CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

07.1 - Onderzoeksrapport Rekenkamer Tytsjerksteradiel - Helder verwoord, gewogen akkoord

RAAD IT DEBAT 1 oktober 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Rekenkameronderzoek kwaliteit raadsvoorstellen - 21:0421.291 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

De formats dienen nu niet als toetsingskader dat systematisch gebruikt wordt om tijdens een PFO, griffiecheck of agendering op kwaliteit te sturen. Verschillende betrokkenen wijzen er daarom op dat het concreter uitwerken van instructies per kopje en het voeren van een terugkerend gesprek over kwaliteitscriteria zou helpen om de kwaliteit op alle momenten in het proces vanuit eenzelfde referentiekader te beoordelen. Norm Toets op de norm Intern is duidelijk geborgd dat de kwaliteitscriteria worden toegepast voordat voorstellen naar de raad gaan. Vanuit de documentenanalyse en interviews blijkt dat er meerdere controles zijn ingebouwd (teammanager, bestuursondersteuner, bestuurssecretaris, gemeentesecretaris) die bijdragen aan kwaliteitsborging, maar er is geen expliciet kwaliteitskader waarlangs consequent wordt getoetst. Daarnaast wordt de griffie nog niet in positie gebracht conform beoogd. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 11 Voor een uitgebreidere toelichting verwijzen we terug naar paragraaf 2.3.1. 17 / 49 3.2. Analyse van ‘kwaliteit’ in de praktijk In deze paragraaf kijken we naar de verschillende aspecten van de kwaliteit van raadsvoorstellen. Deze volgen direct uit het door de rekenkamer vastgestelde normenkader (paragraaf 1.3). 3.2.1.

Opbouw van raadsvoorstellen De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het criterium ‘Raadsvoorstellen hebben een heldere, logische en eenduidige opbouw.’ We zien dat alle voorstellen overwegend opgebouwd zijn in lijn met de vastgestelde formats voor opiniërende en besluitvormende raadsvoorstellen. Wel zien we dat het wisselt in hoeverre onder alle kopjes informatie wordt gegeven. In deze gevallen staat er ‘n.v.t.’ onder de kopjes. Dit geldt veelal voor de kopjes Kommunikaasje, Previnsje, Gearwurking en Evaluaasje. Bij één voorstel zien we dat de vrijheid is genomen om een kopje toe te voegen. Bij het raadsvoorstel ‘Onttrekken en toevoegen aan de openbaarheid van gedeelte Krúspaed Earnewâld’ (3) is het kopje ‘Procedureel’ toegevoegd waar in wordt gegaan op de juridische procedure. Vanuit de gesprekken met de organisatie komt naar voren dat de aard van het voorstel bepaalt in hoeverre het relevant is om informatie op te nemen dan wel extra toe te voegen. Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen hebben een heldere, logische en eenduidige opbouw. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat deze grotendeels volgen vanuit de vaste en herkenbare structuur van de formats, waardoor de opbouw helder en logisch is voor zowel organisatie als raad. Uit de analyse van de voorstellen en de gesprekken blijkt dat sommige kopjes soms summier worden ingevuld.

Wel wordt de basisstructuur consequent toegepast; dit zorgt voor herkenbaarheid bij de raad. Daarmee wordt voldaan aan de norm. 3.2.2. Bondige samenvatting De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het criterium: ‘Raadsvoorstellen bevatten een bondige samenvatting.’ In onze analyse komt naar voren dat alle raadsvoorstellen een samenvatting bevatten. Dit past bij de formats die gehanteerd worden door de gemeente. Wel zien we in bijna de helft van de raadsvoorstellen verbeterpunten. De belangrijkste punten zetten we hier onder elkaar: • De voorstellen ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum’ (6), ‘Gezondheidsbeleid’ (7) en ‘Startnotitie Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie’ (11) lezen meer als een introductie op het raadsvoorstel dan als een volledige samenvatting. Er mist kerninformatie over de te nemen besluiten door de raad. • In het voorstel ‘Extra budget MFC Tytsjerk’ (13) ontbreken in de samenvatting belangrijke financiële gegevens, zoals het nieuwe totaalbudget en de overschrijding. Er wordt in de samenvatting ook niet ingegaan op belangrijkste oorzaken van de overschrijding (prijsstijgingen, ontwerpaanpassingen). Dit beeld wordt herkend door raadsleden. Zij zijn in algemene zin positief over het bestaan van samenvattingen.

Tegelijkertijd signaleren zij dat samenvattingen soms meer als een algemene introductie lezen dan als een compacte weergave van de kern van het voorstel; een bevinding die aansluit op de bovengenoemde voorbeelden. Hierdoor 18 / 49 moeten raadsleden soms alsnog de volledige tekst raadplegen om een volledig beeld te krijgen van wat er precies wordt voorgelegd. Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen bevatten een bondige samenvatting. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat deze een samenvatting bevatten. De kwaliteit van de samenvatting kent verbeterpunten: deels ontbreekt cruciale kerninformatie of leest de samenvatting meer als een algemene introductie dan als een compacte kernweergave. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 3.2.3. Duidelijke beslispunten De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het criterium: ‘Raadsvoorstellen bevatten duidelijke beslispunten.’ Uit onze analyse blijkt dat zeker de besluitvormende raadsvoorstellen duidelijke beslispunten bevatten. De formuleringen dekken de lading en het is duidelijk waar de raad een besluit over neemt. Zo wordt de raad concreet gevraagd om “De verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Tytsjerksteradiel 2023 vast te stellen” in het raadsvoorstel ‘Wmo-verordening’ (8).

Ook bijvoorbeeld het raadsvoorstel ‘Spoedaanvraag drie extra lokalen AZC school Papilio’ (9) bevat twee duidelijke en genummerde beslispunten. De raad wordt voorgesteld 1. Voor de aankoop en de plaatsing van drie tijdelijke lokalen een bedrag van € 535.000 beschikbaar te stellen; en 2. De investering en de dekking op basis van dit voorstel te verwerken in de begroting. Wel zien we aandachtspunten bij de opiniërende raadsvoorstellen. In het opiniërende raadsvoorstel ‘Behoud waardevolle bomen op particulier terrein’ (1) staat onder 'Koarte ynhâld' opgenomen dat de raad wordt gevraagd een scenario te kiezen. Echter, het voorstel is opiniërend van aard. Het kiezen van een scenario impliceert een besluit; niet duidelijk is hoe dit zich verhoudt tot de aard van het voorstel. Het opiniërende raadsvoorstel ‘Gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire’ (12) bevat, logischerwijs, geen beslispunten maar kent ook geen duidelijke vraag om het voorstel opiniërend te behandelen. In het opiniërende raadsvoorstel ‘Preventie- en handhavingsplan middelengebruik’ (10) wordt een duidelijke doelstelling inclusief omgevingsgerichte benadering uitgewerkt. De raad krijgt hier onder 'te berikken effekt' wél een duidelijke vraag mee waarmee het voorstel op dat moment opiniërend kan worden behandeld: ‘Kan de raad zich vinden in deze benadering?’.

