08 - Bijlage 6 - Jaarrekening 2024 Marrekrite

Concept JAARSTUKKEN 2024 DB Recreatieschap voor het Friese water en land "De Marrekrite"

Inhoud Inhoud ................................................................................................................................................. 2 Jaarverslag: programmaverantwoording en paragrafen ........................................................................ 3 1.

Programmaverantwoording ........................................................................................................... 4 Beleidskader ........................................................................................................................................ 4 1.1 Programma Bedrijfsvoering........................................................................................................... 6 1.2 Programma Waterrecreatie .......................................................................................................... 7 1.3 Programma Landrecreatie ............................................................................................................. 9 1.4 Programma Baggeren .................................................................................................................. 10 1.5 Programma Ontwikkelingen ........................................................................................................ 11 1.6 Programma Wimpels, Donateurs & Vrijwilligers ......................................................................... 12

2.

Paragrafen .................................................................................................................................... 14 2.1 Lokale heffingen .......................................................................................................................... 14 2.2 Weerstandsvermogen ................................................................................................................. 14 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 18 2.4 Financiering ................................................................................................................................. 20 2.5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 23 2.6 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 26 2.7 Grondbeleid ................................................................................................................................. 26

3.

Jaarrekening 2024......................................................................................................................... 27 3.1 Balans per 31 december 2024 ..................................................................................................... 28 3.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling................................................................... 29 3.3 Toelichting op de balans per 31 december 2024 ........................................................................ 32 3.4 Overzicht baten en lasten 2024................................................................................................... 39 3.5 Toelichting en verschillenanalyse op het overzicht baten en lasten 2024 ................................. 40 3.6 Overzicht incidentele baten en lasten......................................................................................... 41 3.7 Wet Normering Topinkomens (WNT) ......................................................................................... 42

4.

Rechtmatigheidsverklaring Dagelijks Bestuur .............................................................................. 44

5.

Controleverklaring accountant .................................................................................................... 45

Bijlagen bij de jaarstukken 2024 ........................................................................................................... 46

2

Jaarverslag: programmaverantwoording en paragrafen

3

1.

Programmaverantwoording

Beleidskader Al vele decennia beheert Recreatieschap Marrekrite in de provincie Fryslân de toeristische basisinfrastructuur op water en land. Opgericht in 1957 was onze focus de eerste 55 jaar exclusief gericht op het realiseren van meer natuurligplaatsen voor de watersport. Inmiddels beheren we op ruim 300 locaties in de provincie ruim 700 aanlegvoorzieningen (damwanden, steigers, MarBoeien). Aaneengeschakeld gaat het om een enorme aanlegcapaciteit, namelijk zo’n 33 km. Voor de landrecreatie beheren we voor onze deelnemers de knooppuntnetwerken Fietsnetwerk Fryslân en Wandelnetwerk Fryslân. Daarnaast realiseren en beheren we de Toeristische Overstappunten (TOP’s). Naast de verantwoordelijkheid voor het beheer van de fiets- en wandelknooppuntnetwerken (en overige routestructuren), kregen we in 2012 ook de opdracht om te inventariseren welke recreatieve routes er in Fryslân allemaal zijn (beheer routedatabase). In november 2024 heeft het algemeen bestuur besloten om deze taak te verbreden, zodat Marrekrite het provinciale aanspreekpunt wordt op het gebied van (thematische) routes, de ontwikkeling van nieuwe routes en routeproducten en tevens te zorgt voor een goede ontsluiting hiervan. Hiervoor wordt Routebureau Fryslân in 2025 onderdeel van Marrekrite, voortkomend uit de provinciale opgave Dagrecreatieve Netwerken.

Los van de bovenstaande taken, heeft Marrekrite ook de opdracht om haar deelnemers gevraagd en ongevraagd te adviseren over alle voorkomende zaken, die betrekking hebben op de toeristische infrastructuur op water en land en over de verbinding van die velden. Marrekrite verricht deze taken als GR (Gemeenschappelijke Regeling) namens haar deelnemers, de provincie Fryslân en de Friese gemeenten. Op Ooststellingwerf en de Waddeneilanden na, zijn alle Friese gemeenten deelnemers in ons recreatieschap. Met Ooststellingwerf wordt wel nauw samengewerkt. Dat geldt ook voor de Groninger gemeente Het Hogeland. Marrekrite beheert en onderhoudt voor deze gemeente de ligplaatsen aan de oostzijde van het Lauwersmeer. De westelijke zijde van het meer (Noardeast-Fryslân) valt binnen ons reguliere beheer. Het werk van Marrekrite heeft tot doel een professionele, aantrekkelijke en uniforme recreatieve infrastructuur op water en land te realiseren. Dit alles in de eerste plaats in het belang van onze eigen inwoners (recreanten), maar ook als uniek aanbod richting inkomende gasten (toeristen).

4

Wat heeft het per saldo gekost? TOTAAL MARREKRITE

Begroting 2024

Structurele baten Incidentele baten Saldo baten

2.303.056 250.000 2.553.056

Begroting 2024 na wijziging 2.420.056 300.000 2.720.056

Structurele lasten Incidentele lasten Saldo lasten

-2.223.477 -320.000 -2.543.477

-2.423.477 -333.000 -2.756.477

TOTAAL MARREKRITE

Begroting 2024

Saldo structurele baten en lasten Saldo incidentele baten en lasten

79.579 -70.000 9.579

Begroting 2024 na wijziging -3.421 -33.000 -36.421

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 2.543.996 398.000 2.941.996

2.208.001 296.000 2.504.001

-2.470.022 -344.000 -2.814.022

-2.046.446 -367.034 -2.413.479

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 73.975 54.000 127.975

161.555 -71.034 90.522

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

Om inzichtelijk te maken welk deel van de baten en lasten structureel en incidenteel zijn, hebben we een overzicht opgenomen van structurele baten en lasten, zodat voor het bestuur transparanter te bepalen is of er sprake is van structurele of incidentele effecten. Wat hebben we in 2024 per programma gedaan? 2024 stond in het teken van besluitvorming over onze toekomstvisie ‘Marrekrite toekomstbestendig’. Na een intensief traject waarbij de huidige en toekomstige taken onder de loep zijn genomen, heeft het algemeen bestuur in november 2024 besloten meer ruimte te bieden voor de basisorganisatie en Marrekrite uit te breiden met een Routebureau. Waar 2023 qua personele bezetting een turbulent jaar was met veel wisselingen op personeel vlak (pensionering en emigraties), keerde dit jaar de rust langzaam terug met het aantrekken van een aantal nieuwe collega’s. We kijken daarom met tevredenheid terug op 2024. In het onderstaande beschrijven we per programma de belangrijkste resultaten en ontwikkelingen.

5

1.1 Programma Bedrijfsvoering Wat hebben we gedaan? Dat goed personeel de sleutel tot succes is, is een open deur. Voor een kleine organisatie als Marrekrite geldt des te meer dat goed personeel de primaire zorg is. Er hoeft maar met één collega iets aan de hand te zijn en de rest voelt het meteen. In het verleden hebben we vaak te maken gehad met serieuze vraagstukken op dit vlak. Gedurende 2023 - en doorlopend tot half 2024 - zagen we een flink aantal mensen vertrekken (pensionering en emigratie). In 2024 hebben we daardoor collega’s moeten werven voor het officemanagement, een schipper voor de milieuboot en een teamleider beheer en onderhoud. Gelukkig blijkt Marrekrite niet alleen door deelnemers en recreanten hoog gewaardeerd te worden, maar zijn we ook in trek als werkgever. In alle gevallen hadden we succesvolle wervingscampagnes, waarbij we uit diverse kandidaten konen kiezen. Doordat we een kleine organisatie zijn, blijven we kwetsbaar, maar tegelijk blijken we wel goed aan nieuwe mensen te kunnen komen. Het is een goed teken dat we van onze nieuwe collega’s terugkrijgen dat ze al snel het gevoel hadden al jaren bij ons te werken. Er is een goede en sfeer in het team, waardoor we het einde van het jaar konden vieren met een tevreden terugblik. Op 31 december 2024 hadden we 10 mensen vast in dienst, omgerekend naar fte’s circa 8,5.

