029. Voor de begroting betekent dit vanaf 2027 een structureel voordeel van € 390.000. Overige ontwikkelingen

Geen actualisering bijdragen aan Werkmaatschappij De laatste jaren waren we gewend om in de begroting van onze gemeente ook de begrotingswijzigingen voor de werkmaatschappij integraal mee te nemen. Immers de begroting 2026 van de WM8KTD is reeds voor de behandeling van de Kadernota 2026-2029 vastgesteld zonder uiteraard de daarin opgenomen eventuele voorstellen die betrekking hebben op de Werkmaatschappij, of overige ontwikkelingen, die nog van invloed zijn op de bijdrage aan de Werkmaatschappij. Omdat de verdere ontvlechting en de oriëntatie op de toekomst van onze ICT-ondersteuning de afgelopen maanden de nodige tijd hebben gevraagd, is er ondanks onze eerdere verwachtingen nog niet een volledig beeld van de verdere ontwikkelingen en de eventueel daaruit voortvloeiende financiële consequenties. Voor deze begroting betekent houdt dat in, dat we nu tussentijds geen begrotingswijzigingen meenemen. We komen daar in de begrotingswijzigingen van april 2026 op terug.

Gemeente Tytsjerksteradiel 21

Programmabegroting 2026-2029 Ombuigingen Voor de begroting 2026 en verder resteerden nog de volgende eerder ingezette ombuigingen: •

Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening

•

Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)

Hieronder in het kort een nadere toelichting op de stand van zaken.

Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening Het halen van de oorspronkelijke taakstelling voor kostendekkende leges Ruimtelijke ordening is nog onzeker. Dit is vooral afhankelijk van de te maken keuzes en besluitvorming over de (hoogte van de) nieuwe leges op basis van de Omgevingswet. De leges omgevingsvergunningen worden geheven conform de vastgestelde legesverordening. Het jaar 2024 was het eerste jaar waarin de Omgevingswet en de desbetreffende leges van toepassing waren. Op basis van de ervaringscijfers en ook in vergelijking met de hoogte van de leges in omliggende gemeenten zullen de leges de komende jaren in de legesverordeningen worden opgenomen. Het streven naar zoveel mogelijk kostendekkende tarieven wordt aangehouden. Voor 2025, 2026 en volgende jaren wordt nu eerst voortgeborduurd op de cijfers van 2024. In de begroting 2026 is hier verder geen stelpost ombuigingen meer voor opgenomen, de inkomsten van de leges zijn zelfs structureel verhoogd met € 100.000. Hiermee is deze ombuiging afgewikkeld.

Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen) Deze taakstelling was conform de besluitvorming bij de begroting 2023-2026 verwerkt in de begroting in de begroting 2024-2027. Uitvoering hiervan zou betekenen dat er in 2025, 2026 en 2027 telkens nog 2,5% extra OZB-verhoging boven op de nominale ontwikkeling bij komt. Bij de behandeling van de begroting 2025-2028 is met de Raad afgesproken, dat we gezien het begrotingsresultaat van 2025 en de forse stijging van de afvalstoffenheffing en rioolheffing er voor gekozen hebben, om voor 2025 een bescheiden nominale ontwikkeling voor de OZB opbrengst van 2% (prijsindex 2025 = 5,1%) door te voeren en de extra verhoging van driemaal 2,5% door te schuiven naar de jaren 2026, 2027 en 2028. Dit betekent dat in deze begroting naast de nominale stijging van de OZB-opbrengst van 2,6% voor 2026 ook rekening is gehouden met de extra verhoging van 2,5% voor 2026. Dit betekent voor het gemiddelde huishouden dat de OZB-aanslag met 5,1% omhoog gaat. De meeropbrengst voor de jaren 2027 en 2028 van nogmaals 2,5% extra OZB-opbrengst is wel in de begroting 2026-2029 verwerkt.

