Bijlage 1 - Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
In het huidige IHP staat de vervanging van de basisschool in Garyp genoemd. Momenteel wordt voor Garyp de haalbaarheid van een MFA onderzocht. Voor Noardburgum en de
Trynwalden is in het huidige IHP budget opgenomen voor onderzoeken. In Noardburgum is een onderzoek naar een locatie gaande. De huidige school is de komende vijf jaar aan vervanging toe.
In het gebied van de Trynwâlden is nu een zevental scholen die op betrekkelijk korte afstand van elkaar gelegen zijn. Zij zijn alle zeven op een dusdanige leeftijd dat vervang/aanpassing snel actueel zal worden. De verwachting is dat hiervoor binnen 5 tot 10 jaar een
investeringsvraag volgt. Momenteel wordt met betrokkenen in het gebied gewerkt aan een goed participatietraject. [Kadernota nr. 04.01]
Ontwikkelingen onderwijs Het onderwijs-kansenbeleid gaat voort op de ingeslagen weg. De huidige beleidsperiode met de bijbehorende rijksmiddelen (GOAB) loopt tot en met 2026. De gemeentelijke speerpunten blijven gericht op de Voor- en Vroegschoolse Educatie, de aanpak
Laaggeletterdheid en ontwikkeling van de verbinding tussen Onderwijs en Zorg in en rond de school.
[Kadernota nr. 04.02]
Gemeente Tytsjerksteradiel
61
Programmabegroting 2025-2028
Moties
Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota.
In stand houden jongerenwerk op scholen (motie) Jongerenwerk in het voortgezet onderwijs en gebiedsteam medewerker in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs
In de raadsvergadering van 11 juli 2024 is een motie aangenomen om het jongerenwerk op de voortgezet onderwijs-scholen structureel in de begroting op te nemen en bij een
succesvolle evaluatie van de pilot gebiedsteam medewerker ook hiervoor met een voorstel bij de begroting 2025-2028 op terug te komen.
Een eventuele voortzetting van jongerenwerk in het voortgezet onderwijs en de gebiedsteam medewerker (in welke vorm dan ook) kan niet los gezien worden van een brede preventieve aanpak. De onderzoeksrapportage gebiedsteam medewerker (proeftuin) is in het najaar 2024 gereed. Over het vervolg komt het college met een voorstel naar de raad. [Motie nr. M-5-6-2]
Overige ontwikkelingen
Actualiseren raming aan de prijsontwikkelingen
De begroting is aangepast op de huidige prijsontwikkelingen. Voor kosten Jobinder is de raming gelijk gesteld aan de verkregen begroting 2025 (€ 221.000) en er is geïndexeerd op subsidies en salariskosten (€ 20.000)
Invulling ombuiging gebiedsteams Sociaal Domein
Vanaf de begroting 2024 is een reductie in het formatieplan van het Sociaal Domein
afgesproken. In totaal betrof dit een taakstellende ombuiging van € 414.000 voor gemeente
Tytsjerskteradiel. Door het opheffen van flexibele personeelsbudgetten binnen het Sociaal Domein in de Werkmaatschappij is er in 2024 € 213.000 reeds bezuinigd. Hierdoor was al 50% van de bestaande ombuiging behaald. De
bezuiniging
van
het
resterende
deel
wordt
voornamelijk
bereikt
door
in
de
Werkmaatschappij de formatie programmamanager en teamcoach te reduceren. Deze
bezuiniging betreft een verschuiving tussen taakvelden. Hierdoor is in de analyse van programma 4 € 18.000 voordeel zichtbaar. Dit wordt in programma 0, 5 en 6 rechtgetrokken. Per saldo heeft dit geen effect op het begrotingssaldo.
Gemeente Tytsjerksteradiel
62
Programmabegroting 2025-2028
Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)
2024
2025
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
Lasten
5.087
5.828
- 741
5.968
5.953
5.953
Baten
1.268
1.649
381
1.649
1.649
1.649
Saldo
- 3.819
- 4.179
- 360
- 4.319
- 4.303
- 4.303
per inw.
-118
- 128
- 10
- 132
- 132
- 132
Verklaring verschillen
De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028
Bestaand beleid
Invulling ombuiging Sociaal Domein
18 V
Begrotingswijziging verzekeringen
8V
Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen LP; Prijsontwikkeling regionaal vervoer door Jobinder
-227 N
LP; Indexering subsidiebudgetten programma 4, 5 en 6
-14 N
Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie kapitaallasten
-133 N
Actualisatie bijdrage werkmaatschappij
-12 N
Totaal
-360 N
Gemeente Tytsjerksteradiel
63
Programmabegroting 2025-2028
Indicatoren
Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator % Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)
Meting
Eenheid
Referentiejaar
1,9
%
(2023)
0,0
aantal
(2021)
51,0
aantal
(2023)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Absoluut verzuim Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Relatief verzuim Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Gemeente Tytsjerksteradiel
64
Programmabegroting 2025-2028
5. Sport, cultuur en recreatie Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen
Wij streven naar vitale inwoners en willen een aantrekkelijke woonomgeving bieden. Sport,
cultuur en recreatie zijn daarbij belangrijke pijlers. Deze zorgen voor persoonlijke ontplooiing en ontwikkeling van onze inwoners. Daarnaast vergroten ze de sociale samenhang en deelname aan de samenleving, wat bijdraagt aan een goed leef- en woonklimaat. Sport
Het voorzieningenniveau en de samenwerking met sportclubs bevindt zich in vergelijking met andere Friese gemeenten op een hoog niveau. Sport is nadrukkelijk een factor in gezondheid,
opvoeding en gemeenschapsvorming. Wat de accommodaties betreft richten wij ons bij ontwikkelingen vooral op mogelijkheden tot concentratie van voorzieningen.
Daarnaast wordt op initiatief van de raad gewerkt aan het verstrekken van subsidies voor verduurzaming van sportaccommodaties.
Recreatie en toerisme
Recreatie en toerisme leveren een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid en vitaliteit van de gemeente. Recreatie en toerisme wordt verder ontwikkeld, waarbij het landschap van de Noardlike Fryske Wâlden een belangrijke trekker is. Openbaar groen
Openbaar groen is belangrijk voor het welzijn van mensen. Een goede groenomgeving draagt bij aan de gezondheid (zowel fysiek als mentaal) van onze burgers. Onze gemeente kent een
grote verscheidenheid qua inrichting van de woonomgeving, waarin rekening gehouden wordt met gebiedseigen kenmerken.
Het programma heeft veel relaties met activiteiten in andere programma’s zoals Sociaal Domein, Onderwijs, Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening (planontwikkeling).
