10 - Bijlage 1 - Jaarstukken 2021
Tekst van het document
JAARSTUKKEN 2021
Gemeente Tytsjerksteradiel
1
JAARSTUKKEN 2021
Gemeente Tytsjerksteradiel
2
JAARSTUKKEN 2021
Inhoudsopgave Inhoudsopgave....................................................................................................................3 1.1 Ynlieding .......................................................................................................................5 1.2 Leeswijzer .....................................................................................................................7 1.3 2021 IN VOGELVLUCHT .................................................................................................9 2 BESLUITVORMING ...............................................................................................................25 3.1 Programma's ...............................................................................................................26 Bestuur en ondersteuning ..............................................................................................27 Veiligheid ......................................................................................................................39 Verkeer, vervoer en waterstaat ......................................................................................46 Economie .......................................................................................................................53 Onderwijs
......................................................................................................................60 Sport, cultuur en recreatie .............................................................................................67 Sociaal domein ..............................................................................................................74 Volksgezondheid en milieu ............................................................................................90 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening ...................................................................102 Overhead .....................................................................................................................109 3.2 Paragrafen.................................................................................................................117 A - Lokale heffingen ....................................................................................................117 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................123 C - Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................133 D - Financiering ..........................................................................................................135 E - Bedrijfsvoering
.......................................................................................................139 F - Verbonden partijen ................................................................................................142 G - Grondbeleid ..........................................................................................................154 4.1 Balans .......................................................................................................................162 4.2 Baten en lasten..........................................................................................................164 4.3 Grondslagen financiële verslaglegging ......................................................................167 4.4 Toelichting balans .....................................................................................................172 4.5 Toelichting baten en lasten .......................................................................................195 4.6 Verantwoording Wet Normering Topinkomens (WNT) ................................................199 4.7 Single Information Single Audit .................................................................................201 4.8 Controleverklaring accountant ..................................................................................214
Gemeente Tytsjerksteradiel
3
JAARSTUKKEN 2021
Gemeente Tytsjerksteradiel
4
JAARSTUKKEN 2021
1.1 Ynlieding ‘Blinded by the light’ Foar jo leit de jierrekken 2021. Hjirmei leit it kolleezje ferantwurding ôf oan de gemeenteried oer it belied fan 2021 en de finansjele effekten dêrfan. Dit is de lêste jierrekken fan it sittende kolleezje en it koalysjeakkoard dat dêr de grûnslach foar foarme. Doe’t dit kolleezje begong kamen grutte tekoarten op it sosjaal domyn foar it ljocht. De beëage ambysjes moasten al bysteld wurde foardat it oan it papier tabetroud wie. En no sjogge we in posityf risseltaat en in oprinnende algemiene reserve. Sûn finansjeel belied kinne je stelle en dochs… de titel boppe dizze ynlieding jout al oan dat de donkere wolken noch net foarby binne. Hoe posityf dit risseltaat ek is en wat dêr foar dien en litten is.
Jeugdsoarch en Wmo De útdaagings troch tekoarten yn de jeugdsoarch en wmo binne grut. It Ryksregear hat arbitraasje útspraken foar in part njonken har dellein en dêrmei is der gjin strukturele oplossing. Dat we ha tydlik in asemskoft, mar foar de lange termyn biedt it gjin soelaas.
Werferdieling gemeentefûns Nettsjinsteande de ynset fanút ús gemeente mei alle gemeenten fan Fryslân en Grins en sels dêrbûten, ha wy net keare kinnen dat it nije model fan it ferdielen fan it gemeentefûns op 1 jannewaris 2023 ynfierd wurde sil. Wy ha meielkoar in resolúsje op in ekstra ynlaske VNG gearkomste oannaam witte te krijen (90%), mar it hat BZK en benammen it ministearje fan FIN net op oare gedachten brocht. It sil ynfierd wurde. Hoe’t dit krekt foar ús gemeente útpakt is net wis, om’t der noch hieltyd sleutele wurdt oan it model en dêrmei oan de útkomst fan de ferdieling.
Ombûgings Om de strukturele tekoarten yn benammen it sosjaal domyn op te fangen ha we meielkoar ta ferskate ombûgings beslúten. De effekten sa’t we dy beëagen yn 2021 binne foar in grut part realisearre. Al binne der noch wol in tal projekten dy’t troch de omstannichheden fan de ôfrûne twa jier minder flot ferrûn binne as we graach woene. Dêr wurdt no mei faasje op ynset.
Korona Spitichernôch spile COVID19 ús yn 2021 ek noch hieltyd parten. En as de foarsizzings gelyk krije sille we yn dit jier yn de hjerst mooglik wer in oplibbing krije. It hat it hiele lân letterlik plat lein en dat rekke fansels ek ús mienskip. De ynwenners, ûndernimmers en benammen tal fan organisaasjes dy’t driuwe op frijwilligers binne dy tebeksetter noch net foarby. Net allinne yn finansjeel opsicht, mar ek yn driuwende krêften dy’t nei twaënhealjier korona harren plak as frijwilliger net mear oppakke. Lokkich kinne we elkoar wer moetsje en liket de wrâld yn âlde patroanen werom te fallen, wy hoopje dat in ‘lockdown’ fier by ús weibliuwt de kommende jierren. Mei de djippe bûsen fan it Ryk binne maatregels en kompinsaasjepakket oanbean en dêrmei ha we it slimste stutte kinnen. Dochs sille de effekten fan de pandemy noch lang neiklinke.
Gemeente Tytsjerksteradiel
5
JAARSTUKKEN 2021
Ek de gemeentlike organisaasje hat sels te krijen mei de effekten fan COVID19. Dêrtroch binne guon saken langer lizzen bleaun as we graach sjoen hiene. Fan thúswurkjen oant elkoar wer kinnen leare op kantoar, ek dat binne effekten fan de tiid dy’t efter ús leit. En hiene we krekt de iene krisis efter ús, de folgjende tsjinne him al wer oan: opfang fan de minsken út Oekraïne. It past it kolleezje om alle meiwurkers te komplimintearjen mei it wurk dat ferset is, nettsjinsteande de omstannichheden dy’t ús allegearre parten spile ha. Dêr binne we wiis mei!
Risseltaat Wy konstatearje nei al dizze swiermoedige berjochten en foarútsichten, dat wy hiel bliid binne dat wy it jier 2021 ôfslúte kinne mei in posityf saldo fan € 2.735.000. As kolleezje binne we bliid mei dit risseltaat en de ynset fan de minsken yn ús organisaasje. Dat krewearjen is net oan ús foarby gien.
Ta beslút Yn it earste part fan de jierstikken '2021 in vogelvlucht', geane we yn op de wichtigste ûntjouwings fan it ynsette belied. De ferdjipping hjirop is te finen yn de ferskate programma’s fan it jierferslach. De jierstikken wurde ôfsletten mei in jierrekken mei dêryn opnaam de finansjele ferantwurding fan it fierde belied. De goede gearwurking mei de akkountant hat der foar soarge dat we de stikken op ’e tiid oan jo foarlizze kinne. It is in goedkarrende, skjinne ferklearring en ek dêr binne we wiis mei en grutks op.
Burgum, juni 2022
Gemeente Tytsjerksteradiel
6
JAARSTUKKEN 2021
1.2 Leeswijzer Vooraf De jaarstukken horen bij de Planning & Control cyclus. In de Meerjarenprogrammabegroting van de gemeente wordt op hoofdlijnen verteld wat de gemeenten willen bereiken en wat dat mag kosten. De jaarstukken zijn opgesteld volgens de eisen van het Besluit, Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de jaarstukken legt het college van Burgemeester en Wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. JAARVERSLAG In het jaarverslag staat de verantwoording van het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering centraal. Dat gebeurt aan de hand van de 3W-vragen: •
wat wilden we bereiken?
•
wat hebben we gedaan?
•
wat heeft het gekost?
JAARREKENING De jaarrekening is financieel van aard. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de financiën van de gemeente. In deze leeswijzer wordt aangegeven wie welke rol heeft en hoe de indeling van de jaarstukken eruitziet.
