10 - Bijlage 1 - Warmteprogramma Tytsjerksteradiel 2026

in wat technisch kan, waar

dat kan. Zo kan iedereen stap voor stap

netcongestie ontstaat en hoe

van

de warmtetransitie aansluit op

elektriciteitsnet te overbelasten.

regelmatig

het

aardgas

goede

aan

af

planning,

zonder

het

uitbreidingen van het net.

.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

31

FIGUUR 4 - JAARPLANNING WARMTEPROGRAMMA TYTSJERKSTERADIEL, PERIODE 2026 - 3035

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

32

Energiecoöperaties Energiecoöperaties spelen een grote rol in de warmtetransitie. Zij kennen hun dorpen goed, brengen inwoners bij elkaar en helpen bij het vergroten van draagvlak. De gemeente heeft daarom één vaste contactpersoon voor energiecoöperaties. Deze persoon maakt onderdeel uit van het Pogrammateam Duurzaamheid wat verder wordt toegelicht in hoofdstuk zes. Daarnaast kunnen energiecoöperaties over de warmtetransitie schakelen met het Energieloket bij informatie deling en het mobiliseren van inwoners. Door deze samenwerking hebben energiecoöperaties altijd een directe lijn naar de gemeente en blijven initiatieven goed verbonden met het warmteteam.

Woningcorporaties In

Tytsjerksteradiel

is

één

woningcorporatie

actief:

WoonFriesland.

Zij

verduurzamen hun woningen volgens eigen strategie en willen dat alle eigen woningen in 2030 minimaal energielabel B hebben. Omdat WoonFriesland 21% van alle woningen in de gemeente bezit, is samenwerking belangrijk. De gemeente betrekt de woningcorporatie actief bij de warmtetransitie. Wij stemmen de dorpenaanpak via uitvoeringsplannen, de brede aanpak via het energieloket en de uitvoering af met WoonFriesland. Daarnaast maken we jaarlijks prestatieafspraken en zoeken samen naar manieren om huurders goed te bereiken en ondersteunen.

Bewonersinitiatieven In veel dorpen zijn bewoners actief met ideeën en projecten voor duurzaamheid. Hun betrokkenheid en enthousiasme is belangrijk voor het slagen van de warmtetransitie. Voor bewonersinitiatieven die met warmte te maken hebben, heeft de gemeente één vaste contactpersoon. Deze persoon helpt bij het ordenen van vragen, begeleidt initiatieven en zorgt dat zij snel bij het warmteteam of het Energieloket terechtkomen. Op die manier weet elk initiatief waar het moet zijn en blijft de gemeente goed aangesloten bij wat er leeft in de dorpen.

Bedrijven, installateurs en marktpartijen Bedrijven, installateurs en andere marktpartijen spelen een belangrijke rol bij het uitvoeren

van

maatregelen,

vastgoedeigenaren

en

zoals

isolatie

utiliteitsgebouwen

en

warmtepompen.

hebben

daarnaast

Grote

wettelijke

verplichtingen op het gebied van energiebesparing. De FUMO is verantwoordelijk voor toezicht en handhaving op een aantal van deze wettelijke verplichtingen. De gemeente stemt met deze partijen af en zoekt samenwerking met scholen, zorginstellingen, vastgoedeigenaren en andere organisaties die veel energie gebruiken. Publieke gebouwen hebben bovendien een voorbeeldfunctie binnen de mienskip.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

33

Inwoners Inwoners merken uiteindelijk het meest van de warmtetransitie omdat veranderingen vaak in hun eigen woning plaatsvinden. We ondersteunen dit met duidelijke communicatie en een goede participatieaanpak, zodat inwoners weten welke keuzes ze kunnen maken en waar ze terechtkunnen met vragen.

KOPPELKANSEN De warmtetransitie staat niet los van andere ontwikkelingen in onze dorpen. Het warmteteam van de gemeente kijkt daarom continu naar koppelkansen: momenten waarop werkzaamheden, plannen of initiatieven kunnen aansluiten op de stappen die nodig zijn voor duurzame warmte. Dit kan gaan om projecten in de openbare ruimte, opwek van energie, veranderingen in gebouwen of andere lokale ontwikkelingen. We gebruiken deze kansen alleen wanneer ze logisch, haalbaar en passend zijn bij wat er in een dorp speelt. We brengen deze koppelkansen in beeld door: goed samen te werken binnen de gemeente (en met regionale partners), een jaarlijks overzicht bij te houden, data slim te gebruiken en, bewoners actief te betrekken. Zo ontstaan minder losse projecten, meer integrale oplossingen wat resulteert in lagere kosten Omdat voor een aantal dorpen in de dorpenaanpak via uitvoeringsplannen de eindoplossing is en de planning nog moeten worden uitgewerkt, maken we op dit moment nog geen concrete afspraken over koppelkansen. In de uitvoeringsplannen per dorp wordt dit later verder ingevuld. Op deze manier kunnen we waar mogelijk slimmer, efficiënter en betaalbaarder werken.

Samen met de regio .

Binnen de Provinsje Fryslân werken we nauw samen met verschillende regionale partners die de Friese context goed kennen. Deze samenwerking helpt ons om keuzes te maken die passen bij de mienskip en bij de specifieke uitdagingen van onze dorpen. De Friese Energietafel (FET) ondersteunt ons daarbij met kennis, data en hulpmiddelen om de warmtetransitie goed te onderbouwen. Ook werkt Tytsjerksteradiel intensief samen met YnBusiness, dat ondernemers helpt bij vragen over duurzaamheid, financiering en wettelijke verplichtingen.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

34

Daarnaast spelen organisaties zoals het Fries Energiehuis en het FSFE een belangrijke rol door inwoners en bedrijven te ondersteunen bij energiebesparing en verduurzaming. De Energiebank Fryslân helpt inwoners die moeite hebben met hun energierekening en

ondersteunt

de

gemeente

in

het

terugdringen

van

energiearmoede.