Uit de enquête bleek dat raadsleden in algemene zin ervaren dat beslispunten doorgaans helder zijn geformuleerd. Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen bevatten duidelijke beslispunten. Uit de 15 bestudeerde voorstellen blijkt dat besluitvormende raadsvoorstellen consequent heldere, concreet geformuleerde en genummerde beslispunten bevatten. Hierdoor is voor de raad duidelijk waarover precies een besluit wordt gevraagd. Hoewel bij enkele opiniërende voorstellen onduidelijkheid bestaat over de vraag richting de raad, blijft de kwaliteit van de beslispunten in besluitvormende voorstellen voldoende op orde. Daarmee wordt voldaan aan de norm. 19 / 49 3.2.4. Zelfstandige leesbaarheid De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het criterium ‘Elk raadsvoorstel is zelfstandig leesbaar, met duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken.’ Uit onze analyse komt naar voren dat veel van de bestudeerde voorstellen goed zelfstandig leesbaar zijn. Bij een aantal raadsvoorstellen (vier) zien we aandachtspunten: • Het raadsvoorstel ‘Startnotitie Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie’ (11) is erg summier en de bijlagen moeten worden geraadpleegd om de inhoud van het voorstel goed te kunnen duiden. • In het raadsvoorstel ‘Evaluatie verkeersveiligheid Van Sminiaplein te Burgum’ (15) worden de evaluatieresultaten "zeer kort beschreven." Dit gebeurt niet in het voorstel zelf.

Hierna wordt alleen verwezen naar de bijlage "in het bijgevoegde rapport staat beschreven hoe op deze verschillende aspecten wordt gescoord." • Ook bij de raadsvoorstellen ‘Behoud waardevolle bomen op particulier terrein’ (1) en ‘Onttrekken en toevoegen aan de openbaarheid van gedeelte Krúspaed Earnewâld’ (3) schatten we in dat informatie uit de bijlagen noodzakelijk is om het voorstel inhoudelijk goed te kunnen doorgronden. Wat ook opvalt is dat de hoofdzaken aan bod komen onder verschillende kopjes. We zien dat belangrijke informatie wordt opgenomen onder 'ynlieding', ‘arguminten’ en 'taljochting'. Het verschilt per voorstel in hoeverre er aandacht is voor het concreet maken van het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. In de interviews is benadrukt dat een raadslid in principe op basis van het raadsvoorstel zelf een besluit moet kunnen nemen. Omdat dit uitgangspunt niet is vastgelegd in het format, wordt het wisselend toegepast. Bij sommige voorstellen wordt daarom zo veel mogelijk informatie in het voorstel zelf opgenomen, terwijl in andere gevallen juist veel wordt verwezen naar bijlagen om het voorstel beknopt te houden. Deze variatie leidt ertoe dat de zelfstandige leesbaarheid per voorstel verschilt.

Voor enkele voorstellen geldt dat essentiële informatie uitsluitend in bijlagen terug te vinden is, waardoor raadsleden – zo geven zij aan – aanvullende documenten moeten raadplegen om het voorstel volledig te begrijpen. Norm Toets op de norm Elk raadsvoorstel is zelfstandig leesbaar, met duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat veel raadsvoorstellen zelfstandig leesbaar zijn. Echter, bij meerdere voorstellen is essentiële inhoud alleen in bijlagen opgenomen, waardoor de raad het voorstel niet volledig kan begrijpen zonder extra documenten te raadplegen. Bovendien wordt het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken niet altijd consequent gemaakt. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 3.2.5. Bijlagen De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het criterium ‘Bijlagen worden doelgericht toegevoegd, met een duidelijke toelichting op de relevantie van de opgenomen informatie.’ Uit onze analyse komt naar voren dat in de 14 van de 15 bestudeerde voorstellen waar bijlagen zijn toegevoegd de bijlagen logisch en relevant lijken voor het raadsvoorstel. Hoewel de aard van de bijlagen logisch is zien we wel meerdere verbeterpunten rondom de verwijzingen naar de bijlagen. Hieronder lichten we er een aantal uit: • Het raadsvoorstel ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum’ (6) kent zes bijlagen.

Er zijn beperkt herleidbare verwijzingen naar de bijlagen in de tekst. Er wordt alleen expliciet verwezen naar bijlage 6 (drie keer) en bijlage 4 (één keer). Een verwijzing naar bijlagen 1, 2, 3 en 5 vindt niet plaats. Ook wordt aangegeven: '(…) 20 / 49 verwijs ik uw college naar Bijlagen 4 en 6.' Dit lijkt nog een oude tekst voor het collegebesluit of niet bedoeld voor de raad. • In de raadsvoorstellen ‘Gezondheidsbeleid’ (7), ‘Spoedaanvraag drie extra lokalen AZC school Papilio’ (9), ‘Preventie- en handhavingsplan middelengebruik’ (10) en ‘Gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire’ (12) lijken relevante bijlagen te zijn toegevoegd. Echter, hier wordt niet expliciet naar verwezen in de raadsvoorstellen zelf. • Aan het raadsvoorstel ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14) zijn geen bijlagen toegevoegd. Hier wordt de raad gevraagd een voorbereidingskrediet van € 335.000 beschikbaar te stellen zonder dat dit bedrag duidelijk onderbouwd is in het voorstel. Dit zou bij uitstek in een bijlage onderbouwd kunnen worden. Vanuit teammanagers is aangegeven dat opstellers van raadsvoorstellen streven naar volledigheid en transparantie. Daarom willen zij zoveel mogelijk relevante informatie opnemen. Dit vraagt telkens om een afweging tussen wat in het voorstel moet worden opgenomen en wat in bijlagen kan worden ondergebracht.