Gemeente Tytsjerksteradiel 22

Programmabegroting 2026-2029 Incidentele baten en lasten Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Zie hiervoor het verplichte overzicht op bladzijde 186 t/m 193 in deze begroting. Een samenvatting daarvan treft u hieronder. bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Saldo baten en lasten

-3.132

-2.003

-3.478

-4.713

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

3.263

2.179

822

2.250

131

176

-2.656

-2.463

131

176

-2.656

-2.463

Begrotingssaldi Waarvan incidentele baten en lasten saldo Stand Begroting 2026-2029

Algemene Reserve Onderstaande tabel toont van de Algemene Reserve de geraamde saldi in de periode 2025-2029. bedragen x € 1.000

2025

2026

2027

2028

2029

Stand begin van het jaar

40.081

37.844

39.623

38.575

38.471

Mutaties gedurende het jaar

-2.237

1.779

-1.048

-104

-4.906

Stand Begroting 2026-2029

37.844

39.623

38.575

38.471

33.565

Voor een nadere specificatie van de ontwikkeling van de Algemene Reserve verwijzen we u naar pagina 135 t/m 142 van deze begroting.

Gemeente Tytsjerksteradiel 23

Programmabegroting 2026-2029

Lastenontwikkeling burgers Voor de begroting 2026 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing aangepast op de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2026 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden.

Onroerendezaakbelasting Het OZB tarief wordt in 2026 verhoogd met een inflatiecorrectie van 2,6% en 2,5% als bestaande bezuinigingstaakstelling voor de totale omzet ten opzichte van 2025. Een totale verhoging van 5,1%. Voor een gemiddelde WOZ-waarde van een woning van € 295.000 betekent dit een verhoging van € 22 en voor een woning met een WOZ waarde van € 440.000 betekent dit een verhoging van € 32.

Afvalstoffenheffing De Afvalstoffenheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 6,15% en 5,95%. Per saldo leidt dit ontwikkelingen tot een beperkte stijging van de

afvalstoffenheffing

van

€ 18,60

per

meerpersoonshuishouden

€ 12,60

voor

eenpersoonshuishoudens.

Rioolheffing Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. In de paragraaf Lokale heffingen vindt u hierover een nadere toelichting. de tarieven stijgen met net iets meer dan 3%. Dit houdt een beperkte stijging in van € 5,40.

Gemeente Tytsjerksteradiel 24

Programmabegroting 2026-2029

WONEN EN WERKEN Wonen In 2023 is in ANNO verband een regionale woondeal met het Rijk en de provincie afgesloten. De basis voor deze woondeal ligt in de Nationale Woon- en Bouwagenda. In de herijkte woondeal (juli 2025) zijn voor de periode t/m 2030 onder andere afspraken gemaakt over extra aantallen nieuw te bouwen woningen, betaalbaarheid en behoud van landschappelijke kwaliteiten. Ook de uitgangspunten van de regionale woningbouwafspraken uit 2020 zijn geborgd in deze herijking. Tot en met 2030 zetten we in op (minimaal) 850 extra nieuwbouwwoningen in Tytsjerksteradiel. De focus ligt in de komende jaren op het (versneld) vergroten van de woningvoorraad, het zorgen voor betaalbare woningen, beschikbaarheid voor de verschillende doelgroepen en voldoende woningbouwlocaties.

Ter

onderbouwing

van

deze

ambities

o.a.