Daarnaast maakten we voor een aantal functie gebruik van externe inhuur (ingenieur, financieel adviseur en assistenten op de maaiboten), De maaironde die we met de auto doen (autoroute), hebben we tot slot bij een hoveniersbedrijf belegd. Ten aanzien van al deze inhuur geldt dat we in 2024 - mede in het kader van onze toekomstvisie – hebben gekeken of we dit niet beter (gedeeltelijk) kunnen oplossen met bijvoorbeeld vaste krachten. De conclusie was opnieuw dat dit zowel financieel, als bedrijfstechnisch gezien, niet handig is. Het jaarlijks tijdig vastleggen van inhuurkrachten blijft wel een kritisch aandachtspunt. In 2024 was dat lastig voor één assistent-maaier, waardoor we hebben moeten improviseren om de rondes toch gedaan te krijgen. Voor de recreant heeft dit gelukkig weinig invloed gehad, waarbij we werden geholpen door het weer. Wat heeft het gekost? Bedrijfsvoering

Begroting 2024

Baten Lasten

2.086.898 -1.022.590

Begroting 2024 na wijziging 2.173.898 -1.130.590

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

1.064.308 250.000 1.314.308

1.043.308 250.000 1.293.308

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 2.273.404 -1.215.083

1.998.710 -1.178.507

1.058.321 250.000

820.203 250.000 1.070.203

1.308.321

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

6

1.2 Programma Waterrecreatie Wat hebben we gedaan? Ondanks het feit dat de landrecreatie voor Fryslân belangrijker wordt, ligt de basis van ons schap in de watersport. Dat zien wij ook terug in de bestemming van middelen. Vrijwel al onze investeringen betreffen de herbouw van oude aanlegvoorzieningen (damwanden en steigers). Het vreemd vermogen dat wij aantrekken, is puur voor de realisatie van deze opgave bedoeld. Marrekrite onderhoudt ongeveer 700 vrije aanlegvoorzieningen op zo’n 400 plekken in Fryslân. Sinds een jaar of 10 gaat het daarbij ook om MarBoeien, waarvan we er momenteel 100 beheren. Duizenden recreanten kunnen elke dag te kust en te keur kiezen uit talloze mooie plekken. Nog altijd ontwikkelen we – zij het tegenwoordig nog mondjesmaat - ook nieuwe ligplaatsen. Zowel bij her- als nieuwbouw ligt de focus op kwalitatief hoogstaande, duurzame voorzieningen. Dat we hier goed in slagen blijkt uit de positieve feedback die wij krijgen. De focus op kwaliteit leidt op termijn bovendien tot een flinke verlaging van onze onderhouds- en beheerkosten. Duurzaam werken is inmiddels een modebegrip geworden. Voor Marrekrite betekent het vooral dat we kijken naar de lange termijn en dus naar de kosten van de gehele levenscyclus. Het mes van “kiezen voor kwaliteit” snijdt daarmee aan alle kanten tegelijk.

Steigers en damwanden Het jaar 2024 was wat de vervanging van oude aanlegvoorzieningen betreft, in navolging van 2023, opnieuw geen opvallend jaar. We hebben gedaan wat we ons ten doel hadden gesteld en dat verliep zonder noemenswaardige problemen. De aannemers leverden de werken tijdig en volgens onze eisen op. Daarmee werkten we naar tevredenheid aan onze meerjarige vervangingsoperatie, zij het dat we de afgelopen jaren wel zien dat we steeds minder meters kunnen wegzetten voor hetzelfde geld. Wij hebben het bestuur eind 2024 geïnformeerd over de stand van zaken. Tien jaar geleden hadden we berekend dat we in 2026 klaar zouden zijn. Echter, door de significant gestegen prijzen loopt onze vervangingsopgave na 2026 nog een paar jaar door. Helaas is dat de realiteit waar we mee te maken hebben. Gelukkig blijft het bij een uitdaging op financieel vlak. Door de hele provincie heen zijn de slechtste voorzieningen inmiddels vervangen. We blijven jaarlijks vervangen wat de hoogste prioriteit heeft en hebben de ruimte en het overzicht om daarin te schuiven indien nodig. MarBoeien In 2024 heeft een aannemer alle MarBoeien gecontroleerd en waar nodig van nieuwe onderdelen voorzien. Op dit moment houden we vast aan een inspectiecyclus van 2 jaar, met het oprekken van deze cyclus zijn we erg voorzichtig.

Boven alles moeten onze voorzieningen veilig en betrouwbaar zijn, temeer daar de boeien zijn nog altijd heel populair zijn. Die populariteit maakt onze investeringen wel doelmatig. Tegelijk kan niet worden ontkend dat ze niet zo goedkoop zijn als we bij de introductie hadden gehoopt. Húskes In 2024 is er vanuit Marrekrite geen actie ondernomen op dit onderwerp. Onder de betrokken partijen (Wetterskip, provincie, gemeenten) is de discussie over het dossier “vuilwater” nog altijd gaande. In deze discussie gaat het over taken, rollen, ambities en financiering. De uitkomst van deze discussie bepaalt wat er met onze drie Húskes gaat gebeuren. Marrekrite heeft jaren geleden al haar visie neergelegd in het “Vuilwaterplan Fryslân”.

7

Wat heeft het gekost? Waterrecreatie

Begroting 2024

Baten Lasten

16.158 -886.867

Begroting 2024 na wijziging 16.158 -941.867

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-870.709 -870.709

-925.709 -925.709

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 16.158 -801.260

15.841 -640.067

-785.102 -785.102

-624.226 7.000 -617.226

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

8

1.3 Programma Landrecreatie Wat hebben we gedaan? De hoofdtaak binnen het programma Landrecreatie betreft het onderhoud aan de fiets- en wandelknooppuntnetwerken. Daarnaast ontwikkelen en beheren we de toeristische overstappunten (TOP’s). Het onderhoud aan deze voorzieningen wordt uitbesteed aan een aannemer. Het bestaande onderhoudscontract liep tot eind 2024. In 2024 is het onderhoud aan het fiets- en wandelnetwerk opnieuw aanbesteed voor de periode vanaf 2025. In december is de opdracht gegund aan de aannemer waar we al jaren naar tevredenheid mee werken. Er is een contract afgesloten voor de periode 2025 tot en met 2027, waarbij we de optie hebben om maximaal twee maal met twee jaar te verlengen. Dit betekent dat we met vertrouwen naar de toekomst kijken als het gaat om het vasthouden van de huidige kwaliteit. Fryslân behoort al jaren tot de top in Nederland en dat houden we graag zo. Zoals elk jaar zijn voor de fiets- en wandelnetwerken, voorafgaand aan de start van het nieuwe seizoen, onderhoudsrondes gedaan. Daarnaast werden (schade)meldingen jaarrond verholpen. Ook zijn er, ter verbetering van beide netwerken, diverse trajectwijzigingen doorgevoerd, soms in verband met infrastructurele werken, maar ook om TOP’s, ligplaatsen en de netwerken van omliggende provincies beter te laten aansluiten. Wat heeft het gekost? Landrecreatie