Landelijke instanties en organisaties Naast de regionale samenwerkingen maakt Tytsjerksteradiel gebruik van ondersteuning van landelijke organisaties die gemeenten helpen bij de uitvoering van de warmtetransitie. Het Nationaal Programma Lokale Warmte (NPLW) biedt handreikingen, procesondersteuning en landelijke hulpmiddelen die helpen bij het opstellen en uitvoeren van het warmteprogramma. Ook werkt de gemeente samen met de Participatiecoalitie, die lokale initiatieven ondersteunt en inwoners betrekt bij buurtacties over duurzame warmte. De Participatiecoalitie bestaat uit vijf maatschappelijke organisaties: klimaatstichting HIER, de Natuur en Milieufederaties, Energie Samen, LSA bewoners en Stichting Buurkracht. Zij weten wat er lokaal speelt en kunnen zo de slagingskans van energieprojecten in gemeente of regio’s vergroten. Energiecoöperaties kunnen daarnaast rekenen op hulp van EnergieSamen, een landelijke organisatie die hen ondersteunt op juridisch, technisch en organisatorisch vlak. Verder wijzen financiële instellingen en landelijke fondsen inwoners en ondernemers de weg naar leningen, subsidies en financieringsmogelijkheden. Via het Energieloket zorgt de gemeente ervoor dat deze informatie gemakkelijk te vinden

is.

Deze

landelijke

organisaties

vormen

samen

een

brede

ondersteuningsstructuur die helpt om kennis, middelen en ervaring naar de lokale praktijk te brengen.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

35

5 Conclusie: Deel 1 - Wat gaan we doen Het warmteprogramma laat zien welke richting Tytsjerksteradiel kiest om in 2040 een energieneutrale gemeente te worden. In deel 1 is die koers duidelijk uitgewerkt: we gaan minder aardgas gebruiken, woningen beter isoleren en overstappen op duurzame warmte. De gemeente heeft onderzocht welke oplossingen het beste passen bij haar dorpen en gebieden. Voor het grootste deel van de gemeente is een brede aanpak via het Energieloket gekozen. Daar zijn hybride of volledig elektrische warmtepompen de meest logische oplossing, omdat woningen verder uit elkaar staan en warmtebronnen op afstand liggen. Via het Energieloket kunnen bewoners zelf starten met isoleren en kiezen welke vervolgstappen passen bij hun woning en budget. Zo kan iedereen op eigen tempo overstappen naar aardgasarm of aardgasvrij wonen. Daarnaast is er de dorpenaanpak. Deze wordt ingezet in gebieden waar woningen dichter bij elkaar staan en waar mogelijk warmte uit de omgeving of van bedrijven beschikbaar is. Daar kan een collectieve warmteoplossing zoals een warmtenet goedkoper en eenvoudiger zijn. In Burgum-Sumar, Earnewâld en Hurdegaryp wordt daarom samen met bewoners onderzocht welke warmteoplossing het beste werkt. Dat gebeurt via uitvoeringsplannen waarin het dorp meebeslist.

Beide aanpakken kunnen worden uitgevoerd door goed te beschrijven hoe we de komende tien jaar samenwerken. Er is een warmteteam met vaste projectleiders per dorp, een duidelijke jaarplanning en een rolverdeling met organisaties zoals woningcorporaties, netbeheerder en dorpsbelangen. Zo heeft iedereen een aanspreekpunt en weten inwoners waar zij terecht kunnen. Omdat de warmtetransitie iedereen raakt, zorgen we dat keuzes haalbaar, betaalbaar en voor iedereen toegankelijk zijn. Koppelkansen benutten we door werkzaamheden te combineren, zoals isoleren tijdens onderhoud of het aanleggen van infrastructuur wanneer de straat toch opengaat. Daarbij kiezen we steeds voor slimme, bewezen technieken, zodat inwoners haalbare en betaalbare oplossingen krijgen. We werken samen met de regio om kennis te delen, bronnen te ontwikkelen en infrastructuur efficiënt op te bouwen. Door ervaringen tussen dorpen uit te wisselen, leren we van elkaar en versterken we de mienskip. Om de randvoorwaarden te realiseren verlagen we eerst de warmtevraag door isolatie

te

stimuleren

en

inwoners

te

helpen

kiezen

voor

het

juiste

verwarmingssysteem. Per gebied kiezen we één passende energie-infrastructuur, zodat kosten beperkt blijven en het systeem toekomstbestendig is. Bij elke keuze

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

36

kijken we of er voldoende duurzame bronnen zijn of ontwikkeld kunnen worden, zodat we snel en zeker kunnen afstappen van fossiele bronnen. Deel 1 laat zien dat de gemeente een duidelijke en haalbare koers kiest: we werken aan een energieneutrale toekomst, maar doen dat stap voor stap. Bewoners houden keuzevrijheid, er is aandacht voor betaalbaarheid en we benutten de kracht van de mienskip in de dorpen. Samen zorgen we ervoor dat iedereen comfortabel en betaalbaar kan blijven wonen in een energieneutraal Tytsjerksteradiel.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

37

DEEL 2: Achtergrond en onderbouwing

6 Financiën en middelen Om de warmtetransitie goed uit te voeren zijn voldoende middelen én mensen nodig. De gemeente heeft hierin een duidelijke taak, zoals vastgelegd in de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Deze wet geeft gemeenten de regie bij de uitvoering van de warmtetransitie. Een onderdeel hiervan is het opstellen van het warmteprogramma. Het warmteprogramma van Tytsjerksteradiel moet niet alleen richting geven, maar ook uitvoerbaar zijn. Daarom leggen we hieronder uit welke middelen beschikbaar zijn en hoe we de uitvoering organiseren.

6.1 Beschikbare middelen en capaciteit Voor de warmtetransitie maken we gebruik van verschillende geldstromen. De gemeente betaalt een deel zelf, maar we zijn ook afhankelijk van geld van het Rijk. De

rijksoverheid

stelt

middelen

beschikbaar

voor

gemeenten

om

het

Klimaatakkoord uit te voeren en woningen en gebouwen te verduurzamen. Dit zijn de

CDOKE-middelen

(Capaciteit

Decentrale

Overheden

voor

Klimaat-

en

Energiebeleid). Met deze middelen kunnen we personeel inhuren om de warmtetransitie in de gemeente uit te voeren. Inmiddels zijn deze middelen structureel geborgd in de gemeentebegroting. In opdracht van het NPLW ontwikkelde De Warmte Transitie Makers een begrotingstool die inzicht geeft in personeelskosten tot 2030. Volgens deze tool is voor 2026-2030 €1 tot €1,3 miljoen nodig. Deze berekening is gebaseerd op onderzoek van Andersson Elffers Felix en Improven (ROB, 2024). Daaruit blijkt dat per wijk- of dorpenaanpak gemiddeld twee FTE per jaar nodig zijn. Bij het gekozen aantal dorpenaanpakken komt dat neer op acht FTE, exclusief inzet voor de brede aanpak. Wij denken dat dit slimmer kan: met minder FTE dan NPLW voorschrijft, maar wel voldoende slagkracht door taken te bundelen en direct samen te werken met het Pogrammateam Duurzaamheid. De benodigde capaciteit voor de uitvoering van het warmteprogramma is financieel vertaald in het Programmaplan Duurzaamheid. De kosten passen binnen de beschikbare middelen vanuit het Rijk en gemeente. Gedurende de looptijd van dit warmteprogramma zal er naar verwachting dan ook geen beroep worden gedaan op extra gemeentelijke middelen, anders dan de reguliere indexaties. Elke vijf jaar wordt het warmteprogramma herijkt. Daarbij wordt ook beoordeeld of bijstelling nodig is (zie Data en monitoring).