regionale

woningmarktanalyse van KAW in 2025 opnieuw uitgevoerd, waarbij betaalbaarheid, het sturen op segmenten/doelgroepen en de (toekomstige) ontwikkelingen op de woningmarkt centraal staan. De gemeentelijke woningbouwprojecten zijn daarnaast gericht op de uitvoering van de afspraken en de doelstellingen/ ambities uit de woondeal. Om dit te bereiken gaan we aan de slag met o.a. een gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma, wordt een vervolg gegeven aan de woon-en leefbaarheidsagenda 2023 (waarbij de nadruk op een strategische visie op het gebruik van ruimte komt te liggen) en worden meerjarige afspraken met WoonFriesland gemaakt om het aandeel sociale huur in de gemeente te vergroten. Daarnaast wordt gewerkt aan de uitvoeringsagenda van de woon-zorg-welzijn visie. Vanuit het Rijk is ook het wetsvoorstel Wet Versterking Regie Volkshuisvesting opgesteld. Deze wet zet in op meer regie vanuit de overheid op waar, hoeveel en voor wie gebouwd gaat worden. Voldoende betaalbare woningen is ook hier een belangrijk onderdeel van het voorstel. De procedures worden verkort en er moet een meer eerlijke verdeling komen van de beschikbare woningen, zoals door middel van de gemeentelijke urgentieverordening. De Tweede Kamer heeft deze wet in juli 2025 aangenomen. Op dit moment is er nog geen datum bekend voor de stemming in de Eerste Kamer.

De raad wordt tweejaarlijks bijgepraat over de voortgang en ontwikkelingen op het gebied van wonen. Om invulling te geven aan de ambities op het gebied van woningbouw en gebiedsontwikkeling, is versterking van de interne capaciteit noodzakelijk. In lijn met de aangenomen motie wordt ingezet op het structureel borgen van de capaciteit voor projectleiding, projectondersteuning en grondzaken zodat continuïteit van projecten gewaarborgd is. Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze complexe implementatie loopt nog door tot in ieder geval 2032. Dan moet namelijk het tijdelijk deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving omgezet te zijn naar het nieuwe deel van het omgevingsplan. We ontwikkelen een transitieplan waarin we de benodigde stappen en onderwerpen benoemen, die belangrijk zijn om tot dit nieuwe deel te komen. Ook richten we ons op het inbedden van de Gemeente Tytsjerksteradiel 25

Programmabegroting 2026-2029 beleidscyclus van de Omgevingswet. Verder staan de komende jaren in het teken van doorontwikkeling en het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk. Daarbij werken we continu aan het optimaliseren van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en dienstverlening. Centrumvisie Burgum De gemeenteraad heeft op 15 september 2022 de Centrumvisie Burgum vastgesteld. Voor de verdere uitwerking heeft de raad prioriteit geven aan de uitwerking van: •

Verbetering van de Schoolstraat, Passaazje en Markt (actielijn 5 & 6 uit de visie)

•

Planologisch veiligstellen van winkelfuncties in het kernwinkelgebied (actielijn 1)

•

Verbeteren van de parkeerstructuur in het centrum (actielijnen 6 & 7)

Het planologisch veiligstellen van winkelfuncties in het kernwinkelgebied is als eerste onderdeel opgepakt. Hiervoor heeft de raad op 20 april 2023 een voorbereidingsbesluit genomen. Uit onderzoek bleek dat er aanzienlijke financiële risico’s (nadeelcompensatie) kunnen ontstaan als gevolg van op te leggen planologische beperkingen. Tegen deze achtergrond heeft de raad op 16 april 2025 het eerder vastgesteld voorbereidingsbesluit ingetrokken. De verbonden actielijnen worden meegenomen in het nog op te stellen Omgevingsplan, nadat de termijn van voorzienbaarheid (we gaan uit van minimaal 1 jaar na intrekking van het voorbereidingsbesluit) is verstreken. De voorbereidende werkzaamheden hiervoor zijn opgepakt. De verbetering van de Schoolstraat, Passaazje en Markt en de parkeerstructuur zijn de afgelopen periode uitgewerkt in een Centrumplan Burgum. Het Centrumplan (niet te verwarren met het nog op- en vast te stellen Omgevingsplan) is in september opiniërend behandeld in de raad. De totale projectkosten zijn geraamd op € 3.825.000. In november 2025 zal de raad hierover een besluit nemen. De uitvoering van het Centrumplan Burgum zal fasegewijs worden opgepakt over de periode 2026-2029. Visie bedrijventerreinen Op 28 november 2024 heeft de gemeenteraad de visie 'Locatieverkenning regionaal bedrijventerrein Gemeente Tytsjerksteradiel' vastgesteld.