Wie doet wat? Met de wet Dualisering gemeentebestuur is bedoeld om de lokale politiek dichter bij de burger te brengen. Zo wordt bijvoorbeeld door de begroting de transparantie van het bestuur vergroot. In de begroting staan namelijk meetbare resultaten. De burger kan zien waar de lokale bestuurders zich mee bezighouden en welke resultaten er behaald worden. Door het dualistisch werken hebben de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders andere rollen gekregen: het college regeert en de raad controleert. De raad bepaalt het beleid op hoofdlijnen en neemt de belangrijkste beslissingen. Het college bestuurt en voert alle besluiten van de gemeenteraad uit. In schema ziet het er als volgt uit: raad
college
kaderstellen
wat willen we, wat mag het kosten
besturen
wat gaan we doen
controleren
wat bereikten we, wat kostte het
verantwoorden
wat hebben we gedaan
Om slagvaardig te kunnen handelen heeft het college bevoegdheden gekregen om zelfstandig te handelen mits het binnen het beleids- en financiële kader past dat de raad heeft vastgesteld. De bedrijfsvoering is bijvoorbeeld een bevoegdheid van het college.
Gemeente Tytsjerksteradiel
7
JAARSTUKKEN 2021
Opbouw van de jaarstukken In de inhoudsopgave staan de verschillende hoofdstukken. Deze zijn als volgt. 2021 in Vogelvlucht Voorafgaande aan de eigenlijke jaarstukken worden de belangrijkste financiële ontwikkelingen getoond. Direct daarna worden de belangrijkste opgaven en het beleidsinhoudelijke en financiële resultaat in 2021 benoemd. JAARVERSLAG Het jaarverslag is verdeeld in programma's en paragrafen zoals die ook voorkomen in de Programmabegroting. De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: •
Inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma
•
Financieel, de resultaten per programma inclusief een analyse.
•
Beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van de BBV. Deze informatie is afkomstig uit Waarstaatjegemeente.nl.
De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Paragrafen zijn verplicht. JAARREKENING De jaarrekening is grofweg verdeeld in Balans en Baten en Lasten. Verder vindt u in dit onderdeel de Verantwoording Wet Normering Topinkomens (WNT) en de Controleverklaring van de accountant.
Gemeente Tytsjerksteradiel
8
JAARSTUKKEN 2021
1.3 2021 IN VOGELVLUCHT Om te beginnen Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Veel werk wordt gedaan vanuit het gemeentehuis in Burgum. Maar we gebruiken ook enkele locaties voor de buitendienst, zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaar groen. We zijn een groene gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in. Veel taken worden voor ons uitgevoerd door de Werkmaatschappij 8KTD. Voor de uitvoering van deze taken verstrekt de gemeenten een bijdrage aan de Werkmaatschappij 8KTD. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. In dit verslag geven we op hoofdlijnen aan wat we gedaan hebben en wat dat gekost heeft. Wij zijn ons ervan bewust dat we met gemeenschapsgeld werken en we willen daar ook transparant in zijn. En dus leggen we met plezier verantwoording af over wat de gemeente Tytsjerksteradiel in 2021 heeft gedaan en wat het heeft gekost. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten.
In de jaarstukken leggen we uit wat we hebben bereikt en wat het gekost heeft. Maar we vertellen ook wat (nog) niet gelukt is. De begroting en het jaarverslag zijn op dezelfde manier ingedeeld. Dit vergroot het inzicht. Op de volgende pagina ziet u in één oogopslag: •
wat hadden we begroot
•
wat hebben we werkelijk uitgegeven
We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: •
Wonen en werken
•
Samenleving
•
Bestuur en dienstverlening
De inkomsten zijn verdeeld in •
wat we van het Rijk ontvangen
Gemeente Tytsjerksteradiel
9
JAARSTUKKEN 2021
•
alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
JAARREKENING 2021 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze jaarrekening geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2021 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000).
begroot
werkelijk
verschil
UITGAVEN
95.998
95.824
174
Wonen en werken
9.767
11.325
- 1.558
747
991
- 244
Verkeer, vervoer en waterstaat
5.754
5.695
60
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
3.266
4.639
- 1.373
Samenleving
68.866
66.170
2.696
Onderwijs
5.273
5.213
60
Sociaal domein
44.234
41.949
2.286
Sport, cultuur en recreatie
7.258
7.466
- 209
Veiligheid
2.567
2.422
144
Volksgezondheid en milieu
9.535
9.119
415
Bestuur en dienstverlening
17.364
18.329
- 965
Bestuur en ondersteuning
17.364
18.329
- 965
Per inwoner (in hele euro's) *
2.995
2.989
5
INKOMSTEN
97.175
98.559
1.383
Ontvangen wij van het rijk
57.291
57.409
119
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
39.885
41.150
1.265
Per inwoner (in hele euro's) *
3.032
3.075
43
RESULTAAT
1.178
2.735
1.557
37
85
49
Economie
Per inwoner (in hele euro's) * * inwoneraantal per 01.01.2020
Gemeente Tytsjerksteradiel
10
JAARSTUKKEN 2021
Wat hebben we ervoor gedaan? De jaarrekening 2021 sluit af met een voordelig saldo van € 2.735.000. Bij de begroting na wijzigingen (december 2021) gingen we nog uit van een verwacht voordelig saldo van € 1.178.000. Het verschil van € 1.557.000 in hoofdlijnen is als volgt:
Ontwik k eling s aldo jaarrek ening 2021
Bedrag
Stand begroting 2021 na wijzigingen
1.178.000
Ontwik k eling jaarrek ening reguliere bedrijfs voering
Hogere opbrengst OZB Lagere rentelasten agv herfinaciering tegen lagere rente Hogere bijdrage aan WM8KTD Hogere dividend opbrengst Vergoedingen aanleg kabels en leidingen Hogere opbrengst toeristenbelasting Inkomsensregelingen BUIG Maatwerkvoorziening Beschermd Wonen Maatwerkvoorziening Wmo Maatwerkvoorzieningen Jeugd Maatschappelijke opvang c.a. Jeugdbescherming c.a Minimabeleid Beschut werken Hogere lasten sportaccommodaties Lagere inkomsten sportaccommodaties (corona) Hogere storting in voorziening riolering Lagere storting in voorziening afvalinzameling Diverse ontwikkelingen
183.000 122.000 -207.000 70.000 56.000 114.000 246.000 384.000 430.000 -257.000 62.000 83.000 -34.000 -37.000 -121.000 -134.000 -128.000 43.000 -222.000 653.000
Ontwik k elingen jaarrek ening inc identeel / bijzonder
Algemene uitkering oude jaren Suppletieaangiften btw 2017 t/m 2019 Niet realiseren taakstelling haven Earnewâld Kosten sanering kunstgrasvelden Afrekening Maatschappelijke opvang voorgaande jaren Afrekening collectieve ziektekostenverzekering AV Friso Winst bouwgrond bedrijventerreinen Winst bouwgrond woningbouw
119.000 116.000 -178.000 -192.000 186.000 93.000 205.000 555.000 904.000
Res ultaat jaarrek ening 2021
Gemeente Tytsjerksteradiel
2.735.000
11
JAARSTUKKEN 2021
In de toelichting per cluster hieronder in hoofdlijnen én in de afzonderlijke programma's is een nadere toelichting opgenomen van de belangrijkste afwijkingen van de jaarrekening 2021 ten opzichte van de (bijgestelde) begroting 2021. Dit is bij de verschillende programma's te vinden onder 'Wat heeft het gekost'. Begrotingsrechtmatigheid Voor het begrotingscriterium is het van belang dat de baten, lasten en balansmutaties tot stand komen binnen de grenzen van de vastgestelde begroting en de hiermee samenhangende programma’s.