6.2 Organisatie en uitvoeringskracht De uitvoering van dit warmteprogramma ligt bij een warmteteam dat bestaat uit drie projectleiders, een projectmedewerker en daar omheen een flexibele schil van

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

39

specialisten uit team duurzaamheid. Het organogram van de organisatie voor het warmteprogramma staat in Bijlage III – Organogram warmtetransitie. De drie projectleiders hebben de rol om bij de dorpenaanpak de dorpen te begeleiden naar een uitvoeringsplan. Zij zijn in eerste instantie het vaste aanspreekpunt en werken nauw samen met de inwoners van het dorp. De verdeling is nu dat elke projectleider één dorp heeft binnen de dorpenaanpak. Daarnaast zijn zij vanuit de brede aanpak voor één tot drie meerdere dorpen het aanspreekpunt. Maar de rol ziet er in de brede aanpak anders uit. Ze werken daarbij nauw samen en zijn samen verantwoordelijk voor de uitvoering van het warmteprogramma. De projectleiders worden ondersteunt door een projectmedewerker. Die bewaakt planningen, organiseert bijeenkomsten en helpt bij dataverzameling en monitoring. Samen vormen zij de kern van het warmteteam, dat onderdeel is van het Pogrammateam Duurzaamheid. De projectleiders stemmen hun werk af met de beleidsontwikkelaar Energie en de programmamanager Duurzaamheid, zodat beleid en uitvoering goed op elkaar blijven aansluiten. Daarnaast wordt het warmteteam ondersteund door: •

De communicatieadviseur

•

De adviseur energiecoöperaties

•

De projectleider Energieloket en energiearmoede

En waar nodig ambtenaren die zich bezighouden met juridische zaken, participatie, dorpscoördinatoren, ruimtelijke ordening en financiën. Dit zorgt ervoor dat inwoners, dorpsbelangen en initiatieven altijd een duidelijk aanspreekpunt hebben en dat het warmteteam voldoende kennis en ondersteuning krijgt vanuit de organisatie.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

40

7 Data en monitoring Om het warmteprogramma goed te kunnen monitoren is data nodig. Met de data die we willen verzamelen, gaan we een dashboard opzetten zodat we jaarlijks een rapportage over de voortgang van de warmtetransitie in Tytsjerksteradiel kunnen leveren. Hiermee kunnen we zien of we op de goede weg zitten en of er wellicht ook bijsturing nodig is. Hieronder leggen we uit wat de huidige stand van zaken is en welke data we nodig hebben.

7.1 Huidige situatie Woningbestand en warmtevraag In de gemeente staan ongeveer 14.500 woningen, verdeeld over 17 kernen. Deze woningen moeten in de komende jaren overstappen op een andere manier van verwarmen. Hoe groot de warmtevraag is, verschilt per type woning.

Huidig energieverbruik woningbestand In Tabel 2 en Figuur 5 hieronder is deze data visueel weergegeven. Op de volgende pagina, vind je figuur 6 en 7 welke data weergeven over het aantal woningen in Tytsjerksteradiel, uitgesplitst per type en het bijbehorende gasverbruik. TABEL 2 VERDELING HOOFDVERWARMING,

Hoofdverwarmingsinstallatie woningen in Tytsjerksteradiel

2024

Hoofdverwarmingsinstallatie Tytsjerksteradiel

Individuele CV

84,5%

2%

Blokverwarming

2,7%

Elektrisch verwarmd hoog gasverbruik

3,6%

Elektrisch verwarmd laag gasverbruik

1,6%

Aardgas

Elektrisch

Onbekend

Elektrisch verwarmd zonder gasverbruik

5,8%

Installatie onbekend

1,8%

11%

87%

BRON: CBS 2024 FIGUUR 5 – HOOFVERWARMINGSINSTALLATIE, BRON: CBS 2024

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

41

Woningen in Tytsjerksteradiel

Soorten woningen

Vrijstaande woning Twee onder 1 kap Tussen- of geschakeld Hoekwoning Appartement Totaal 0

2500

5000

7500

10000

12500

15000

Aantal woningen FIGUUR 6 VERDELING TYPE WONINGEN, BRON: CBS 2024

Gasverbruik Tytsjerksteradiel

Soorten woningen

Vrijstaande woning Twee onder 1 kap Tussen- of geschakeld Hoekwoning Appartement Alle woningen 0

200

400

600

800

1000

1200

1400

Gemiddeld jaarverbruik aardgas (m2) FIGUUR 7 GASVERBRUIK TYTSJERKSTERADIEL, BRON: CBS 2024

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

42

Gebouwenkwaliteit Het is voor de uitvoering van het warmteprogramma noodzakelijk om over voldoende

informatie

per

woning

te

beschikken. De kwaliteit

van

de

woningen geeft namelijk richting aan de volgorde van maatregelen: woningen met een niet goed geïsoleerde schil vragen eerst om isoleren. Is de schil wel goed geïsoleerd kan versneld worden opgeschaald naar all-electric. Of een woning voldoende is geïsoleerd kan op drie manieren worden bepaald: 1. Op basis van bouwjaar: alle woningen vanaf 1992 zijn in principe geschikt voor een all-electric warmteoplossing. 2. Op basis van het energielabel (A-C is voldoende, lager vraagt om isolatie). Nadelen: • Voor veel woningen is geen label beschikbaar, • Labels geven geen juist beeld wanneer zonnepanelen aanwezig zijn • Oudere labels zijn onbetrouwbaar 3. Op basis van het daadwerkelijke energieverbruik per woning. Dit omgerekend naar een waarde per persoon en m2. (Wordt uitgezocht met DataFryslân) Per woning wordt de volgende data vastgelegd: TABEL 3 - BENODIGDE DATA PER WONING TYTSJERKSTERADIEL

Naam

Bron

Betrouwbaarheid

Actualiteit

Adres

BAG

Zeer goed

Actueel

Bouwjaar

BAG

Zeer goed

Actueel

Oppervlakte/ inhoud

BAG

Goed

Actueel

Type woning

BAG

Zeer goed

Actueel

Gasaansluiting

Liander

Zeer goed

Actueel

Energielabel

RVO

Goed

Actueel (1 maand)

Energieverbruik

CBS of Liander

Zeer goed

Onbekend

Warmtebron

CBS/DataFryslân

Onbekend

Onderzoek uit 2024

Energieopwek/ opslag

Readar

Onbekend

Halfjaarlijks opwek

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

43

Deze data worden voor alle woningen vastgelegd binnen het Customer Relationship Manager (CRM)-systeem. De data valt in principe niet onder de AVG. De bewaartermijn wordt bepaald door de Archiefwet, en begint zodra een woning van het gas af is.

