10 - Bijlage 1 - Warmteprogramma Tytsjerksteradiel 2026
Tekst van het document
ús oandiel: waarmte mei-inoar oan ‘e slach mei waarmte foar in enerzjyneutraal Tytsjerksteradiel yn 2040
Voorwoord Bêste ynwenner van Tytsjerksteradiel, De komende jaren staan we samen voor een grote uitdaging: de overstap naar duurzame warmte. Omdat we willen zorgen voor een toekomst waarin wonen in onze gemeente betaalbaar en comfortabel blijft. Met dit warmteprogramma zetten we een belangrijke stap richting een energieneutrale gemeente in 2040. We weten dat de warmtetransitie niet eenvoudig is. Het vraagt om een fundament voor verdere ontwikkeling en samenwerking. En vraagt vooral om oplossingen die voor iedereen betaalbaar en haalbaar zijn. Tegelijkertijd biedt het kansen: voor een gezondere leefomgeving, lagere energiekosten en nieuwe werkgelegenheid. We doen dit op een manier die past bij onze mienskip.
Onze aanpak sluit aan bij internationale
duurzaamheidsdoelen én bij wat onze dorpen nodig hebben. In dit programma leest u welke mogelijkheden er zijn en hoe we samen toewerken naar schonere en betaalbare warmte. We willen voorkomen dat mensen in energiearmoede raken en houden daarom advies en ondersteuning laagdrempelig. Door te kiezen voor schone warmteoplossingen die de maandlasten verlagen, bouwen we aan sterke en leefbare dorpen die klaar zijn voor de toekomst. En met elke stap die we zetten, nemen we klimaatactie: we verminderen onze CO₂-uitstoot en beschermen onze leefomgeving. In drie gebieden starten we met een dorpenaanpak, waarin inwoners, ondernemers en organisaties samen onderzoeken welke oplossingen het beste passen. Voor alle andere dorpen is er een brede aanpak via het Energieloket, zodat iedereen op zijn eigen tempo mee kan doen. De kracht van Tytsjerksteradiel is onze mienskip. Samen kunnen we deze transitie tot een succes maken. Dit kunnen we alleen samen met u: uw ideeën, vragen en ervaringen helpen ons echt verder. Ik nodig u uit om mee te denken, mee te doen en gebruik te maken van de mogelijkheden die er nu al zijn, zoals isolatie en subsidies. Zo bouwen we stap voor stap aan een energieneutraal Tytsjerksteradiel in 2040. Us oandiel is wichtich. Berber van Zandbergen Wethouder Duurzaamheid, gemeente Tytsjerksteradiel
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
2
Samenvatting Tytsjerksteradiel werkt met dit warmteprogramma toe naar een energieneutrale gemeente in 2040. De warmtetransitie is een grote opgave, maar door duidelijke keuzes te maken én inwoners te ondersteunen blijft deze overgang haalbaar en betaalbaar. Het warmteprogramma beschrijft hoe we in drie gebieden (Burgum-Sumar, Earnewâld en Hurdegaryp) starten met een dorpenaanpak via uitvoeringsplannen, terwijl alle andere dorpen en inwoners met een brede aanpak via het Energieloket zelfstandig in beweging kunnen komen. De lessen van Aardgasvrij Garyp en de inzichten uit participatie met dorpsbelangen, energiecoöperaties en ondernemers vormen een belangrijke basis van deze keuzes. In de brede aanpak krijgen inwoners via het Energieloket onafhankelijk advies, hulp bij het aanvragen van subsidies, ondersteuning via Energiecoaches en energieadvies. Voor inwoners met een kleinere portemonnee zijn er regelingen zoals het Nationaal Isolatieprogramma en het Nationaal Warmtefonds. De dorpenaanpak richt zich via uitvoeringsplannen op gebieden waar meerdere warmteoplossingen kansrijk zijn. Daar onderzoeken inwoners, organisaties en de gemeente samen welke warmteoplossing technisch, financieel en maatschappelijk het beste past. Dit gebeurt via een zorgvuldig proces met go/no-go-momenten, lokale werkgroepen en aandacht voor de kracht van de mienskip.
Het warmteprogramma werkt met vijf hoofdthema’s die in de uitvoering steeds terugkomen: communicatie, participatie, energiearmoede, comfortabel wonen en bedrijven en utiliteitsbouw. Communicatie moet helder, toegankelijk en dorpsgericht zijn. Participatie is een vast onderdeel van het proces, waarbij in de dorpenaanpak wordt gestreefd naar samenwerking. Energiearmoede krijgt speciale aandacht om te zorgen dat iedereen comfortabel en betaalbaar kan blijven wonen. Voor bewoners ligt de nadruk op isoleren,
natuurlijke
momenten
benutten
en
elektrische
warmtepompen
als
warmteoplossing. Voor bedrijven en utiliteitsbouw is in dit warmteprogramma aandacht voor wettelijke verplichtingen, ondersteuning en kansen voor samenwerking. De
gemeente
werkt
niet
alleen:
partners
zoals
WoonFriesland,
Liander,
energiecoöperaties, YnBusiness, de Friese Energietafel (FET), het Fries Energiehuis en landelijke programma’s zoals het Nationaal Programma Lokale Warmte (NPLW) spelen een grote rol in de warmtetransitie. De uitvoeringskracht wordt geborgd via het warmteteam, vaste dorpscontactpersonen en een duidelijke processtructuur. Monitoring en jaarlijkse rapportages zorgen ervoor dat de gemeente tijdig kan bijsturen, versnellen wanneer kansen ontstaan en vertragen waar dat nodig is.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
3
Inhoudsopgave Deel 1 – Wat gaan we doen 1
2
3
4
5
Inleiding .............................................................................................................................. 7 1.1
Waar werken we naartoe?........................................................................................ 7
1.2
Wat willen we bereiken? ........................................................................................... 9
1.3
Wat hebben we al gedaan: Aardgasvrij Garyp ..................................................... 10
Wat is de oplossing .......................................................................................................... 13 2.1
Warmteoplossingen................................................................................................ 13
2.2
Wat gaan we doen .................................................................................................. 14
2.3
Waar beginnen we .................................................................................................. 15
2.4
Dorpenaanpak via uitvoeringsplannen ................................................................. 16
2.5
Brede aanpak via Energieloket .............................................................................. 19
Wat gaan we per thema doen ........................................................................................ 22 3.1
Communicatie ......................................................................................................... 22
3.2
Participatie ............................................................................................................... 23
3.3
Energiearmoede...................................................................................................... 26
3.4
Comfortabel wonen ................................................................................................ 27
3.5
Bedrijven en utiliteit................................................................................................ 30
Procesaanpak voor de komende 10 jaar ....................................................................... 31 4.1
Jaarplanning ............................................................................................................ 31
4.2
Samenwerkingen .................................................................................................... 31
Conclusie: Deel 1 - Wat gaan we doen ........................................................................... 36
Deel 2 - Achtergrond en onderbouwing 6
7
Financiën en middelen .................................................................................................... 39 6.1
Beschikbare middelen en capaciteit ..................................................................... 39
6.2
Organisatie en uitvoeringskracht .......................................................................... 39
Data en monitoring ......................................................................................................... 41 7.1
Huidige situatie ....................................................................................................... 41
7.2
Uitvoering ................................................................................................................ 44
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
4
7.3 8
Monitoring ............................................................................................................... 44
Wetgeving en verplichte kaders ..................................................................................... 47 8.1
Taak van de gemeente ........................................................................................... 47
8.2
Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw)................................. 48
8.3
Wet collectieve warmte ......................................................................................... 48
8.4
Kaders Omgevingswet ............................................................................................ 48
8.5
Bedrijven en utiliteit ............................................................................................... 49
9
Feiten en context ............................................................................................................. 50 9.1
Stand van zaken sinds de Transitievisie Warmte 2021 ....................................... 50
9.2
Ontwikkelingen in techniek, beleid en kosten ...................................................... 50
9.3
Effecten van stijgende energieprijzen ................................................................... 51
10
Lokale visie op duurzame warmte ............................................................................ 52
10.1
Reflectie op de ambitie energieneutraal 2040 ..................................................... 52
10.2
Waarom deze koers logisch is ............................................................................... 52
10.3
Betaalbaarheid ........................................................................................................ 52
10.4
Onafhankelijkheid ................................................................................................... 53
11
Conclusie: Deel 2 – Achtergrond en onderbouwing ................................................ 54
Bijlage I – Participatie Bijlage II - Warmteoplossingen in een woning Bijlage III – Organogram warmtetransitie
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
5
DEEL 1: Wat gaan we doen
1 Inleiding 1.1 Waar werken we naartoe? Tytsjerksteradiel wil in 2040 energieneutraal zijn. Om dat te bereiken gaan we onze woningen, gebouwen en warmtesystemen de komende jaren stap voor stap veranderen. De overstap naar duurzame warmte is daar een belangrijk onderdeel van.