Volgens
de
kadernota
rechtmatigheid
zijn
bestedingen
boven
het
begrotingsbedrag strikt genomen onrechtmatig. Het kan voorkomen, dat er meer is uitgegeven dan begroot, maar dat het college wel binnen het door de raad uitgezette beleid is gebleven. In deze gevallen is het niet de bedoeling, dat de accountant deze overschrijdingen betrekt bij de beslissing om wel of niet een goedkeurende accountantsverklaring af te geven. De accountant moet deze overschrijdingen wel opnemen in het verslag van bevindingen. Jaarlijks toetsen we de overschrijdingen per programma aan de soort begrotingsoverschrijding uit de kadernota rechtmatigheid om vast te stellen of sprake is van een begrotingsoverschrijding die mee moet tellen voor het rechtmatigheidsoordeel. In de jaarrekening 2021 is sprake van overschrijdingen voor de volgende programma’s: •
programma 3, 5, 8 en Overhead
Wij vinden dat de uitgaven die tot deze overschrijdingen hebben geleid behoren tot het kader waarbinnen het college van de raad mandaat heeft gekregen om uitvoering te geven aan het vastgestelde beleid. Voor een toelichting op de overschrijding verwijzen wij u naar het betreffende programma. Het verloop van het saldo van de primitieve begroting 2021 naar het saldo van de begroting na wijzigingen heeft zich in de loop van 2021 als volgt ontwikkeld:
Gemeente Tytsjerksteradiel
12
JAARSTUKKEN 2021
Ve rloop b e groting 2 0 2 1
Be d ra g -2 .6 3 4 .0 0 0
Sa ld o b e groting 2 0 2 1 (p rimitie f) Be grotingwij ziginge n Kosten evaluatie samenwerking 8KTD (Raad november 2020)
-47.000
Personeelskosten griffie (Raad december 2020)
-5.000 -52.000 -2 .6 8 6 .0 0 0
Sta nd ge wij zigd e b e groting b e gin va n he t j a a r R ond e s va n b e grotingswij ziginge n Begrotingswijzigingen april
23.000
Begrotingswijzigingen juli
-350.000
Begrotingswijzigingen oktober
669.000
Begrotingswijzigingen december
3.537.000 3.879.000 1 .1 9 3 .0 0 0
Sta nd t/m b e grotingswij ziginge n d e ce mb e r Ove rige b e grotingswij ziginge n Bijdrage aan de doarpskeamer Earnewâld (Raad september 2021)
-15.000 -15.000
Be groting 2 0 2 1 na wij ziginge n
Gemeente Tytsjerksteradiel
1 .1 7 8 .0 0 0
13
JAARSTUKKEN 2021
Het verloop van de algemene reserve heeft zich in 2021 ten opzichte van de begroting als volgt ontwikkeld: V erloop algemene res erve jaar 2021
Prognos e begroting
Realis atie jaarrek ening
(bedragen in € 1.000)
Saldo algemene res erve (jaarrek ening 2020)
18.771
18.771
Mutaties in 2021 Af: Resultaat 2020 Gebiedsontwikkeling Zuid en Midden Centrale As
Regiodeal (raad 25-4-2019) Bijdrage ontmoetingscentrum Gytsjerk Digitalisering admnistratieve processen Buitendienst Digitalisering c.a. areaal openbare ruimte Onderzoeksbudget ombuigingen Frictiekosten Digitaal adm. toezicht naleven regels en vergunningen Landinrichting Bûtenfjild Herinrichting Alde Feanen 2e uitvoeringsmodule Vastgoed registratie systeem Bijdrage stikstofproblematiek Beurtschip, lasopleiding en spitkeet Kwantitatieve en kwalitatieve impuls financiën en control Actualisatie en koppeling BGT en GBI-beheersysteem Bijdrage aan Karakteristieke panden Alde Feanen herinrichting 3e uitvoeringsfase Actualisering locatiedossiers op het onderdeel bodem Bijdrage aan Millenium Implementatie van waarderen op gebruikersoppervlakte Bijdrage aan omgevingswet Verrekening boekverlies 't Torentje Participatie omgevingswet Caparis dekking nadeel
-883
-883
-1.188
-
-263
-263
-43
-43
-50
-
-50
-
-161
-71
-123
-
-50
-
-31
-
-2
-
-25
-
-91
-
-121
-
-45
-45
-45
-30
-45
-
-100
-
-7
-
-3
-
-3
-
-358
-234
-144
-144
-14
-14 - 3.845
- 1.727
Bij:
Storting precariobelasting in AR
Stand algemene res erve voor bes luit jaarrek ening
Besluitvorming jaarstukken 2021: Resultaat 2021 Overheveling restant bestemmingsreserve KIK naar AR
2.016
2.016 2.016
2.016
16.942
19.060 2.735 879 3.614
Stand algemene res erve na bes luit (s tand: 31/12/2021)
Gemeente Tytsjerksteradiel
22.674
14
JAARSTUKKEN 2021
Temporisering Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2021 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2022. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet. Zo worden bijvoorbeeld de nog benodigde middelen voor gebiedsontwikkelingen Zuid en Midden Centrale As doorgeschoven naar 2022. Dit komt doordat de uitvoering van projecten niet (geheel) volgens planning plaatsvindt in het rekeningjaar, maar in het jaar daarop of later. In dit geval zijn er met de provincie afspraken gemaakt waarbij de cofinanciering van de provincie nog enkele jaren beschikbaar blijft om deze projecten tot uitvoer te brengen. Om de benodigde stortingen uit de reserves in het volgende jaar plaats te laten vinden is een besluit van de raad nodig. Bedrag Programma 0 Bijdrage AR Onderzoeksbudget ombuigingen
90.000
Programma 0 Bijdrage AR Frictiekosten
123.000
Programma 1 Bijdrage AR Millenium
3.000
Programma 2 Bijdrage AR implementatie waarderen gebruikersoppervlakte
3.000
Programma 2 Bijdrage AR Digitalisering c.a. areaal openbare ruimte
50.000
Programma 2 Bijdrage AR Digitaliseren administratieve processen Buitendienst
50.000
Programma 2 Bijdrage AR Landinrichting Bûtenfjild
31.000
Programma 2 Bijdrage AR Actualisatie en koppeling BGT en GBI-beheersysteem
15.000
Programma 5 Bijdrage AR Herinrichting Alde Feanen 2e uitvoeringsmodule
2.000
Programma 5 Bijdrage AR Alde Feanen herinrichting 3e uitvoeringsfase Programma 7 Bijdrage Reserve aardgasvrij Garyp
100.000 812.000
Programma 7 Bijdrage AR Actualisering locatiedossiers bodem
7.000
Programma 8 Bijdrage AR Karakteristieke panden
35.000
Programma 8 Bijdrage AR Gebiedsontwikkeling Zuid en Midden Centrale As
1.188.000
Programma 8 Bijdrage AR Omgevingswet
124.000
Programma 8 Bijdrage AR Formatie stikstofproblematiek
91.000
Programma 8 Bijdrage AR Digitaal adm. toezicht naleven regels en vergunningen
50.000
Programma 8 Bijdrage AR Vastgoed registratie systeem
25.000
Totaal
2.799.000
Gemeente Tytsjerksteradiel
15
JAARSTUKKEN 2021
TAAKSTELLING In de onderstaande tabel is de realisatie ten opzichte van de ombuigingen weergegeven zoals deze voor het begrotingsjaar 2021 door de raad zijn vastgesteld. De ombuigingen met een ingangsdatum van 2022 (of later) zijn hierin niet opgenomen. Op de totaal beoogde besparing in 2021 van € 936.000 is per saldo € 24.000 minder gerealiseerd dan oorspronkelijk is ingeschat. Daarmee is de ombuiging grotendeels conform planning gerealiseerd. Bedragen (x € 1.000)
2021 Begroot Realisatie
TD Ombuigingen Sociaal 1.1 - Vervallen budget gob
65
65
TD Ombuigingen Sociaal 1.2 - Verlagen budget peutopv
81
81
TD Ombuigingen Sociaal 1.20 - Schrappen "overige en onvoorzien"
26
26
TD Ombuigingen Sociaal 1.27 - Heronderzoeken wmo
150
150
TD Ombuigingen Sociaal 1.31 - Beschermd wonen
160
160
TD Beheer 3.4 Aanpassing onderhoud graskanten
12
12
TD Beheer 3.5 Aanpassing onderhoud boomspiegel
24
24
TD Beheer 3.6 Aanp. oh beeldkwaliteit heestervakken
12
12
TD Beheer 3.8 Huurtarieven sportaccommodaties