Die afweging wordt bemoeilijkt doordat raadsleden verschillen in informatiebehoefte, wat ook weer per onderwerp en type voorstel kan variëren. Raadsleden herkennen dit spanningsveld. Zij gaven in de enquête de volgende antwoorden op de stelling: Bijlagen worden doelgericht toegevoegd, met een duidelijke toelichting op de relevantie van de opgenomen informatie. Raadsleden ervaren dat bijlagen soms te omvangrijk zijn en dat het lijkt alsof "alles in de bijlagen wordt gegooid", waardoor het lastig wordt om informatie gericht te doorgronden. Een korte oplegnotitie per bijlage – waarin de relevantie en functie worden toegelicht – zou hen helpen bij het selecteren en efficiënter lezen, zeker bij ruimtelijke voorstellen met een groot aantal bijlagen. Tegelijkertijd benadrukken raadsleden dat zij bijlagen op zichzelf wél waarderen, mits het hoofdvoorstel duidelijk blijft en de bijlagen echte verdieping bieden. In de gesprekken met de organisatie wordt erkend dat het ontbreekt aan een gedeelde werkwijze voor het verwijzen naar bijlagen, en dat meer uniformiteit wenselijk is. Norm Toets op de norm Bijlagen worden doelgericht toegevoegd, met een duidelijke toelichting op de relevantie van de opgenomen informatie. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat bijlagen in vrijwel alle voorstellen logisch en inhoudelijk relevant zijn.

Echter, verwijzingen ernaar zijn vaak onvolledig of ontbreken geheel, waardoor voor de raad niet altijd te begrijpen is hoe de bijlagen het voorstel onderbouwen. Daarnaast is de toelichting op de functie van afzonderlijke bijlagen wisselend, met voorbeelden waarbij essentiële onderbouwing ontbreekt of niet wordt toegelicht. Het ontbreekt aan een gedeeld kader hoe hiermee om te gaan. Er wordt op dit moment gedeeltelijk voldaan aan de norm.

21 / 49 3.2.6. Taal De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op de criteria: ‘De taal in raadsvoorstellen is: A. toegankelijk; B. bevat geen onnodig jargon; en C. eventuele vaktermen en afkortingen worden helder uitgelegd.’ In onze analyse komt naar voren dat in vrijwel alle raadsvoorstellen aandacht is voor de begrijpelijkheid en toegankelijkheid van de raadsvoorstellen. Dit zit bijvoorbeeld op het toelichten van technische termen. Een positief voorbeeld waarbij een technische term expliciet wordt uitgelegd zien we terug in het raadsvoorstel ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum’ (6). Hierin staat: "Voor het centrumgebied kan dit verstrekkende financiële gevolgen hebben tenzij een eigenaar of een initiatiefnemer in de gelegenheid is geweest om voorafgaand aan de vaststelling van het gewijzigde beleid een aanvraag omgevings-vergunning in te dienen. Dit wordt een termijn van voorzienbaarheid of een benuttingstermijn genoemd." Dit neemt niet weg dat er in meerdere raadsvoorstellen termen voorbij komen die duidelijker hadden kunnen worden uitgelegd.

Dit geldt bijvoorbeeld voor: • ETFAL (Evenwichtige Toedeling van Functies aan Locaties) in het raadsvoorstel ‘BOPA Park Fônejacht’ (5); • Het 'gedachtegoed van positieve gezondheid' in het raadsvoorstel ‘Gezondheidsbeleid’ (7); • 'kengetallen van Bouwkostenkompas’ in het raadsvoorstel ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14); en • ‘shared space-principes’ in het raadsvoorstel ‘Evaluatie verkeersveiligheid Van Sminiaplein te Burgum’ (15). Wat tenslotte opvalt is dat in vrijwel alle raadsvoorstellen waar afkortingen zijn opgenomen deze niet worden uitgeschreven, zoals: • ANNO-regio in het raadsvoorstel ‘Gemeentelijk mobiliteitsprogramma’ (2); • Wabo in het raadsvoorstel ‘Onttrekken en toevoegen aan de openbaarheid van gedeelte Krúspaed Earnewâld’ (3); • VANG in het raadsvoorstel ‘Vaststellen startnotitie toekomstige milieustraat’ (4); • LIST in het raadsvoorstel ‘Gezondheidsbeleid’ (7); • OHBA-uitkering, AZC en COA in het raadsvoorstel ‘Spoedaanvraag drie extra lokalen AZC school Papilio’ (9); en • FrIZA en SPUK in het raadsvoorstel ‘Preventie- en handhavingsplan middelengebruik’ (10). Raadsleden onderschrijven deze bevinding en zijn hierover uitgesproken. Zij gaven in de enquête de volgende antwoorden op de stellingen: 1. De taal in raadsvoorstellen is toegankelijk. 2. De raadsvoorstellen bevatten geen onnodig jargon. 3.

In de raadsvoorstellen worden eventuele vaktermen en afkortingen uitgelegd.

22 / 49 Stelling 1 Stelling 2 Stelling 3 Raadsleden stellen dat raadsvoorstellen niet altijd prettig leesbaar zijn: ze ervaren regelmatig onnodig juridisch of formeel taalgebruik, soms zelfs zo wollig dat het de indruk kan wekken dat de raad subtiel wordt gestuurd. Het veelvuldige gebruik van jargon, vaktermen en afkortingen, die bovendien niet altijd worden toegelicht, dwingt raadsleden ertoe begrippen op te zoeken of collega’s te raadplegen. Dit gaat ten koste van de toegankelijkheid, zeker voor inwoners en minder ervaren raadsleden. Daarbij wordt ervaren dat uniformiteit in het gebruik van de Friese taal ontbreekt en wordt taal als ‘ambtelijk’ ervaren. Raadsleden zien ruimte voor verbetering; onder andere door afkortingen altijd volledig uit te schrijven. Één raadslid wierp het idee op om Artificial Intelligence (AI) in te zetten om teksten toegankelijker te maken. In interviews met de organisatie is naar voren gekomen dat begrijpelijkheid een belangrijk uitgangspunt is binnen Tytsjerksteradiel. Een raadsvoorstel zou in beginsel begrijpelijk moet zijn voor zowel raadsleden als inwoners. Ook wanneer zij minder inhoudelijke voorkennis hebben van het betreffende thema. Tegelijkertijd zijn veel onderwerpen waarvoor een raadsvoorstel wordt opgesteld van technische, juridische of beleidsmatige aard. Hierdoor is het gebruik van jargon en afkortingen soms moeilijk te vermijden.