ENERGIENEUTRAAL Een energieneutrale gemeente is een gemeente die net zoveel energie opwekt als zij samen verbruikt. Dat betekent dat alle huizen, gebouwen en activiteiten in de gemeente genoeg duurzame energie produceren, bijvoorbeeld met zonne- of windenergie, om het totale gebruik te compenseren. Daardoor hoeft de gemeente geen extra energie van buiten te halen.
Bijdrage van het warmteprogramma aan energieneutraal 2040 De ambitie van Tytsjerksteradiel om in 2040 energieneutraal te zijn vraagt om keuzes. Keuzes op meerdere gebieden, zoals besparen, verduurzamen en het opwekken van duurzame energie. Warmte speelt hierin een grote rol, want een groot deel van de totale energievraag in de gemeente komt uit het verwarmen van woningen. Dit warmteprogramma richt zich op dat deel van de opgave. Door woningen beter te isoleren, het gebruik van aardgas stapsgewijs te verminderen en duurzame warmtebronnen in te zetten, verlagen we het energieverbruik en wordt de warmtevoorziening steeds duurzamer. De aanpak in dit warmteprogramma past bij de schaal en samenstelling van Tytsjerksteradiel. Zo leveren we een concrete bijdrage aan het realiseren van de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Het warmteprogramma is één van de middelen waarmee de gemeente aan deze ambitie werkt. Samen met beleid voor duurzame elektriciteit, energiebesparing, energieopwek en mobiliteit vormt het een samenhangend geheel. Door deze onderdelen op elkaar af te stemmen, ontstaat een realistische en uitvoerbare route richting 2040.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
7
Wat laat dit warmteprogramma zien Dit warmteprogramma schets wat we de komende jaren gaan doen om de ambitie te realiseren. Zie het als onze routekaart: het beschrijft in welke dorpen en wijken we starten, hoe we inwoners ondersteunen en welke keuzes we samen moeten maken. Het warmteprogramma geeft richting, maar blijft flexibel genoeg om in te spelen op nieuwe technieken en ontwikkelingen.
Landelijke regels We sluiten hierbij aan op de landelijke wet- en regelgeving
en
veranderingen,
zoals
de
nieuwe Energiewet en de Wet gemeentelijke
VRIJWILLIGE DEELNAME
instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Deze
In Tytsjerksteradiel doen inwoners en
wetten geven gemeenten de regie om de
ondernemers vrijwillig mee aan de
overstap van aardgas naar duurzame warmte
warmtetransitie.
vorm te geven. Het gaat er vooral om dat
zelf wanneer stappen worden gezet in
inwoners begrijpen waarom deze stappen nodig zijn, wat de overstap inhoudt en wat dit betekent voor hun eigen woning of bedrijf.
uitgangspunten en randvoorwaarden. Deze kader
van
dit
warmteprogramma en zijn gebaseerd op de eerder vastgestelde Transitievisie Warmte (2021). Tijdens de eerste participatiesessie (Bijlage I) zijn ze besproken met inwoners en andere betrokkenen. Op basis van deze gesprekken
zijn
de
aangescherpt
en
in
uitgangspunten andere
van de bereidheid om stappen te zetten.
Wel
kan
in
een
volgend
voortgang zouden er dus in een
Naast landelijke regels volgen we ook lokale het
de woning. De voortgang hangt dus af
nog veranderen. Gebaseerd op de
randvoorwaarden
samen
bepalen
warmteprogramma deze vrijwilligheid
Lokale uitgangspunten en
vormen
Bewoners
woorden
vastgelegd, zodat ze beter aansluiten bij wat er leeft in de mienskip. •
Het raakt iedereen
•
Koppelkansen benutten
•
Slimme en bewezen technieken eerst
•
Samen met de regio
•
Leren van elkaar binnen de mienskip
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
volgend warmteprogramma andere keuzes gemaakt kunnen worden. De gemeente kan bewoners helpen met
informatie,
advies
en
ondersteuning, maar bewoners maken zelf de keuze om over te stappen naar duurzame
warmte.
Zo
blijven
bewoners baas over hun eigen huis en situatie. Wij willen deelname zo aantrekkelijk mogelijk
maken.
Er
zijn
altijd
oplossingen die passen bij uw wensen en
ieders
budget.
Uiteindelijk
is
deelname
vrijwillig,
maar
niet
vrijblijvend
(zie
Participatie
in
de
toekomst).
8
Daarnaast zijn de volgende randvoorwaarden van belang om de warmtetransitie succesvol te kunnen maken: • • • Deze
De warmtevraag en verwarmingstemperatuur in gebouwen te verlagen Een geschikte energie-infrastructuur te hebben De overstap te maken naar duurzame energiebronnen uitgangspunten
en
randvoorwaarden
vormen
de
basis
van
dit
warmteprogramma. Met dit warmteprogramma zetten we samen de koers uit richting energieneutraal 2040.
1.2 Wat willen we bereiken? We vertellen in dit hoofdstuk hoe we het doel energieneutraal 2040 willen behalen. Dit doen we aan de hand van een aantal ‘tussendoelen’ die we in de loop van de tijd concreet en meetbaar willen maken. Het aantal woningen van het aardgas, aardgasarme woningen, isolatiegraad, energielabel en energieverbruik moeten inzichtelijk worden gemaakt. Een compleet overzicht van de data zal duidelijk maken waar nog resultaat kan worden behaald. Op basis van die data kunnen er concrete doelen worden gesteld. Deze doelen zullen worden opgesteld in het volgende warmteprogramma. De gebieden en dorpen waar we beginnen, wanneer we daar starten en op welke manier we dat doen, worden hieronder toegelicht. Daarbij gebruiken we twee aanpakken.
Aanpak 1: Brede aanpak via Energieloket De eerste aanpak is de brede aanpak, waarbij inwoners via het Energieloket hulp en advies krijgen bij vragen over isolatie en elektrisch verwarmen. Deze aanpak geldt voor de meeste dorpen en wijken en de focus hierbij ligt op het aardgasarm maken van woningen als eerste stap naar aardgasvrij wonen.
Aanpak 2: Dorpenaanpak via uitvoeringsplannen De tweede aanpak is de dorpenaanpak, bedoeld voor plekken waar een warmtenet misschien een oplossing kan zijn. In die dorpen onderzoeken we dit samen met inwoners en maken we een uitvoeringsplan. Door beide aanpakken naast elkaar te gebruiken, kunnen we voor elke wijk en elk dorp een passende oplossing kiezen.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
9
AARDGASVRIJ EN AARDGASARM: WAAR HEBBEN WE HET DAN OVER? In dit warmteprogramma gebruiken we de termen aardgasvrij en aardgasarm. Het is belangrijk dat iedereen begrijpt wat we daarmee bedoelen. Met aardgasvrij bedoelen we dat een woning of gebouw helemaal geen aardgas meer gebruikt. Niet om te koken, niet voor warm water en ook niet voor verwarming. De woning is dan volledig overgestapt op een duurzame warmtebron. Vaak is dit snel te behalen bij woningen met een bouwjaar na 1992. Bij oudere woningen moeten eerst vaak nog isolerende maatregelen getroffen worden. Met aardgasarm bedoelen we dat een woning al veel minder gas gebruikt, maar nog niet helemaal zonder kan. Vaak gaat het om een warmtepomp die bijna alle warmte levert, met soms nog een klein beetje gas voor de koudste dagen. Dit is voor veel inwoners met een oudere woning (bouwjaar voor 1992) een goede en haalbare tussenstap richting aardgasvrij.