7
7
TD Beheer 3.9 Zwembad De Wetterstins prijzen verhogen
18
18
TD Beheer 3.10 Zwembad De Sawn Doarpen prijzen verhogen
11
11
TD Beheer 3.11 Versobering ambitieniveau, vermindering openstelling
53
53
TD Beheer 3.12 Versoberen ambitieniveau geen afvalcoach aanstellen
53
53
TD Beheer 3.15 Besparing op inzet ondergrondse containers
40
40
TD Beheer 3.13 Stoppen met inzameling mest
10
10
TD Ombuigingslijn 4 Inkomsten verhogen 4.1 - Ozb eigenaren niet-woningen
34
34
TD Ombuigingslijn 4 Inkomsten verhogen 4.1 - Ozb gebruikers niet-woningen
24
24
TD Ombuigingslijn 4 Inkomsten verhogen 4.1 - Ozb eigenaren woningen
138
138
TD Ombuigingslijn 4 Inkomsten verhogen 4.9 - licentiekosten
-5
-5
TD Ombuigingslijn 5.1 - Intensiveren samenwerking
24
-
Totaal te realiseren ombuigingen
936
912
Gemeente Tytsjerksteradiel
16
JAARSTUKKEN 2021
WONEN EN WERKEN Omgevingswet In mei 2021 is bekendgemaakt dat de inwerkingtreding van de Omgevingswet voor de vierde keer werd uitgesteld, van 1 januari 2022 naar 1 juli 2022. Er is meer tijd nodig om het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) opgeleverd en stabiel werkend te krijgen. Daarbij is meegenomen dat er voldoende ruimte moet zijn voor gemeenten om het stelsel in te regelen en ermee te oefenen. Het uitstel en de afhankelijkheid van een goed gevuld en functionerend landelijk DSO had en heeft effect op de uitvoeringspraktijk van de implementatie. In 2021 hebben we ons gericht op de zaken die we in ieder geval konden regelen. We zijn met onze lokale systemen aangesloten op het DSO en de concept werkprocessen en toepasbare regels liggen klaar om getest te worden. Onze participatiewebsite Denkmee is gelanceerd en voor het eerst in gebruik genomen voor de totstandkoming van een omgevingsvisie. Na een proces van participatie, afstemming en overleg is een ontwerp-omgevingsvisie aan het einde van het jaar ter inzage gelegd. We namen ook deel aan de Friese Aanpak, waar we met andere Friese overheden op onderdelen samenwerken aan een integrale aanpak en kennis delen. Het beschikbare budget was grotendeels bedoeld voor extra personele inzet voor het reguliere werk, zodat de vaste medewerkers konden
werken aan de implementatie van
en voorbereiding op de
Omgevingswet. Het nog te besteden implementatiebudget is via overlopende posten meegenomen naar 2022. Duurzaamheidsagenda De Duurzaamheidsagenda is vastgesteld op 1 juli 2021. Eerder, op 18 februari 2021, is de Transitievisie warmte vastgesteld. Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen waren de eerste gemeenten in Fryslân waar de Transitievisie warmte is vastgesteld. Inmiddels wordt uitvoering gegeven aan de agenda en de visie. De raad wordt jaarlijks over de voortgang geïnformeerd. Stikstof Met de inwerkingtreding van de nieuwe stikstofwet en de bouwvrijstelling per 1 juli 2021 heeft de regering een eerste stap gezet om de ontwikkelingen in de bouw van het slot te krijgen en om de zogenaamde PAS-melders in de agrarische sector te legaliseren. Maar er zijn nog aanvullende maatregelen nodig. In het nieuwe regeerakkoord is veel geld uitgetrokken en er is een speciale programmaminister voor stikstof aangesteld. Dit speelt voor een belangrijk deel in de agrarische sector die ook in onze gemeente sterk is vertegenwoordigd. Het is nu wachten op de nadere plannen van het rijk en om de uitwerking van de provincie. Door de bouwvrijstelling en de vertraging in de Rijksplannen was veel minder ureninzet nodig dan begroot Inmiddels
zijn
bouwactiviteiten
weer
toegestaan,
zolang
in
de
gebruiksfase
de
stikstofdepositie op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden onder de zogenaamde kritische depositiewaarde (KDW) blijft. In onze gemeente kan stikstofdepositie een belemmerende factor voor nieuwe ontwikkelingen zijn. Vooralsnog kunnen de plannen voor woningbouw in onze gemeente doorgaan. Ook in dorpen dicht bij het Natura 2000-gebied De Alde Feanen. Woningbouw blijft vooralsnog mogelijk door een beroep te doen op het Provinciaal
Gemeente Tytsjerksteradiel
17
JAARSTUKKEN 2021
Stikstofregistratiesysteem (SSRS) of door interne of externe saldering. Een kanttekening hierbij betreft het zeer dynamische speelveld rond het stikstofdossier. De praktijk van vandaag biedt geen zekerheid voor de toekomst. Gaswinning Op het gasdossier is veel werk verzet. Eind 2020 is de vraag vanuit het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat gekomen om advies te geven op het door Vermilion ingediende winningsplan ‘Tietjerk’ dat zich ondermeer over het grondgebied van Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen uitstrek. De raden van beide gemeenten zijn gedurende het jaar over de ontwikkelingen binnen het gasdossier geïnformeerd. Er hebben overleggen plaatsgevonden met de inwoners andere betrokken Friese overheden. Na de gedeeltelijke goedkeuring van de minister op het winningsplan is namens beide gemeenten een gezamenlijk zienswijze ingediend met andere betrokken gemeenten, Wetterskip en Provinsje Fryslân. Daarna is er een gezamenlijk beroepsschrift en een verzoek tot voorlopige voorziening ingediend. De uitspraak van de voorlopige voorziening was 11 maart 2022, waarbij de voorzieningenrechter geen aanleiding zag om een voorlopige voorziening te treffen. Woningbouw In nauwe samenwerking met regiopartners en provincie zijn in 2020 woningbouwafspraken voor de periode 2020-2030 gemaakt. In deze afspraken is ruimte voor en vertrouwen voor de regio.
De afspraken bieden gemeenten, in de vorm van een 5-jarig experiment, regie en verantwoordelijkheid
voor
de
balans
op
de
woningmarkt.
Bij
het
nemen
van
verantwoordelijkheid, hoort een meerjarige visie op balans en kwaliteit. Dit heeft geresulteerd in de (flexibele) woningbouwprogrammering 2020 die vastgesteld is door het college in maart 2021. Na de vaststelling hebben nog enkele passende kleinschalige woningbouwprojecten zich aangediend. Deze zijn toegevoegd aan de woningbouwprogrammering door separate besluiten van het college en de raad. Werken In november 2021 heeft de gemeenteraad het beleidsplan Economische Zaken 'Foarút yn in Nije Tiid vastgesteld. Het beleidsplan heeft een doorlooptijd tot en met 2027 en wordt tweejaarlijks geëvalueerd, waarin we terugblikken en vooruitkijken. Het beleidsplan geeft richting aan de economische koers waar de gemeente samen met ondernemers en andere partners op wil inzetten. De belangrijkste uitvoeringslijnen zijn: •
versterken ondernemersklimaat
•
duurzaam ondernemen
•
regionale samenwerking via de versnellingsagenda en ANNO.
Regiodeal – Versnellingsagenda De versnellingsagenda komt op stoom! De Versnellingsagenda is vanaf juni 2020 op projectniveau actief en loopt vooralsnog t/m 2024. Afgelopen jaar is de subsidieregeling drie
Gemeente Tytsjerksteradiel
18
JAARSTUKKEN 2021
keer opengesteld voor aanvragen. Diverse projecten, groot en klein zijn in 2021 op weg geholpen om hun ideeën te realiseren.