Begroting 2024

Baten Lasten

-343.000

Begroting 2024 na wijziging 30.000 -378.000

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-343.000 -343.000

-348.000 -348.000

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 73.044 -476.765

12.012 -420.023

-403.721 -403.721

-408.010 -408.010

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

9

1.4 Programma Baggeren Wat hebben we gedaan? De ambitie om op het vlak van baggeren net zo projectmatig te opereren als op het domein van de vervanging van aanlegvoorzieningen, is in 2024 eindelijk gelukt. Door allerlei omstandigheden slaagden wij er eerder niet in om tot besteding van het gereserveerde budget te komen. Het gevolg daarvan is dat de toenemende verondieping onvoldoende wordt aangepakt. In 2024 is het gelukt om, ondanks het feit dat de provincie Groningen uiteindelijk toch besloot niet mee te doen, al onze ligplaatsen rond het Lauwersmeer op diepte te brengen. Een ander deel van het budget is gebruikt om het strand op de Marchjepôlle (Tsjukemar) te herstellen. Wat heeft het gekost? Baggeren

Begroting 2024

Baten Lasten

-250.000

Begroting 2024 na wijziging -235.000

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-250.000 -250.000

-235.000 -235.000

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 -245.958

-113.011

-245.958 -245.958

-113.011 -113.011

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

10

1.5 Programma Ontwikkelingen Wat hebben we gedaan? Een van de conclusies die getrokken werd in het onderzoekstraject met betrekking tot de toekomst van Marrekrite, was dat de organisatie een veelheid aan projecten op het bord had liggen. Een belangrijk effect hiervan was dat er een relatief hoge werkdruk was. We kwamen moeilijk door het werk heen en hadden niet altijd voldoende middelen georganiseerd om de bemanning uit te breiden. Dit inzicht heeft eraan bijgedragen dat we voorzichtiger zijn geworden met het doen van toezeggingen en dat we ons zakelijker opstellen als er verzoeken bij ons binnekomen. Ook bij onze deelnemers lijkt het onderzoek als een signaal te werken. Er komen minder vragen bij ons binnen om extra of nieuwe zaken op te pakken. Dat heeft er in belangrijke mate aan bijgedragen dat we ons in 2024 konden concentreren op onze kerntaken en het op orde brengen van de basisorganisatie. In 2025 wordt dit proces verder verfijnd. Al met al ontstaat er duidelijk meer rust in de organisatie en is er op het vlak van nieuwe projecten en nieuwe ontwikkelingen momenteel weinig te melden. In 2024 zijn er drie nieuwe TOP’s geplaatst, in Oudebildtzijl, Dronryp en Aldeboarn. Daarnaast zijn er een tiental zo ver gereed gemaakt, dat deze in het voorjaar van 2025 geplaatst kunnen worden.

Voor het project Vaarknooppuntnetwerk is besloten de ontwikkeling van een digitaal netwerk niet verder door te zetten, maar is het project afgerond met een aantal adviezen over het verbeteren van een planfunctie voor de watersport, al dan niet met digitale knooppunten en een aantal aanbevelingen over de doorontwikkeling van de Watersportapp. Het advies over de Vaarklasse G is in 2024 nagenoeg afgerond. De laatste puntjes op de ‘i’ worden in 2025 gezet. Voor de advisering rondom de landpadenregeling is in 2024 verder gekeken naar de mogelijkheden om opnieuw een Friese regeling te introduceren onder de vlag van Marrekrite. Eind 2024 heeft het bestuur besloten om Marrekrite niet een nieuwe landpadenregeling te laten opzetten en uitvoeren. Voor het project camperen zijn nog een aantal afrondende werkzaamheden uitgevoerd. De laatste hand moet nog worden gelegd aan informatie voor gemeenten en ondernemers over de mogelijkheden en regelgeving rondom camperplaatsen. Wij zullen dit begin 2025 op onze website publiceren. Marrekrite geeft van zowel het fiets- als wandelnetwerk een set navigatiekaarten uit (elk 3 deelkaarten). In 2024 hebben we de complete set fietskaarten vernieuwd en de wandelkaart voor het Merengebied/Zuidwest Fryslân ongewijzigd herdrukt. De kosten van het herdrukken worden gedekt met de opbrengst van de verkoop van de kaarten. Wat heeft het gekost? Ontwikkelingen

Begroting 2024

Baten Lasten

-20.000

Begroting 2024 na wijziging -

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo na bestemming

-20.000 -20.000

-

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 -

-38.640

-

-38.640 -38.640

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

11

1.6 Programma Wimpels, Donateurs & Vrijwilligers Wat hebben we gedaan? In 2024 zagen we, zoals we in de verslagen over 2023 en 2022 ook rapporteerden, dat het relatief rustig was op het water. Wat dat betreft lijken we inmiddels te kunnen concluderen dat er sprake is van een trend, die vóór de corona-periode al zichtbaar werd: het wordt rustiger op het Friese water. De pandemie doorbrak deze lijn. Opeens was het juist uitzonderlijk druk. Er werden vergelijkingen gemaakt met de jaren ’80 en ’90 van de vorige eeuw. Maar die drukte heeft geen stand gehouden. Hoewel mensen zich tijdens de pandemie massaal voornamen om in de eigen omgeving te blijven recreëren, zaten de vliegtuigen naar andere bestemmingen - toen alles weer “normaal” was - al snel weer vol. 2024 was ook een erg nat jaar. Dit had als gevolg dat het gras hierdoor waarschijnlijk minder snel groeide. Dat maakte dat we het maaiwerk goed konden bijhouden. Maar die nattigheid maakte varen ook minder interessant, iets dat extra voelbaar is nu we richting dagrecreatie gaan. Mensen plannen nu per dag, waar men vroeger vaak al in de winter bepaalde dat er de volgende zomer weer 3 weken door de provincie zou worden gevaren. Dat betekent simpel gezegd dat het weer per dag bepaalt wat men doet. Dat levert dus duidelijker pieken en dalen op.

Een ander feit dat niet onbenoemd mag blijven is dat we onze prijzen per 2024 met 5 euro hebben verhoogd voor alle drie maten wimpels (klein, midden, groot) en het vignet. Het was lastig om te voorzien welk effect dit zou hebben. Inmiddels kunnen wij vaststellen dat er in 2024 iets minder wimpels zijn verkocht dan in eerdere jaren, toen er nauwelijks een teruggang te zien was. Of er sprake is van een prijseffect of een andere oorzaak, lijkt niet aan de orde te zijn geweest. We zullen dit uiteraard ook de komende jaren blijven monitoren. Ondanks het feit dat er minder wimpels zijn verkocht, is de opbrengst over 2024 wel fors hoger dan we hadden voorzien. Ook zien we dat het bedrag aan extra vrijwillige bijdragen fors is. Blijkbaar vindt een grote groep watersporters dus dat de wimpel te goedkoop is voor wat zij ervoor krijgen. Voor hen speelt het verwachte prijseffect dus totaal niet. Ander goed nieuws is dat het aandeel donateurs binnen de totale groep mensen die onze wimpel koopt, blijft groeien. Donateurs hebben wij graag. Zij zijn trouw en doneren vaak extra. Op het vlak van de vrijwilligers was 2024 eveneens een rustig jaar. De vrijwilligers krijgen het qua werkzaamheden overigens ook steeds rustiger. Dat geldt zowel voor degenen die voor ons wimpels verkopen, als voor degenen die onze voorzieningen controleren.