Uitwerking Kaderbrief 2025-2028
In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting
aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Gemeente Tytsjerksteradiel
65
Programmabegroting 2025-2028
Nieuw of gewijzigd beleid Biodiversiteitsplan In september 2024 is het Biodiversiteitsplan in de gemeenteraad vastgesteld. Het plan voorziet in de wens vanuit de raad om als gemeente ons extra in te spannen voor het
behoud van de biodiversiteit. De looptijd van het plan is t/m 2030. De financiële vertaling is verwerkt in de begroting. [Kadernota nr. 05.01]
Groen beheerplan In de raadsvergadering van december 2024 worden de uitgangspunten van het groenbeleid en een aantal scenario’s voor het onderhoudsbeeld met een financiële vertaling opiniërend aan de raad voorgelegd. In het groenbeleidsplan is het pakket aan maatregelen met
betrekking tot het kapitaalgoed openbaar groen uit het Biodiversiteitsplan vertaald in het
groenbeleid en de uitvoering van dit beleid. In Q1 2025 wordt het groenbeleidsplan inclusief financiële gevolgen voor deze begroting 2025-2028 besluitvormend aan de raad
voorgelegd. Als gevolg van de onzekerheid voor de keuze van een scenario is de financiële vertaling nog niet opgenomen in deze begroting 2025-2028. [Kadernota nr. 05.02]
Overstap bibliotheekwerk In 2023 heeft u gevraagd te onderzoeken of het bibliotheekwerk in Tytsjerksteradiel kan worden uitgevoerd door stichting Bibliotheken Noord Fryslân. Naar aanleiding van het
onderzoek hebben wij besloten om de subsidierelatie met dbieb per 1 januari 2026 te
beëindigen en het bibliotheekwerk uit te laten voeren door stichting Bibliotheken Noord
Fryslân. In de raadsvergadering van oktober is dit besluit aan u voorgelegd en hebben wij
gevraagd om voor de overstapkosten van BNF en de begeleiding van het vervolgtraject geld beschikbaar te stellen. De totale incidentele uitgaven voor het jaar 2025 bedragen € 714.000 en worden ten laste van de algemene reserve gebracht. [Kadernota nr. 05.05]
Gemeente Tytsjerksteradiel
66
Programmabegroting 2025-2028
Sûderfinne / It Pypke Suwâld Recent hebben we bestuurlijk contact gehad met het dorpshuis bestuur van de Suderfinne / It Pypke. We hebben daar gesproken over de voortgang van de herbouw na de brand en de
plannen die men nog heeft voor het verder verduurzamen en toekomstbestendig maken van
het dorpshuis in zijn geheel. Voor de herbouw is budget beschikbaar van de verzekeraar. Dit budget is voldoende om te herbouwen naar gelijke staat als voor het uitbreken van de
brand. Om te voldoen aan de huidige regels omtrent thermische- en geluid isolatiewaardes
is extra budget nodig. Hiervoor heeft het bestuur subsidies, fondsen en andere vormen van financiering gezocht. Dit proces loopt nog.
Verder wordt vanuit het dorpshuis bestuur geprobeerd door middel van het organiseren van muziekfeesten, toneelvoorstellingen etc. nog aanvullende financiering te realiseren voor het verduurzamen en toekomstbestendig maken van het dorpshuis. Ook probeert men hiervoor nog subsidies en fondsen te werven. De totale kosten voor het verder verduurzamen en
toekomstbestendig maken van het dorpshuis worden geraamd op ongeveer € 500.000. Om
het geheel te realiseren vraagt het bestuur de gemeente een incidentele bijdrage. De hoogte van deze bijdrage is nog niet bekend. Dit zal de komende tijd duidelijk worden. Het bedrag zal afhangen van inkomsten uit subsidies, fondsen en aanvullende financieringen, de geraamde kosten minus deze inkomsten.
Over een eventuele bijdrage vanuit de gemeente zijn we in overleg met het dorpshuis
bestuur. Zodra hier meer over bekend is, komen we met een afzonderlijk voorstel richting de raad.
[Kadernota nr. 05.03]
Viering 80 jaar vrijheid en Arcadia In 2025 wordt landelijk en provinciaal 80 jaar vrijheid gevierd. Daarnaast vindt in 2025 de
driejaarlijkse manifestatie van Arcadia plaats. Om culturele activiteiten in het kader van deze evenementen in Tytsjerksteradiel mogelijk te maken, vragen we eenmalig € 40.000. Deze incidentele uitgaaf brengen we volgens bestendige gedragslijn ten laste van de algemene reserve. Hierdoor heeft deze wijziging geen effect op het begrotingssaldo. [Kadernota nr. 05.04]
Gemeente Tytsjerksteradiel
67
Programmabegroting 2025-2028
Overige ontwikkelingen
Actualisatie budgetten groen onderhoud
De realisatie van het afgelopen jaar (2023) laat zien dat de budgetten van het groenonderhoud
onder druk staan. De inschatting (op basis van CBS) is dat de prijsstijgingen van de meerjarige onderhoudscontracten voor het groenonderhoud gemiddeld 5,2% bedraagt. Dit zorgt ervoor
dat de budgetten voor het groenonderhoud ontoereikend zijn en met € 72.000 zijn gestegen in de primitieve begroting 2025 ten op zichte van de primitieve begroting 2024. Actualisatie onderhoud voertuigen
Uit de analyse van de onderhoudskosten voor de voertuigen blijkt dat de huidige budgetten ontoereikend zijn. Daarbij is in de jaarrekening 2023 een tekort voor de onderhoudskosten
verantwoord. Dit zorgt ervoor dat actualisatie van de onderhoudsbudgetten nodig is. Deze actualisatie leidt ertoe dat de onderhoudsbudgetten met € 44.000 zijn gestegen in de begroting 2025 ten opzichte van 2024. Indexering subsidiebudgetten
De afwijking van de subsidiebudgetten in de begroting van 2025 ten opzichte van 2024voor
een bedrag van € 48.000 wordt veroorzaakt door de jaarlijkse indexering. Deze stijging heeft met name betrekking op de subsidie voor het bibliotheekwerk (€ 25.000). Daarnaast wordt de stijging veroorzaakt door indexatie van de subsidies voor muziekonderwijs, cultuurbeleid, streekmuseum, amateurkunst, sportactivering en Frysk taalbelied. Actualisatie kosten energie
Voor de begroting zijn de kosten voor energie op basis van het verwachte verbruik en de
verwachte prijzen voor alle gebouwen opnieuw in beeld gebracht. In deze begroting wordt een voordelige afwijking van € 319.000 zichtbaar ten opzichte van de begroting van het vorig jaar. Deze afwijking wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in de begroting van vorig jaar geen
exacte onderverdeling van de energiekosten naar de programma's is gemaakt. In programma 0 was rekening gehouden met een organisatiebrede daling van de energiekosten
van € 488.000. Voor de begroting 2025 komt de totale organisatiebrede daling van de energiekosten uit op € 456.000.
Voor programma 5 leidt dit ertoe dat de energiekosten met € 319.000 dalen. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de kosten voor het gas de afgelopen jaren zijn gedaald. Met name wordt dit zichtbaar in de lagere gaskosten voor de zwembaden en de sporthallen in Hurdegaryp en Oentsjerk.
Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)
2024
2025
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
Lasten
9.565
10.001
- 436
9.237
9.250
9.260
Baten
1.345
1.362
17
1.363
1.390
1.390
Saldo
- 8.220
- 8.639
- 419
- 7.874
- 7.860
- 7.870
per inw.