Ook is aangegeven dat begrijpelijk schrijven een uitdaging is, vooral onder tijdsdruk en wanneer opstellers gewend zijn om binnen hun eigen vakgebied te communiceren. Tegelijkertijd wordt door verschillende betrokkenen benadrukt dat het expliciet uitschrijven van afkortingen en het kort toelichten van vaktermen relatief eenvoudige ingrepen zijn die de toegankelijkheid van voorstellen aanzienlijk kunnen verbeteren. Hier tijdens het opstellen én tegenlezen meer aandacht voor hebben, kan bijdragen aan raadsvoorstellen die beter aansluiten bij de informatiebehoefte van zowel raadsleden als inwoners. Norm Toets op de norm De taal in raadsvoorstellen is toegankelijk, bevat geen onnodig jargon en eventuele vaktermen en afkortingen worden helder uitgelegd. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat in veel voorstellen aandacht is voor begrijpelijkheid. Vaktermen worden echter regelmatig niet toegelicht en afkortingen worden in vrijwel alle voorstellen niet uitgeschreven, wat de toegankelijkheid belemmert. Dit ziet de raad, zo blijkt uit de enquête en raadssessie, als een belangrijk aandachtspunt. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 3.2.7. Consequenties De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het volgende criterium: ‘Raadsvoorstellen bevatten voldoende informatie over financiële, personele en juridische consequenties’.

In onze analyse komt naar voren dat in vrijwel alle raadsvoorstellen waar financiële consequenties relevant zijn deze helder worden toegelicht. Dit gebeurt zowel in de samenvatting, beslispunten als het hiervoor bestemde kopje “Finânsjes”. Een positief voorbeeld van een heldere financiële onderbouwing vindt plaats in het raadsvoorstel ‘Extra budget MFC Tytsjerk’ (13). Hierin wordt ingegaan op het huidige budget, het nieuwe budget (na raadsbesluit), en de extra kapitaallasten die het besluit met zich meebrengen. De budgetoverschrijding wordt verklaard en er wordt een duidelijke toelichting gegeven op de oorzaken hiervan (zoals prijsstijgingen en ontwerpaanpassingen). Er wordt expliciet verwezen naar een financiële bijlage met detailberekeningen. Twee voorstellen die ruimte voor verbetering bevatten zijn: • het raadsvoorstel ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14) waarin de raad wordt gevraagd voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen. In het voorstel is een financiële onderbouwing met tabel 23 / 49 opgenomen waarin verschillende bedragen worden genoemd. Uit deze informatie is niet te herleiden waarom de raad wordt gevraagd om dit specifieke bedrag (€ 335.000) beschikbaar te stellen. • Het (opiniërende) raadsvoorstel ‘Evaluatie verkeersveiligheid Van Sminiaplein te Burgum’ (15). Dit voorstel bevat geen expliciete paragraaf over financiële gevolgen.

Er wordt niet aangegeven of de voorgestelde maatregelen (zoals snelheidsreductie of zebrapad) kosten met zich meebrengen, noch een indicatie van budget of dekking. Het ontbreken van deze informatie bemoeilijkt de raad om het raadsvoorstel opiniërend te behandelen. Als het gaat om het in beeld brengen van de juridische consequenties constateren we dat dit, waar relevant, systematisch gebeurt. In sommige raadsvoorstellen heeft de juridische onderbouwing ook een relatie met de aanleiding van het raadsvoorstel. Dit zien we bijvoorbeeld bij het raadsvoorstel ‘Gezondheidsbeleid’ (7). Hierin staat beschreven dat het voorstel volgt uit het moeten voldoen aan de Wet Publieke Gezondheid. In het kader van het raadsvoorstel ‘Wmo-verordening’ (8) zien we een duidelijke juridische onderbouwing van de benodigde wijziging van de Wmo12-verordening. Dit is nodig in het kader van de juridische borging van de verkorte procedure. Daarbij wordt aangegeven hoe het raadsvoorstel past binnen de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en dat er specifieke artikelen worden toegevoegd aan de verordening. In het raadsvoorstel ‘Vaststellen startnotitie toekomstige milieustraat’ (4) is tenslotte opgenomen dat de juridische component een plek krijgt in de verdere uitwerking.

Ten aanzien van de personele consequenties constateren we tenslotte dat deze niet of nauwelijks in beeld worden gebracht in de raadsvoorstellen. In vrijwel alle raadsvoorstellen is geen expliciete informatie opgenomen over de impact van een raadsvoorstel op de organisatie. Hierbij speelt wel de overkoepelende vraag wat er verwacht mag worden van het detailniveau van deze informatie in een raadsvoorstel. Een enkele keer wordt aangegeven welke afdelingen (raadsvoorstel ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum, 6’) of welk team er betrokken is bij de uitvoering (raadsvoorstel ‘Gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire, 12). Informatie over de uitvoering komt vooral aan bod in de vorm van risico’s door gebrekkige capaciteit. Zo staat in het raadsvoorstel ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14) dat er “ambtelijke uren beschikbaar moeten komen” en dat er druk is op capaciteit door ontvlechting en nieuwe organisatie. Een concrete inschatting van gevolgen voor capaciteit ontbreekt echter. Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen bevatten voldoende informatie over (financiële, personele en juridische) consequenties.

Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat financiële en juridische consequenties in de meeste voorstellen duidelijk en systematisch worden toegelicht, maar personele gevolgen blijven vrijwel overal onderbelicht en worden zelden concreet uitgewerkt. Het is wel de vraag op welk detailniveau je hier informatie over mag verwachten. Ten slotte ontbreken in enkele voorstellen essentiële financiële onderbouwingen of worden kosten niet herleidbaar gemaakt. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 3.2.8. Risicoparagraaf De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het volgende criterium: ‘Elk raadsvoorstel bevat, indien relevant, een risicoparagraaf.’ Uit onze analyse komt naar voren dat het tussen raadsvoorstellen sterk verschilt hoe er wordt omgegaan met het in beeld brengen van risico’s. Er zijn positieve voorbeelden van raadsvoorstellen waarbij onder ‘Kanttekenings/risiko’s’ 12 Wet maatschappelijke ondersteuning 24 / 49 duidelijk risico’s worden geschetst inclusief oplossingsrichtingen/mitigerende maatregelen. In het raadsvoorstel ‘Vaststellen startnotitie toekomstige milieustraat’ (4) worden bijvoorbeeld twee risico’s geschetst. Beide risico’s zijn duidelijk omschreven en er wordt een oplossingsrichting genoemd. Ook het raadsvoorstel ‘BOPA Park Fônejacht’ (5) beschrijft risico's en maakt duidelijk waarom het college deze risico's aanvaardbaar acht.