7.2 Uitvoering Het warmteprogramma wordt ondersteund via een (nog aan te besteden) CRMsysteem. Hierin worden per woning alle activiteiten vastgelegd. Hiertoe is de volgende data noodzakelijk: TABEL 4 - BENODIGDE DATA VOOR CRM-SYSTEEM

Naam

Bron

Betrouwbaarheid

Actualiteit

Eigenaar

Kadaster

Zeer goed

Actueel

Contactpersoon

BRP (hoofdbewoner)

Zeer goed

Actueel

Contactmomenten

Medewerker

Zeer goed

Actueel

Subsidies NIP/ ISDE

DBL (NIP) RVO (ISDE)

Zeer goed

Actueel

Leeftijd

BRP

Zeer goed

Actueel

Digitale vaardigheid

Medewerker

Goed

Actueel

Deze data worden voor alle activiteiten per woning vastgelegd binnen het CRMsysteem. Deze data valt deels onder de AVG (leeftijd en digitale vaardigheid). Voor gebruikers die toegang hebben tot het systeem die geen ambtenaar zijn is een verwerkersovereenkomst noodzakelijk. De bewaartermijn wordt bepaald door de Archiefwet, en begint zodra een woning van het gas af is.

7.3 Monitoring Het warmteteam houdt het hele jaar door bij hoe de warmtetransitie verloopt. We kijken naar het gebruik van het Energieloket, het aantal geïsoleerde woningen, de voortgang van de dorpenaanpak en nieuwe initiatieven in de dorpen. Ook volgen we ontwikkelingen buiten de gemeente, zoals veranderingen op het elektriciteitsnet en landelijke subsidies. De uitvoering van het warmteprogramma blijft bewust flexibel. Wanneer een dorp sneller klaar is voor een volgende stap of wanneer zich nieuwe kansen voordoen, kunnen we versnellen. Als er juist knelpunten ontstaan, zoals problemen met het

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

44

elektriciteitsnet of onvoldoende technische haalbaarheid, kunnen we het tempo aanpassen. Zo houden we de aanpak realistisch en uitvoerbaar voor alle dorpen.

JAARLIJKSE RAPPORTAGE Elk jaar maakt de gemeente een rapport waarin staat hoe het ervoor staat met de warmtetransitie. In dit document wordt uitgelegd welke stappen zijn gezet, wat goed gaat en waar het tempo omlaag of omhoog moet. De rapportage is bedoeld voor iedereen die wil weten hoe de warmtetransitie vordert. Het helpt de gemeente bovendien om plannen voor het volgende jaar te maken en keuzes beter te onderbouwen.

Door regelmatig te meten en te evalueren, voorkomen we dat dorpen vastlopen en zorgen we dat inwoners op de juiste momenten ondersteuning krijgen. Monitoring maakt het mogelijk om kansen te benutten, middelen slim in te zetten en steeds keuzes te maken die passen bij de situatie van dat moment. Op de volgende pagina staat Tabel met per onderdeel: wat we monitoren, hoe vaak we monitoren, wie dat doet en waarvoor we de informatie gebruiken.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

45

TABEL 5 - OVERZICHT VAN MONITORING

Onderdeel Brede aanpak (Energieloket)

Dorpenaanpak (Uitvoeringsplannen) Technische ontwikkelingen Kosten en betaalbaarheid Koppelkansen

Gedrag & draagvlak Warmteprogramma als geheel

Wat volgen we? Aantal adviezen, genomen maatregelen, gebruik van NIP en subsidies Voortgang Uitvoeringsplannen, betrokkenheid dorpen, lokale initiatieven Stand van techniek, netcongestie, nieuwe mogelijkheden Eindgebruikerskosten, subsidieontwikkeling, investeringsbereidheid Projecten in de openbare ruimte, riool, wegen, dorpsvisies Ervaringen inwoners, deelname, vragen en zorgen Realisatie doelen, tempo, knelpunten, kansen

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

Hoe vaak?

Wie doet dit?

Waarvoor gebruiken we het?

Jaarlijks

Gemeente + Energieloket

Inzicht in tempo van isolatie en aardgasarm maken

Jaarlijks en per projectfase

Warmteteam + dorpen

Planning bepalen en bijsturen waar nodig

Continu

Warmteteam + externe partners (Liander, TNO, etc.)

Jaarlijks

Gemeente + partners

Jaarlijks

Gemeente (civiel, RO)

Jaarlijks

Warmteteam + dorpencoördinator

Beter inspelen op wat dorpen nodig hebben

Gemeente

Bijsturen van het programma en eventuele versnelling

Jaarlijkse rapportage Herijking na 5 jaar

Vaststellen of de gekozen oplossingen haalbaar blijven Waarborgen dat oplossingen betaalbaar blijven Werkzaamheden slim combineren en versnellen

46

8 Wetgeving en verplichte kaders De warmtetransitie raakt iedereen in Nederland. Er zijn de afgelopen jaren verschillende wetten gemaakt die bepalen hoe gemeenten de overgang naar duurzame warmte moeten organiseren. Het gaat onder andere om de Omgevingswet, Energiewet, de Wet gemeentelijke

instrumenten

warmtetransitie

(Wgiw),

het

Besluit

gemeentelijke

instrumenten warmtetransitie (Bgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw). Deze wetten vormen samen het juridische fundament onder ons warmteprogramma. Ze zorgen ervoor dat de gemeente zorgvuldig, transparant en volgens landelijke regels werkt. In de volgende paragrafen leggen we kort uit wat deze wetten betekenen voor Tytsjerksteradiel.

8.1 Taak van de gemeente De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de regierol in de warmtetransitie. Dit betekent dat we zorgen voor overzicht, samenhang en vooruitgang. Hoe deze rol precies wordt ingevuld, hangt af van de situatie in de buurt, de fase van het project en wat inwoners en andere betrokkenen nodig hebben. De regierol is dus flexibel en beweegt mee met de praktijk. De belangrijkste rollen van de gemeente Tytsjerksteradiel zijn in Tabel 6 toegelicht. TABEL 6 - ROLLEN VAN DE GEMEENTE IN DE WARMTETRANSITIE

Belangrijkste rollen van de gemeente: Coördinatie

Zorg dragen voor de samenwerking tussen de partijen die nodig zijn voor het realiseren van gezamenlijke oplossingen.