-254
- 265
- 11
- 242
- 241
- 241
Gemeente Tytsjerksteradiel
68
Programmabegroting 2025-2028
Verklaring verschillen
De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028
Nieuw beleid
Viering 80 jaar vrijheid en Arcadia
-40 N
Overstap bibliotheken netwerk Noord Fryslân
-714 N
Bestaand beleid Areaaluitbreiding groen
-22 N
Invulling ombuiging Sociaal Domein
18 V
Actualiseren inkomsten sportaccommodaties
15 V
Indexatie Cultuurcentrum de Wâldsang
-8 N
Indexering bijdrage stichting De Fryske Mole
-1 N
Begrotingen voorgaande jaren Raad 18-04-2024; Omzetten budgetten Auto 11 naar Auto 123
54 V
KN 2024-2027; BB; Compensatie bibliotheek stijging personeels- en energielasten
238 V
KN 2024-2027; Cofinanciering De Twirre (05.13)
75 V
KN 2024-2027; Verduurzaming gemeentelijk vastgoed (fase 1) (05.12)
-26 N
KN 2024-2027; Nieuw archiefsysteem + formatie Observeum; 05.07
7V
Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie budgetten groenonderhoud
-72 N
Actualisatie onderhoud voertuigen
-44 N
Indexering diverse subsidiebudgetten
-48 N
Actualiseren kosten energie
319 V
Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie personeelslasten
-229 N
Actualisatie kapitaallasten
98 V
Diversen
-39 N
Totaal
-419 N
Gemeente Tytsjerksteradiel
69
Programmabegroting 2025-2028
Indicatoren
Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator % Niet-sporters
Meting
Eenheid
Referentiejaar
54,2
%
(2022)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Verbonden partijen
De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling Recreatieschap Marrekrite Stichting / Vereniging VvE Nije Westermar
Gemeente Tytsjerksteradiel
70
Programmabegroting 2025-2028
6. Sociaal domein Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen
Dit programma is gericht op het uitvoeren van de wettelijke verantwoordelijkheid die de
gemeente heeft op het terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie. In de praktijk betekent dit dat het Sociaal Domein een veelheid aan thema’s en onderwerpen beslaat waar onze inwoners dagelijks mee te maken hebben. Er is nauwe verwevenheid met
onderwerpen uit andere programma’s, zoals onderwijs, sport, cultuur, welzijn en gezondheid. Ook het onderwerp Nieuwkomers is belegd binnen het Sociaal Domein. Daarnaast is er overlap met het fysieke domein, bijvoorbeeld op het gebied van wonen, leefbaarheid en voorzieningen. Regie
Wij willen dat inwoners zelf de regie hebben bij hun zorgvraag. Wij zetten ons ervoor in dat mensen zorg en ondersteuning ontvangen die past bij hun behoefte en mogelijkheden. Wij
stellen daarbij de mens centraal en werken integraal en vanuit het principe één gezin –één plan –één contactpersoon. Beleid
In april 2019 hebben de gemeenteraden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel het
beleidskader Sociaal Domein vastgesteld. Hierin zijn de strategische doelstellingen en uitgangspunten benoemd. Daarnaast zijn er diverse financiële maatregelen benoemd om een sluitende begroting voor het Sociaal Domein te realiseren. De maatregelen zijn nog altijd actueel. De uitdaging om de uitgaven beheersbaar te houden blijft onveranderd groot.
Belangrijke pijlers in het beleid zijn het versterken van de sociale basis, het aanscherpen
(kostenbewust, methodisch en uniform werken) van de werkwijze van onze medewerkers en het herinrichten van de inkoop van zorg en ondersteuning in het Sociaal Domein.
Het jaar 2025 is vooral gericht op het eventueel herzien en opnieuw formuleren van de beleidskeuzes voor onze gemeente.
Uitwerking Kaderbrief 2025-2028
In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting
aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Gemeente Tytsjerksteradiel
71
Programmabegroting 2025-2028
Nieuw of gewijzigd beleid Jeugd Hervormingsagenda Jeugd
Het rijk hoopt met de hervormingsagenda Jeugd lastenverlichting te realiseren waardoor gemeenten minder middelen toebedeeld krijgen. In Friesland zijn wij al met een aantal
onderwerpen uit de hervormingsagenda bezig, waaronder de regiovisie en gezamenlijke
inkoop, maar tot nu toe zien wij de lastenverlichting niet terug. In 2025 zetten wij ons hier verder op in.
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
In opdracht van de VNG en de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid,
Welzijn en Sport is “Het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming” opgesteld. Het doel is om het gezin samen met professionele ondersteuning te laten werken aan het verbeteren van de thuissituatie. De gemeenten behouden de huidige verantwoordelijkheden in de zorg en ondersteuning aan inwoner. Op dit moment is nog niet duidelijk of de aansturing, centraal, decentraal of lokaal wordt. Dit zal mogelijk in 2025 bekend worden. Inkoop Jeugdzorg
De contracten voor de specialistische jeugdhulp zijn op 1 januari 2024 ingegaan. Tijdens de implementatie zijn er veel vragen ontstaan die een nader onderzoek vragen. Er is een
onafhankelijk bureau ingeschakeld die onderzoek verricht. De gevolgen hiervan zijn nog niet inzichtelijk. Daarnaast zal voor een aantal percelen een doorontwikkeling moeten
plaatsvinden. Het administratief verzorgen van de nieuwe inkoop doet een groot beroep op onze personele inzet. Dat zit onder meer op inzet van beleid, inkoop, kwaliteit, maar ook back-office en de financieel adviseurs. [Kadernota nr. 06.02]
Gemeente Tytsjerksteradiel
72
Programmabegroting 2025-2028
MFC ontwikkelingen MFC's en MFA's in onze gemeente dragen bij aan leefbaarheid, ontmoeting én
bereikbaarheid van goed onderwijs. Daarom is voor deze ontwikkelingen in de dorpen een bredere scoop nodig dan alleen onderwijshuisvesting. In de komende tijd zal hier zowel vanuit het integraal huisvestingsplan als vanuit overige ontwikkelingen ruim aandacht worden besteed.
In 2025 wordt een integraal huisvestingsplan (IHP) opgesteld in overleg met de
schoolbesturen. Het IHP geeft een actuele weergave van de huisvesting van scholen en een toekomstbeeld. Belangrijke ontwikkelingen en afwegingen zullen worden beschreven. Daarbij komt ook de huisvesting van basisscholen in eventueel (toekomstige)
multifunctionele accommodaties aan bod. Welke scholen zijn aan vervanging toe en zijn er bijvoorbeeld dringende aanpassingen nodig.
Op de kortere termijn staan op stapel de oplevering en in gebruik neming van de
multifunctionele gebouwen in Tytsjerk en Jistrum. De haalbaarheid van een multifunctioneel gebouw in Garyp wordt onderzocht. De school in Noardburgum is in de komende vijf jaar aan vervanging toe.
In het gebied van de Trynwâlden zijn nu een zevental scholen die op betrekkelijk korte
afstand van elkaar gelegen zijn en allen op een leeftijd van vervanging/aanpassing komen. Met de schoolbesturen is een denkrichting ontwikkeld waarin wordt gestreefd naar twee
schoolgebouwen op één locatie. De verwachting is dat hiervoor in de komende 5 tot 10 jaar een investeringsvraag gaat volgen. [Kadernota nr. 06.06]
Gemeente Tytsjerksteradiel
73
Programmabegroting 2025-2028
Participatiewet Het aantal uitkeringen dat de gemeente verstrekt geeft al enige tijd een daling te zien, waarschijnlijk als gevolg van de hoge werkgelegenheid en de grote personeelskrapte.
Desondanks zijn het de meest kansrijke op de arbeidsmarkt die hiervan profiteren en houdt de gemeente de zorg voor een substantieel deel van het bestand.
Ook het beroep op minimavoorzieningen en schulddienstverlening daalt al enige tijd eerder dan dat het stijgt, maar er moet wel worden vastgesteld dat de complexiteit van de
individuele cases steeds verder toeneemt. Op dit moment worden, mede naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek, acties ondernomen om de bekendheid met de mogelijkheden voor hulp en ondersteuning bij de inwoners te vergroten. Mogelijk dat dit in 2025 een toename van het aantal hulpvragen tot gevolg heeft.