Het gebied Quatrebras-Zuid is de voorkeurslocatie voor een regionaal bedrijventerrein. Voor het aankoopproces van de grondposities is een voorbereidingskrediet beschikbaar van € 50.000. De gemeente heeft voor het aankoopproces een extern gespecialiseerde aankoopadviseur aangetrokken. Er zijn een aantal verkennende gesprekken gevoerd met de grondeigenaren. Er kunnen nu nog geen inhoudelijke mededelingen over worden gedaan. Zodra er meer duidelijkheid is wordt de raad hierover geïnformeerd. De gemeente is daarnaast in onderhandeling met de provincie Fryslân over de aankoop van een grondpositie, de zogenaamde 'driehoek' aan de Rijksstraatweg, dat onderdeel uitmaakt van de voorkeurslocatie. Verduurzamen bedrijventerrein Burgum-Sumar (Green Deal) De gemeente heeft met een kopgroep van zes bedrijven op bedrijventerrein Burgum-Sumar een verkenning gemaakt naar de Greendeal-aanpak. In deze aanpak is aandacht voor het energievraagstuk (verduurzaming en congestie(oplossingen)), circulariteit en klimaatadaptatie & biodiversiteit. Gelet op de omstandigheden met de energievoorziening ligt de prioriteit van de ondernemers bij het energievraagstuk. Er is een gespecialiseerd adviesbureau gevraagd om een Gemeente Tytsjerksteradiel 26

Programmabegroting 2026-2029 plan van aanpak. Uit financieringsoogpunt is er uiteindelijk gekozen voor een trapsgewijze aanpak. De vier grootste energievragers van het bedrijventerrein hebben individueel een aanvraag gedaan voor de zogenaamde FLEX-E regeling. Hiermee wordt een analyse uitgevoerd wat er achter de meter gebeurt (gedetailleerde informatie). Die geeft ook richting voor het gehele bedrijventerrein. Daarna willen we de komende periode in gezamenlijkheid op basis van deze informatie onderzoeken welke vraagstukken en oplossingen er zijn voor de meter. Op basis daarvan kunnen we verder met de Greendeal-aanpak voor het gehele terrein. Nieuwe milieustraat Een moderne, goed uitgeruste milieustraat is essentieel om afvalscheiding en recycling verder te optimaliseren, de ecologische voetafdruk van onze gemeente te verkleinen en onze inwoners beter van dienst te zijn. Door te investeren in een nieuwe, ruimere en toekomstbestendige milieustraat, creëren we een duurzame oplossing die niet alleen voldoet aan de wettelijke eisen, maar ook onze circulaire doelstellingen ondersteunt en bijdraagt aan een schonere leefomgeving. We onderzoeken n.a.v. de vastgestelde startnotitie hoe we een nieuwe en grotere milieustraat kunnen vormgeven die voldoet aan de wettelijke verplichtingen en ons beter helpt onze circulaire ambities te bewerkstelligen.

Hierbij wordt naast financiële haalbaarheid, ruimtelijke inpassing en duurzaamheidseisen ook meegenomen hoe het bestaande composteer terrein geïntegreerd kan worden. Duurzaamheid kantoorgebouwen (Label C) Per 1 januari 2023 heeft de gemeente de wettelijke taak om label C toezicht te houden op kantoorgebouwen. Voor de uitvoering van deze taak wordt jaarlijks een bedrag aan gelden verstrekt vanuit het rijk. Deze taak wordt jaarlijks uitgevoerd ter hoogte van de ontvangen gelden. Dit betekent dat er jaarlijks vijf tot zes bedrijven door ons worden gecontroleerd. Versnelling Duurzaamheidsagenda en optimaliseren Energieloket In zijn vergadering van 29 februari 2025 heeft de raad aan de hand van een presentatie opiniërend gesproken over de versnelling van de Duurzaamheidsagenda. De gewenste versnelling zou zich vooral moeten concentreren op het bestrijden van de energiearmoede, het aansluiten bij bestaande regelingen (bijv. Nationaal isolatieplan en het Aanvalsplan Isoleren) en de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen. De ontwikkelingen hebben sinds de vaststelling van de Duurzaamheidsagenda in juli 2021 niet stilgestaan en op veel terreinen is, en wordt, inmiddels volop invulling gegeven aan de door de raad gewenste versnelling.