Vernieuwde subsidieregeling In 2021 is de subsidieregeling Versnellingsagenda vernieuwd. De aanpassingen maken de subsidieregeling duidelijker en gebruiksvriendelijker. Zo is een extra categorie ingevoerd, een categorie middelgrote subsidies van € 5.001 t/m € 25.000. Deze subsidies kunnen, net als subsidies tot en met € 5.000, het gehele jaar aangevraagd worden. Ook zijn de openstellingen voor het aanvragen van subsidie vanaf € 25.000 beter afgestemd op vakanties en is de duur van deze openstellingen verlengd van een maand naar 6 weken.
Monitoring Het Fries Sociaal Planbureau (FSP) is gevraagd om de resultaten van de Versnellingsagenda te monitoren en evalueren. Het FSP heeft in mei 2021 de eerste Monitor Brede Welvaart Noordoost Fryslân opgeleverd.
Stichting Qop Stichting Qop vervult een belangrijke rol binnen de Versnellingsagenda in het aanjagen van projecten en bij elkaar brengen van ondernemers, onderwijs en overheden. Het team van Qop kijkt of een projectidee inhoudelijk past binnen de Versnellingsagenda en kan adviseren bij de uitwerking van het idee tot een concrete activiteit of project. De financiering van Stichting Qop duurde langer dan oorspronkelijk verwacht. Op basis van extern advies en met instemming van de colleges van de andere overheden binnen de Versnellingsagenda heeft de gemeente Noardeast-Fryslân de activiteiten van Stichting Qop als Dienst van Algemeen Economisch Belang aangewezen. Op advies van de Regioboard heeft de gemeente vervolgens eenmalig subsidie aan Stichting Qop verleend.
ANNO: sûn, grien en ûndernimmend Eind 2021 hebben zes overheden de derde Agenda van Netwerk NoordOost vastgesteld. De derde agenda kent een looptijd t/m 2025. De gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel en de Provinsje Fryslân en Wetterskip Fryslân gaan de derde periode van samenwerking in. Samen willen ze de regio naar een hoger plan tillen, en in 2040 de topregio van Noord-Nederland zijn als het gaat om wonen, werken en recreëren. Samen met de regionale samenwerkingspartners zetten ze de schouders er onder, langs het spoor van sûn, grien en ûndernimmend. De vier gemeenteraden hebben in november 2021 ANNO III bekrachtigd. Zij zien de meerwaarde van het in gezamenlijkheid oppakken van de in de Agenda genoemde opgaven, naast en in verbinding met de doelstellingen uit de Versnellingsagenda waarin de regionale economie versnellen en versterken centraal staat. De volgende stap is de uitwerking: welke resultaten willen we boeken, met wie – welke maatschappelijke partners – pakken we de opgaven op en welke middelen zijn daarvoor nodig en waar vinden we die? Dit zal per opgave verschillen. Sommige opgaven lopen nog door vanuit ANNO II en hebben fors de wind in de rug. Er zijn ook opgaven helemaal nieuw, waar alles vanaf de basis moet worden opgebouwd. Past de uitwerking van de opgave in bestaande
Gemeente Tytsjerksteradiel
19
JAARSTUKKEN 2021
inhoudelijke en financiële kaders, dan beslissen de colleges, GS en DB van het Wetterskip er over. Past het niet en is er iets extra nodig, dan is dat een bevoegdheid van de raden en leggen de dagelijks besturen dit aan hen voor. Toerisme en recreatie Het beleidsplan toerisme en recreatie (T&R) is op 16 september 2021 door de Raad vastgesteld. Er is gekozen voor een scenario met een slimme groei van het aantal overnachtingen met 30%. Het doel is een grote bijdrage te leveren aan leefbaarheid, natuuren cultuurerfgoed en werkgelegenheid. Wij willen deze groei bereiken door de ondernemers te betrekken bij het versterken van de drie clusters Earnewâld, Burgumer Mar en Trynwâlden.
SAMENLEVING In 2021 hebben wij in het Sociaal Domein nader uitwerking gegeven aan het Beleidskader Sociaal Domein. De visie sociale basis, het beleidsplan Participatiewet en de eerste contouren van de nieuwe inkoopstrategie Wmo/Participatiewet zijn vastgesteld aan het eind van het jaar. Onderstaand gaan we nader in op de deelterreinen van het sociaal domein. Wmo Ook in 2021 hebben de corona-maatregelen het participeren door onze inwoners bemoeilijkt. De mogelijkheden voor kwetsbare inwoners tot deelname aan dagbesteding, persoonlijke begeleiding en vervoer waren beperkter. Dit heeft er mede voor gezorgd dat er op de Wmo geen tekorten meer waren, er zijn zelfs positieve bijstellingen geweest. Dit is ook het gevolg van meer kostenbewust werken door de sociaal werkers van onze gebiedsteams en door eerder genomen maatregelen om de indicaties voor mensen met langdurige individuele begeleiding te heronderzoeken en waar mogelijk af te schalen dan wel stop te zetten, bij recht op Wlz-zorg. Jeugd en Welzijn Jeugdigen konden veelal niet naar school en sportactiviteiten. Het was daardoor voor onze welzijnsorganisatie moeilijker om met jongeren op de normale ‘vindplaatsen’ (scholen en op straat) in contact te komen. Dit is vervangen door meer één-op-één coaching en (toen dat weer kon) sportactiviteiten in de buitenlucht.
In ’t Stationnetje zijn, zodra het weer kon, de activiteiten (vanwege de grote behoefte van de deelnemers) corona-proof weer opgepakt. Daarnaast heeft ’t Stationnetje met subsidie vanuit ‘Jeugd aan zet’ in beide gemeenten veel (digitale en fysieke) activiteiten kunnen organiseren voor de jeugd. In 2021 hebben wij geen verhoogd beroep gezien op specialistische jeugdhulp. Er zijn wel signalen dat de zwaarte van de benodigde jeugdhulp in 2021 is toegenomen, het effect van de coronamaatregelen speelt daarin mee. Ook hebben onze gebiedsteams een verhoogde werkdruk ervaren. Het onderwijs heeft flink te lijden gehad onder de corona-maatregelen. Er zijn onmiskenbaar achterstanden ontstaan. Alle zeilen worden bijgezet om de schade te beperken. Daarentegen
Gemeente Tytsjerksteradiel
20
JAARSTUKKEN 2021
is de ontwikkeling van het afstandsonderwijs in een stroomversnelling geraakt. Maar ook zijn kwetsbare situaties blootgelegd en er is noodopvang georganiseerd. Extra middelen vanuit het Nationaal Programma Onderwijs worden o.a. ingezet om de lokale verbindingen tussen onderwijs en zorg te versterken en extra jongerenwerk in te zetten. Participatie, inkomen en ondernemen De maatregelen hebben ook op inkomensvlak gevolgen gehad. Zelfstandig ondernemers in bepaalde branches, waaronder vele ZZP’ers, zagen de mogelijkheden om te werken en inkomen te genereren afnemen en in sommige gevallen zelfs reduceren tot nul. Door uitvoering van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) via het Bureau Zelfstandigen Fryslân hebben wij hen ondersteund. Ook hebben wij via verschillende communicatiekanalen onze zelfstandige ondernemers in kennis gesteld van de mogelijkheden. In 2021 is er echter, net als in 2020, sprake geweest van een verminderd gebruik van de inkomensregelingen, bijzondere bijstand en armoederegelingen. Ook op schulddienstverlening is in verminderde mate een beroep gedaan. De verwachte golf van extra aanvragen op bijstand en minimaregelingen door corona-maatregelen is uitgebleven.
BESTUUR EN DIENSTVERLENING Samenwerking Tytsjerksteradiel continueert de (ambtelijke) samenwerking met de gemeente Achtkarspelen binnen de huidige samenwerkingsvariant, zodat er een gezamenlijke effectievere en efficiëntere bedrijfsvoering ontstaat. Beide gemeenteraden hebben zich vrijwel unaniem uitgesproken dat we verder blijven koersen op optimalisatie van de werkmaatschappij. Uit de recente gemeenteraadsverkiezingen is duidelijk geworden dat in beide gemeenten de partijen die zich tegen een bestuurlijke fusie hebben uitgesproken, een overgrote meerderheid hebben in beide raden. De samenwerking raakt steeds meer ingebed in de reguliere processen. Door middel van de regelmatige ontmoetingen tussen beide colleges, de invulling van directie, MT en organisatie is uitvoering gegeven aan het uitgangspunt ‘Samen, tenzij’. In 2021 heeft Bureau Berenschot een evaluatie uitgevoerd naar de samenwerking van de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel. Ook is door Berenschot een benchmark uitgevoerd. Uit dit rapport, wat in oktober 2021 in de raden is behandeld, komen diverse conclusies en aanbevelingen naar voren. In 2022 beraden we ons op welke vervolgstappen we kunnen zetten naar aanleiding van de in het evaluatierapport genoemde conclusies en aanbevelingen. Feit is dat we hier mee aan de slag willen én gaan.