Overigens zal de Participatiewet een wetswijziging ondergaan waardoor de uitvoering van de onderdelen inkomen en naleving meer in balans worden gebracht met de oorspronkelijke bedoelding van de wet. Inwerkingtreding hiervan wordt per 1 juli 2025 verwacht. Ten aanzien van re-integratie en participatie probeert de gemeente, binnen de
mogelijkheden, voor eenieder die daartoe in staat is, (al dan niet gesubsidieerd) werk, dan wel een andere nuttige dagbesteding te realiseren.
Een ontwikkeling in de regionale samenwerking van Fryslân Werkt op het gebied van
arbeidsmarktdienstverlening die hier genoemd kan worden; is het Werkcentrum als één gezamenlijk regionaal loket. Een brede doelgroep van werkzoekenden, werkenden en werkgevers kan bij het Werkcentrum terecht voor vragen over werk, scholing en personeelsvraagstukken. De vormgeving hiervan krijgt in 2025 zijn beslag. [Kadernota nr. 06.01]
Gemeente Tytsjerksteradiel
74
Programmabegroting 2025-2028
Sociale basis De huidige subsidieregeling sociale basis loopt per 2027 af. In 2025 wordt een evaluatie
gedaan van de visie en de subsidieregeling. De uitkomsten van deze evaluatie vormen de input voor het vervolg en zullen aan het college worden voorgelegd.
Met de landelijke regelingen Integraal Zorgakkoord en Gezond en Actief Leven Akkoord
hebben we als gemeente extra ruimte voor het versterken van de sociale basis in brede zin. De GALA- middelen worden deels ingezet via een nog te publiceren subsidieregeling. De
regelingen lopen tot en met 2026. Vanwege de tijdelijkheid van de regelingen zetten we in op nieuwe en bestaande initiatieven met een duurzaam effect.
Een derde landelijke regeling die samenhangt met het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Integraal Zorgakkoord is Wonen, Zorg en Welzijn. Het betreft hier een verplichting om
een visie te ontwikkelen in het kader van de Omgevingswet. De regeling valt deels onder het sociaal domein en deels onder ruimte. De ontwikkeling van de visie en de bijbehorende uitvoeringsagenda wordt in ANNO-verband opgepakt (gemeenten Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadeel en NoardEast Fryslân). [Kadernota nr. 06.04]
Wmo
Wmo
Voor 2026 staat de (her)invoering van het abonnementstarief gepland en mogelijk de
doordecentralisatie van beschermd wonen. Dit betekent dat op termijn de Verordening moet worden aangepast en dat er een begin moet worden gemaakt met een nieuwe inkoop.
Verder vragen landelijke en lokale demografische ontwikkelingen om een integrale aanpak voor de WoonZorgWelzijn-opgave. We moeten samen met de verschillende betrokken partijen een ontwikkelrichting voor de komende jaren bepalen.
Ontwikkelingen tarieven maatwerkvoorzieningen
De tarieven voor de maatwerkvoorzieningen (Jeugd, Wmo en Participatie) worden jaarlijks
geïndexeerd. Uitgangspunt hierbij is het door de Nederlandse Zorgautoriteit gehanteerde prijsindexcijfer. Zij maken gebruik van de Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA).
Deze is (voorlopig) voor 2025 vastgesteld op 4,18%. [Kadernota nr. 06.03]
Gemeente Tytsjerksteradiel
75
Programmabegroting 2025-2028
Overige ontwikkelingen
Kostenontwikkeling Jeugdzorg
Voor de begroting 2022 is de raming voor de maatwerkvoorzieningen geactualiseerd. Hierbij is rekening gehouden met de ontwikkeling op landelijk niveau, afgesproken ombuigingen,
historische gegevens en de prognose voor de toekomst. In de begroting van 2025 zijn deze kosten € 57.000 lager dan de begroting 2024. Hierdoor is er sprake van een voordeel van € 57.000.
Aanpassing budgetten minimabeleid en maatwerkvoorzieningen Wmo en Jeugd
Bij de totstandkoming van de jaarrekening 2022 is gebleken dat op een aantal budgetten op
het gebied van minimabeleid een structurele aanpassing vereist. Daarnaast is net als voor het begrotingsjaar
2024
een
indexering
toegepast
gelijk
aan
de
indexering
van
de
maatwerkvoorzieningen Wmo en Jeugd. Het indexpercentage bedraag 6,01%. Het resultaat van de actualisering leidt tot een positieve afwijking van € 59.000. Omtinken foar Elkenien
Bij het opstellen van de primitieve begroting van 2023 is in de raming de reservering van het
budget voor voortzetting van het project "Omtinken foar Elkenien" opgenomen. De uitvoering hiervan is belegd in de WM8KTD. Abusievelijk is de opgenomen reservering zowel opgenomen in de primitieve begroting van de gemeente Tytsjerksteradiel als in de bijdrage aan de
WM8KTD. In feite is er sprake van een dubbele dekking voor dit project. Dit betekent dat er €175.000 vrij valt. In 2023 en 2024 is dit incidenteel hersteld, waardoor dit nog niet zichtbaar was van de primitieve begroting van 2024. Vanaf 2025 wordt dit structureel hersteld. In de
vergelijking tussen de primitieve begroting 2025 met de primitieve begroting 2024 wordt dit zichtbaar en leidt dit tot een positieve afwijking. Herziening WMO-budgetten:
Uit de analyse van de kosten van de WMO-budgetten blijkt dat er de afgelopen jaren op de WMO-budgetten voornamelijk overschotten zijn gerapporteerd. Hierdoor is besloten om de
begroting beter op de realisatie aan te laten sluiten. Hierdoor kan er voor de jaren 2025 en
verder een structurele besparing worden gerealiseerd. Voor 2025 betekent dit een positief voordeel van € 720.000. Dit is op basis van de huidige inzichten. Zodra meer bekend is over
de eventuele (her)invoering van het abonnementstarief en mogelijk ook de doordecentralisatie van beschermd wonen, worden de budgetten weer herzien. Invulling ombuiging gebiedsteams Sociaal Domein
Vanaf de begroting 2024 is een reductie in het formatieplan van het Sociaal Domein
afgesproken. In totaal betrof dit een taakstellende ombuiging van € 414.000 voor gemeente
Tytsjerskteradiel. Door het opheffen van flexibele personeelsbudgetten binnen het Sociaal Domein in de Werkmaatschappij is er in 2024 € 213.000 reeds bezuinigd. Hierdoor was al 50% van de bestaande ombuiging behaald. De
bezuiniging
van
het
resterende
deel
wordt
voornamelijk
bereikt
door
in
de
Werkmaatschappij de formatie programmamanager en teamcoach te reduceren. Deze
bezuiniging betreft een verschuiving tussen taakvelden. Hierdoor is in de analyse van
Gemeente Tytsjerksteradiel
76
Programmabegroting 2025-2028
programma 6 € 100.000 nadeel zichtbaar. Dit wordt in programma 0, 4 en 5 rechtgetrokken. Per saldo heeft dit geen effect op het begrotingssaldo. Inzet POK-middelen
Het Rijk heeft middelen beschikbaar gesteld om de dienstverlening aan mensen in kwetsbare
posities te versterken. De middelen komen naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek door de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagen (POK).