1.3 Wat hebben we al gedaan: Aardgasvrij Garyp We zijn als gemeente blij dat we samen met Enerzjykooperaasje Garyp deelnemen aan het landelijke programma Aardgasvrije Wijken. Dankzij de proeftuin Aardgasvrij Garyp leren we veel en doen we nog steeds waardevolle ervaring op.
Landelijk Programma Aardgasvrije Wijken In 2018 kreeg de gemeente Tytsjerksteradiel ongeveer 5,5 miljoen euro van het Rijk voor de proeftuin Aardgasvrij Garyp. Dit geld kwam uit het landelijke Programma Aardgasvrije Wijken. Daarbij was het doel: leren, proberen en ontdekken wat werkt wel en wat werkt niet.
Investeringen en resultaten Tot 2025 is 1,9 miljoen uitgegeven aan deze doelstelling. Ook hebben bewoners van Garyp zelf ongeveer 2 miljoen geïnvesteerd in het verduurzamen, isoleren en aardgasvrij maken van hun woning. Dit heeft ervoor gezorgd dat er enorm veel bereikt is. Van de ongeveer 700 woningen in Garyp zijn er inmiddels 119 volledig aardgasvrij en 27 particuliere woningen aardgasarm. Ook 55 woningen van de woningcoöperatie WoonFriesland zijn aardgasarm gemaakt. Daarmee behoort Aardgasvrij Garyp tot de top drie van de 66 PAW-wijken in Nederland.
Wat betekent dit voor de rest van de gemeente Buiten de proeftuin zijn deze financiële middelen niet beschikbaar. De exacte aanpak uit Garyp kunnen we daarom niet één op één toepassen in de rest van de gemeente. De lessen die we hebben geleerd, helpt ons als gemeente wel vooruit.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
10
Wat hebben we geleerd van Garyp Een van de belangrijkste lessen uit Garyp is dat het voor oudere woningen realistischer is om in te zetten op aardgasarm maken. In 2021 bleek namelijk dat het streven om voor 2023 80% of meer van de woningen in Garyp van het aardgas los te koppelen, onhaalbaar was. Voor veel oudere woningen is volledig overstappen van aardgas op dit moment nog een te grote stap. Daarom is in 2021 de subsidieverordening aangepast en uitgebreid, zodat ook aardgasarm maken van woningen mogelijk werd.
Aardgasarm als tussenstap Met de aardgasarme oplossing gebruiken bewoners veel minder aardgas, terwijl hun woning nog niet volledig aardgasvrij hoeft te zijn. Daarnaast verbeteren bewoners stap voor stap hun woning, vooral met no-regret-maatregelen zoals isolatie. Zo wordt het huis comfortabeler en klaar gemaakt voor een duurzame warmteoplossing. Dit past goed bij de aanpak van Tytsjerksteradiel omdat: •
Het de energierekening verlaagt
•
Het de stap naar volledig elektrisch later kleiner maakt
•
Het bij de verschillende soorten woningen in het dorp past
•
Het bewoners de mogelijkheid geeft om in hun eigen tempo te verduurzamen
Voor veel oudere en minder goed geïsoleerde woningen is een aardgasarme warmtepomp een haalbare en betaalbare tussenstap.
Wat motiveert bewoners Uit de evaluatie blijkt dat geld voor bewoners niet de belangrijkste reden is om te verduurzamen. Een comfortabel huis, lagere energiekosten of bijdragen aan een duurzame omgeving zijn de belangrijkste motivatie om stappen te zetten. Dat betekent dat het niet genoeg is om alleen in te zetten op de motivatie geld. Duidelijke informatie, toegankelijk advies en praktische hulp zijn minstens zo belangrijk.
NO-REGRET-MAATREGELEN No-regret-maatregelen zijn maatregelen die sowieso goed zijn voor later. Denk aan isoleren of energie besparen. Deze maatregelen maken een woning comfortabeler, goedkoper in gebruik en klaar voor de toekomst, ongeacht welke warmteoplossing er later komt.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
11
DE KRACHT VAN DE MIENSKIP Een belangrijke succesfactor in Garyp is de rol van inwoners zelf. Lokale energiecoaches en actieve dorpsgroepen bleken van grote waarde. Zij kennen het dorp, weten wat er speelt en kunnen makkelijk contact leggen. Deze betrokkenheid zorgt voor vertrouwen en maakt het gesprek over verduurzaming laagdrempelig. Daarnaast zien we in de rest van de gemeente ook een belangrijke rol voor lokale energiecoöperaties en dorpsbelangen. Zij kunnen helpen om inwoners te bereiken, vragen op te halen en bewoners te ondersteunen bij het zetten van stappen richting een aardgasarme of aardgasvrije woning.
Natuurlijke momenten Natuurlijke momenten zorgen er ook voor dat de warmtetransitie tijd kost. Natuurlijke momenten zijn vaak het moment zijn waarop mensen besluiten om een stap te zetten om te verduurzamen. Denk aan een verhuizing, een verbouwing, het vervangen van de cvketel of het opknappen van de keuken. Bij zulke momenten is het logisch om meteen te kijken naar isolatie of een andere manier van verwarmen. Niet iedereen vervangt zijn cvketel in hetzelfde jaar en niet iedereen is tegelijk toe aan een verbouwing of verhuizing. Daarom is het heel belangrijk dat inwoners duidelijkheid krijgen over de toekomstige warmteoplossing van hun dorp, zodat ze op hun moment een passende keuze kunnen maken.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
12
2 Wat is de oplossing De grote vraag voor de komende jaren is: hoe maken we Tytsjerksteradiel stap voor stap energieneutraal? En nog belangrijker: wat is de beste oplossing voor de inwoners in onze dorpen en wijken?
2.1 Warmteoplossingen Om deze vraag te beantwoorden hebben we binnen de hele gemeente gekeken naar twee mogelijke oplossingen voor een toekomst zonder aardgas. De eerste oplossing is de aanleg van warmtenetten, waarbij warmte centraal wordt opgewekt en via leidingen naar woningen wordt gebracht. De tweede oplossing is de all-electric aanpak, waarbij bewoners individueel overstappen op elektrisch verwarmen, meestal met een warmtepomp. Let op: In dit warmteprogramma is klimaatneutraal gas niet meegenomen. Vanuit het Rijk is geadviseerd om deze oplossing niet mee te nemen. Gemeente Tytsjerksteradiel deelt deze visie om klimaatneutraal gas op dit moment niet mee te nemen. Het is belangrijk om te benadrukken dat waterstof én groen gas, zelfs na 2030, slechts in beperkte mate beschikbaar zullen zijn voor het verwarmen van gebouwen.
Analyse van landelijke onderzoeken Om goed te bepalen welke oplossing het beste past, hebben we gebruikgemaakt van landelijke onderzoeken van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en van berekeningen van TNO. Deze onderzoeken geven inzicht in wat technisch mogelijk is en wat de kosten zijn. Zowel voor de samenleving (nationale kosten) als voor bewoners zelf (eindgebruikerskosten).
NATIONALE KOSTEN EN EINDGEBRUIKERSKOSTEN Nationale kosten zijn de kosten van alle maatregelen die nodig zijn om in een buurt de overstap op een warmteoplossing uit te voeren. Het is het totaal van de kosten, ongeacht wie betaalt: de overheid, bedrijven of bewoners. Het geeft een indicatie van de kosten die alle partijen in Nederland gezamenlijk maken. Eindgebruikerskosten zijn kosten die een huishouden jaarlijks maakt voor de verduurzaming van een woning ten opzichte van de startsituatie, minus de jaarlijkse baten die hier tegenover staan (belastingen, heffingen en subsidies).