Covid-19 heeft grote gevolgen gehad voor onze medewerkers én de dienstverlening van de gemeente. Thuiswerken heeft een flinke positie gekregen in onze manier van werken en valt daarin niet meer weg te denken. Vanuit goed werkgeverschap wordt gewerkt aan een manier
Gemeente Tytsjerksteradiel
21
JAARSTUKKEN 2021
om het thuiswerken en hybride werken structureel mogelijk te maken, te faciliteren en de werkplekomgeving hier op aan te laten sluiten. Tijdens de corona-crisis hebben de digitale middelen een nog meer centrale plaats in onze dienstverlening en bedrijfsvoering gekregen. Dit zal zich verder ontwikkelen vanaf 2022. Risicomanagement In 2021 is hard gewerkt aan het verder verbeteren en optimaliseren van de kwaliteit van de operationele bedrijfsvoeringsprocessen binnen onze organisatie. Ondanks de beperkingen van Covid-19 en de lockdown heeft de organisatie mooie stappen kunnen zetten. In de Bedrijfsvoeringsparagraaf lichten we de ontwikkelingen rondom Risicomanagement nader toe. Procesoptimalisatie Onze organisatie heeft verbeteringen hoog op de agenda staan en we werken hierin nauwgezet en gestructureerd. In 2021 is verder gewerkt aan het verder verbeteren en optimaliseren van de kwaliteit van de operationele bedrijfsvoeringsprocessen. De organisatie is een traject voor procesoptimalisatie gestart waarbij harmonisatie van de werkprocessen één van de doelen is. Digitalisering In 2020 is de informatiestrategie vastgesteld. Hiermee streven we naar het verzorgen van informatievoorziening zonder belemmeringen. Dit realiseren we op basis van vier pijlers zodanig dat we: •
de klant maximaal centraal stellen
•
veel aandacht besteden aan privacy van gegevens en informatieveiligheid,
•
inzetten op digitale transformatie en innovatie door slimme (gepersonaliseerde) oplossingen
•
de techniek en architectuur slim inrichten op basis van duidelijke principes.
In 2021 zijn vele projecten uitgevoerd gebaseerd op de uitgangspunten in deze pijlers. Voorbeelden daarvan zijn FIXI, waarmee inwoners meldingen kunnen doen over de openbare ruimte. Andere voorbeelden zijn de implementatie van applicaties en processen voor de Omgevingswet,
de
inkoop
en
implementatie
van
een
nieuw
zaaksysteem
en
de
herpositionering en digitalisering van inkomende en uitgaande informatieprocessen (post, eformulieren en mail). Dit laatste ondersteunt vakafdelingen en bovendien is informatie daarmee blijvend vindbaar. Informatiebeveiliging en privacy Vanaf mei 2018 geldt de AVG en per januari 2020 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) van kracht. Er zijn in 2021 onder meer stappen gezet in: •
Een bewustwordingscampagne onder het personeel met een continu karakter
•
Het opstellen en implementeren van een informatiebeveiligings- en privacybeleidsplan
•
Het
uitvoeren
van
risicoanalyses
en
implementeren
van
informatiebeveiligings-
maatregelen, ook voortkomend uit privacy analyses.
Gemeente Tytsjerksteradiel
22
JAARSTUKKEN 2021
Alle burgers en medewerkers hebben er recht op dat de gemeente zorgvuldig met zijn of haar gegevens omgaan. De Functionaris voor de Gegevensbescherming (FG) en de Chief Information Security Officer (CISO) rapporteren elk afzonderlijk over de stand van zaken van Informatiebeveiliging en privacy in hun jaarverslagen. Een samenvatting hiervan wordt geschetst in de Bedrijfsvoeringsparagraaf. Ontwikkeling personeelskosten In december heeft er een bijstelling op de begroting plaatsgevonden. Hierin is eveneens gerapporteerd over de ontwikkeling van de personeelskosten. Op dat moment werd een gunstige ontwikkeling verwacht waardoor een deel van het verwachte voordeel reeds ten gunste van het saldo is vrijgevallen. Daarbij was eveneens rekening gehouden met eventuele onvoorziene kosten die in zich in het laatste kwartaal van het jaar nog voor hadden kunnen doen. Er hebben zich echter geen onvoorziene situaties voorgedaan waardoor er uiteindelijk een (extra) gering voordeel is ontstaan van € 12.000. De druk op de personeelsbudgetten voor onze gemeente(n) en de werkmaatschappij blijft de komende tijd hoog. Allereerst is het als gevolg van de krappe arbeidsmarkt bij veel vacatures lastig om tijdig in opvolging te voorzien. Om de bedrijfsvoering niet te zeer in gevaar te brengen, wordt er meer dan anders tijdelijk personeel ingehuurd.
De krappe arbeidsmarkt zien we in de gehele samenleving terug. Dat maakt het vinden van goed personeel nog lastiger. Daarnaast hebben we te maken met een fors ziekteverzuim. Ook dit betekent extra druk op de budgetten. Uiteraard wordt gekeken hoe het verzuim omlaag gebracht kan worden en op welke wijze wij succesvol vacatures ingevuld kunnen krijgen. Op korte termijn helpt het bijstellen van planningen en het herprioriteren van werkzaamheden om de verder oplopende werkdruk tegen te gaan. Verhoogde bijdrage aan WM8KTD op basis van jaarrekening 2021 Op basis van de jaarrekening 2021 van de WM8KTD wordt in totaal een hogere bijdrage gevraagd van € 412.000. Voor onze gemeente betekent dit een hogere bijdrage van € 207.000. De overschrijdingen zijn in de jaarrekening 2021 van de WM8KTD toegelicht en betreffen in hoofdlijnen een overschrijding van de personeelslasten als gevolg van een lastige arbeidsmarkt en een hoog ziekteverzuim naast een onderschrijding van de werkbudgetten mede als gevolg van corona.
Gemeente Tytsjerksteradiel
23
JAARSTUKKEN 2021
BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam. Balans per 31 december 2021 (x € 1.000) BEZITTINGEN
2021
2020
SCHULDEN
2021
2020
Bezittingen
59.924
61.548
Eigen vermogen
32.889
28.563
Voorraden, geld en
16.351
20.028
Schulden
43.386
53.013
76.275
81.576
TOTAAL
76.275
81.576
vorderingen TOTAAL
Gemeente Tytsjerksteradiel
24
JAARSTUKKEN 2021
2 BESLUITVORMING Wij stellen u voor: 1. De jaarstukken 2021 vast te stellen. 2. De overschrijding van programma's 3, 5, 8 en overhead vast te stellen (zie analyse van de betreffende programma’s). Overschrijdingen in de jaarrekening op programmaniveau moeten op grond van het BBV alsnog door de raad worden goedgekeurd. 3. De vrijval van beschikking over reserves als gevolg van temporisering van de initiatieven in 2021 voor het restant bedrag van € 2.799.000 opnieuw beschikbaar te stellen voor de begroting van 2022 en verder. 4. De bestemmingsreserve Kansen in Kernen op te heffen en het saldo van € 879.000 te storten in de Algemene Reserve 5. Het gerealiseerde resultaat van € 2.735.000 te storten in de Algemene Reserve.