Deze trend loopt mooi in de pas met het steeds ouder worden van deze groep mensen. In eerdere jaren hebben wij al opgemerkt dat er nog nauwelijks nieuwe vrijwilligers bij komen. Ook in 2024 is er weer een aantal vrijwilligers gestopt. Dat levert geen problemen op. Marrekrite is al ruim 10 jaar bewust aan het sturen om de organisatie steeds onafhankelijker te maken van de inzet van vrijwilligers. Dat doet natuurlijk niets af aan de enorme waardering die wij hebben voor hun inzet in de jaren die achter ons liggen. In de herfst van 2024 hebben we een vaartocht op de Tsjûkemar gereorganiseerd om met bestuur en vrijwilligers te vieren dat ons meerjarige werk op de drie eilanden zijn afgerond. Aan de uitnodiging om mee te varen hebben de vrijwilligers massaal gehoor gegeven. Voor velen van hen staat Marrekrite symbool voor een tijd waarin de watersport groeide en bloeide en de organisatie op hen steunde.

12

Wat heeft het gekost? Wimpels e.d.

Begroting 2024

Baten Lasten

200.000 -21.020

Begroting 2024 na wijziging 250.000 -21.020

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

178.980 178.980

228.980 -50.000 178.980

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 329.390 -24.955

220.437 -23.231

304.435

197.207 197.207

-50.000 254.435

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

13

2. Paragrafen 2.1 Lokale heffingen Bij Recreatieschap Marrekrite kennen we geen lokale heffingen zoals bij een gemeente of provincie. 2.2 Weerstandsvermogen Bij het opstellen van de begroting en jaarrekening dienen de voorzienbare en kwantificeerbare risico’s zo goed mogelijk in beeld te worden gebracht. We ontwikkelen hiervoor beleid in overleg met een financiële werkgroep, bestaande uit een afvaardiging van de deelnemers. Dat hangt samen met het inzicht in onze resterende vervangingsopgaven en onze baggeropgave. Op het moment dat we deze duidelijk hebben en deze financieel meerjarig is vertaald, weten we de impact op ons huidige weerstandsvermogen en kunnen we kijken wat een adequaat niveau is voor de resterende opgaven binnen onze begroting. We hanteren in deze jaarstukken de uitgangspunten zoals die tot nu toe golden. We beschouwen de Bestemmingsreserve Baggeren (BB) als ware het een voorziening totdat we de peilacties hebben uitgevoerd, zoals gemeld in het Plan van Aanpak Baggeren 2020-2030, dat in november 2020 door het algemeen bestuur is vastgesteld. weerstandsvermogen en risicobeheersing dient ten minste te worden opgenomen: ▪ inventarisatie van de weerstandscapaciteit, ▪ In de paragraaf inventarisatie van de risico’s, ▪ beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s, ▪ een kengetal voor: a. netto schuldquote b.

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen c. solvabiliteitsratio d. grondexploitatie e. structurele exploitatieruimte en f. belastingcapaciteit (n.v.t.), ▪ een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover Marrekrite beschikt om niet-begrote kosten te dekken. Deze weerstandscapaciteit bestaat uit een tweetal elementen: 1. Weerstandscapaciteit in de exploitatiesfeer: a. onvoorzien incidenteel en structureel (n.v.t.), b. onbenutte belastingcapaciteit (n.v.t.). 2. Weerstandscapaciteit in de vermogenssfeer: a. algemene reserve. b. bestemmingsreserve Innovatie en Ontwikkeling Recreatie (BIOR)

14

Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2024 A

Algemene Reserve (AR)

B

Bestemmingsreserve Baggeren (BB) Bestemmingsreserve Innovatie en Ontwikkeling Recreatie (BIOR)

C

Subtotaal reserves

1-1-2024

Mutaties

31-12-2024

1-1-2023

Mutaties

31-12-2023

3.773.720

-159.478

3.614.242

4.030.720

-257.000

3.773.720

300.000

-

300.000

300.000

-

300.000

164.138

50.000

214.138

164.138

-

164.138

4.237.858

-109.478

4.128.380

4.494.858

-257.000

4.237.858

Gerealiseerd resultaat

127.975

90.522

TOTAAL EIGEN VERMOGEN

4.256.354

4.328.380

De weerstandscapaciteit van Marrekrite bedraagt, gelet op de stand van de algemene reserve, zonder het onverdeelde resultaat ultimo 2024 € 3,83 miljoen. Beoordeling omvang van de risico’s Hoe komen we tot de benodigde weerstandscapaciteit? Bij iedere begroting en jaarrekening actualiseren wij de risico’s. We gaan na of er nieuwe risico’s zijn bijgekomen en/of risico’s vervallen. Van de risico’s die we lopen, vindt een inschatting plaats van de omvang en van de kans dat het zich voordoet. Bij het bepalen van de omvang is ook van belang of het om een structureel of een incidenteel risico gaat. Afhankelijk van de mogelijkheden om de risico’s te beheersen, vindt vervolgens een correctie naar beneden plaats. Alle risico’s, na correctie, tellen we bij elkaar op. Dat totaal is de benodigde weerstandscapaciteit. De risicobeoordeling baseren we op de inzichten die tot en met het opstellen van de jaarrekening beschikbaar zijn. Zoals ook in eerdere jaarstukken is aangegeven, ligt een belangrijk risico voor een kleine organisatie als Marrekrite in de continuïteit van het personeel. De slagvaardigheid van onze kleine organisatie staat of valt met de aanwezigheid en inzet van onze medewerkers. Dat betekent dat (langdurige) ziekte, vertrek of uitval meestal een flinke financiële wissel trekt op onze organisatie.

We hanteren daarom tot nu toe in de risicobeoordeling de stelregel, dat de helft van onze gerealiseerde personeelskosten als risico geldt. In 2024 betreft dit afgerond € 0,35 miljoen. In 2024 hebben we een notitie Weerstandsvermogen in het Algemeen Bestuur vastgesteld. In deze notitie verlaten we de beoordeling van het weerstandsvermogen via de salariskosten. We leggen vanaf dan een relatie tussen de weerstandscapaciteit en de solvabiliteit: met name vanwege de bijzondere omstandigheden dat we als Marrekrite in tegenstelling tot vele andere GR’s in relatie tot onze begrotingsomvang veel vaste activa hebben. Dat leidt tot een reëlere ratio van het weerstandsvermogen. Risico’s Baggeren en de relatie met de Bestemmingsreserve Baggeren De acties volgens uit het Plan van Aanpak Baggeren 2020-2030 richten zich, behalve op een paar specifieke projecten, vooral op het projectmatig aanpakken van ondieptes bij de meest populaire locaties. Zoals hierboven reeds is aangestipt, heeft dit project de afgelopen tijd vertraging opgelopen, aanvankelijk vanwege technisch inhoudelijk kwesties, zoals de problemen rondom PFAS. Maar we moeten ook de hand in eigen boezem steken. Onze eigen ambitie om allerlei zaken te combineren en hiermee win-wins te behalen, heeft per saldo ook vertragend gewerkt. Hier bovenop worstelden wij met de personele capaciteit en de hiervoor beschikbare middelen.

Met het terugbrengen van de jaarlijkse begrotingslast naar € 200.000 om de oplopende rentelasten van de langlopende lening te kunnen opvangen, en het daarmee verlengen van de onderhoudscyclus van 24 naar 30 jaar, schatten we in dat we hier geen aanvullende risico’s lopen.