All-electric aanpak Uit deze inzichten ontstaat een helder beeld: voor een groot deel van de woningen in Tytsjerksteradiel is de all-electric oplossing (individuele warmtepomp) de meest logische
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
13
en haalbare oplossing. In veel dorpen zijn de afstanden groot en staan de woningen niet dicht genoeg op elkaar voor een warmtenet. Een warmtenet werkt namelijk het best in gebieden waar veel woningen bij elkaar staan en waar voldoende warmtebronnen beschikbaar zijn.
Mogelijkheden tot warmtenetten Toch zijn er ook dorpen waar een warmtenet op papier tot de mogelijkheden behoort, zoals Burgum, Sumar, Earnewâld en Hurdegaryp. In deze dorpen liggen de nationale kosten van een warmtenet dicht bij de nationale kosten van een individuele warmtepomp. Dat deze kosten bij elkaar liggen, betekent dat we hier moeten onderzoeken welke warmteoplossing het beste past. Daarom worden dit dorpen waar we een uitvoeringsplan maken, samen met inwoners en lokale organisaties.
Uitvoeringsplannen We gaan uit van drie uitvoeringsplannen: Earnewâld, Hurdegaryp en Burgum-Sumar. Burgum en Sumar liggen dichtbij elkaar en door de kansen op het bedrijventerrein Sumar (wat blijkt uit de transitievisie warmte en de verkenning van het bedrijventerrein) is gekozen om Burgum en Sumar samen te voegen en te onderzoeken in één uitvoeringsplan.
In
een
uitvoeringsplan
onderzoeken
we
vervolgens
de
warmtebronnen, de woningvoorraad, de kosten én het draagvlak in het dorp.
De
uitvoeringsplannen en de inhoud ervan worden beschreven in Dorpenaanpak via uitvoeringsplannen.
Hoe wordt de oplossing bepaald Bij het kiezen van de warmteoplossing vinden we het belangrijk dat deze niet alleen technisch werkt, maar ook betaalbaar blijft voor bewoners. Daarom is ook gekeken naar de eindgebruikerskosten. Door die gegevens te koppelen aan alle woningen in de gemeente, hebben we nu een duidelijk beeld van wat voor inwoners realistisch is.
2.2 Wat gaan we doen We zetten voor het grootste deel van de gemeente in op isolatie, elektrische warmtepompen en het benutten van natuurlijke momenten, zoals een verhuizing of het vervangen van een cv-ketel. Dit zal verder worden toegelicht in de Brede aanpak via Energieloket. Tegelijkertijd kijken we in enkele dorpen of een warmtenet daar een betere keuze kan zijn, wat terug te lezen is in Dorpenaanpak via uitvoeringsplannen. Naast de brede aanpak en de dorpenaanpak worden warmte-initiatieven in dorpen of buurten ook ondersteund. (Lees meer hierover in Hoe initiatieven worden ondersteund). De belangrijkste conclusie is dan ook helder: Tytsjerksteradiel zet in op all-electric als basis, en onderzoekt de warmtenet-oplossing verder in een klein aantal dorpen.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
14
FIGUUR 1 - OVERZICHT AANPAK IN DE DORPEN
2.3 Waar beginnen we In Figuur 2 staat een kaart met de dorpen en buurten waar we de komende jaren starten met de warmtetransitie. Op deze kaart is te zien waar we beginnen met de dorpenaanpak via uitvoeringsplannen en waar inwoners direct aan de slag kunnen via de brede aanpak via het Energieloket. In de volgende paragrafen leggen we uit wat deze aanpakken inhouden, waarom we voor deze startgebieden kiezen en wat dit betekent voor de dorpen. Samen met inwoners, dorpsbelangen, energiecoöperaties en ondernemers hebben we een eerste analyse gemaakt. Wanneer zijn dorpen of gebieden aan beurt in de warmtetransitie en waar wordt de volgorde op gebaseerd? Aan de hand van de uitkomsten op de vragen in gesprekken is een “wanneer” tabel (zie volgende pagina, Tabel 1) opgesteld. In verschillende participatiesessies (lees hier meer over in Participatie en Bijlage I – Participatie) gaven deelnemers aan welke punten belangrijk zijn voor het bepalen van de volgorde, zoals lokale initiatieven, samenwerking in het dorp, technische mogelijkheden
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
15
en de situatie op het elektriciteitsnet. Op dit moment hebben we echter nog niet genoeg betrouwbare gegevens om een volledige volgorde vast te leggen. Wat er lokaal speelt verandert snel en ook technische informatie en netcapaciteit zijn in beweging. Een volledig uitgewerkte volgorde geeft nu vooral onzekerheid, in plaats van duidelijkheid. TABEL 1 - WANNEER-TABEL
Buurtinitiatief Dorp A Dorp B Dorp C
Hoog Hoog Laag
Contracteerbaarheid Hoog Middel Laag
Netcongestie n.v.t. Laag Middel
Koppelkans aanwezig Ja Nee Ja
Daarom starten we vanaf 2026 in alle dorpen die onder de dorpenaanpak vallen. Tegelijkertijd kunnen alle inwoners via de brede aanpak nu al stappen zetten met isoleren, aardgasarm of aardgasvrij verwarmen en het aanvragen van subsidies. Dorpen die zelf al initiatieven nemen, zoals isolatieacties of plannen voor een miniwarmtenet, worden actief ondersteund door een vast aanspreekpunt binnen het warmteteam. In de komende vijf jaar verzamelen we de gegevens die nu nog ontbreken, zodat we bij de herijking van het warmteprogramma (als een vaste volgorde nodig blijkt) een goed onderbouwde planning kunnen maken. De gegevens die verzameld worden staan beschreven in Data en monitoring.
2.4 Dorpenaanpak via uitvoeringsplannen De dorpen Burgum-Sumar, Earnewâld en Hurdegaryp zijn aangewezen als startgebieden. In deze dorpen volgt de voorkeur voor een warmteoplossing niet vanzelfsprekend uit de technische analyses. Uit onderzoeken van PBL, TNO en Data Fryslân blijkt dat er meerdere oplossingen mogelijk zijn, zoals een warmtenet of een individuele all-electric oplossing. Daarom is er een uitvoeringsplan nodig waarin gebiedsgericht wordt gekeken wat mogelijk is. In een uitvoeringsplan worden belangrijke factoren als ruimte, netcongestie en koppelkansen in kaart gebracht voor de specifieke situatie.
Hoe we een uitvoeringsplan maken Het maken van een uitvoeringsplan duurt één tot twee jaar. We volgen daarbij een duidelijk proces dat bestaat uit vier stappen: analyse, werkgroep, planvorming en uitvoering.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
16
FIGUUR 2 - DE VERDELING VAN DE DORPEN- EN BREDE AANPAK
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
17
Stap 1: Analyse We beginnen met een analyse van het dorp. Daarbij kijken we naar de soort woningen, het huidige energiegebruik, de mate van isolatie, de verhouding tussen huur- en koopwoningen, de financiële ruimte van bewoners en de technische mogelijkheden. Ook onderzoeken we of er koppelkansen zijn, zoals onderhoud aan straten, netcongestie of energiearmoede. Verder brengen we in kaart of bepaalde technieken haalbaar zijn.
GO/NO-GO-MOMENTEN Tijdens het proces werken we met duidelijke beslismomenten. Op die momenten kijken we of de gekozen richting nog steeds haalbaar, betaalbaar en passend is. Een “go” betekent dat we verder kunnen omdat de techniek werkt, de kosten redelijk zijn en er voldoende draagvlak is. Een “no-go” betekent dat we eerst extra onderzoek moeten doen of dat we opnieuw moeten kijken naar andere oplossingen. Dit zorgt ervoor dat het plan flexibel blijft en dat we altijd kunnen inspelen op nieuwe inzichten of ontwikkelingen.