Participatie en communicatie

Belanghebbenden op een passende manier betrekken om hun belangen en wensen zichtbaar te maken en een plek te geven in de besluitvorming

Stimuleren en motiveren

Maatregelen en acties aantrekkelijk maken met bijvoorbeeld subsidie, adviezen, collectieve inkoopacties en ondersteuning voor warmte-initiatieven.

Regelgeving

Inzet en handhaving van juridische instrumenten zoals de aanwijsbevoegdheid en kaders voor de verlening van vergunningen en ontheffingen.

Deelname

Een rol als deelnemer. Bijvoorbeeld door het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed of de mogelijke deelname in een warmtebedrijf of energiedienstenbedrijf

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

47

8.2

Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw)

De Wgiw is een nieuwe wet die naar verwachting op 1 juli 2026 ingaat. Deze wet zegt dat elke gemeente een warmteprogramma moet maken. In dit warmteprogramma staat hoe de gemeente toewerkt naar een toekomst zonder aardgas en welke stappen daarvoor nodig zijn. De Wgiw geeft gemeenten ook de mogelijkheid om gebieden aan te wijzen die binnen een bepaalde tijd aardgasvrij moeten worden. Dit heet de aanwijsbevoegdheid. We kiezen er op dit moment voor om deze bevoegdheid nog niet te gebruiken. Tytsjerksteradiel zet de aanwijsbevoegdheid nu niet in, omdat we eerst samen met inwoners willen onderzoeken wat per dorp de beste oplossing is. Veel gegevens – zoals netcapaciteit en warmteoplossingen – worden nog verzameld. De vrijwillige en bewonersgerichte aanpak werkt goed en houdt ruimte om flexibel bij te sturen. Pas wanneer het echt nodig is, kan de gemeente later alsnog besluiten om deze bevoegdheid te gebruiken. Het doel van de Wgiw is om gemeenten te helpen een duidelijk en haalbaar plan te maken. Zo krijgen inwoners en ondernemers beter inzicht in hun mogelijkheden en weten zij hoe zij zich kunnen voorbereiden op een duurzame warmtevoorziening.

8.3

Wet collectieve warmte

De Wet collectieve warmte (Wcw) regelt hoe warmtenetten georganiseerd worden. De wet zorgt ervoor dat warmtenetten betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam zijn. Gemeenten krijgen de regie: zij bepalen waar een warmtenet kan komen en welk warmtebedrijf dit mag aanleggen en beheren. Minimaal 50% van een warmtebedrijf moet in publieke handen zijn. De wet maakt onderscheid in drie soorten warmtenetten: TABEL 7 - OVERZICHT ORGANISATIE VAN WARMTENETTEN VOLGENS DE WET COLLECTIEVE WARMTE

Type

Omvang

Mini-warmtenet

2–50 woningen

Kleinschalig warmtenet

51–1500 woningen

Grootschalig warmtenet

>1500 woningen

8.4

Regels Weinig regels; bewoners of coöperatie kan het zelf doen Lichter gereguleerd, toezicht door ACM, vrijstelling nodig Streng gereguleerd, altijd vergunning en minimaal 50% publiek eigendom

Kaders Omgevingswet

De Omgevingswet bepaalt dat het warmteprogramma een verplicht onderdeel wordt van het gemeentelijke omgevingsbeleid zodra de Wgiw in werking treedt. Dat betekent dat het warmteprogramma een omgevingsprogramma wordt. Een omgevingsprogramma

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

48

werkt de omgevingsvisie van de gemeente verder uit en beschrijft welke maatregelen nodig zijn om de doelen te bereiken. Volgens de Omgevingswet moet het warmteprogramma uiterlijk op 31 december 2027 zijn vastgesteld. Daarna moet het warmteprogramma elke vijf jaar worden bijgewerkt, zodat het actueel blijft en aansluit bij nieuwe ontwikkelingen. De Omgevingswet zegt ook dat er soms een plan-MER (milieueffectrapportage) nodig is. Dit is verplicht wanneer een programma keuzes bevat die gevolgen kunnen hebben voor het milieu, en wanneer later besluiten volgen waarvoor een MER nodig is. Voor het huidige warmteprogramma is dit nog niet aan de orde. Dat volgt uit een plan-MER beoordeling die de gemeente heeft laten uitvoeren door onderzoeksbureau SWECO in oktober 2025. Definitieve keuzes die zo’n MER verplichten worden in dit warmteprogramma nog niet gemaakt. Als dat in de toekomst wel gebeurt, zal de gemeente een MER opstellen.

8.5

Bedrijven en utiliteit

Bedrijven hebben een eigen plek in de warmtetransitie. Voor hen gelden namelijk aparte wettelijke verplichtingen, naast de regels die voor woningen en wijken gelden. Deze verplichtingen komen voort uit de Energiewet, Klimaatwet, Omgevingswet en Europese richtlijnen. Deze verplichtingen staan los van de keuzes per dorp en gelden voor álle bedrijven in de gemeente. De belangrijkste verplichtingen zijn:

Energielabel C voor kantoren Kantoren groter dan 100 m² moeten minstens energielabel C hebben. Dit vraagt om isolatie en duurzame installaties.

Informatieplicht energiebesparing Bedrijven met een hoger energiegebruik (jaarverbruik van meer dan 50.000kWh en/of 25.000m³ gas equivalent) moeten aantonen dat zij alle verplichte energiebesparende maatregelen uitvoeren.

EED-audit/Onderzoeksplicht energiebesparing Grote bedrijven moeten elke vier jaar een energie-audit uitvoeren en maatregelen nemen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn.