15

Omvang weerstandsvermogen De omvang van het weerstandsvermogen drukken we uit in een ratio. Ratio’s beschouwen we als een indicatie. De ratio voor het weerstandsvermogen berekenen we aldus (x 1000): Weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscpaciteit Ratio van het weerstandsvermogen

=

3.828 =

Benodigde weerstandscapaciteit

=

1094%

350

De ratio van het weerstandsvermogen moet minimaal 100% zijn om als “voldoende” te kwalificeren. Ter vergelijk: volgens de in 2024 vastgestelde methode van het bepalen van het weerstandsvermogen, komt de ratio op 190% bij een solvabiliteitsratio van tenminste 20%. Bestemmingsreserves In de Notitie Reserves en Voorzieningen die door het algemeen bestuur in december 2019 is vastgesteld, is het aantal bestemmingsreserves aanzienlijk verminderd. Ook de (structurele) storting en onttrekking van de programmasaldi behoren tot het verleden. Wat op dit moment resteert, is een bestemmingsreserve Baggeren, die we behandelen als ware het een voorziening vanwege de reeds gememoreerde vervolgacties. De verwachting is dat het baggerplan de komende jaren op gang zal komen en dat het speelveld, met het beschikbaar komen van nu nog ontbrekende data, steeds betrouwbaardere prognoses oplevert. De eerder bestaande Onderhoudsreserve is enige tijd terug al opgeheven. Het onderhoud aan damwanden en steigers is met de grootschalige investeringen in de vervangingsopgave relatief beperkt. Waar we vroeger spaarden voor “planmatig vervangingsonderhoud” activeren we onze investeringen tegenwoordig. De daarmee samenhangende kapitaallasten bekostigen we inmiddels via de exploitatie. Daarmee is de noodzaak voor een specifieke onderhoudsreserve vervallen.

Het dagelijks (klein) onderhoud aan onze voorzieningen bekostigen we vanuit de exploitatie. Stille en geheime reserves Marrekrite heeft (meestal ten behoeve van de steigers en damwanden) meerdere kavels water, drassige oevers en landbouwgrond in bezit. Deze gronden zijn indertijd om niet verkregen en hebben daardoor geen waardering op de balans. Dergelijk bezit noemt men stille reserves. Op grond van BBV is het niet toegestaan deze bezittingen te herwaarderen: de (historische) verkrijgingsprijs is in dit geval de waarderingsgrondslag. Op de balansdatum is de omvang van de stille reserves derhalve niet bepaald. Marrekrite kan besluiten een deel van dit bezit in de toekomst te verkopen. In 2023 zijn hiertoe wel acties ondernomen, maar hebben er feitelijk geen transacties plaatsgevonden. De akten van de gronden die verkocht zouden worden, konden vanwege procedures als gevolg van het Didam arrest niet passeren. In 2024 hebben wel een deel van de gronden verkocht. Grondslag voor verkoop is overigens altijd een taxatie van het betreffende bezit. Een verkoopbate lichten wij conform de Financiële Verordening toe als een incidentele bate (vanaf € 25.000) in de tussentijdse rapportage of de jaarrekening.

16

Financiële kengetallen Zoals we bij de introductie in deze paragraaf hebben aangegeven, zijn niet alle kengetallen voor Marrekrite van toepassing. In onderstaande tabel zijn alleen de relevante kengetallen opgenomen. Jaarstukken 2024 Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2023 237% 237% 47% 18% nvt nvt

Begroting 2024 320% 320% 51% 13% nvt nvt

Jaarrekening 2024 207% 207% 38% 9% nvt nvt

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft aan in welke mate sprake is van een overschot of tekort aan liquide middelen. In de loop van 2024 voorzagen we een tekort aan liquide middelen. Eerste hebben we een kortlopende lening aangetrokken en aan het eind van het jaar een langlopende lening. Op grond van de begroting zouden we meer leningen aantrekken: dat was in 2024 nog niet nodig en met de verwachting van een dalende rente hebben we dat ook niet gedaan en nog een jaar kunnen uitstellen. Solvabiliteit De solvabiliteitspositie van een onderneming of instelling geeft een beeld van de mate waarin zij in staat is haar toekomstige verplichtingen te voldoen. Het geeft de verhouding tussen eigen vermogen en totaal vermogen aan. De solvabiliteitpositie van Marrekrite is en blijft uitstekend, maar is wel dalend als gevolg van de aangetrokken (lange) geldlening in 2022 en de nieuwe leningen in 2024 en een daling van het eigen vermogen als gevolg van de afbouw van het vermogen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte van een onderneming of organisatie is binnen de jaarrekening. Hoe hoger het kengetal, hoe beter.

Deze structurele vrije ruimte is met het nieuwe financiële beleid toegenomen, omdat het rekeningresultaat bestaat uit de resultaten van alle programma’s tezamen en er geen automatische storting of onttrekking meer plaatsvindt in relatie tot de bestemmingsreserves. De structurele exploitatieruimte is in verhouding tot voorgaand boekjaar redelijk stabiel gebleven (licht gedaald). Het structurele resultaat ten opzichte van het voorgaande boekjaar is verbeterd, met name vanwege lagere uitgaven op het programma Baggeren.

TOTAAL MARREKRITE Saldo structurele baten en lasten Saldo incidentele baten en lasten

Begroting 2024 79.579 -70.000 9.579

Begroting 2024 na wijziging -3.421 -33.000 -36.421

Jaarrekening Jaarrekening 2024 2023 73.975 54.000 127.975

161.555 -71.034 90.522

17

2.3 Onderhoud kapitaalgoederen Aanlegvoorzieningen Als al onze ruim 600 aanlegplaatsen op ruim 300 locaties achter elkaar zouden worden gelegd, hebben we circa 33 km aanlegvoorziening in de vorm van steigers en damwanden in beheer op de mooiste plekken in het buitengebied van de provincie. Daarnaast hebben we sinds eind 2020 in totaal 100 MarBoeien op het water liggen. Containers Onze circa 120 containers (recreatie-afval) blijven ‘s winters in het veld staan, maar worden dan wel grotendeels afgesloten. Ze worden jaarlijks gecontroleerd en - indien nodig – gerepareerd door de schipper van de milieuboot. Daarmee wordt de kwaliteit bewaakt en de levensduur verlengd. Werkschip (MK1) Onze eerste echte werkboot is halverwege 2013 aangeschaft. Deze schrijven we in 15 jaar af (tot 2028). Het schip ligt, sinds we in 2022 naar Uitwellingerga zijn verhuisd, eindelijk “voor de deur”. Aanvankelijk besteedden we het technisch onderhoud nog uit, maar sinds wij beschikken over een buitenploeg met meerdere technisch goed onderlegde collega’s, doen wij het meeste onderhoud aan onze schepen zelf. Ook verbouwingen en aanpassingen doen we doorgaans in eigen beheer. Groot onderhoud, zoals het inbouwen / reviseren van motoren of groot schilderwerk, besteden we uit, hoewel we ook daar de nodige hand- en spandiensten bij verlenen.

Dat alles maakt dat wij onze 4 werkschepen tegen zeer scherpe lasten op het water kunnen houden. Milieuboot (MK2) De milieuboot (“afvalcontainerboot”) is eind 2013 van Boarnsterhim overgenomen om het recreatieafval in eigen beheer te kunnen inzamelen. De verwerking van het afval is een taak van Omrin. Zoals hierboven aangegeven, doen we zoveel mogelijk onderhoud aan het schip zelf. De laatste jaren heeft dit nogal wat om handen gehad. De boot is decennia lang intensief gebruikt en vlot achter elkaar moesten we het ene na het andere cruciale onderdeel vervangen, waaronder recent nog de hoofdmotor. Helaas zijn we er nog niet. Vanwege de strenge regelgeving in de binnenvaart is er opnieuw gekeken naar de stabiliteit van het vaartuig. Ook daar blijkt dat er stevige aanvullende maatregelen nodig zijn om aan de eisen te voldoen. Eind 2023 zijn er in overleg met de inspectie afspraken gemaakt, zodat het seizoen 2024 veilig kon worden gesteld. Er werden tijdelijk zogenaamde “zwembandjes” worden gemonteerd. In 2024 werd verder nagedacht over een meer structurele oplossing, die in 2025 zijn beslag moet krijgen in een serieuze ingreep in het vaartuig. In 2014 is een bijboot met motor en trailer aangeschaft om op moeilijk bereikbare locaties afval op te kunnen halen. De milieuboot schrijven we tot 2028 in 15 jaar af.