Het college heeft met andere woorden vanuit haar eigen gevoel voor urgentie al veel zaken pro-actief opgepakt en de vraag is dan ook naar voren gekomen of een apart actieplan feitelijk nog wel meerwaarde heeft. De raad heeft naar aanleiding van de presentatie en de opiniërende behandeling aangegeven dat met de huidige inspanningen voldoende invulling gegeven aan de door de raad gewenste versnelling van de Duurzaamheidsagenda. Een apart actieplan is daarmee niet meer nodig. Verder heeft de raad ingestemd met het voorstel de evaluatie van de Duurzaamheidsagenda uit te stellen tot eind 2025, in verband met de ontvlechting van de Werkmaatschappij en de opbouw van een nieuwe organisatie. Een organisatie waarin het thema Duurzaamheid als programma verder vorm gegeven zal worden.

Gemeente Tytsjerksteradiel 27

Programmabegroting 2026-2029 In juli 2025 is een projectopdracht over de doorontwikkeling van het Energieloket/ duurzaamheidsloket vastgesteld. Een centraal, gemeentelijk energie-, duurzaamheidsplatform waar inwoners terecht kunnen voor informatie en ondersteuning over deze thema’s, zowel digitaal als persoonlijk. Dit is een afdeling overstijgend project onder het programma ‘Duurzaamheid’. De thema’s die aan bod komen in dit platform zijn: warmtetransitie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, energiearmoede, duurzame mobiliteit, circulariteit, Fair Trade, Global Goals. Om bij de ontwikkeling focus aan te brengen wordt er eerst gericht ingezet op het thema Warmte met als doel om uit te breiden naar alle onderwerpen die duurzaamheid aangaat. Uiteindelijk krijgt elk thema van het programma ‘Duurzaamheid’ dus een plaats in het platform. Door focus aan te brengen kan het platform beheerst groeien. Er wordt inmiddels volop gewerkt aan deze projectopdracht. Eind december 2025 is een tussentijdse rapportage voorzien over de eerste zes maanden, inclusief behaalde doelen en geleerde lessen. De rapportage zal ter informatie met de raad gedeeld worden. Groen beleidsplan Wij willen uitvoering geven aan het Groenbeleidsplan 2025, zoals dit door de raad in november wordt vastgesteld. De inbreng van de raad tijdens de opiniërende behandeling is hierin zoveel als mogelijk meegenomen.

Ons doel is het groenonderhoud op het huidige ambitieniveau te houden en risico’s op takbreuk bij bomen terug te brengen tot een normaal niveau. Daarnaast voorziet het beleidsplan met tijdelijke middelen in maatregelen om biodiversiteit te bevorderen, invasieve exoten te bestrijden en achterstallige snoeiwerk uit te voeren. Hiermee voorkomen we toekomstige schade en hogere onderhoudskosten. Wetter en Riolearingsplan It hjoeddeiske vGRP rint ôf yn 2025. Under de Omjouwingswet is in GRP (Gemeentlik Riolearringsplan) net langer ferplichte, mar de gemeente hat noch altyd soarchplicht foar de wettertaken en in plan foar de tariefstelling, neffens BBV, is noch altyd nedich. Derneist is it foar de egalisaasje foarsjenning foar riolearing neffens it BBV wol ferplicht om in aktueel behearplan te hawwen (net âlder as 5 jier) en der wurdt troch it GRP ynfolling oan jûn. Gemeenten

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=cafbc487-f8c4-46c6-9158-72ab187198b2