Gemeente Tytsjerksteradiel
25
JAARSTUKKEN 2021
3.1 Programma's
Gemeente Tytsjerksteradiel
26
JAARSTUKKEN 2021
Bestuur en ondersteuning Bij dit programma horen de volgende taakvelden: 0.1
Bestuur
0.10
Mutaties reserves
0.2
Burgerzaken
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
0.62
OZB niet-woningen
0.64
Belastingen overig
0.7
AU en overige uitkeringen gemeentefonds
0.8
Overige baten en lasten
Inhoudelijk In de programmabegroting 2021 staat wat we van plan waren in 2021. Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2020 (jaren 2021-2024) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp •
wat we van plan waren
•
wat we hebben bereikt
•
wat er (nog) niet is gelukt
Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde. BRO: Implementatie van basisregistratie ondergrond
[Kadernota 2019
nr. 0.01]
[ Stopgezet ]
Wat wilden we? Het is een wettelijke verplichting dat we de BRO (BasisRegistratie Ondergrond) voeren en gegevens vanuit het werkveld opnemen en ter beschikking stellen. Vanuit de ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) geldt ook de verplichting om over de BRO verantwoording af te leggen. Om hieraan te kunnen voldoen wordt onderzocht waar deze taken het beste kunnen worden gepositioneerd (bij beide Beheerafdelingen of bij Basisregistraties) en worden de taken, mogelijk met externe begeleiding, ingericht en geïmplementeerd. De kosten voor implementatie bedragen voor 2020 per gemeente € 7.000 en de structurele kosten voor beheer en uitvoering bedragen vanaf 2020 per gemeente € 8.000 per jaar.
Gemeente Tytsjerksteradiel
27
JAARSTUKKEN 2021
Wat hebben we bereikt? Het budget voor deze taak valt vrij bij de begrotingswijziging april. In verband met het feit dat er twee taken voor BRO zijn en dat er voor de BRO-taken dubbel budget beschikbaar is. Binnen Beheer T-diel zijn de budgetten voor BRO-taken geborgd met het andere beschikbare budget. Wat is (nog) niet gelukt? N.v.t.
Implementatie van het waarderen op gebruikersoppervlakte
[Kadernota 2019
nr. 0.02]
[ Gereed ]
Wat wilden we? Het waarderen op gebruikersoppervlakte (GBO) is noodzakelijk per 2022. Als voorbereiding hierop worden in onze gemeente 3D-metingen van objecten verricht. In de vorige Kadernota is daarvoor eenmalig € 25.000 beschikbaar gesteld. Nu is het de uitdaging om op basis van een testomgeving de resultaten van de 3D-metingen te analyseren en te verwerken en deze te transporteren in onze waarderingsapplicatie. Hiervoor is het noodzakelijk een testomgeving in te richten voor het analyseren, verwerken en transporteren van de GBOresultaten naar de waarderingsapplicatie. Hierdoor kunnen we schaduwdraaien op GBO en zijn we uiteindelijk in staat een kwalitatieve overgang te realiseren van inhoud naar gebruikersoppervlakte (waardering). Voor onze gemeente is voor de jaren 2020 en 2021 een bedrag van tweemaal € 2.500 nodig. Het betreft hier eenmalige kosten, die ten laste van de algemene reserve worden gebracht. Wat hebben we bereikt? Er is ervaring opgedaan binnen de gemeente Achtkarspelen door o.a. een testfase uit te voeren, voordat de WOZ-beschikkingen in het jaar 2021 voor het eerst zijn genomen op gebruiksoppervlakte. De opgedane ervaring heeft er toe geleid dat deze eenmalige kosten achterwege konden blijven voor de gemeente Tytsjerksteradiel.
De testfase voor de gemeente Tytsjerksteradiel was niet meer nodig, door de opgedane ervaring en kennis bij de gemeente Achtkarspelen. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing.
Jaarbijeenkomst nieuwe vorm vanaf 2019 'Maitiidsmoeting'
[Kadernota 2018
nr. 0.01 d]
[ Gereed ]
Wat wilden we? Naar aanleiding van de geslaagde bijeenkomst begin 2018, om inwoners en ondernemers informeel te ontmoeten, gaan we deze bijeenkomst voortaan jaarlijks organiseren. De ontmoeting, maar ook het feit dat het gemeentebestuur (raad en college) een brede uitnodiging voor iedereen uit Tytsjerksteradiel deed uitgaan, werd erg op prijs gesteld. We
Gemeente Tytsjerksteradiel
28
JAARSTUKKEN 2021
streven ernaar om deze bijeenkomst met wisseling van het winter- en lenteseizoen te laten plaatsvinden. De kosten hiervan zijn in afgeslankte vorm meegenomen in de begroting. Wat hebben we bereikt? Op donderdag 21 maart 2019 vierde gemeente Tytsjerksteradiel samen met alle inwoners het begin van de lente 2019. Deze "Maitiidsmoeting" vond plaats in Paviljoen De Buitenplaats in Earnewâld. De bijeenkomsten in 2020 en 2021 hebben vanwege Covid niet plaatsgevonden. Wat is (nog) niet gelukt? nvt
Programma preventie (programma overstijgend)
[Kadernota 2018
nr. 0.00 c]
[ Continue proces ]
Wat wilden we? We willen toe naar een op preventie toegesneden programma, waarin thema's en onderwerpen dwars door alle portefeuilles heen zijn opgenomen, een intersectorale aanpak. We willen maximaal inzetten op preventie want voorkomen is beter dan genezen. Met het overhevelen van taken in het Sociaal Domein van het Rijk naar gemeenten is niet alleen het uitvoeren van zorgtaken een belangrijk aspect waar uitwerking aan gegeven moet worden. Ook aspecten rond preventief handelen rond zorg spelen hierbij een belangrijke rol ter voorkoming van uitvoeringstaken en de daarmee gepaard gaande kosten. Inmiddels worden er ook voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd betreffende aspecten rond de nieuwe omgevingswet. Herinrichting van de omgeving heeft in het kader van zorg, milieu, energie en circulaire economie een belangrijke rol. Ook hier is preventie een belangrijke thema. Gaandeweg ontwikkelt zich een situatie waarbij preventie dus verder reikt dan de afzonderlijke sectoren. Maatschappelijke effecten rond leefbaarheid en welzijn kunnen niet zonder een integrale preventieve aanpak. Overigens kan het nalaten van de opzet van een integraal preventieprogramma leiden tot maatschappelijk negatieve effecten en het toenemen van druk op de begroting. De toekomstige kosten zullen met name duidelijk worden bij de opzet van het programmaplan.
De meeste kosten zullen opgaan in personele inzet van beleid- en uitvoerende medewerkers. Incidenteel is denkbaar dat er voorinvesteringen nodig zijn om activiteiten op gang te brengen. Wat hebben we bereikt? Preventie landt in de verschillende visie- en beleidsdocumenten. Wat is (nog) niet gelukt? Nvt
Initiatiefloket
[CUP
nr. TDCoal066]
[ Op schema ]
Wat wilden we?
Gemeente Tytsjerksteradiel
29
JAARSTUKKEN 2021
Een (digitaal en/of fysiek) initiatiefloket. Wat hebben we bereikt? In het voorjaar van 2021 is de notitie Overheidsparticipatie bij burgerinitiatieven en de bijbehorende verordening burgerinitiatieven door de raad van Tytsjerksteradiel vastgesteld. Hierin is vastgelegd wat een burgerinitiatief is, aan welke kaders dit moet voldoen en via welke stappen het vorm kan krijgen. Een vast contactpersoon in de organisatie die initiatiefnemers ondersteunt is hier een onderdeel van. Voor deze vaste contactpersoon is een nieuw functieprofiel opgesteld. Werving hiervan begint januari 2022. Wat is (nog) niet gelukt? De uitvoering van het voorstel is onderweg maar nog niet afgerond.
Samenwerking 8KTD
[CUP
nr. TDCoal062]
[ Op schema ]
Wat wilden we? We zetten de samenwerking met Achtkarspelen geïntensiveerd voort. Wat hebben we bereikt? Eind 2021 hebben de raden de evaluatie (en benchmark) van Berenschot over de samenwerking behandeld. De hieruit voortvloeiende actiepunten worden begin 2022 verder opgepakt en uitgewerkt. Wat is (nog) niet gelukt? -
Voorbeeldfunctie gemeente
[CUP
nr. TDCoal051]
[ Vertraging ]
Wat wilden we? We helpen meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan werk. Wat hebben we bereikt?