Wat betekent dit voor Tytsjerksteradiel? Deze verplichtingen zorgen ervoor dat bedrijven óók een bijdrage leveren aan de warmtetransitie. De gemeente ondersteunt ondernemers bij vragen en werkt samen met organisaties zoals Ynbusiness om bedrijven goed te begeleiden.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

49

9 Feiten en context 9.1

Stand van zaken sinds de Transitievisie Warmte 2021

In 2021 heeft de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. Daarin stond de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn en de eerste richting voor de warmtetransitie. De TVW is geëvalueerd in 2025. Uit de evaluatie van deze TVW blijkt dat we niet bij nul beginnen. Er lopen al verschillende projecten, zoals proeftuin Aardgasvrij Garyp, ook zijn er verschillende energiecoöperaties actief in dorpen en zijn er FIX-acties. Het warmteprogramma bouwt hierop voort. In de gemeente staan ongeveer 14.500 woningen en een groot aantal utiliteitsgebouwen (ca. 3.000). Een klein deel van de woningen is inmiddels aardgasvrij of aardgasarm, onder andere door nieuwbouw na 2018 en projecten zoals Aardgasvrij Garyp. Tussen 2009 en 2024 is het energiegebruik van woningen met ongeveer 38% gedaald. Ook het aardgasgebruik is flink afgenomen. Tussen 2020 en 2025 daalde het gasverbruik met ongeveer 27,5%, terwijl het aantal aardgasaansluitingen met zo’n 3% daalde. Vooral in 2022 en 2023 was de daling sterk, mede door de hoge energieprijzen. Daarna is het aardgasverbruik gestabiliseerd. De conclusie is: we zijn al op weg, maar de meeste woningen zijn nog afhankelijk van aardgas. Het warmteprogramma is bedoeld om meer structuur en tempo aan te brengen in de volgende stappen naar een energieneutraal Tytsjerksteradiel in 2040.

9.2

Ontwikkelingen in techniek, beleid en kosten

In de afgelopen vijf jaar is er veel veranderd in de wereld van duurzame warmte. Technisch zijn warmtepompen steeds belangrijker geworden. Zowel all-electric warmtepompen als hybride systemen worden vaker geplaatst, omdat ze goed passen bij de woningen in onze gemeente. Ook warmtenetten blijven een mogelijkheid, maar vooral in dorpen waar veel woningen dicht bij elkaar staan en waar warmtebronnen beschikbaar zijn. Zoals bijvoorbeeld delen van Burgum, Sumar, Hurdegaryp en Earnewâld. In andere dorpen, waar de woningen verder uit elkaar staan, is elektrisch verwarmen meestal de meest logische oplossing. In het landelijke beleid is er ook veel veranderd. Met de nieuwe Energiewet en de komende Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) krijgen gemeenten meer verantwoordelijkheid in het plannen van de overstap naar duurzame warmte. Dit warmteprogramma sluit aan op die landelijke richting, maar blijft bewust eenvoudig van

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

50

vorm zodat inwoners kunnen volgen wat er gebeurt. Ook de Provinsje Fryslân heeft de afgelopen jaren haar ambitie verder aangescherpt en wil in 2050 fossielvrij zijn. De kosten voor duurzame maatregelen zijn in deze periode beter in beeld gekomen. Door landelijke berekeningen van onder andere PBL en TNO weten we nu beter wat verschillende warmteoplossingen ongeveer gaan kosten voor bewoners. In sommige dorpen liggen de kosten van individuele warmtepompen en warmtenetten namelijk dicht bij elkaar. Dat betekent dat de uiteindelijke keuze vooral samen met inwoners moet worden gemaakt. Per dorp bekijken we wat haalbaar is, wat technisch kan en wat inwoners belangrijk vinden.

9.3

Effecten van stijgende energieprijzen

De hoge energieprijzen van 2022 en 2023 hebben grote invloed gehad op het gedrag van inwoners. Veel mensen zijn zuiniger gaan stoken en hebben de thermostaat lager gezet. Ook nam de interesse in isolatie en warmtepompen sterk toe. Dit zorgde ervoor dat het gasverbruik in onze gemeente snel daalde. Deze daling werd versterkt doordat mensen kosten

probeerden

te

besparen

en

omdat

er

in

sommige

woningen

al

verduurzamingsmaatregelen waren genomen. In 2024 en 2025 zijn de energieprijzen weer iets gestabiliseerd. Toch blijft het aardgasgebruik lager dan in de jaren daarvoor. Uit gesprekken en evaluaties blijkt dat inwoners zich inmiddels bewust zijn van de voordelen van verduurzaming. Inwoners doen de investering niet alleen vanwege de prijs, maar ook omdat ze hun woning comfortabeler willen maken, toekomstige lasten willen verlagen of willen bijdragen aan een duurzamere omgeving. Voor ons als gemeente is dit een belangrijke les. Het laat zien dat inwoners vooral geholpen zijn met duidelijke uitleg, praktische ondersteuning en een vast aanspreekpunt. Energieprijzen kunnen bewoners in beweging zetten, maar goede begeleiding zorgt ervoor dat stappen blijvend en haalbaar zijn.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

51

10

Lokale visie op duurzame warmte

We hebben al langere tijd de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Dat betekent dat we binnen onze gemeente minstens zoveel duurzame energie willen opwekken als we gebruiken. De warmtetransitie is daarin een belangrijk onderdeel, omdat een groot deel van ons energiegebruik naar het verwarmen van woningen en gebouwen gaat. De afgelopen jaren hebben we veel geleerd, onder andere uit de proeftuin Aardgasvrij Garyp, uit dorpen met actieve energiecoöperaties en uit de gesprekken met inwoners tijdens participatiesessies.

10.1 Reflectie op de ambitie energieneutraal 2040 De ambitie energieneutraal 2040 sluit aan bij wat inwoners belangrijk vinden: een gezonde leefomgeving, verbeterd wooncomfort (gezond binnenklimaat en een lage energierekening) en een gemeente die klaar is voor de toekomst. Hoewel de opgave groot is, weten we dat er al veel stappen worden gezet. In de afgelopen jaren is het gasgebruik in onze gemeente gedaald, zijn honderden woningen geïsoleerd en is er veel kennis opgebouwd over wat werkt en wat niet. Het doel voor 2040 is ambitieus, maar het is ook een lange periode waarin we stap voor stap kunnen werken. Het warmteprogramma richt zich op de komende tien jaar. Dat geeft rust én duidelijkheid: inwoners weten welke stappen nu belangrijk zijn en waar de gemeente op inzet. Over vijf jaar herijken we het warmteprogramma, zodat we kunnen bijsturen als er nieuwe technieken, nieuwe keuzes of nieuwe omstandigheden ontstaan.

10.2 Waarom deze koers logisch is De koers die we als Tytsjerksteradiel kiezen, met een brede aanpak via het Energieloket en een dorpenaanpak in gebieden waar collectieve oplossingen mogelijk zijn, past goed bij onze gemeente. Deze aanpak is logisch om drie redenen: betaalbaarheid, haalbaarheid en de kracht van onze mienskip.