In het raadsvoorstel ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14) worden tenslotte twee risico’s weergegeven inclusief een mitigerende maatregel voor het grootste risico. Dit neemt niet weg dat er meerdere raadsvoorstellen zijn waarbij onder het kopje ‘Kanttekenings/risiko’s’ niet van toepassing (n.v.t.) staat opgenomen. Bij enkele van deze voorstellen vragen wij ons af of deze daadwerkelijk niet relevant zijn. Dit geldt in onze ogen onder andere bij het raadsvoorstel ‘Spoedaanvraag drie extra lokalen AZC school Papilio’ (9). Het ontbreken van een risicoparagraaf is opvallend gezien het spoedkarakter van het voorstel en de financiële en juridische aspecten. In het (opiniërende) raadsvoorstel ‘Gewijzigde aanpak Kinderopvangtoeslagaffaire’ (12) wordt (nog) niet ingegaan op de risico’s die het stoppen van de aanpak met zich mee zouden kunnen brengen. In de interviews met de ambtelijke organisatie wordt bevestigd dat het volledig en scherp in beeld brengen van risico’s niet eenvoudig is. Het integraal opstellen van voorstellen kan hierbij helpend zijn maar dit gebeurt wisselend. Wat als complicerende factor wordt ervaren door de ambtelijke organisatie is dat het expliciet aangeven van risico’s vraagt om een zekere mate van kwetsbaarheid bij het opstellen van het voorstel.

Het aangeven van kanttekeningen en risico’s kan het in sommige gevallen voor de raad namelijk minder aantrekkelijk kan maken om een besluit te nemen. Ook tijdsgebrek wordt als verklarende factor ervaren voor het in beeld brengen van kanttekeningen. Tegelijkertijd wordt ook onderkend dat juist dit type informatie essentieel is voor de raad om weloverwogen besluiten te kunnen nemen. Door risico’s niet of slechts beperkt aan te noemen, ontstaat het risico dat de raad pas in een later stadium geconfronteerd wordt met onzekerheden die eerder in beeld hadden kunnen zijn. Daarom is het van belang dat er bij het opstellen van de raadsvoorstellen expliciet aandacht is voor dit onderdeel. Ook raadsleden zelf zijn hierover duidelijk: zij gaven in de enquête de volgende antwoorden op de stelling: ‘Elk raadsvoorstel bevat, indien relevant, een risicoparagraaf.’ Raadsleden ervaren dat de toelichting bij ‘kanttekenings’ soms bij één zin blijft. Hierdoor ontstaat naar hun gevoel geen volledig beeld van de kwetsbaarheden die samenhangen met de uitvoering, financiële gevolgen, juridische aspecten of maatschappelijke impact van het voorstel. De raad ervaart dat juist deze informatie nodig is om keuzes te kunnen wegen, alternatieven te beoordelen en in te schatten welke inzet van middelen, capaciteit of tijd realistisch is

25 / 49 Norm Toets op de norm Elk raadsvoorstel bevat, indien relevant, een risicoparagraaf. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat verschillende raadsvoorstellen een duidelijke risicoparagraaf bevatten. Bij meerdere voorstellen wordt ‘n.v.t.’ ingevuld terwijl risico’s wél relevant lijken. De mate van uitwerking varieert sterk en risico’s worden regelmatig slechts summier of helemaal niet toegelicht. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 3.2.9. Tijdspad en evaluatie De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op de criteria: • ‘Raadsvoorstellen bevatten een helder en realistisch tijdspad voor de uitvoering en evaluatie.’ • ‘Bij belangrijke raadsbesluiten wordt aangegeven of, wanneer en hoe een evaluatie plaatsvindt.’ Uit onze analyse volgt dat de mate waarin een helder en realistisch tijdspad voor de uitvoering wordt geschetst wisselend is. Hierbij zien we wel een verschil in de aard van de voorstellen. De raadsvoorstellen die vooral raken aan nieuw beleid schetsen vaker een helder tijdspad, gekoppeld aan de looptijd van het beleid dat via het raadsvoorstel wordt voorgelegd. Zo is in het raadsvoorstel ‘Wmo-verordening’ (8) onder het kopje 'Ferfolchtrajekt' aangegeven: “Naar verwachting wordt het besluit maatschappelijke verordening nog voor 1 jan 2023 door het college vastgesteld. De beleidsregels worden in Q1 2023 vastgesteld.

Na besluitvorming door de raad wordt de verordening gepubliceerd, die in werking treedt op 1 januari 2023.” Ook bij het raadsvoorstel ‘Gezondheidsbeleid’ (7) wordt een tijdspad van de nota geschetst. Het voorstel schetst dat de nota geldt voor 2022–2026 en dat er uitvoeringsplannen komen binnen de bevoegdheid van het college. Voor dit laatste punt onder raadsvoorstel 7 geldt wel dat we vaker zien dat als de stap wordt gemaakt van beleid naar uitvoering de concreetheid van het tijdspad minder expliciet wordt gemaakt in de voorstellen. Zo wordt in het raadsvoorstel ‘Preventie- en handhavingsplan middelengebruik’ (10) aangegeven dat op basis van dit kader een uitvoeringsplan wordt opgesteld. Er is nog geen concreet tijdspad voor de start en afronding van de uitvoering. Ook het raadsvoorstel ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum’ (6) verwijst naar de uitvoering van onderdelen van de Centrumvisie Burgum en het intrekkingsbesluit. Hieraan is echter geen planning met data, fasering of mijlpalen gekoppeld. Een positief voorbeeld waarbij dit wel gebeurt is het raadsvoorstel ‘Vaststellen startnotitie toekomstige milieustraat’ (4). Het voorstel beschrijft de te nemen stappen inclusief kwartalen; deze planning oogt ook realistisch.