Stap 2: Werkgroep Na de analyse stellen we een werkgroep samen. In deze werkgroep zitten zoveel mogelijk verschillende belanghebbenden, hierbij kun je denken aan: inwoners, dorpsbelangen, energiecoöperaties, woningcorporaties, bedrijven, installateurs, de netbeheerder en de gemeente. Samen bespreken we de onderzoeksresultaten en verkennen we welke warmteoplossing het beste past bij het dorp. De werkgroep denkt ook mee over hoe we inwoners het beste kunnen betrekken. Sommige dorpen werken graag met bijeenkomsten in het dorpshuis, andere dorpen willen liever digitale updates of enquêtes. In overleg kiezen we wat het beste aansluit bij de lokale situatie. Zo voelt iedereen zich gehoord en kunnen zoveel mogelijk mensen meedoen. Meer hierover kan je lezen in Participatie.
Stap 3: Planvorming In de derde stap werken we toe naar het uitvoeringsplan zelf. In dit plan beschrijven we welke warmteoplossing of combinatie van oplossingen het meest kansrijk is, wat dit betekent voor de woningen en het dorp als geheel en welke stappen nodig zijn om deze oplossing te realiseren. Ook leggen we vast wat een logische planning is, hoe we bewoners ondersteunen en hoe we de voortgang blijven volgen. Het plan moet helder, haalbaar en begrijpelijk zijn, zodat inwoners precies weten waar ze aan toe zijn.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
18
Stap 4: Uitvoering Wanneer keuze voor de warmteoplossing in het uitvoeringsplan valt op een warmtenet, dan wordt deze vastgesteld door de gemeenteraad. Daarna kan de fase van uitvoering beginnen. De projectleider van het uitvoeringsplan blijft het vaste aanspreekpunt en het Energieloket is beschikbaar voor advies en vragen van inwoners.
de
DE SLAG KUNNEN Veel inwoners willen wel verduurzamen maar weten niet goed waar ze moeten beginnen. Daarom leggen we in onze brede aanpak uit welke eenvoudige stappen inwoners alvast kunnen zetten. Deze stappen zijn belangrijk omdat ze
2.5 Brede aanpak via Energieloket Naast
HOE INWONERS ZELF AAN
dorpenaanpak,
kan
iedereen
helpen om een woning klaar te maken
in
Tytsjerksteradiel nu al aan de slag via de brede
voor de toekomst, ongeacht welke warmteoplossing later wordt gekozen.
aanpak. Deze aanpak zorgt ervoor dat iedereen op zijn eigen tempo mee kan doen, waarbij het Energieloket het startpunt is.
Het Energieloket als startpunt
ISOLATIE ALS EERSTE STAP Isoleren is bijna altijd de beste en meest haalbare eerste stap. Denk aan dak-, vloer- en muurisolatie of het plaatsen van HR++ glas. Een beter geïsoleerde
De warmtetransitie raakt iedereen. Daarom willen we
woning verbruikt minder gas, wordt
inwoners zo goed mogelijk helpen bij het isoleren van
comfortabeler
hun woning en bij het overstappen naar aardgasvrij
en
of aardgasarm wonen. In Tytsjerksteradiel kiezen we ervoor om dit zo eenvoudig mogelijk te maken. We richten het Energieloket in als hét centrale startpunt voor alle vragen over verduurzaming. Hiermee versterken we de brede aanpak uit de Transitievisie Warmte en sluiten we aan bij de praktische ondersteuning die onze inwoners nodig hebben.
De rol van het Energieloket
is
klaar
voor
verwarmen op een lagere temperatuur. ELEKTRISCH KOKEN Inwoners kunnen nu al overstappen van gas naar elektrisch koken. Dit is een kleine, maar waardevolle stap richting een
aardgasvrije
woning.
Het
Energieloket legt uit wat hierbij komt kijken, zoals een aanpassing in de meterkast
of de keuze voor
een
inductiekookplaat.
Het Energieloket is de kern van de brede aanpak.
ADVIES OP MAAT
Inwoners hoeven niet zelf te zoeken naar de juiste
Het Energieloket helpt inwoners om te
contactpersoon binnen de gemeente. Ze kunnen altijd bij het Energieloket terecht, ongeacht hun vraag. Het loket helpt vervolgens met: • •
Het beantwoorden van vragen Het geven van onafhankelijk isolatie- en warmteadvies
•
Het uitleggen van kosten, subsidies en betaalmogelijkheden
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
bepalen wat mogelijk is in hun woning. Sommige mensen weten al precies wat ze willen, anderen willen eerst inzicht in kosten,
volgorde
en
technische
mogelijkheden. Het Energieloket geeft daarom
persoonlijk
en
begrijpelijk
advies. Zo krijgen inwoners houvast, kunnen ze beter plannen en worden ze beter ondersteund.
19
•
Het koppelen van inwoners of initiatieven aan de juiste medewerker binnen de gemeente
Hierdoor krijgen inwoners snel duidelijkheid. Het Energieloket voorkomt dat vragen blijven liggen of dat mensen van het kastje naar de muur worden gestuurd. Het loket maakt de warmtetransitie overzichtelijker én toegankelijker.
Inrichting van het Energieloket en de brede aanpak Het Energieloket wordt ingericht als een aanspreekpunt voor alle inwoners. Het Energieloket heeft vaste energie-inloopspreekuren en een duidelijke online omgeving. Inwoners kunnen terecht via de website, telefoon, e-mail en een webformulier. De brede aanpak werkt vanuit dit Energieloket als basis. Alle vragen en initiatieven worden centraal verzameld, passend beoordeeld en waar nodig doorgestuurd naar de juiste contactpersoon. Zo blijft het overzicht helder en werkt de gemeente op een eenduidige manier.
HET NATIONAAL ISOLATIEPROGRAMMA (NIP) Het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) speelt een belangrijke rol in onze brede aanpak. Met dit programma kunnen woningeigenaren met een lager inkomen of woningen met een lagere WOZ-waarde (onder de Nationale Hypotheek garantie grens) ondersteuning krijgen voor isolatiemaatregelen. In Tytsjerksteradiel maken al veel inwoners gebruik van deze regeling, en de verwachting is dat dit aantal verder groeit. Het Energieloket helpt inwoners om te bepalen of zij in aanmerking komen voor het NIP. Ook legt het Energieloket uit welke maatregelen binnen het NIP vallen, hoe het aanvraagproces werkt en welke documenten nodig zijn. Door deze ondersteuning kunnen meer inwoners gebruikmaken van de financiële hulp die beschikbaar is. Daarnaast zorgen we dat het NIP goed aansluit op onze lokale aanpak. De vaste contactpersonen in de dorpen kunnen inwoners wijzen op deze regeling en hen doorverwijzen naar het Energieloket voor verdere hulp. Zo werken landelijke ondersteuning en lokale begeleiding samen in één geheel. Dit maakt de drempel lager, vooral voor inwoners die het lastig vinden om zelf een aanvraag te doen.
Binnen deze aanpak is aandacht voor alle groepen inwoners: van mensen die zelfstandig maatregelen willen nemen tot inwoners die het financieel lastig hebben. Vooral voor de laatste groep is duidelijke ondersteuning belangrijk, bijvoorbeeld via subsidies uit het NIP of een lening uit het Nationaal Warmtefonds.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
20
Vaste contactpersonen in de dorpen Naast het Energieloket krijgt ieder dorp en buitengebied
een
vaste
contactpersoon
binnen de gemeente. Deze contactpersoon is het
herkenbare
gezicht
binnen
het
warmteteam voor dorpsbelangen, initiatieven en energiecoöperaties. Hij of zij helpt bij het organiseren van informatieavonden, zorgt dat vragen snel worden opgepakt en denkt mee met lokale wensen of ideeën. Dit versterkt de samenwerking en bouwt vertrouwen op.