Deze middelen worden gereserveerd binnen programma 0. Zodra bekend is hoe de middelen worden besteed, worden de middelen overgebracht naar de desbetreffende taakvelden. In de primitieve begroting van 2024 was € 56.000 nog gereserveerd binnen programma 0. In de
primitieve begroting 2025 zijn deze middelen zijn overgeheveld naar programma 6, waardoor er sprake is van een nadeel van € 56.000 ten opzichte van de primitieve begroting 2024 binnen programma 6 en een voordeel binnen programma 0. Kosten dienstverleningsovereenkomsten met Caparis N.V. Elk
jaar
vindt
een
actualisering
plaats
van
de
raming
van
de
kosten
voor
de
dienstverleningsovereenkomsten die worden afgesloten met Caparis N.V. Dit is nodig als gevolg van de jaarlijkse verandering in aantal cliënten en prijs. In het meerjarenperspectief
wordt bij de raming van de kosten voor deze dienstverleningsovereenkomsten rekening gehouden met een dalend verloop in het aantal cliënten tegen lopende prijzen. Hierdoor is er
een afwijking van € 116.000 voordelig zichtbaar in de begroting van 2025 ten opzichte van de primitieve begroting van 2024.
Stijging bedrijfsvoeringskosten SDF
De bijdrage aan SDF laat een stijging in 2025 zien ten opzichte van de primitieve begroting
2024 van € 87.000. SDF verzorgt het contractmanagement met de gecontracteerde jeugdhulpaanbieders namens alle Friese gemeenten. Voor de onderdelen instandhouding, dienstverlening, zorgadministratie jeugd, Foar Fryske Bern en aanpak mensenhandel wordt
jaarlijks een bijdrage gefactureerd aan de 18 Friese gemeenten. In de begroting 2025 van de gemeenten Leeuwarden staat de lastenverdeling per gemeente begroot. Dit is hoger dan het
bedrag dat de gemeente hiervoor begroot heeft. Het verschil heeft betrekking op loon- en
prijsstijgingen. De toename van de bijdrage aan SDF wordt ten laste gebracht van de stelpost lonen en prijzen.
Actualisering kosten crisishulp jeugd
Sociaal Domein Fryslân (SDF) verzorgt het contractmanagement met de gecontracteerde
jeugdhulpaanbieders namens alle Friese gemeenten. De kosten voor crisishulp dienen geactualiseerd te worden op basis van de realisatie 2023 en de verwachte kosten voor 2024
zowel op basis van prijs- als hoeveelheidsontwikkelingen. Hierdoor vindt er een stijging van de kosten plaats van € 93.000. Dit leidt er toe dat er een nadelige afwijking van € 93.000 zichtbaar is in de begroting van 2025 ten opzichte van de begroting van 2024. Indexaties budgetten Jeugd
De afwijking van de budgetten jeugd in de begroting van 2025 ten opzichte van 2024 voor
een bedrag van € 414.000 wordt veroorzaakt door de jaarlijkse indexering. Uitgangspunt van Gemeente Tytsjerksteradiel
77
Programmabegroting 2025-2028
deze indexering is het door de Nederlandse Zorgautoriteit gehanteerde prijsindexcijfer. Zij
maken gebruik van de Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA). Deze is voor 2025 (voorlopig) vastgesteld op 4,18%.
Indexatie maatwerkvoorzieningen WMO
De afwijking van de budgetten maatwerkvoorzieningen WMO in de begroting van 2025 ten
opzichte van 2024 voor een bedrag van € 390.000 wordt veroorzaakt door de jaarlijkse indexering. Uitgangspunt van deze indexering is het door de Nederlandse Zorgautoriteit gehanteerde
prijsindexcijfer.
Zij
maken
gebruik
van
de
Overheidsbijdrage
in
Arbeidskostenontwikkeling (OVA). Deze is voor 2025 (voorlopig) vastgesteld op 4,18%.
de
Prijsontwikkeling regionaal vervoer door Jobinder
In de raadsvergadering van 20 juni 2024 heeft de raad besloten om de prijsontwikkeling van het regionaal vervoer door Jobinder te verwerken in de begroting 2025-2028. In 2025 is er
sprake van een voordelige ontwikkeling in constante prijzen. Hierdoor is er een positieve afwijking van € 33.000 voor collectief WMO vervoer zichtbaar in de begroting van 2025 ten opzichte van de primitieve begroting van 2024.
Indexering diverse subsidiebudgetten binnen programma 4, 5 en 6
De afwijking van de subsidiebudgetten in de begroting van 2025 ten opzichte van 2024 voor
een bedrag van € 58.000 wordt veroorzaakt door de jaarlijkse indexering. Deze stijging heeft met name betrekking op de subsidie sociale basis (€ 51.000). Daarnaast wordt de stijging veroorzaakt door indexatie van de subsidies voor begeleiding vluchtelingen en aan dorpsbelangen.
Werkdrukverlaging jeugdbescherming
In oktober 2023 hebben het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en de VNG een bestuurlijk akkoord gesloten over het verlagen van de werkdruk in de uitvoering van de
jeugdbescherming en jeugdreclassering door de gecertificeerde instellingen (GI’s). Hiervoor is € 60 miljoen benodigd. In het bestuurlijk akkoord is afgesproken dat het ministerie van JenV vanaf 2024 structureel jaarlijks € 30 miljoen bijdraagt aan deze werkdrukverlaging. Dit is
meegenomen in de meicirculaire van 2024. Voor de gemeente Tytsjerksteradiel gaat het voor
2025 om een bedrag van € 56.000. In de primitieve begroting van 2024 zijn deze middelen niet meegenomen. Hierdoor is er sprake van een nadeel van € 56.000.
Gemeente Tytsjerksteradiel
78
Programmabegroting 2025-2028
Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)
2024
2025
Lasten
45.451
46.239
Baten
10.225
Saldo
per inw.
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
- 788
46.121
45.916
45.907
10.638
413
10.625
10.627
10.629
- 35.226
- 35.601
- 375
- 35.496
- 35.289
- 35.279
-1.087
- 1.092
-5
- 1.089
- 1.082
- 1.082
Verklaring verschillen
De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028
Bestaand beleid
Herziening WMO-budgtten
720 V
Invulling ombuiging Sociaal Domein
-100 N
Verwerking gereserveerde taakmutaties 2025-2028 - inzet POK-middelen
-56 N
Kosten dienstverleningsovereenkomst met Caparis N.V.
116 V
Gemeentefonds GF; Werkdrukverlaging jeugdbescherming (taakmutatie meicirculaire 2024)
-56 N
Begroting voorgaande jaren Kostenontwikkeling jeugdzorg
57 V
Incidentele bijdrage ontmoetingsplek Eastermar
20 V
Inclusieve agenda en Regenbooggemeente
105 V
Aanpassing budgetten minimabeleid en maatwerkvoorzieningen Wmo en Jeugd
59 V
Structureel herstel dubbele dekking Omtinken foar Elkenien
175 V
KN 2024-2027 en Raad 15-12-2022; Meerjarige subsidieverlening Sociale basis
-41 N
KN 2024-2027; Gebiedsteam zorg in de school (GIS); 04.02
126 V
Diversen
6V
Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen LP; Actualisering bedrijfsvoeringskosten Sociaal Domein Fryslân
-87 N
LP; Actualisering kosten crisishulp jeugd
-93 N
LP; Indexaties budgetten jeugd
-414 N
LP; Indexaties maatwerkvoorzieningen WMO
-390 N
LP; Prijsontwikkeling regionaal vervoer door Jobinder
33 V
LP; Indexering subsidiebudgetten programma 4, 5 en 6
-58 N
LP; Actualisering bijdrage salariskosten WM
-415 N
Diversen
-14 N
Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie personeelslasten Actualisatie kapitaallasten Totaal
Gemeente Tytsjerksteradiel
-109 N 41 V -375 N
79
Programmabegroting 2025-2028
Indicatoren
Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin
Meting
Eenheid
Referentiejaar
4,0
%
(2022)
2,0
%
(2022)
590,0
aantal
(2023)
1,0
%
(2022)
1,3
%
(2023)
13,0
%
(2023)
0,2
%
(2023)
451,5
aantal
(2023)
73,2
%
(2023)
264,8
aantal
(2023)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Cliënten met een maatwerkarrangement Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met delict voor rechter Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdbescherming Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdhulp Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdreclassering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Lopende re-integratievoorzieningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Netto arbeidsparticipatie Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Personen met een bijstandsuitkering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Gemeente Tytsjerksteradiel
80
Programmabegroting 2025-2028
Verbonden partijen
De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling (licht) Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân Samenwerkingsvorm overig Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân
Gemeente Tytsjerksteradiel
81
Programmabegroting 2025-2028
7. Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen
Preventie en hergebruik van afvalstoffen en hergebruik van secundaire grondstoffen zijn
belangrijke uitgangspunten. In het Grondstoffenbeleidsplan 2020-2025 is de lijn beschreven die we aanhouden met als doel de VANG-doelstellingen te realiseren.”