Voor wat betreft het aspect ‘evaluatie’ constateren we dat slechts bij enkele raadsvoorstellen wordt aangegeven dat er een evaluatie plaatsvindt, inclusief tijdspad. We zien dit vooral bij raadsvoorstellen waar een beleidscyclus aan verbonden is. Zo is in het raadsvoorstel ‘Gezondheidsbeleid’ (7) expliciet vermeld dat er een tussenmeting plaatsvindt in 2024 en een eindmeting in 2026. Beschreven staat dat de evaluaties aan de raad ter informatie worden voorgelegd. Ook het raadsvoorstel ‘Gemeentelijk mobiliteitsprogramma’ (2) vermeldt wanneer een tussenevaluatie plaatsvindt en dat deze tussenevaluatie zal leiden tot nieuwe programmering. Echter, bij het merendeel van de raadsvoorstellen is onder het kopje 'Evaluaasje' opgenomen dat dit niet van toepassing (n.v.t.) is óf is het kopje zelfs weggelaten. Wij vragen ons af of dit bij alle raadsvoorstellen logisch is. Zo is bij de raadsvoorstellen ‘Extra budget MFC Tytsjerk’ (13) en ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14) geen evaluatiemoment gepland of beschreven. Dit kan een gemis zijn, zeker bij dergelijke grote projecten met zichtbare financiële en maatschappelijke impact. 26 / 49 Raadsleden herkennen dit beeld en benoemen het als een concreet knelpunt. Zij geven aan dat evaluaties niet altijd plaatsvinden en dat de raad hier vaak zelf actief om moet vragen.

Tegelijkertijd benadrukken raadsleden dat evaluaties bij belangrijke besluiten wel worden uitgevoerd, maar te weinig gestructureerd. Het is vooraf niet altijd helder wanneer een evaluatie plaatsvindt, wat precies wordt gemonitord of geëvalueerd, en welke meetbare doelen zijn afgesproken. Hierdoor is een goede evaluatie achteraf lastig uitvoerbaar en ervaart de raad beperkt grip op de opvolging van besluiten. In de interviews met de organisatie is het beeld ontstaan dat evalueren tijd en capaciteit vraagt en daarom niet in alle gevallen wenselijk of haalbaar is. Daarbij wordt benadrukt dat evalueren geen doel op zich moet zijn. Ook geven ambtenaren aan dat de uitvoeringspraktijk sterk varieert: bij sommige beleidsdossiers wordt vanzelfsprekend geëvalueerd als onderdeel van de beleidscyclus, terwijl bij meer uitvoeringsgerichte voorstellen minder snel aan evaluatie wordt gedacht. Ondanks deze verschillen in aard en complexiteit van voorstellen blijft het in onze ogen van belang dat de afweging rondom evaluatie navolgbaar wordt gemaakt. Het is niet noodzakelijk dat ieder voorstel een afzonderlijke evaluatie bevat, maar wel dat de opsteller kort toelicht waarom evaluatie wel of niet passend is, en zo ja, op welke wijze en op welk moment daarvan verslag wordt gedaan.

Een bondige toelichting volstaat om duidelijkheid te scheppen en om te voorkomen dat raadsleden achteraf aanvullende vragen moeten stellen, wat juist extra druk op de organisatie kan veroorzaken. Een consequentere en explicietere invulling van het kopje Evaluaasje kan daarmee bijdragen aan een beter inzicht in verwachtingen en verantwoordelijkheden rondom terugkoppeling. Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen bevatten een helder en realistisch tijdspad voor de uitvoering en evaluatie. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat een deel van de voorstellen een duidelijk en realistisch tijdspad bevat, vooral bij beleidsplannen. In veel andere voorstellen ontbreekt een concreet overzicht van planning, fasering of evaluatiemomenten geheel of wordt volstaan met “n.v.t.” zonder toelichting. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. Bij belangrijke raadsbesluiten wordt aangegeven of, wanneer en hoe een evaluatie plaatsvindt. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat slechts enkele voorstellen een expliciete evaluatieafspraak met tijdspad bevatten, terwijl bij het merendeel het kopje ‘Evaluaasje’ ontbreekt of wordt volstaan met “n.v.t.” zonder motivering, ook bij besluiten waar evaluatie logisch zou zijn, zoals grote projecten. Er zit een te groot verschil tussen de praktijk en de geconstateerde behoeften van de raad.

Er wordt momenteel niet voldaan aan de norm. Tenslotte toetsen we hier de norm die gaat over de ervaringen van de raad. Dit doen we op basis van de input die de raad heeft meegegeven in de enquête en raadssessie, die is verwerkt in de voorgaande paragrafen van hoofdstuk 3. Norm Toets op de norm Raadsleden ervaren raadsvoorstellen als overzichtelijk, begrijpelijk en inhoudelijk volledig genoeg om hun kaderstellende en controlerende taak goed uit te kunnen voeren. Raadsleden geven de kwaliteit van raadsvoorstellen gemiddeld een 7, maar noemen tegelijkertijd structurele zorgpunten in leesbaarheid, duidelijkheid en hoeveelheid informatie. Zij ervaren dat taalgebruik regelmatig te juridisch of formeel is, dat afkortingen en vaktermen onvoldoende worden toegelicht, dat risico’s/kanttekeningen niet altijd duidelijk zijn en dat niet altijd helder is wanneer en hoe evaluaties plaatsvinden. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 27 / 49 4. Beleidsrationaliteit In dit hoofdstuk staat de beleidsrationaliteit van de raadsvoorstellen centraal. De normen uit het normenkader worden getoetst op de relevante plekken in het hoofdstuk. 4.1. Beleidsrationaliteit van de verschillende raadsvoorstellen 4.1.1.

Probleemstelling en bijdrage aan vastgestelde beleidsdoelen en ambities De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het criterium ‘De raadsvoorstellen maken duidelijk welk concreet probleem het raadsbesluit moet oplossen, waarom dit probleem relevant en actueel is, en hoe het voorstel bijdraagt aan vastgestelde beleidsdoelen en ambities van de gemeente.’ In deze paragraaf knippen we dit criterium op in twee delen. Concreet, relevant en actueel probleem In onze analyse valt op dat de meeste raadsvoorstellen goed beschrijven welk probleem moet worden opgelost, en in het merendeel van de gevallen wordt ook duidelijk gemaakt waarom dit relevant is voor de gemeenteraad. De actualiteit wordt overwegend duidelijk toegelicht, vaak met verwijzing naar bijvoorbeeld wettelijke termijnen, aflopende contracten of recente ontwikkelingen. Zo wordt het probleem in het raadsvoorstel ‘Onttrekken en toevoegen aan de openbaarheid van gedeelte Krúspaed Earnewâld’ (3) zeer concreet omschreven. Er is een initiatief van een bewoner, maar een formele procedure op basis van de Wegenwet ontbreekt. Ook het voorstel ‘Extra budget MFC Tytsjerk’ (13) geeft een helder en feitelijk beeld van het probleem, inclusief exacte bedragen en oorzaken van de budgetoverschrijding.