10.3 Betaalbaarheid De keuzes die we maken moeten passen bij wat inwoners kunnen en willen betalen. Door in te zetten op isolatie en aardgasarme oplossingen kunnen veel woningen in hun eigen tempo verduurzamen. In dorpen waar een warmtenet kansrijk is, onderzoeken we dat eerst zorgvuldig samen met bewoners. Daarnaast helpen landelijke subsidies zoals het NIP en ISDE en fondsen zoals het Nationaal Warmtefonds om verduurzaming haalbaar te maken, vooral voor mensen die het financieel moeilijker hebben. Een aanpak die begint bij isolatie en natuurlijke

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

52

momenten (zoals het vervangen van een cv-ketel) zorgt ervoor dat de kosten gespreid worden over jaren en niet in één keer komen. Tegelijkertijd houden we scherp in de gaten of deze aanpak voldoende tempo oplevert om de ambitie van energieneutraal 2040 te halen. In de komende jaren monitoren we het aantal maatregelen, het afnemende gasgebruik en het tempo van verduurzaming. Als blijkt dat dit niet snel genoeg gaat, kan de gemeente bijsturen met extra ondersteuning of andere instrumenten. Zo blijft de aanpak betaalbaar én gericht op het behalen van de doelstelling energieneutraal 2040.

10.4 Onafhankelijkheid Met de overstap naar duurzame warmte worden we minder afhankelijk van aardgas en internationale energiemarkten. De hoge energieprijzen in 2022 en 2023 hebben laten zien hoe kwetsbaar die afhankelijkheid kan zijn. Door woningen beter te isoleren en gebruik te maken van elektrische oplossingen, wordt de energievoorziening stabieler en toekomstbestendiger. Duurzame warmte komt steeds meer uit lokale bronnen: uit elektriciteit, uit warmte uit de omgeving (zoals bodem of oppervlaktewater), of in sommige gebieden uit restwarmte van bedrijven. Dit versterkt onze eigen energiezekerheid.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

53

11

Conclusie: Deel 2 – Achtergrond en onderbouwing

Deel 2, de achtergrond en onderbouwing van het warmteprogramma beschrijft de voorwaarden die nodig zijn om de plannen ook echt uit te voeren. De gemeente heeft hierbij de formele taak om regie te voeren, zoals vastgelegd in de wetgeving. De gemeente kan een deel van de kosten zelf betalen, maar is ook afhankelijk van landelijke middelen. De CDOKE-gelden helpen om experts en projectleiders in te zetten die inwoners begeleiden in de dorpenaanpak én bij de brede aanpak via het Energieloket. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer acht FTE nodig zijn voor drie dorpenaanpakken, maar de gemeente wil slim samenwerken binnen het eigen duurzaamheidsteam, zodat minder mensen toch genoeg resultaat kunnen leveren. Deze kosten passen binnen het bestaande budget, waardoor geen extra gemeentelijke middelen nodig zijn. De resultaten van het Energieloket, de dorpenaanpak, technologische ontwikkelingen en betaalbaarheid worden continu gemonitord. Dit maakt het warmteprogramma flexibel: als er kansen ontstaan kan de gemeente versnellen, en als er knelpunten zijn kan het tempo omlaag. De jaarlijkse rapportage zorgt ervoor dat iedereen kan volgen wat er gebeurt en dat plannen tijdig worden aangepast. Tytsjerksteradiel werkt daarbij niet alleen.

Er zijn samenwerkingen met partners in Fryslân, zoals de Friese Energietafel, YnBusiness en de Energiebank, en met landelijke organisaties zoals NPLW en EnergieSamen. Deze partners leveren kennis en ondersteuning zodat inwoners en ondernemers makkelijk kunnen meedoen en hulp kunnen vinden als dat nodig is. De gemeente heeft de uitvoering goed georganiseerd, maar blijft flexibel en dicht bij de inwoners. Met monitoring, samenwerking, voldoende capaciteit en ondersteuning zorgt de gemeente dat iedereen weet waar hij terecht kan, welke stappen mogelijk zijn en dat steeds wordt gekeken naar wat het beste werkt.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

54

Bijlage I – Participatie Waarom participatie belangrijk is in de warmtetransitie De warmtetransitie heeft direct invloed op het dagelijks leven van inwoners en ondernemers. Het gaat om hun woning, hun gebouw en de kosten die daarbij horen. Daarom vindt de gemeente Tytsjerksteradiel het belangrijk om samen met de mienskip keuzes te maken. Zo zorgen we dat de plannen haalbaar, betaalbaar en goed gedragen zijn. Het participatiebeleid van de gemeente helpt hierbij. Het maakt duidelijk hoe inwoners, organisaties en bedrijven kunnen meedenken en meedoen. In deze bijlage laten we zien hoe we participatie hebben toegepast, hoe de participatieladder ons richting gaf, welke signalen we hebben opgehaald en hoe we deze aanpak blijven gebruiken in de uitvoering. De basis voor participatie ligt in het participatiebeleid van de gemeente Tytsjerksteradiel. Dit beleid helpt ons om duidelijk te maken op welke manier inwoners, organisaties, bedrijven en andere partners kunnen meedenken en meedoen. In deze bijlage laten we zien: •

Hoe we participatie hebben ingezet bij het opstellen van het warmteprogramma

•

Hoe de participatieladder daarbij richting gaf

•

Welke inzichten en signalen we hebben gekregen van de deelnemers

•

En hoe we deze manier van samenwerken blijven toepassen in de uitvoering

Aanwezigen Onderwerp

Belangrijkste uitkomsten

Sessie 1

Sessie 2

Sessie 3

Ondernemerssessie

Energiecoöperaties en dorpsbelangen Uitgangspunten TVW Communicatie richting inwoners Bewezen technieken Rol van de gemeente

Energiecoöperaties en dorpsbelangen

Energiecoöperaties en dorpsbelangen

Lokale ondernemers

Afwegingskader

Uitvoeringsscenario’s

Rol van ondernemers in de warmtetransitie

Isoleren Samenwerking Keuzevrijheid Rol van de gemeente

Wet- en regelgeving Netcongestie Betaalbaarheid Communicatie

Eindgebruikerskosten Lokaal buurtinitiatief

De participatieladder: hoe en wanneer inwoners kunnen meedoen De participatieladder in Figuur 3 beschrijft verschillende treden van betrokkenheid. Op de volgende pagina leggen we deze treden uit in eenvoudige taal, aangepast op de warmtetransitie.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