Klimaatverandering brengt met zich mee dat er naast de aandacht voor de afvoer van afvalwater (volksgezondheid) steeds meer aandacht uitgaat naar een adequate reactie op het
frequenter voorkomen van zeer intensieve regenbuien en hoe om te gaan met lange periodes van droogte. Vasthouden, bergen en hergebruik van regenwater is daarbij ook een belangrijk punt.
In het coalitieprogramma 2022 – 2026 is onder meer aangegeven dat we op zoek gaan naar
een nieuwe en grotere milieustraat om afval beter te kunnen scheiden. De vrijgekomen locatie wordt herontwikkeld. Inmiddels wordt gewerkt aan een plan van aanpak. Omdat de
milieustraat een essentieel onderdeel van de bedrijfsvoering van de buitendienst is wordt ook nader verkend wat de impact van een nieuwe milieustraat hierop is.
Uitwerking Kaderbrief 2025-2028
In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting
aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Nieuw of gewijzigd beleid Duurzaamheid De komende jaren wordt de uitvoering van onze Duurzaamheidsagenda en de daaraan
gekoppelde Transitievisie Warmte verder geïntensiveerd. Wij hebben hiertoe van het Rijk de benodigde financiële middelen toegekend gekregen, de zogenaamde CDOKE-middelen:
Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Deze middelen mogen uitsluitend gebruikt worden voor menskracht (eigen of inleen) voor de uitvoering van
klimaat- en energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van drie jaar (2023-2025).
[Kadernota nr. 07.01]
Gemeente Tytsjerksteradiel
82
Programmabegroting 2025-2028
Milieustraat In de Kaderbrief 2025-2028 is de ambitie vastgelegd om eind 2024 een startnotitie aan de gemeenteraad voor te leggen. Deze startnotitie zal de mogelijkheden voor een nieuwe
milieustraat onderzoeken, met als doel onze afvalinzameling en afvalscheiding te verbeteren volgens het grondstoffenbeleidsplan. Daarnaast wordt ook de bedrijfsvoeringslocatie van de Buitendienst in dit proces meegenomen, aangezien deze locatie ook verouderd is en nauw verbonden is met de afvalinzamelingsprocessen.
Afhankelijk van de mogelijkheden en gemeentelijke ambities zullen er verschillende
scenario’s in de startnotitie aan de gemeenteraad worden gepresenteerd. De gemeenteraad kan vervolgens besluiten om één of meerdere scenario’s verder te onderzoeken. Gezien de
complexiteit van deze scenario’s en om de raadsleden goed geïnformeerd te laten beslissen, is het verstandig om een extern onderzoeksbureau in te schakelen. Wij verzoeken hiervoor een incidenteel onderzoeksbudget beschikbaar te stellen van € 50.000. [Kadernota nr. 07.02]
Moties
Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota.
Bloeizone Tytsjerksteradiel (motie) In de raadsvergadering van 11 juli 2024 is een motie aangenomen om meer ambitie te
tonen rondom het thema Bloeizone. Op dit moment is hier geen ambtelijke capaciteit voor.
We verwachten dat we met een bedrag van € 25.000 voldoende startbudget hebben om met externe begeleiding een activatiebijeenkomst te organiseren en meer handen en voeten
kunnen geven aan Bloeizone Tytsjerksteradiel. We hebben dit bedrag in de begroting 2025 meegenomen ten laste van de Algemene Reserve. [Motie nr. M-5-6-3]
Overige ontwikkelingen
Afvalstoffenheffing en Rioolheffing
Voor een nadere toelichting op de afvalstoffenheffing en rioolheffing verwijzen wij naar de paragraaf Lokale Heffingen.
Klimaatmiddelen transitievisie warmte
Door het Rijk is in 2019 geld beschikbaar gesteld voor de transitievisie warmte. Deze
zogeheten klimaatmiddelen transitievisie warmte zijn eind 2019 gereserveerd in de Reserve
Decentralisatie Uitkeringen. Doordat er in de opvolgende jaren geen volledige besteding heeft plaatsgevonden, zijn de restant klimaatmiddelen posten meegenomen naar opvolgende jaren.
In 2022 heeft er ook geen besteding plaatsgevonden. Abusievelijk is toen een deel van middelen niet als overlopende post opgevoerd waardoor ze via het rekeningresultaat 2022 in de algemene reserve zijn beland. Door deze wijziging worden de klimaatmiddelen vanuit de
algemene reserve weer beschikbaar gesteld in 2025 voor het opstellen van het soortenmanagementplan.
Gemeente Tytsjerksteradiel
83
Programmabegroting 2025-2028
Bijdrage Veiligheidsregio Fryslân
De bijdrage aan de veiligheidsregio laat een stijging in 2025 zien ten opzichte van de
primitieve begroting 2024 van € 198.000. In de raadsvergadering van januari 2024 is reeds besloten over de verhoging van de bijdrage naar aanleiding van de Kadernota. In de
raadsvergadering van mei 2024 is door de raad besloten om de toename van de bijdrage aan
de veiligheidsregio voor de autonome ontwikkelingen mee te nemen in de begroting 2025 en deze ten laste te brengen van de behoedzaamheidsbuffer.
De totale bijdrage aan de VRF bedraagt € 4.270.000. Deze bijdrage heeft betrekking op de onderdelen:
Gezondheid (PR08)
Crisisbeheersing (PR01) Brandweer (PR01)
€ 1.687.000
€
193.000
€ 2.390.000
Bijdrage FUMO
Op basis van de begroting 2025 van de FUMO is de bijdrage aangepast. De totale bijdrage aan de FUMO bedraagt over 2025 € 592.000. Ten opzichte van de primitieve begroting 2024
betekent dit een verlaging van € 24.000. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt doordat
er in 2024 incidenteel een ophoging van de bijdrage was als gevolg van de implementatie van de Omgevingswet.
Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)
2024
2025
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
Lasten
9.721
12.038
- 2.317
11.239
10.308
9.881
Baten
6.407
8.353
1.946
7.736
6.710
6.628
Saldo
- 3.314
- 3.685
- 371
- 3.503
- 3.598
- 3.254
per inw.