Ook het raadsvoorstel ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14) laat zien hoe de actualiteit scherp en tijdgebonden kan worden onderbouwd. Dit voorstel bevat duidelijke deadlines en laat zien wat er gebeurt als de raad geen besluit neemt. Toch zien we bij een aantal voorstellen aandachtspunten, met name rond de concreetheid van de probleemdefinitie en het expliciet maken van de actualiteit: • In het raadsvoorstel ‘Behoud waardevolle bomen op particulier terrein’ (1) is het probleem minder scherp geformuleerd en is beperkt uitgewerkt waarom het onderwerp juist nú aan de raad wordt voorgelegd. Daarnaast is vermoedelijk sprake van een onjuiste datumverwijzing, wat verwarring kan geven over de actuele context. • Het raadsvoorstel ‘Startnotitie Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie’ (11) schetst geen concreet of feitelijk probleem. De constatering dat beleid geactualiseerd moet worden is op zichzelf juist, maar zonder cijfers, trends of knelpunten wordt onvoldoende duidelijk wat precies het raadsbesluit moet oplossen. De relevantie en actualiteit worden wel goed onderbouwd aan de hand van een eerder rekenkamerrapport. • Het voorstel ‘Onderwijsvoorziening AZC-school Papilio’ (9) schetst het probleem – een tekort aan lokalen – maar zonder concrete aantallen, prognoses of risico’s. Daardoor blijft de feitelijke urgentie impliciet.

• Het voorstel ‘Evaluatie verkeersveiligheid Van Sminiaplein’ (15) beschrijft wel de aanleiding, maar niet de uitkomsten van de evaluatie zelf. 28 / 49 Bijdrage aan vastgestelde beleidsdoelen en ambities van de gemeente We constateren dat de meeste raadsvoorstellen duidelijk maken hoe het voorstel aansluit bij bestaande beleidsdoelen en gemeentelijke ambities. In veel voorstellen wordt bijvoorbeeld verwezen naar wettelijke plichten, lopend beleid of eerder vastgestelde programma’s. Een aantal voorstellen valt hierbij positief op. Zo sluit het raadsvoorstel ‘Preventie- en Handhavingsplan Middelengebruik’ (10) goed aan op bestaande landelijke en lokale afspraken (onder andere het Gezond en Actief Leven Akkoorden gemeentelijk gezondheidsbeleid) en is bij het raadsvoorstel ‘Gezondheidsbeleid’ (7) duidelijk gemaakt hoe het voorstel past binnen landelijk, provinciaal en lokaal beleid. Ook in het raadsvoorstel ‘BOPA Park Fônejacht’ (5) wordt helder gemaakt hoe het besluit raakt aan gemeentelijk recreatiebeleid en bestuurlijke bevoegdheden. Wat wel opvalt is dat er verschillende kopjes zijn waarin wordt ingegaan op de probleemstelling of de bijdrage aan vastgestelde doelen/ambities. Dit gebeurt zowel onder Ynlieding, Korte gearfetting als Te berikken effekt. In deze gevallen krijgt de raad voldoende zicht op het probleem dat moet worden opgelost.

Tegelijkertijd zien we dat het voornemen om doelen in meetbare termen op te schrijven (zoals aangegeven in het format onder Te berikken effekt) in de praktijk niet wordt toegepast. In de gevoerde interviews met teammanagers komt naar voren dat het scherp formuleren van een probleem of urgentie niet altijd eenvoudig is. Zeker in het sociaal domein wordt benoemd dat problemen complex of diffuus kunnen zijn, en dat er niet altijd harde cijfers zijn. Uit het fysiek domein wordt aangegeven dat er mogelijkheden liggen om voorstellen directer te koppelen aan eerder genomen besluiten zoals de Omgevingsvisie. Deze kan beter als kapstok dienen om raadsvoorstellen aan ‘op te hangen’ dan nu het geval is. Vanuit de organisatie is tevens gesteld dat formats niet altijd voorzien in concrete handvatten voor het beschrijven van probleem en beleidsinbedding. Nieuwe medewerkers of medewerkers met beperktere ervaring vinden het lastig om het probleem goed te verwoorden, zeker wanneer de beleidscontext omvangrijk of historisch gegroeid is. Ook tijdsdruk speelt een rol: het goed onderbouwen van urgentie of beleidsrelevantie vraagt tijd en interdisciplinaire afstemming, die in de praktijk niet consequent en structureel plaatsvindt.

Door de enquête is het beeld ontstaan dat raadsleden ervaren dat relatief duidelijk is welk concreet probleem het raadsbesluit moet oplossen, waarom dit probleem relevant en actueel is én hoe het voorstel bijdraagt aan de vastgestelde beleidsdoelen en ambities van de gemeente. Norm Toets op de norm De raadsvoorstellen maken duidelijk welk concreet probleem het raadsbesluit moet oplossen, waarom dit probleem relevant en actueel is, en hoe het voorstel bijdraagt aan vastgestelde beleidsdoelen en ambities van de gemeente. Uit onze analyse van de 15 bestudeerde voorstellen blijkt welk concreet probleem het raadsbesluit moet oplossen en waarom dit probleem relevant en actueel is. Daarmee wordt aan het eerste deel van deze norm voldaan. Daarnaast blijkt uit onze analyse dat er in de meeste voorstellen wordt verwezen naar eerder vastgestelde beleidsdoelen/ambities. De mate waarin ook concreet wordt gemaakt hoe het voorgestelde besluit bijdraagt aan die doelen/ambities, is wisselend. Daarmee wordt aan het tweede deel van deze norm gedeeltelijk voldaan. 29 / 49 4.1.2.

Alternatieve beleidsopties inclusief voor- en tegenargumenten, gevolgen en risico’s De 15 geselecteerde raadsvoorstellen zijn getoetst op het criterium ‘Alternatieve beleidsopties, inclusief voor- en tegenargumenten, gevolgen en risico’s, worden inzichtelijk gemaakt.’ We zien dat bij het merendeel van de bestudeerde raadsvoorstellen alternatieve beleidsopties worden geschetst. Wel nemen we verschillen waar in de volledigheid en concreetheid daarvan. Enkele positieve voorbeelden zijn: • In het raadsvoorstel ‘Preventie- en handhavingsplan middelengebruik’ (10) en het raadsvoorstel ‘Gezondheidsbeleid’ (7) worden alternatieven kort maar effectief toegelicht. Het is duidelijk wat de gevolgen zijn van het niet vaststellen van een plan (wettelijke plicht) en welke risico’s daaraan verbonden zijn (afwijking van bestaand beleid en een mismatch met lokale behoeften). • Het raadsvoorstel ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum’ (6) biedt een breed scala aan alternatieven en beschrijft daarbij de nadelen, mogelijke gevolgen en risico’s. Hoewel de varianten voornamelijk negatief worden gekleurd, geeft dit wel beter inzicht dan bij verschillende andere voorstellen. • In het voorstel ‘Extra budget MFC Tytsjerk’ (13) worden de gevolgen van het alternatief (geen extra budget) relatief goed beschreven (lagere kwaliteit, leegstand, desinvestering).