55

Geen participatie De gemeente neemt een besluit zonder dat inwoners meedoen. Soms gebeurt dit bij wettelijke verplichtingen of technische keuzes. Informeren De gemeente geeft uitleg, bijvoorbeeld via brieven, bijeenkomsten, het Energieloket of de website. Inwoners krijgen informatie, maar doen nog niet actief mee. Inspreken Inwoners mogen hun mening geven op een plan dat al grotendeels is uitgewerkt. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens een informatieavond of via een reactieformulier. Consulteren De gemeente vraagt actief om ideeën, wensen of zorgen van inwoners. Deze input wordt gebruikt bij het verbeteren of richting geven van besluiten. Coproduceren Inwoners en gemeente werken samen aan een plan. Ze verkennen mogelijkheden en maken samen keuzes. Beide partijen hebben invloed op de inhoud en het proces. Zelfbestuur Inwoners bepalen zelf hoe een project wordt uitgevoerd. De gemeente ondersteunt, maar stuurt niet. Eigendom Inwoners hebben volledig de leiding. Zij bepalen, organiseren en voeren uit. De gemeente sluit alleen aan als dit nodig is. In de warmtetransitie worden vooral de treden informeren, consulteren en coproduceren gebruikt. In sommige wijken of dorpen kan in de toekomst ook zelfbestuur of eigendom ontstaan bij dorpsinitiatieven.

DENK MEE! Heb je een mooi idee of willen ze zelf iets opstarten in jouw dorp? Dan kan je gerust contact met ons opnemen. Ja kan ideeën delen via het Energieloket of een e-mail sturen naar duorsum@t-diel.nl. Samen komen we verder.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

56

Hoe

participatie

is

toegepast

bij

het

maken

van

het

warmteprogramma Het warmteprogramma is stap voor stap samen met inwoners en organisaties ontwikkeld. Daarbij zijn verschillende treden van de participatieladder gebruikt. Fase 1 – Informeren en eerste reacties ophalen (informeren, inspreken en consulteren) In de eerste fase vertelde de gemeente waarom een warmteprogramma nodig is en wat de doelen zijn. Tegelijkertijd konden inwoners, dorpsbelangen, energiecoöperaties en ondernemers

hun

eerste

reacties

geven.

Dit was vooral informeren, met ruimte om te inspreken en om bij specifieke vragen te consulteren. Fase 2 – Verdieping via participatiesessies (consulteren en coproduceren) Daarna volgden drie sessies met dorpsbelangen en energiecoöperaties, en één sessie met ondernemers. Hier werd dieper ingegaan op: •

Uitgangspunten voor het warmteprogramma

•

De criteria voor de volgorde van de dorpen

•

Betaalbaarheid en eindgebruikerskosten

•

Rollen in de mienskip

•

Netcongestie en technische mogelijkheden

In deze sessies werkten we in werkgroepen, wisselden we inzichten uit en ontwikkelden we samen de bouwstenen voor het warmteprogramma. De deelnemers bepaalden mede de criteria voor de volgorde van de dorpen, dachten mee over de rolverdeling en gaven richting aan de keuzes in het warmteprogramma. In deze fase gaven deelnemers gericht advies (consulteren) en werkten zij ook actief mee aan onderdelen van het warmteprogramma (coproduceren). Hieronder is de WANNEER-tabel weergegeven die tijdens de tweede participatie is opgesteld. Hier is ook te zien welke weging de verschillende criteria moeten krijgen volgens de mensen die aanwezig waren bij deze sessie.

Voorgestelde weging:

Buurtinitiatief

Contracteerbaarheid

Netcongestie

Koppelkans aanwezig

x 2.0

x 1.0

x 2.0

x 1.0

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

57

Deze tabel wordt de komende jaren ingevuld met informatie en data zodat in de jaarlijkse rapportages en de herijking van het warmteprogramma deze informatie meegenomen kan worden in de keuzes die dan gemaakt zullen worden. Fase 3 – Toename van betrokkenheid (richting coproduceren en zelfbestuur) In de laatste sessie gaf 92% van de deelnemers aan dat zij blijvend willen meedenken. Dat laat zien dat inwoners verantwoordelijkheid willen nemen en betrokken willen blijven. Dit betekent dat de gemeente in de dorpenaanpak vaker de stap naar coproduceren kan zetten, en dat in sommige dorpen in de toekomst zelfs zelfbestuur mogelijk kan worden als inwoners dat willen.

Wat dit betekent voor participatie in de uitvoering Voor de uitvoering van het warmteprogramma gebruikt de gemeente de trede die past bij het onderdeel. Hieronder staat welke treden worden toegepast. Onderdeel

Trede van de participatieladder

Dorpenaanpak via uitvoeringsplannen

Coproduceren (met ruimte richting zelfbestuur)

Brede aanpak via Energieloket

Informeren en consulteren

Bedrijven en utiliteitsbouw

Consulteren

Initiatieven uit de mienskip

Coproduceren tot zelfbestuur

Gemeente en vaste partners

Consulteren en coproduceren

Uitleg Inwoners en gemeente maken samen het plan. In sommige dorpen kunnen inwoners later meer zelf organiseren. Inwoners bepalen zelf hun tempo. De gemeente geeft informatie en vraagt om wensen of vragen. Ondernemers denken mee over kansen en geven hun wensen en zorgen door. Lokale initiatieven worden actief ondersteund. In enkele gevallen kunnen inwoners een deel van het proces zelfs zelf uitvoeren. De gemeente werkt intensief samen met woningcorporaties, Provinsje en netbeheerder.

Conclusie De warmtetransitie kan alleen slagen als gemeente en mienskip samenwerken. Dat 92% van de deelnemers aan de laatste participatiesessie wil blijven meedoen, laat zien dat er veel vertrouwen en betrokkenheid is.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

58

De participatieladder helpt om per onderdeel de juiste vorm te kiezen: soms is informeren voldoende, soms past consulteren, en bij de dorpenaanpak kiezen we bewust voor coproduceren. De gemeente blijft bewoners en organisaties actief betrekken, goed luisteren naar signalen uit de dorpen en ruimte geven aan lokale initiatieven. Zo bouwen we samen aan een energieneutrale, betaalbare en toekomstbestendige gemeente Tytsjerksteradiel.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

59

Bijlage II - Warmteoplossingen in een woning In deze bijlage zijn de warmteoplossingen uit hoofdstuk 3.4 verder uitgelegd en visueel gemaakt. De afbeeldingen laten zien hoe een warmtepomp of een warmtenet werkt. De afbeeldingen en uitleg zijn afkomstig van de Warmtetransitiemakers.

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

60

Bijlage III – Organogram warmtetransitie

ORGANOGRAM ORGANISATIE WARMTETRANSITIE TYTSJERKSTERADIEL

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

61

Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026

62