Hoe initiatieven worden ondersteund Binnen onze gemeente hebben wij veel vrijwilligers. Deze maken vaak deel uit van dorpsinitiatieven,
energiecoöperaties
en
dorpsbelangen. Omdat deze belangenpartijen al erg actief zijn, zien wij als gemeente hierin voor onszelf een ondersteunende rol. Deze belangenpartijen kunnen zich daarom melden bij het Energieloket. Het loket koppelt hen vervolgens direct aan de juiste contactpersoon of gemeentelijke expert. Door deze structuur hoeven initiatieven niet meer zelf te zoeken naar de juiste ingang. Dit versnelt het proces en zorgt dat de goede kennis op de juiste plek terechtkomt. Samen zorgen het Energieloket en de vaste contactpersonen voor een structuur waarin inwoners én dorpsinitiatieven goed worden
MINI-WARMTENETTEN In
sommige
buurten
straten
kan
een
of
mini-
warmtenet een oplossing zijn. Hierbij delen meerdere woningen
samen
één
duurzame
bron.
Denk
bijvoorbeeld aan warmte uit de bodem of een kleine centrale warmtepomp. Zo hoeft niet iedereen zelf een groot systeem te plaatsen in huis. De gemeente vindt dit soort initiatieven belangrijk. Een mini-warmtenet kan alleen doorgaan als er genoeg deelnemers zijn in de buurt. De initiatiefnemers laten dan zelf onderzoeken of het technisch
en
financieel
haalbaar is. De gemeente kan helpen met informatie, advies en het delen van ervaringen
uit
andere
gebieden.
ondersteund. Initiatieven krijgen ruimte en steun. De gemeente houdt overzicht en kan sneller inspringen waar dat nodig is.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
21
3 Wat gaan we per thema doen In dit hoofdstuk bespreken we thema’s die door het hele warmteprogramma al aan bod komen. We starten met communicatie en participatie, gevolgd door energiearmoede. Daarna wordt uitgelegd hoe woningen comfortabel en toekomstbestendig worden gemaakt. Tot slot komt de aanpak voor bedrijven en utiliteitsbouw aan bod. Samen laten deze thema’s zien hoe gemeente en mienskip werken aan het doel: energieneutraal 2040.
3.1 Communicatie Communicatie helpt inwoners, ondernemers en andere partners om goede keuzes te maken in de warmtetransitie. We willen duidelijk uitleggen wat er verandert, waarom dat nodig is en wat dit betekent voor verschillende doelgroepen. Zo zorgen we voor vertrouwen, begrip en betrokkenheid. Vanwege het vrijwillige karakter van dit warmteprogramma, is het van groot belang communicatie goed en constant in te zetten. Alle inwoners van Tytsjerksteradiel dienen bewust te worden van de warmtetransitie en de daartoe benodigde stappen. De communicatiestrategie van Tytsjerksteradiel (2024) is hiervoor de leidraad.
Communicatie naar inwoners De gemeente geeft inwoners duidelijke en eenvoudige informatie over de warmtetransitie. We leggen stap voor stap uit wat er verandert en wat inwoners kunnen doen om hun woning klaar te maken voor duurzame warmte. Daarbij laten we zien dat dit zorgt voor meer comfort en een lagere energierekening. In het begin richten we ons vooral op zichtbaarheid, service en aanspreekbaarheid. We willen inwoners op een laagdrempelige manier te woord staan en met hen het gesprek over warmte aangaan. Ook focussen we ons op uitleg en bewustwording rondom warmte. Ook zijn we als warmteteam aanwezig op markten en bij andere activiteiten. Inwoners krijgen ondersteuning met Energiecoaches, subsidies, stappenplannen en hulp bij vragen. We gebruiken verschillende middelen zoals dorpsbijeenkomsten, nieuwsbrieven, sociale media, de Denkmee-site en een koffiekar zodat inwoners laagdrempelig kunnen meedoen en denken.
Communicatie naar dorpen In elk dorp werken we samen met dorpsbelangen, lokale organisaties en maatschappelijke partners. Zo ontstaat communicatie die aansluit bij het dorp. We luisteren naar vragen en ideeën van bewoners en gebruiken die bij het maken van keuzes. Dit versterkt de kracht van de mienskip en zorgt dat iedereen zich gehoord voelt.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
22
We informeren het dorp op verschillende momenten en manieren. In een vroege fase gaat het vooral om uitleg en bewustwording. Zodra een dorp aan de beurt is, komt er meer praktische informatie over de planning en mogelijke maatregelen.
Communicatie naar bedrijven De gemeente biedt ondernemers informatie die past bij hun situatie. We helpen bedrijven om energie te besparen en over te stappen op duurzame warmte. Ondernemers kunnen bij de gemeente terecht met vragen over regels, techniek, subsidies en kosten. We benadrukken dat bedrijven ook stap voor stap kunnen werken en dat er passende oplossingen zijn. We delen informatie via directe gesprekken, nieuwsbrieven, bijeenkomsten voor ondernemers en online kanalen. De ondersteuning sluit aan bij de fase van de warmtetransitie en bij de situatie in elk gebied. Zo houden we bedrijven tijdig op de hoogte van ontwikkelingen die invloed hebben op hun pand of bedrijfsvoering.
3.2 Participatie In de warmtetransitie gaat het om keuzes die inwoners en ondernemers in en rond hun eigen woning of gebouw moeten maken. De gemeente kan dit niet alleen, daarom werken we samen met iedereen die betrokken is. Het participatiebeleid van gemeente Tytsjerksteradiel is hiervoor het uitgangspunt. We werken stap voor stap en op een manier die past bij de mienskip.
Participatieladder De participatieladder in Figuur 3 laat zien op welke niveaus inwoners kunnen meedoen in de warmtetransitie. Elke trede geeft aan hoeveel invloed inwoners hebben in een bepaald proces. Hoe hoger de trede, hoe meer inwoners meebeslissen. Geen participatie betekent dat inwoners alleen worden geïnformeerd als dat nodig is. Informeren houdt in dat de gemeente uitlegt wat er gaat gebeuren en waarom. Inspreken betekent dat inwoners hun mening kunnen geven, bijvoorbeeld tijdens een bijeenkomst. Consulteren gaat een stap verder: inwoners worden actief gevraagd om ideeën of reacties. Coproduceren betekent dat inwoners samen met de gemeente plannen ontwikkelen. Zelfbestuur houdt in dat inwoners zelf aan zet zijn en de gemeente ondersteunt. Eigendom is de hoogste trede: inwoners voeren zelf de regie en beslissen hoe iets wordt uitgevoerd.
Participatie in de dorpenaanpak Voor de dorpenaanpak via uitvoeringsplannen streven we naar trede vier van de participatieladder: consulteren (samenwerken). In die dorpen willen we inwoners, dorpsbelangen, energiecoöperaties, ondernemers en andere organisaties al in een vroeg stadium meenemen in de vraag: wat past het beste bij ons dorp? Dat betekent
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
23
dat we samen de uitgangspunten bespreken, samen het proces vormgeven en samen oplossingen uitwerken. De gemeente biedt hierbij duidelijke kaders, maar de inhoudelijke keuzes worden zo veel mogelijk met het dorp gemaakt. Dit past bij het karakter van de warmtetransitie omdat de gevolgen letterlijk achter de voordeur merkbaar zijn en daarom om betrokkenheid en vertrouwen vragen.
Participatie in de brede aanpak Voor de brede aanpak via het Energieloket is een andere trede van de participatieladder passend. Hier gaat het vooral om informeren en inspreken, omdat inwoners zelf op elk moment kunnen kiezen of zij stappen willen zetten, zoals isoleren of overstappen op aardgasarm verwarmen. De gemeente zorgt voor betrouwbare informatie, begrijpelijke uitleg en onafhankelijke ondersteuning. In deze aanpak passen vooral trede twee en drie: informeren en inspreken. Wanneer inwoners vragen stellen, dilemma's delen of wensen kenbaar maken, neemt de gemeente die mee in de verdere uitvoering.