Duwponton Het duwponton is 6 x 4 meter groot en is in 2010 aangekocht om (destijds) schapen te vervoeren en kleine onderhoudswerkzaamheden te doen. Dit ponton schrijven we in 15 jaar af (tot 2025). Installatie YOSS Onze mobiele Yoss-vuilwaterpomp is in 2014 tweedehands aangeschaft ten behoeve van het project “Vuilwaterboot”. De installatie staat niet op de balans en is opgeslagen in Uitwellingerga.

18

Húskes Zoals hierboven reeds is gememoreerd, hebben onze drie Húskes het afgelopen seizoen niet op het water gelegen. Er is een doorstart van de dit initiatief nodig, waarbij rollen, taken en financiering eerst goed moeten afgestemd. Het is heel belangrijk voor de waterkwaliteit en ons imago als watersportgebied dat onze deelnemers en Wetterskip hierover goede afspraken maken. Borden netwerken De knooppuntborden, dragers en informatiepanelen van de knooppuntnetwerken en de TOP-zuilen blijven formeel in eigendom van de gemeenten. Ook de vervangingskosten worden doorberekend aan de gemeenten. Hetzelfde geldt voor de toeristische overstappunten. In totaal is ruim 2.800 km fietspad in ons werkgebied voorzien van knooppuntbebording (854 knooppunten). Op het gebied van wandelen geldt dat ruim 3.900 km wandelpad is voorzien van 2.102 knooppunten. Eind 2024 waren er in totaal 19 TOP’s gerealiseerd. Kantoorinventaris De kantoorinventaris is inmiddels volledig afgeschreven. Vanwege de activeringsgrens van € 25.000 zullen de meeste lasten voor inventaris in de toekomst via de exploitatie lopen.

19

2.4 Financiering We handelen conform onze Financiële Verordening 2024. Langlopende schulden kenden we in 2022 voor het eerst in de geschiedenis van Marrekrite. De liquide middelen zijn bij banken ondergebracht als rekening courant tegoeden. We hebben inmiddels rentelasten uit vreemd vermogen als gevolg van een aangetrokken langlopende geldlening via de gemeente Súdwest-Fryslân van € 4,0 miljoen, waarvan in 2023 het eerste deel is afgelost. Daarnaast hebben we een extra langlopende lening aangetrokken ultimo 2024 (iets langer dan 1 jaar) en een kortlopende lening tot en met februari 2025. Voor de volledigheid geven we de maxima voor zowel de renterisiconorm als de kasgeldlimiet: ▪ de renterisiconorm bedraagt 20% van de grondslag, zijnde het begrotingstotaal (lasten) van het betreffende boekjaar (€ 2,38 miljoen); de renterisiconorm bedraagt € 0,47 miljoen en heeft betrekking op de vaste schuld. ▪ de kasgeldlimiet bedraagt voor gemeenschappelijke regelingen 8,20% van het begrotingstotaal (lasten) van het betreffende boekjaar. De kasgeldlimiet bedraagt € 0,19 miljoen. In 2024 zijn we als Marrekrite ruim binnen de renterisiconorm gebleven en hebben we de kasgeldlimiet met ca. € 0,5 miljoen overschreden. Rente-omslag De rente-omslag wordt bepaald door het totale rentesaldo te relateren aan de totale boekwaarde en geeft daarmee de gemiddelde rente over de investeringen weer.

Omdat Marrekrite in het verleden grotendeels heeft gefinancierd met eigen vermogen is de rente-omslag (veel) lager dan de rente op de aangetrokken langlopende geldlening. Bij begroting gingen we nog uit van een - historisch - laag rentepercentage op een eventueel aan te trekken lening en op spaartegoeden. Inmiddels is de rente gedaald en de rentevergoeding over de tegoeden in rijk’s schatkist daalt inmiddels ook. De markt verwacht nog een verdere daling van de lange rente. De rente-omslag bedraagt op rekeningbasis 0,56% (begroting 0,79%). De rentetoerekening is daarop aangepast bij de jaarstukken.

20

Renteschema a.

b.

c.

externe rentelasten over de korte en de lange financiering rente opgenomen langlopende leningen rente kortlopende schulden externe rentebaten: geldleningen woningbouw hypothecaire geldleningen overige geldleningen Totaal door te rekenen externe rente (1) aan grondexploitatie door te belasten rente rente van projectfinanciering door te belasten aan taakvelden Saldo door te rekenen rente (2)

Jaarrekening 2024

83.116 -33.284 49.831 -

d1. d2.

Rente over eigen vermogen (3) Rente over voorzieningen (4) Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente (1+2+3+4)

49.831

e. f.

werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (=rente-omslag) Renteresultaat op het taakveld treasury

49.831 -

boekwaarden per 01-01 totale boekwaarde staat C

8.891.611

Correctie boekwaarde (verstrekte leningen) Boekwaarde excl. leningen derden

8.891.611

OMSLAGRENTE MARREKRITE

0,56%

21

Schatkistbankieren In 2013 is een rekening courant geopend in het kader van (het verplicht) Schatkistbankieren. De overheid stelt ook gemeenschappelijke regelingen verplicht hieraan deel te nemen. Een nadelig gevolg is het verlies van rente-inkomsten, hoewel het op dit moment in sommige gevallen aantrekkelijker lijkt om gelden te lenen, dan uit te zetten. Ten aanzien van het Schatkistbankieren geldt per 1 juli 2021 een minimaal drempelbedrag van € 1,0 miljoen. De norm voor het bepalen van het drempelbedrag bij een lagere overheid bedraagt per 1 juli 2021 2,0% van het begrotingstotaal lasten (€ 2,34 miljoen in 2024), ergo afgerond € 47.000. Marrekrite dient derhalve per 1 juli 2021 een (minimale) drempel aan te houden van € 1,0 miljoen. Berekening benutting drempelbedrag Schatkistbankieren Begroti ngs bedrag vers l agjaar Drempel bedrag 2,0% van het begroti ngs bedrag (per 01/07/2021) Minimaal drempelbedrag per 01/07/2021 1e kwartaal 2e kwartaal Bui ten s chatki s t Rui mte onder drempel Overs chri jdi ng van het drempel bedrag

3e kwartaal

2.336.303 46.726 1.000.000 4e kwartaal

584.056 415.944

397.771 602.229

182.129 817.871

182.545 817.455

-

-

-

-

In 2024 heeft Marrekrite de drempel niet overschreden.