Gemeente Tytsjerksteradiel
30
JAARSTUKKEN 2021
In 2013 hebben het kabinet en werkgevers afgesproken dat ze 125.000 extra banen creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. Werkgevers in de marktsector hebben toegezegd tot 2026 100.000 extra banen te creëren. De overheidswerkgevers creëren tot 2024 25.000 extra banen. De banenafspraak (BAB-banen) is wettelijk vastgelegd in de Quotumwet. Werkgevers met 25 medewerkers of meer hebben de verplichting om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. In principe is de quotumwet in werking getreden, maar tot 1 januari 2022 opgeschort. Maar ook na deze datum worden geen heffingen opgelegd. De minister van SZW heeft de Belastingdienst en UWV toestemming gegeven om de quotumheffing niet uit te voeren tot in elk geval 1 januari 2024. UWV en Belastingdienst kunnen hierdoor anticiperen op de toekomstige wettelijke grondslag voor de verdere opschorting van de quotumheffing. Een BAB-baan telt volledig mee als er sprake is van een dienstverband van 25,5 uur. Realisatie tot en met 2021 •
Tytsjerksteradiel: 1,51 arbeidsplaatsen
•
WM8KTD: 2,8 arbeidsplaatsen
Taakstelling tot en met 2021 •
Tytsjerksteradiel: 3,0
•
WM8KTD: 13,8
Wat is (nog) niet gelukt? Het realiseren van voldoende arbeidsplaatsen is nog niet gelukt. Begin 2022 wordt een beleidsplan opgesteld waarin onder andere terugkomt hoe een inhaalslag kan worden vormgegeven.
Gemeente Tytsjerksteradiel
31
JAARSTUKKEN 2021
Overige ontwikkelingen Algemene uitkering
Jaar 2021 De algemene uitkering uit het gemeentefonds inclusief integratie uitkering voor het Sociaal Domein voor 2021 bedraagt zowel op begroting- als rekeningbasis € 57,3 miljoen. Begroting en jaarrekening zijn gebaseerd op de septembercirculaire 2021 en de laatste specificatie van 2021 op basis van de decembercirculaire 2021.
Uitkering vorige dienstjaren (2018, 2019 en 2020): In 2021 is er nog een aantal mutaties over de jaren 2018, 2019 en 2020 doorgevoerd. Voor de jaarrekening 2021 levert dit per saldo een voordelige ontwikkeling voor de jaarrekening op van € 119.000. Het betreft de volgende mutaties m.b.t. de verschillende jaren: (bedragen in €)
Jaar 2018 Actualisering WOZ-waarden
€ 26.000
V
9.000
V
Actualisering suppletieuitkering IUSD
-3.000
N
Actualiseren WOZ-waarden
48.000
V
54.000
V
Actualisering diverse maatstaven o.m. mbt bijstandsgerechtigden
27.000
V
Actualisering maatstaven m.b.t. huishoudens met een laag inkomen
39.000
V
Actualisering decentralisatie uitkering jeugdhulp AZC
19.000
V
Actualisatie maatstaven aantal huishoudens naar (oudere) leeftijdsgroep
-31.000
N
Actualisering maatstaf uitkeringsontvangers
-15.000
N
39.000
V
Jaar 2019 Actualisering maatstaf medicijngebruik
Jaar 2020
Ontwikkeling reserves c.a. Binnen programma 0 worden de mutaties op de reserves verantwoord. Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2021 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2022. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet. Op het taakveld reserves binnen programma 0 is per saldo sprake van een nadeel van € 2.915.000. Tegenover dit nadeel ontstaat op de diverse programma's een voordeel, omdat de geplande uitgaven niet of deels niet zijn gemaakt. Binnen deze programma's vindt u de inhoudelijke toelichting. Voor 2021 betreft dit onder meer:
Gemeente Tytsjerksteradiel
32
JAARSTUKKEN 2021
•
Lagere bijdrage Reserve Kansen in kernen
€ 877.000
•
Lagere bijdrage reserve aardgasvrij Garyp
€ 847.000
•
Geen bijdrage Alde Feanen herinrichting 3e uitvoeringsfase
€ 100.000
•
Vervallen onttrekking tbv Caparis
€ 119.000
•
Lagere onttrekking tbv Omgevingswet
€ 124.000
Bijdrage aan WM8KTD De jaarrekening 2021 van de WM8KTD toont een bijdrage vanuit de twee gemeenten van € 39.385.000. De jaarrekening laat een hiermee een overschrijding van de budgetten zien waardoor van beide gemeenten in totaal een hogere bijdrage van € 412.000 nodig is. Voor onze gemeente betekent dit een hogere bijdrage van € 207.000 aan de WM8KTD, hetgeen een nadeel van dezelfde omvang voor de jaarrekening van de gemeente betreft. De overschrijdingen zijn in de jaarrekening 2021 van de WM8KTD toegelicht. In verband met de verplichte verdeling over taakvelden conform het BBV, zien we het nadeel van de WM8KTD als volgt terug in de jaarrekening van de gemeente: bedrage(n in €)
Programma 0 Bestuur en ondersteuning (incl. Overhead)
€ -1.256.000
N
6.000
V
1 Veiligheid 2 Verkeer, vervoer en waterstaat
-
3 Economie
22.000
V
4 Onderwijs
37.000
V
5 Sport, cultuur en recreatie
25.000
V
6 Sociaal domein
820.000
V
7 Volksgezondheid en milieu
53.000
V
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
86.000
V
-207.000
N
Totaal Ontwikkeling personeelskosten
In het hoofdstuk "In Vogelvlucht" informeren wij u over de ontwikkeling van de personeelskosten voor de gehele gemeente. Specifiek voor programma 0 Bestuur en Ondersteuning tonen de personeelskosten een positief resultaat van € 118.000. Onderbesteding budgetten representatie c.a. Als gevolg van de coronamaatregelen is er voor de jaarrekening 2021 sprake geweest van een onderbesteding van de budgetten voor representatie c.a.. Voor de jaarrekening een voordeel van € 29.000. Lagere leges Burgerzaken a.g.v. corona Het totaal aan legesopbrengsten en -kosten toont een nadelig resultaat van € 27.000. Dit nadelig resultaat wordt verklaard door hogere lasten dan begroot voor afdracht leges rijbewijzen als gevolg van het niet begroten van gezondheidsverklaringen en een hogere last dan begroot voor afdracht leges naturalisaties als gevolg van meer vluchtelingen.
Gemeente Tytsjerksteradiel
33
JAARSTUKKEN 2021
De ontvangen baten aan leges liggen op totaal in lijn met de begroting. Tussen de verschillende leges zien we wel verschillen: Zo zijn er minder rijbewijzen aangevraagd en zijn minder huwelijken voltrokken. Daarentegen zijn de ontvangsten van leges naturalisaties hoger dan begroot als gevolg van toename van vluchtelingen. Tegenover dit nadeel is een voordeel van € 9.000 gerealiseerd op de kosten voor dienstverlening en overige uitgaven binnen Burgerzaken. Deze kosten bewegen mee met de opbrengst van bepaalde (lagere) leges. Per saldo voor de jaarrekening een nadeel van € 22.000 Lagere kosten betaalde rente Voor wat betreft de betaalde rente op langlopende leningen is er voor de jaarrekening sprake van een voordelige ontwikkeling, die enerzijds verklaard wordt door de negatieve rente op kort geld en anderzijds het effect van de lagere rente op een eerder omgezette lening. Voor de jaarrekening een voordeel van € 132.000. Hogere opbrengst dividend Aan dividenden is € 52.000 meer ontvangen dan begroot hetgeen een voordeel voor de jaarrekening is. Aan dividenden hebben we € 151.000 ontvangen van de BNG als dividend 2019 en 2020 en van Omrin € 82.000, inclusief terugontvangen dividendbelasting. Een deel van dit in 2021 uitbetaalde bedrag was langere tijd 'tegengehouden' door de ECB en komt nu alsnog tot uitkering. Hogere OZB opbrengsten a.g.v.