Participatie bij woningcorporaties Bij woningcorporaties en huurders ligt de nadruk op een combinatie van consulteren en coproduceren. De corporatie heeft haar eigen wettelijke verplichtingen en strategie, maar maakt jaarlijks afspraken met de gemeente. Huurders worden daarbij op passende manieren betrokken. Voor deze doelgroep past vooral trede twee en drie: raadplegen en adviseren, en waar mogelijk samenwerken bij plannen voor verduurzaming.
Participatie bij bedrijven en utiliteit Voor bedrijven en utiliteitsgebouwen geldt dat de gemeente vooral informeert over wettelijke verplichtingen en mogelijkheden, maar dat samenwerking belangrijk wordt wanneer er kansen zijn voor collectieve oplossingen op bijvoorbeeld bedrijventerreinen. Daarom verschuift de trede afhankelijk van het onderwerp: van trede
twee
(raadplegen)
bij
individuele
gebouwen
tot
trede
drie
(adviseren/samenwerken) wanneer ondernemers samen optrekken.
Participatie bij bewonersinitiatieven en energiecoöperaties Voor bewonersinitiatieven en energiecoöperaties geldt een aparte lijn. Omdat deze groepen vaak zelf al actief zijn in het dorp, sluit de gemeente aan bij wat er leeft. Initiatieven die passen binnen het warmteprogramma worden begeleid door een vaste contactpersoon. Hier streven we naar trede vier: samenwerken, zodat lokale ideeën direct een plek krijgen binnen de uitvoering.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
24
FIGUUR 3 – PARTICIPATIELADDER, bron: Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
25
Participatie in de toekomst Tot slot houden we rekening met situaties waarin de gemeente in de toekomst gebruik kan maken van de wettelijke aanwijsbevoegdheid. Dat is nu nog niet aan de orde, maar dit kan in een later stadium relevant worden. In zulke gevallen betrekt de gemeente inwoners en ondernemers zo vroeg mogelijk en met duidelijke kaders, zodat het proces zorgvuldig verloopt. Op deze manier wordt participatie meer dan alleen inspraak. Het wordt een manier van samenwerken waarin inwoners, ondernemers en organisaties invloed hebben op de inhoud én de uitvoering van de warmtetransitie, terwijl de gemeente zorgt voor duidelijke kaders, goede ondersteuning en een open proces.
AANWIJSBEVOEGDHEID Met de aanwijsbevoegdheid kunnen we als gemeente vanuit onze regierol gebieden aanwijzen die binnen een bepaalde termijn aardgasvrij moeten worden en overgaan op een duurzame warmtevoorziening. Door per gebied of wijk aan de slag te gaan, kunnen gemeenten samen met bewoners, gebouweigenaren en partners een zorgvuldig proces doorlopen. Met het inzetten van deze bevoegdheid kunnen grote maatschappelijke kosten voorkomen die gepaard gaan met de instandhouding van slechts 1 of meerdere gasaansluitingen in een wijk of buurt. De gemeente is niet verplicht om de aanwijsbevoegdheid in te zetten. Wanneer de keuze wordt gemaakt om wel deze bevoegdheid in te zetten, moeten we dit minimaal acht jaar voor de einddatum van het afsluiten van het aardgas aankondigen.
3.3 Energiearmoede In Tytsjerksteradiel leeft ongeveer 7% van de huishoudens in energiearmoede. Dit betekent dat zij moeite hebben om de energierekening te betalen, vaak wonen in slecht geïsoleerde huizen of bewust minder energie gebruiken dan voor een gezond en comfortabel binnenklimaat nodig is. Energiearmoede gaat dus niet alleen over geld, maar ook over gezondheid, leefbaarheid en kansen om mee te doen aan de warmtetransitie.
Waarom aandacht voor energiearmoede belangrijk is De warmtetransitie heeft invloed op alle inwoners. Voor huishoudens met een laag inkomen of hoge energielasten kan de overgang naar nieuwe warmte-oplossingen extra ingewikkeld zijn. Zij hebben vaak minder financiële ruimte om te investeren in
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
26
isolatie of nieuwe apparatuur, terwijl juist bij hen de besparingsmogelijkheden groot zijn. We willen voorkomen dat deze groep achteropraakt. De gemeente ziet het als taak om ervoor te zorgen dat iedereen eerlijk en gelijkwaardig kan meedoen met de energietransitie. Een toekomstbestendige woning moet niet alleen voor mensen met een hoger inkomen haalbaar zijn, maar voor iedereen.
Wat doet de gemeente tegen energiearmoede De gemeente biedt gerichte ondersteuning, speciaal voor inwoners die financieel kwetsbaar zijn. Daarbij gaat het om drie soorten hulp: praktische hulp, advies en het verlagen van energielasten. Praktische hulp in huis De gemeente zet al jaren in op directe, laagdrempelige ondersteuning voor mensen die moeite hebben met hun energiekosten. De Energiecoach speelt hierin een belangrijke rol. Deze coach komt gratis bij inwoners thuis en kijkt samen met hen waar energie bespaard kan worden. Kleine maatregelen worden waar mogelijk direct aangebracht, zoals tochtstrips, radiatorfolie of het instellen van apparaten. Dit helpt bewoners meteen met een lagere energierekening. Als gemeente blijven we deze ondersteuning aanbieden, omdat het veel inwoners helpt in hun dagelijkse woonlasten. We willen de komende jaren nog meer inwoners bereiken, vooral mensen die in energiearmoede leven of risico daarop lopen. Ondersteuning bij woningverbetering Huishoudens met beperkte financiële ruimte krijgen extra ondersteuning bij het verbeteren van hun woning. De gemeente richt subsidies en regelingen zo in dat ook bewoners van slecht geïsoleerde woningen of mensen met een laag inkomen stappen kunnen zetten. Hierdoor wordt verduurzaming ook voor deze groep haalbaar en wordt voorkomen dat zij verder in de knel komen.
Samenwerking in de gemeenschap Energiearmoede raakt vaak meerdere domeinen tegelijk: wonen, welzijn, gezondheid en financiën. Daarom werkt de gemeente nauw samen met lokale organisaties zoals welzijnsinstellingen, dorpsbelangen, energiecoöperaties en hulpverleners. Door signalen te delen en inwoners op het juiste moment te bereiken, ontstaat een netwerk dat mensen helpt voordat problemen groter worden.
3.4 Comfortabel wonen Wonen speelt een grote rol in de warmtetransitie. In onze woningen gebruiken we veel energie voor verwarming en warm water. Door anders te gaan verwarmen en onze huizen beter te isoleren, kunnen we veel energie besparen. Dit is belangrijk
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
27
voor het klimaat én voor onze eigen woonlasten. In Tytsjerksteradiel willen we dat iedereen prettig, comfortabel en betaalbaar kan blijven wonen. Daarom nemen we inwoners stap voor stap mee in de overgang naar duurzame warmte. Samen zorgen we ervoor dat onze huizen klaar zijn voor de toekomst.
Bouwjaar Het bouwjaar van een huis heeft invloed op de energetische kwaliteit en het energielabel van een woning. Woningen die langer geleden zijn gebouwd, zijn vaak met andere bouwmethoden en minder isolatie gebouwd. Denk aan minder goede dak, gevel of vloerisolatie, enkel glas of meer kieren en naden. Daardoor verliezen oudere woningen sneller warmte. Nieuwere huizen hebben vanaf de bouw meestal betere isolatie en moderner glas, waardoor zij vanzelf dichter bij een hoog energielabel zitten. Toch kan ook bij nieuwere huizen soms nog een stap worden gezet, bijvoorbeeld door beter glas, kierdichting of zuinigere installaties.