22

2.5 Bedrijfsvoering Het grootste deel van de kosten binnen het programma Bedrijfsvoering bestond tot nu toe uit de salariskosten van de 10 vaste medewerkers. Met ingang van de Jaarstukken 2019 rekenen we, voor zover mogelijk, de loonkosten als directe kosten toe aan de verschillende programma’s, inclusief een opslag voor overhead. De niet toe te rekenen loonkosten en overige indirecte kosten blijven achter op het programma Bedrijfsvoering. Voor speciale projecten en in het geval dat specifieke kennis noodzakelijk is, huren we tijdelijk externe medewerkers of adviseurs in. Zoals bovenstaand geschetst hebben we in 2024 4 nieuwe collega’s kunnen aanstellen. Het algehele gevoel binnen de organisatie is dat er meer rust en stabiliteit is ontstaan. Personele bezetting 2024 directeur officemanager medewerker communicatie projectleider teamleider beheer en onderhoud coordinator landrecreatie projectadviseur landrecreatie technisch medewerker watersport medewerker milieuboot medewerker groenonderhoud medewerker groenonderhoud vacature TOTAAL

0,89 1,17 0,82 0,89 0,17 0,67 0,89 0,78 0,67 1,00 1,00 8,94

Digitalisering/ICT Voor het digitale beheer van onze voorzieningen maken we gebruik van het beheerprogramma C-TIP. Hierin staat alle data over onze voorzieningen opgenomen. Relevante data hieruit wordt gedeeld met derden. Twinfield, ons financiële pakket, is adequaat voor een relatief kleine organisatie als de onze. Het is niet specifiek ontwikkeld voor overheidsorganisaties, maar met behulp van een intermediair hebben we de afgelopen jaren een passende inrichting van onze administratie kunnen maken die voldoet aan de wet- en regelgeving die zo specifiek is voor de overheid (BBV). ICT ondersteuning, zowel hardware als infrastructuur, wordt extern ingehuurd. In 2024 zijn we overgestapt op een andere werkomgeving (clouddienst). Daarmee zijn we ook op dit vlak beter toegerust op de toekomst. Rechtmatigheid Vanaf verslagjaar 2023 stelt niet de accountant, maar het dagelijks bestuur de verantwoording over de rechtmatigheid op. De commissie BBV heeft hiervoor een standaardtekst opgesteld. Deze rechtmatigheidsverantwoording is een verplicht onderdeel van de Jaarrekening 2024van Marrekrite. In deze opgestelde standaardtekst wordt gesproken over afwijkingen. Onder afwijkingen worden verstaan: posten die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen (fouten) en posten, waarbij voor het dagelijks bestuur over de rechtmatigheid onduidelijkheid bestaat (onduidelijkheden). 23

Het is belangrijk hierbij op merken dat deze onduidelijkheden niet gelijk zijn aan de formele onzekerheden in de controle van de externe accountant. Vanuit de interne controle kan er informatie worden verkregen over de onduidelijkheden, die twijfels oproepen over de rechtmatigheid. Een voorbeeld hiervan is dat juristen van mening zouden kunnen verschillen over een aanbesteding. Onduidelijkheid over interpretatie, uiteenlopende oordelen over de rechtmatigheid en de daarmee verband houdende lasten, kunnen aangemerkt worden als onduidelijkheden. Het kader van de (financiële) rechtmatigheidsverantwoording bestaat uit de volgende criteria: a. begrotingscriterium, b. voorwaardencriterium, c. misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). Bovenstaande criteria komen expliciet tot uitdrukking in de rechtmatigheidsverantwoording. Rechtmatigheidscriteria die ook de getrouwheid raken, zijn geen onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording. Bijvoorbeeld: de constatering van een verslaggevingsfout is geen onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording. Ook de constatering dat een post in de jaarrekening niet voldoet aan de uitgangspunten van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) hoeft niet opgenomen te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.

Actualisatie controleverordening, financiële verordening en normenkader Normenkader, controleverordening en financiële verordening zijn in 2024 geactualiseerd op basis van de modelverordening. De uitgangspunten zoals we deze in 2023 hebben geformuleerd zijn nu opgenomen in ons financieel beleid. Verantwoordingsgrens: we hanteren een bedrag van € 50.000 De goedkeuringstoleranties zijn vastgelegd in het Normenkader 2024. In het eerder genoemde Bado staan minimumeisen voor de in de controle te hanteren goedkeuringstoleranties voorgeschreven. De goedkeuringstolerantie wordt berekend als een percentage van de totale lasten. Als wordt afgeweken van de goedkeuringstoleranties zoals opgenomen in dit besluit, licht de accountant dit toe in zijn controleverklaring. De in 2024 vastgestelde goedkeuringstoleranties zijn: Goedkeuringstoleranties getrouwheid accountant

Goedkeurend

Met beperking

Oordeel-onthouding

Afkeurend

Fouten in de jaarrekening (% van lasten)

≤ 1%

>1%<3%

-

≥ 3%

Onzekerheden in de controle (% van de lasten)

≤ 3%

> 3 % < 10 %

≥ 10%

-

De goedkeuringsgrenzen voor het bepalen van de rechtmatigheidsverantwoording zijn gewijzigd ten opzichte van 2023: Rechtmatigheidsverantwoording DB

Percentage

Lasten 2024

Bedrag 2024

Verantwoordingsgrens

2%

2.543.000

50.000

Rapportagegrens

1%

2.543.000

25.000

24

Fouten en/of onduidelijkheden als omschreven in de notitie rechtmatigheidsverantwoording (de afwijkingen) worden alleen in de rechtmatigheidsverantwoording vermeld indien de door het algemeen bestuur gestelde verantwoordingsgrens voor rechtmatigheid is overschreden. De totale lasten van de jaarrekening 2024 van Marrekrite zijn ca. € 2,9 miljoen. Voor het boekjaar 2024 is de verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheid dus een bedrag van € 50.000,- (naar beneden afgerond). Het is handig een rond bedrag aan te houden. In de paragraaf Bedrijfsvoering in de jaarrekening dient, op basis van de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV, aanvullende informatie opgenomen te zijn over de financiële rechtmatigheid. Het dagelijks bestuur beschrijft in deze paragraaf welke acties ondernomen worden om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Rapportagegrens: we hanteren een bedrag van € 25.000 Naast de goedkeuringstolerantie is er tevens een zogenaamde rapporteringstolerantie. Hierbij wordt gedoeld op het bedrag waarboven de accountant voor wat betreft geconstateerde fouten of onzekerheden in de jaarrekening heeft te rapporteren in het accountantsverslag. Analoog hieraan stelt het algemeen bestuur voor de rechtmatigheidsverantwoording een rapportagegrens vast, waarboven geconstateerde onrechtmatigheden in de paragraaf Bedrijfsvoering worden opgenomen.

De voor het verslagjaar 2024 gehanteerde rapportagegrens bedraagt € 25.000,- (ca. 1% van de begrote lasten). We menen u wel het volledige overzicht te moeten verstrekken met de gevonden fouten, juist vanwege de beperkte omvang. Verbijzonderde interne controle (VIC) Omdat Marrekrite als kleine organisatie niet in staat is om onafhankelijk een Verbijzonderde Interne Controle uit te voeren, hebben we de gemeente Súdwest-Fryslân gecontracteerd om voor ons deze controle op de rechtmatigheid uit te voeren. De bevindingen van de VIC zijn afgestemd met de accountant en vindt u terug in deze paragraaf, met in achtneming van de rapportagegrens. Tevens vindt u de verbetervoorstellen en/of beheersmaatregelen die het dagelijks bestuur voorstelt voor de toekomst. Criterium a. Begrotingscriterium b. Voorwaardencriterium c. Misbruik en Oneigenlijk Gebruik Totaal

Omschrijving

foutbedrag onduidelijkheid € -38.000,00 € € € € € € -38.000,00 €

-

Toelichting + verbetervoorstellen en/of beheersmaatregelen Begrotingscriterium Alle begrotingsonrechtmatigheden op de programma’s vallen ruim binnen de rapportagegrens. Van belang om te melden is dat er een correctie is gedaan op de balans voor de TOP’s, omdat er in voorgaande jaren onterecht uren aan de balans zijn toegerekend. Dit leidt tot een onrechtmatigheid van in totaal € 21.000. Daarnaast overschrijden we de totale loonsom met ca. € 6.000, mede als gevolg daarvan. De overige (twee) verschillen zijn -afgerond- samen de resterende € 11.000. Ten aanzien van het begrotingscriterium zijn de investeringskredieten niet overschreden. Ten opzichte van voorgaand begrotingsjaar zijn diverse beheersmaatregelen getroffen om overschrijdingen te voorkomen, in de vorm van instructies aan betrokken medewerkers. Die zijn effectief gebleken. De urenbesteding die achteraf wordt toegerekend aan de investeringen was iets hoger dan begroot, maar valt binnen de beschikbaar gestelde investeringskredieten. 25