-102
- 113
- 11
- 107
- 110
- 100
Gemeente Tytsjerksteradiel
84
Programmabegroting 2025-2028
Verklaring verschillen
De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028
Bestaand beleid:
Klimaatmiddelen transitievisie warmte
-200 N
Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie afval
67 V
Actualisatie riolering
63 V
Bijdrage VRF
-198 N
Bijdrage FUMO
24 V
Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie personeelslasten
-105 N
Actualisatie kapitaallasten
-13 N
Diversen
-9 N
Totaal
-371 N
Indicatoren
Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Hernieuwbare elektriciteit
Meting
Eenheid
Referentiejaar
21,4
%
(2022)
141,0
kg
(2022)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Omvang huishoudelijk restafval Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Gemeente Tytsjerksteradiel
85
Programmabegroting 2025-2028
Verbonden partijen
De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) Vennootschap / Coöperatie Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin)
Gemeente Tytsjerksteradiel
86
Programmabegroting 2025-2028
8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen
Het programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening richt zich op een goede ruimtelijke
kwaliteit van het gemeentelijk grondgebied, een plezierig, veilig woon- en werkklimaat en een evenwichtige woningmarkt. De woningbouwafspraken met provincie en regio zijn uitgewerkt
in een woningbouwprogramma voor Tytsjerksteradiel. Het komend jaar zal voor verschillende dorpen wordt gestart met het realiseren van woningbouwplannen met de intentie om ook de vraag van onze eigen inwoners te kunnen bedienen. De vastgestelde visie Maatschappelijk Vastgoed wordt uitgewerkt in een concreet Uitvoeringsplan.
De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden. De regels voor de omgeving waar we wonen, werken en recreëren worden in deze wet samengevoegd en vereenvoudigd. Het
biedt meer ruimte voor maatwerk en initiatief en leidt tot betere en snellere besluitvorming. Ook in 2025 organisatie.
werken we verder aan de implementatie van de Omgevingswet in onze
Uitwerking Kaderbrief 2025-2028
In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting
aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Nieuw of gewijzigd beleid Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet bracht en
brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze complexe implementatie loopt nog door tot in ieder geval 2032. In dat jaar dient namelijk het tijdelijk deel van het
omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving omgezet te zijn in één nieuw omgevingsplan. We ontwikkelen een transitieplan waarin we de benodigde stappen en
onderwerpen benoemen, die belangrijk zijn om tot dit integrale omgevingsplan te komen. Ook richten we ons op het inbedden van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Verder
staan de komende jaren in het teken van doorontwikkeling en het opdoen van kennis en
ervaring in de praktijk. Daarbij werken we continu aan het optimaliseren van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en dienstverlening. [Kadernota nr. 08.01]
Gemeente Tytsjerksteradiel
87
Programmabegroting 2025-2028
Wonen Vanuit het Rijk wordt er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening, voorheen
ondergebracht bij Binnenlandse zaken, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda
met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen
van deze agenda. In april 2023 hebben we tezamen met de andere ANNO-gemeenten met het rijk en de provincie een regionale Woondeal afgesloten. Onze Woonvisie loopt hiermee nog goed in de pas. Deze wordt nog 1 jaar verlengd. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden. De gemeenteraad wordt hierover periodiek bijgepraat.
We hebben de lijn voortgezet om oog te blijven houden voor toevoeging van betaalbare
huur en koop en voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden. Hierbij is aandacht voor spreiding over de gemeente, waarbij we in gesprek zijn met alle dorpen om te bespreken hoe we tot
woningbouwplannen komen die voorzien in de lokale behoefte en de leefbaarheid van het dorp verhogen.
In 2023 is gestart met de voorbereidingen op een woon-zorgvisie, die richtinggevend wordt voor het programma voor specifieke doelgroepen. In 2024 is deze vastgesteld, waarna er een uitvoeringsagenda opgesteld gaat worden. Dat willen we parallel laten lopen met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma, dat als opvolger gaat gelden van de Woonvisie en voor 1 januari 2026 vastgesteld moet zijn. Op deze wijze wordt er een gecoördineerd programma opgesteld voor alle doelgroepen. [Kadernota nr. 08.02]
Moties
Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota.
Onderzoek actief grondbeleid (motie) Op dit moment wordt onderzoek gedaan naar wat actief grondbeleid precies is en wat de
(eventuele) voor- en nadelen voor de gemeente zijn. Ook de eventuele (financiële) risico's en kansen worden in beeld gebracht. Tenslotte wordt ook de relatie getrokken met de diverse ambities zoals betaalbaar wonen en duurzaamheid en in hoeverre grondbeleid een rol kan spelen in het realiseren van deze ambities. [Motie nr. M-3-1]
Gemeente Tytsjerksteradiel
88
Programmabegroting 2025-2028
Overige ontwikkelingen
Budget volkshuisvestingsprogramma
De Wet Verstrekking Regie Volkshuisvesting (WVRV) heeft als doel de regie en samenwerking
op het gebied van volkshuisvesting te versterken. Deze Wet wordt van kracht om de
uitdagingen op de woningmarkt aan te pakken en ervoor te zorgen dat er voldoende passende en betaalbare woningen beschikbaar zijn voor alle burgers. Het kerninstrument in de Wet is het
Volkshuisvestingsprogramma.
In
2026
moet
elke
gemeente
een
Volkshuisvestingsprogramma opgesteld hebben die de huidige woonvisie moet gaan vervangen. Wij willen voor 2025 een bedrag van € 40.000 beschikbaar stellen voor het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma als gevolg van de WVRV. Vanwege het
eenmalige karakter stellen we voor om deze middelen ten laste van de algemene reserve te brengen.
Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)
2024
2025
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
Lasten
2.806
3.001
- 195
2.888
2.888
2.888
Baten
500
510
10
510
510
510
Saldo
- 2.306
- 2.491
- 185
- 2.378
- 2.378
- 2.378
-71
- 76
-5
- 73
- 73
- 73
per inw.
Verklaring verschillen
De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028
Nieuw beleid
Budget Volkhuisvestingsprogramma
-40 N
Bestaand beleid
Begrotingen voorgaande jaren KN 2024-2027; Dorpenronde; 08.04
50 V
Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie personeelslasten
-219 N
Actualisatie kapitaallasten
4V
Diversen
20 V
Totaal
-185 N
Gemeente Tytsjerksteradiel
89
Programmabegroting 2025-2028
Indicatoren
Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Demografische druk
Meting
Eenheid
Referentiejaar
87,9
%
(2024)
847,0
euro
(2024)
948,0
euro
(2024)
295,0
euro
(2024)
6,5
aantal
(2022)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemiddelde WOZ-waarde Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Nieuw gebouwde woningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Gemeente Tytsjerksteradiel
90
Programmabegroting 2025-2028
Overhead Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen
We willen een zo efficiënt en effectief mogelijke bedrijfsvoering, die past bij tegenwoordige ontwikkelingen. Met een focus gericht op de (middel)lange termijn, waardoor de programma’s
kunnen worden uitgevoerd en de maatschappelijke doelstellingen daarbinnen kunnen worden gerealiseerd. En een, binnen de beschikbaar gestelde middelen, zo optimaal mogelijke
dienstverlening aan de burgers met een zo efficiënt mogelijke ondersteuning van het bestuur.