Isoleren Comfortabel wonen begint bij isoleren. Goede isolatie betekent dat warmte beter in huis blijft. Denk aan dakisolatie, vloerisolatie, muurisolatie en goed isolerend glas. Ook zijn er minder ingewikkelde isolatiemaatregelen, zoals tochtstrips of radiatorfolie plaatsen. Makkelijke handelingen die bewoners zelf kunnen doen worden uitgelegd in onze Slimme Isolatiegids. Voor inwoners heeft isoleren veel voordelen. Het huis voelt prettiger aan: warmer in de winter en koeler in de zomer. Er wordt minder energie gebruikt, waardoor de energierekening omlaaggaat. De woning wordt ook meer waard omdat het energielabel verbetert. Ook wordt de woning klaar voor andere manieren van verwarmen, zoals een aardgasarme warmtepomp, een volledig elektrische warmtepomp of later misschien een warmtenet. Door nu al te isoleren zetten we samen een belangrijke stap richting een duurzaam en betaalbaar Tytsjerksteradiel in 2040.
Ventileren Na het isoleren van een woning is goede ventilatie van groot belang. Door isolatie blijft warmte beter binnen, maar vocht en vervuilde lucht hebben minder kans om te ontsnappen. Ventileren zorgt ervoor dat frisse lucht wordt aangevoerd en vochtige of gebruikte lucht wordt afgevoerd. Dit voorkomt schimmelvorming, verbetert de luchtkwaliteit en helpt allergieën en gezondheidsklachten te verminderen. Bovendien voelt een goed geventileerde woning aangenamer aan: de lucht is frisser, de temperatuur constanter en het binnenklimaat veel stabieler.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
28
Warmteoplossingen Woningen kunnen op verschillende manieren voor warmte zorgen. In deze paragraaf leggen we drie belangrijke verwarmingsmogelijkheden kort uit. In bijlage II zijn de warmtepomp en warmtenet uitgebreider uitgelegd aan de hand van een afbeelding. Hybride oplossingen Een hybride warmtepomp is een combinatie van een warmtepomp en een cv-ketel. Een hybride warmtepomp is voor veel woningen een goede en haalbare eerste stap. Ook wel aardgasarm genoemd. De warmtepomp doet het meeste werk. Alleen op koude dagen springt de cv-ketel bij. Dit is voor veel woningen een goede eerste stap richting duurzaam verwarmen. Het stroomverbruik stijgt iets, maar het gasverbruik daalt flink. Dat betekent lagere kosten. Vaak zijn er geen grote aanpassingen in huis nodig, waardoor dit een haalbare oplossing is voor veel inwoners. Toch is het belangrijk om te weten dat dit een tussenoplossing is. De hybride warmtepomp werkt namelijk nog steeds deels op aardgas. Dat betekent dat deze oplossing in de toekomst mogelijk moet worden vervangen door een volledig duurzame installatie, (zoals een volledige warmtepomp of een warmtenet.) All-electric oplossingen Bij een aardgasvrije ofwel all-electric woning komt alle warmte uit een warmtepomp. Aardgas is dan niet meer nodig. Hiervoor moet de woning goed geïsoleerd
zijn
en
vaak
is
lage-temperatuurverwarming
nodig,
zoals
vloerverwarming. Een all-electric oplossing maakt een woning klaar voor de toekomst. Het zorgt voor een duurzame, schone manier van verwarmen. De maandlasten worden stabieler, omdat inwoners minder afhankelijk zijn van de aardgasprijs. Warmtenetten In sommige dorpen kan een grootschalig warmtenet een oplossing zijn. Een warmtenet is een systeem waarbij meerdere woningen worden verwarmd vanuit één centrale duurzame warmtebron, zoals restwarmte of warmte uit de bodem. Huizen krijgen dan warm water via leidingen in plaats van via een eigen ketel. Een warmtenet kan voor veel huishoudens tegelijk duurzame warmte leveren. Dit maakt het een mogelijkheid in delen van de gemeente waar veel woningen dicht bij elkaar staan.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
29
3.5 Bedrijven en utiliteit In Tytsjerksteradiel speelt de utiliteitssector (bedrijven, kantoren, zorginstellingen, scholen, sportgebouwen en andere grote panden) een belangrijke rol in de warmtetransitie. Deze gebouwen gebruiken veel energie en hebben vaak andere warmtebehoeften dan woningen. Daarom vraagt deze sector om een eigen aanpak.
Toekomstbestendige utiliteitsbouw Voor utiliteitsgebouwen ligt de focus op drie onderdelen: isoleren, elektrisch verwarmen en het slim benutten van warmtebronnen, zoals restwarmte of warmtekoudeopslag (WKO). Veel bedrijven hebben al stappen gezet. Tegelijk is er nog een grote groep gebouwen waar winst te behalen is, bijvoorbeeld door betere isolatie, zuinigere installaties of de overstap naar warmtepompen. We ondersteunen ondernemers door hen te informeren, te adviseren en te helpen om de juiste keuzes te maken. Waar kansen zijn voor samenwerking, bijvoorbeeld op het bedrijventerrein van Sumar waar onderzoek gedaan wordt of collectieve oplossingen mogelijk zijn, zoals restwarmtebenutting, gezamenlijke opslag of een klein warmtenet.
Verduurzaming van gemeentelijk vastgoed We hebben zelf als gemeente een voorbeeldrol. Daarom worden gemeentelijke gebouwen stap voor stap toekomstbestendig gemaakt. Dat betekent: beter isoleren, efficiënter omgaan met energie en waar mogelijk overstappen op elektrische oplossingen. Dit gebeurt vooral op natuurlijke momenten zoals renovaties of het vervangen van installaties, zodat het betaalbaar blijft. Deze lijn sluit aan op de richting van de Brede aanpak via Energieloket en is onderdeel van het gemeentelijke vastgoedbeleid.
Wetgeving voor het bedrijven en utiliteit De warmtetransitie moet ook voor het bedrijfsleven haalbaar en uitvoerbaar zijn. Daarom ligt de nadruk op goede informatie, realistische stappen en ondersteuning bij verplichtingen die bedrijven hebben vanuit landelijke wetgeving. Een overzicht van deze verplichtingen staat in Wetgeving en verplichte kaders.
Warmteprogramma gemeente Tytsjerksteradiel 2026
30
4 Procesaanpak voor de komende 10 jaar In dit hoofdstuk wordt de procesaanpak rondom het warmteprogramma geschetst. Belangrijke onderdelen van de procesaanpak zijn een overzichtelijke planning en de samenwerking met verschillende partners.
4.1 Jaarplanning In Figuur 4 op de volgende pagina is de jaarplanning voor de komende tien jaar uitgewerkt. De dorpenaanpak via uitvoeringsplannen en de brede aanpak via Energieloket zijn hierin weergegeven. Daarnaast worden de jaarlijkse en doorlopende taken genoemd. De komende vijf jaar (2026 – 2030) is de planning concreet. In het tijdvak 2030 – 2035 is een beeld geschetst van de tussendoelen en de hoofddoelen. Het is van belang om na de eerste periode het warmteprogramma te herijken.
4.2 Samenwerkingen De warmtetransitie kunnen we als gemeente Tytsjerksteradiel niet
alleen
uitvoeren.
Veel
verschillende partners spelen een
belangrijke
rol.
De
gemeente zorgt voor overzicht, brengt partijen bij elkaar en ondersteunt iedereen die bij wil dragen.
NETCONGESTIE Netcongestie
betekent
dat
elektriciteitsnet te vol raakt, waardoor er soms niet genoeg ruimte is om extra stroom te leveren of terug te leveren. Dit kan problemen geven als meer mensen overstappen op elektrische warmteoplossingen,
Netbeheerder
het
zoals
warmtepompen. In de warmtetransitie
Netbeheerder
Liander
is
werken gemeenten, netbeheerders en
verantwoordelijk
voor
een
bewoners daarom samen om het net
veilig
en
betrouwbaar
slimmer
te
gebruiken.
Denk
elektriciteitsnet. De gemeente
energiebesparing,
spreekt
met
netverzwaring en het toepassen van
Liander om inzicht te houden
alternatieve warmteoplossingen waar