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium De wimpeladministratie, zowel als de knooppuntkaarten zijn mensenwerk en daarmee foutgevoelig. Omdat het niet is uit te sluiten dat er meer wimpels worden ontvangen dan worden besteld (er worden geen (zichtbare) tellingen gedaan van ontvangen wimpels) kan het voorkomen dat er meeropbrengsten wimpels ontstaan. Inmiddels hebben we hierop beheersmaatregelen genomen, zowel qua automatisering/registratie als ontvangst van wimpels en knooppuntkaarten, zodat dit tot een minimum kan worden beperkt. Aanbevelingen voorgaand jaar (VIC 2023): ▪ Opstellen normenkader en financiële verordeningen 2024, met borging verantwoordings- en rapportagegrens: vastgesteld door AB. ▪ Begrotingswijziging 2023.02: we hebben een procesafspraak gemaakt om dit soort onvolkomenheden in de toekomst te voorkomen. Heeft zich in 2024 niet voorgedaan. ▪ Frauderisico-analyse: we zullen hiervoor proberen in 2025 een kort en eenduidig beleid op te stellen. ▪ Controle rittenadministratie: deze taak hebben we in 2024 weer structureel geborgd binnen de organisatie. Aanbevelingen VIC 2024 (voor zover hierboven nog niet benoemd): 1. Beleidsregels misbruik en oneigenlijk gebruik opstellen 2. Werkinstructie afdracht inkomsten wimpels opstellen 3. Betalingen op basis van betaalverzoeken stoppen en via salarisadministratie betalen 4.

Beheer betaalpas: inkopen op basis van factuur of betaalpas limiteren + werkinstructie 5. Bankautorisaties actualiseren 6. Afspraak externe accountant over schriftelijke vastlegging bevinding interimcontrole 7. Expliciet in Financiële verordening vermelden dat doorbelastingen over programma’s heen niet leiden tot onrechtmatigheid 2.6 Verbonden partijen Niet van toepassing. 2.7 Grondbeleid Recreatieschap Marrekrite heeft circa 170 percelen land in eigendom waarop (in de meeste gevallen) aanlegvoorzieningen zijn gerealiseerd. We bezitten locaties die zich bevinden in provinciaal of gemeentelijk vaarwater of te midden van terreinen van natuurorganisaties of boeren. Grondbezit is geen doel op zich, maar een middel om ligplaatsen te realiseren. Wanneer we kansen zien om percelen te verkopen (met behoud van het recht er een aanleglocatie te beheren) trachten we deze te verzilveren. Het dagelijks bestuur dient altijd in te stemmen met verkoop. Het algemeen bestuur dient in te stemmen als de baten voor deze verkoop niet begroot cq. gepland zijn. Veel percelen land zijn nauwelijks van (financiële) waarde, aangezien de geldende bestemming ander gebruik niet toestaat. Verkoop voor commercieel gebruik is daarom meestal niet mogelijk, tenzij een bestemmingswijziging plaatsvindt.

Daar dit – als het al mogelijk is – de nodige voeten in aarde heeft, is van verkoop van eigendom in relatie tot een gewijzigde bestemming slechts zeer zelden sprake.

26

3. Jaarrekening 2024

27

3.1 Balans per 31 december 2024

2.023

2.024

Saldo 31/12

Saldo 31/12

8.882.632

10.140.102

255.718

253.087

Vaste activa

9.138.350

10.393.189

Voorraden

6.636

22.773

Uitzettingen <1jr

19.893

569.303

Balans per 31 december 2024

Activa Materiele vaste activa Investeringen maatschappelijk nut Investeringen economisch nut

Overlopende activa

-

-

Liquide middelen

57.471

132.459

Vlottende activa

84.000

724.535

9.222.350

11.117.724

2.023

2.024

Passiva

Saldo 31/12

Saldo 31/12

Eigen Vermogen

-4.328.380

-4.256.355

Algemene reserve

-3.773.720

-3.614.242

Bestemmingsreserves

-464.138

-514.138

Gerealiseerd resultaat

-90.522

-127.975

Vreemd Vermogen

-3.866.667

-4.733.333

Langlopende leningen >1jr

-3.866.667

-4.733.333

Vaste passiva

-8.195.047

-8.989.688

Vlottende schulden <1jr

-477.427

-1.455.224

Overlopende passiva

-549.877

-672.813

Vlottende passiva

-1.027.304

-2.128.036

Totaal Passiva

-9.222.350

-11.117.724

Totaal Activa

Balans per 31 december 2024

28

3.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit Begroting & Verantwoording Provincies en Gemeenten daarvoor geeft en de nadere regels die Marrekrite daarover heeft opgenomen in haar financieel beleid. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De vergelijkende cijfers en toelichtingen zijn aangepast voor vergelijkingsdoeleinden. De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva tegen nominale waarden opgenomen. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts genomen voor zover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij vóór het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het boekjaar waarop deze betrekking hebben. Activa geven we positief weer, passiva negatief.

Verantwoordings- en rapportagegrens De in het kader van rechtmatigheid gehanteerde verantwoordingsgrens van € 50.000 en de rapportagegrens van € 25.000 zijn tevens (voor zover) van toepassing op de toe te lichten afwijkingen van de in de jaarrekening opgenomen overzichten van baten en lasten en (de toelichting op) de balans. Begrotingsrechtmatigheid Wij beschouwen als onrechtmatig, maar acceptabel en niet meetellend voor het rechtmatigheidsoordeel: a. een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren. Hieronder zijn ook begrepen doorbelastingen die over de programma’s heen budgetneutraal uitwerken. b. een overschrijding die geautoriseerd is door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage . c. prestaties in de vorm van activiteiten of doelstellingen die in een specifiek jaar leiden tot een over- of onderprestatie van met het Algemeen Bestuur gemaakte afspraken van minder dan 20% (de zogenaamde “drempel”), d. overschrijdingen van de baten; e. onderschrijdingen van de lasten, voor zover de afgesproken te leveren prestaties niet de over- of onderprestatiedrempel van 20% overschrijden; zolang de genoemde prestaties, baten en/of lasten tijdig zijn gemeld aan het Algemeen Bestuur. Onder tijdig verstaan we gebeurtenissen die na 1 oktober van het boekjaar zijn ontstaan en die zijn opgenomen in de jaarstukken.

29

Balans Vaste activa Investeringen met een economisch nut Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Specifieke investeringsbijdragen van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht (netto-methode). In die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. Slijtende investeringen worden met ingang van het jaar van ingebruikneming lineair afgeschreven in de verwachte gebruiksduur, waarbij geen rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. Op grond wordt niet afgeschreven. Bij de waardering hiervan wordt in voorkomende gevallen rekening gehouden met een bijzondere vermindering van de waarde, indien dit naar verwachting blijvend is. In eerste instantie zullen we hiervoor een verliesvoorziening treffen, zodat dit bij gewijzigde marktomstandigheden kan vrijvallen. Alleen in uiterste gevallen boeken we waarde af op bezittingen, namelijk als er geen enkel zicht is op waardeherstel. De gehanteerde afschrijvingstermijnen (in jaren) voor investeringen > € 25.000: Gronden en terreinen n.v.t Vervoersmiddelen 5 tot 20 jaar Machines, apparaten en installaties 5 tot 10 jaar Overige materiële vaste activa 15 jaar Investeringen met een maatschappelijk nut Investeringen met een maatschappelijk nut, evenals investeringen met een economisch nut, activeren we met ingang van het jaar volgend op de gereed melding cq.