Uitwerking Kaderbrief 2025-2028
In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting
aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Nieuw of gewijzigd beleid Bedrijfsvoering organisatie ICT De keuze voor ontvlechting brengt met zich mee, dat we voor meerkosten van ICT komen te staan. Bij de calculatie van de gevolgen van de ontvlechting voor de ICT-budgetten is op
basis van het advies van Lysias al globaal gecalculeerd dat we rekening moeten houden met een structurele uitzetting van anderhalf keer het huidige budget (per gemeente). Met de
kennis van nu verwachten we dat dit uitkomt op een bedrag van € 750.000 per gemeente. Er moeten vele contracten worden gesplitst. De huidige stand van zaken is dat we ruim €
200.000 meerkosten zullen hebben. Op dit moment hebben we nog geen aanleiding om aan te nemen dat we rekening moeten houden met meer dan € 750.000. De resterende offertes moeten nog nader worden bestudeerd en besproken met de leveranciers. Daaruit zal moeten blijken wat de werkelijke uitzetting van het ICT-budget zal worden. [Kadernota nr. 00.04.01]
Overige ontwikkelingen
Bedrijfsvoering organisatie ICT
De keuze voor ontvlechting brengt met zich mee, dat we voor meerkosten van ICT komen te
staan. Op basis van het eerdere advies van Lysias was al aangegeven dat we rekening moeten
houden met een structurele uitzetting van anderhalf keer het huidige budget (per gemeente € 750.000).
De uitkomsten van de eerste fase van ontvlechting van de budgetten ICT leiden voor onze
begroting tot onderstaande effecten. In de komende tijd zullen nog meer contracten worden ontvlochten. Hier komen we dan via de reguliere P&C cyclus op terug. ·2025: € 571.000 N ·2026: € 670.000 N ·2027: € 708.000 N ·2028: € 747.000 N Gemeente Tytsjerksteradiel
91
Programmabegroting 2025-2028
Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)
2024
2025
Lasten
12.304
14.186
Baten
62
Saldo
per inw.
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
- 1.883
12.956
12.975
13.019
114
53
114
114
114
- 12.242
- 14.072
- 1.830
- 12.842
- 12.861
- 12.905
-378
- 432
- 54
- 394
- 395
- 396
Verklaring verschillen
De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028
Nieuw beleid
Meerkosten BVO-ICT
571 N
Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Ontwikkeling personeelslasten
638 N
Ontwikkeling prijzen
621 N
Totaal
Gemeente Tytsjerksteradiel
1.830 N
92
Programmabegroting 2025-2028
Indicatoren
Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Overhead
Meting
Eenheid
Referentiejaar
euro
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Gemeente Tytsjerksteradiel
93
Programmabegroting 2025-2028
3.2 Paragrafen
Gemeente Tytsjerksteradiel
94
Programmabegroting 2025-2028
3.2.1 A - Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf geven we een overzicht van de verschillende lokale heffingen en belastingen.
Zo wordt de lastendruk van onze burgers zichtbaar. Dit is belangrijk omdat het invloed heeft op het beleid en de inkomsten van de gemeente. We laten ook zien welk beleid de gemeente
zal voeren met betrekking tot de lokale heffingen en de mogelijkheid om deze kwijt te schelden.
De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten voor de gemeente. Het grootste deel van deze heffingen wordt betaald door burgers.
Algemeen
In deze paragraaf leggen we uit wat de uitgangspunten zijn van ons beleid voor tarieven en
heffingen. We willen ervoor zorgen dat de raad de nodige informatie heeft om beslissingen te nemen over de hoogte van de tarieven en andere kosten. We geven inzicht in hoeverre de
kosten worden gedekt door de tarieven. Zo kan de raad op een verantwoorde manier besluiten nemen over de gewenste tarieven.
Basis van het beleid
Sinds 1 januari 1994 zijn de huidige Gemeentewet en de Wet Materiële belastingbepalingen
van kracht. De legesverordening die nu geldt, is gebaseerd op deze wetswijziging. Elk jaar bij het vaststellen van deze verordening wordt er rekening gehouden met deze regels.
Uitgangspunten voor deze begroting Bij het maken van de begroting voor 2025 en de meerjarenraming, hebben we rekening
gehouden met verschillende uitgangspunten. Deze punten zijn gebaseerd op de kaderbrief die we in december 2023 hebben opgesteld, de Kaderbrief 2025-2028 die in juni 2024 is behandeld, en de specifieke richtlijnen voor de begroting van 2025 en de jaren daarna.
Verhoging van de totale OZB-opbrengst met een nominale verhoging van 2% voor 2025 ten opzichte van 2024.
De
afvalstoffenheffing
stijgt
voor
de
meerpersoonshuishouden
en
eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 7,23% en 7,29%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een stijging van de afvalstoffenheffing van € 20,40 per huishouden.
Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het
vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. De
rioolheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 4,83% en 4,55%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een stijging van de afvalstoffenheffing van € 7,80 per huishouden.
Verhoging overige tarieven daar waar mogelijk met een beperkte inflatiecorrectie van 2%.
Gemeente Tytsjerksteradiel
95
Programmabegroting 2025-2028
Belasting, heffingen en leges
Hieronder worden de opbrengsten van de gemeentelijke belasting, heffingen en leges voor 2025 weergegeven. Ook is er een vergelijking met de begroting van 2024 gemaakt.
(x € 1.000)
Begroting
Begroting
2024
2025
Verschil
Afvalstoffenheffing 7.3
Afval
3.586
3.818
232
17
17
-
294
618
324
Begrafenisrechten 7.5
Begraafplaatsen en crematoria
Burgerzaken 0.2
Burgerzaken
Omgevingsvergunningen 1.2
Openbare orde en veiligheid
62
75
13
8.1
Ruimtelijke ordening
143
153
10
2.1
Verkeer en vervoer
107
107
-
8.3
Wonen en bouwen
344
344
-
Overige 3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
10
10
-
2.4
Economische havens en waterwegen
2
2
-
7.4
Milieubeheer
2
2
-
1.2
Openbare orde en veiligheid
12
15
2
2.3
Recreatieve havens
85
85
-
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
18
18
-
8.3
Wonen en bouwen
13
13
-
0.62
OZB niet-woningen
2.564
2.614
51
0.61
OZB woningen
6.190
6.467
277
8
8
-
46
46
-
2.444
2.606
162
460
460
-
16.405
17.476
1.071
OZB
Precario 5.2
Sportaccommodaties
Reclamebelasting 0.64
Belastingen overig
Rioolheffing 7.2
Riolering
Toeristenbelasting 3.4
Economische promotie
TOTAAL
Gemeente Tytsjerksteradiel
96
Programmabegroting 2025-2028
Toelichtingen Onroerendezaakbelasting (OZB)
De onroerendezaakbelastingen zijn belastingen die worden geheven over huizen of ander
vastgoed hebt binnen de gemeentegrenzen. De waarde van een huis of vastgoed (de
zogenaamde WOZ-waarde) bepaalt hoeveel belasting er moet worden betaald. Elk jaar worden
de tarieven aangepast aan de waardeontwikkeling van de huizen. Voor de begroting van 2025 is besloten om de totale opbrengst met 2% te verhogen ten opzichte van 2024. Overige belastingen Toeristenbelasting
De toeristenbelasting blijft in 2025 €1,50 per persoon per overnachting. Reclamebelasting
De raad heeft in zijn vergadering van 19 december 2013 besloten om een reclamebelasting in te voeren. De opbrengsten daarvan storten we in een fonds voor ondernemers. Het doel van
dit fonds is om ondernemers in het centrum te ondersteunen bij het organiseren van promotieactiviteiten en in te spelen op ontwikkelingen zoals het Nieuwe Winkelen en leegstand.
De belasting wordt als volgt berekend:
Een vast bedrag van € 75
Een tarief van € 1,90 per € 1.000 WOZ-waarde (voor niet-woningen), met een maximum van € 725.
Kostendekkende tarieven Belastingen, heffingen en leges zijn belangrijke bronnen van inkomsten voor de gemeente. Hieronder vindt u meer informatie over deze inkomsten.
Sommige tarieven mogen alleen de kosten dekken. Dat betekent dat de inkomsten niet hoger mogen zijn dan de werkelijke kosten.