Hiermee wordt voor de raad duidelijk wat er gebeurt als er niet wordt ingestemd. Toch zijn er ook verbeterpunten. Meerdere voorstellen bevatten namelijk wel een kopje ‘Alternativen’, maar werken deze nauwelijks uit. Voorbeelden zijn de voorstellen over het Krúspaed (3) en de milieustraat (4). In beide gevallen wordt slechts één alternatief genoemd maar zonder expliciete toelichting van voor- en tegenargumenten, de gevolgen of mogelijke risico’s. In het voorstel ‘Startnotitie Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie’ (11) staat ‘N.v.t.’ bij alternatieven, zonder dat wordt toegelicht waarom alternatieven niet relevant of toepasbaar zouden zijn. Dit maakt niet inzichtelijk of er beleidsmatige varianten denkbaar waren en waarom deze niet zijn meegenomen. Ook het ‘raadsvoorstel Spoedaanvraag drie extra lokalen AZC school Papilio’ (9) vermeldt eveneens ‘N.v.t.’ bij alternatieven, zonder argumentatie. Het voorstel ‘Behoud waardevolle bomen op particulier terrein’ (1) schetst summier dat een lager ambitieniveau mogelijk is, maar werkt alternatieven niet inhoudelijk uit. Er is geen inzicht in de implicaties van keuzes. In het raadsvoorstel ‘Voorbereidingskrediet schoolgebouwen Eastermar en Hurdegaryp’ (14) wordt één alternatief genoemd (huurconstructie voortzetten), maar de gevolgen worden slechts beperkt aangegeven. Risico’s worden niet uitgewerkt.

Ook raadsleden zien verbeterpunten als het gaat om het bieden van alternatieven. De raadsleden gaven in de enquête de volgende antwoorden op de volgende vier stellingen. ‘In de raadsvoorstellen wordt inzichtelijk gemaakt: 1. Wat alternatieve keuzes zijn; 2. Wat de voor- en tegenargumenten zijn van alternatieve keuzes; 3. Wat mogelijke gevolgen zijn van de alternatieve keuzes.; 4. Wat mogelijke risico’s zijn van de alternatieve keuzes.’ Stelling 1 Stelling 2 Stelling 3 Stelling 4

30 / 49 Raadsleden ervaren dan ook dat alternatieven regelmatig summier worden uitgewerkt. Zij bemerken vooral dat een voorstel soms al een voorkeursrichting van het college bevat, waardoor besluitvorming neerkomt op een ja/nee-keuze in plaats van een inhoudelijke afweging tussen realistische opties. Volgens hen ontbreken dan vooral de gevolgen van níet instemmen, of de effecten van mogelijke varianten, zoals financiële consequenties, kwaliteitsverschillen of tijdsimpact. In de gesprekken met teammanagers wordt erkend dat het uitwerken van alternatieven veel tijd vraagt, vooral wanneer dit betekent dat inhoudelijke, financiële, juridische en uitvoeringsconsequenties moeten worden uitgewerkt. Ambtenaren geven aan dat dit soms voelt alsof er “vijf voorstellen tegelijk” moeten worden geschreven. Daarnaast speelt mee dat alternatieven die niet aansluiten bij bestuurlijke voorkeuren, in de praktijk minder aandacht krijgen, waardoor ze niet altijd volledig of overtuigend worden uitgewerkt. Een belangrijk aandachtspunt is dat het schetsten van alternatieven een zekere mate van kwetsbaarheid vraagt van de opsteller. Sommige medewerkers ervaren dat het uitvoerig beschrijven van alternatieven het voorstel minder aantrekkelijk kan maken voor besluitvorming, waardoor dit onderdeel soms beknopt blijft.

Tijdsdruk, vooral tussen collegebehandeling en raadsroute, wordt eveneens als een belemmering gezien. Norm Toets op de norm Alternatieve beleidsopties, inclusief voor- en tegenargumenten, gevolgen en risico’s, worden inzichtelijk gemaakt. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat deze ten dele volledig uitgewerkte alternatieven bevatten. In meerdere gevallen blijft het geven van alternatieve beleidsopties beperkt tot het noemen van één optie of wordt “n.v.t.” vermeld zonder toelichting, ook wanneer alternatieven wel degelijk mogelijk zijn. Bij verschillende voorstellen worden voor- en tegenargumenten, gevolgen en risico’s slechts summier beschreven, waardoor de beleidsruimte voor de raad onvoldoende zichtbaar wordt. De raad ziet op dit vlak concrete verbeterpunten. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 4.1.3.

Voortbouwen op eerder vastgesteld beleid/eerder genomen raadsbesluiten In dit onderzoek is ook gekeken naar de criteria: ‘Raadsvoorstellen verwijzen expliciet naar eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten waarop het voorstel voortbouwt.’ En ‘Indien een raadsvoorstel afwijkt van eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten, wordt dit expliciet gemaakt.’ Ten behoeve van deze criteria is voor drie van de vijftien raadsvoorstellen geanalyseerd hoe deze zich verhouden tot eerdere voorstellen uit het desbetreffende besluitvormingstraject. Het gaat om de voorstellen: • ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum’ (6) • ‘Preventie- en handhavingsplan middelengebruik’ (10); en • ‘Extra budget MFC Tytsjerk’ (13) . Bij deze voorstellen is gekeken of eerdere besluiten een logische plek krijgen in daarop volgende raadsvoorstellen, en of de raad is meegenomen bij eventuele wijzigingen. De besluitvormingsprocedure zelf is niet onderzocht. Er is daarmee ook geen second opinion op de inhoud van de besluitvormingstrajecten zelf gedaan. In Bijlage 6 zijn de besluitvormingstrajecten concreet uitgewerkt. Uit onze analyse van de verdiepende raadsvoorstellen blijkt dat over het algemeen duidelijk wordt verwezen naar eerder vastgesteld beleid.

Relevante beleidsdocumenten, programmadoelen of eerdere besluiten worden concreet 31 / 49 genoemd, en wordt duidelijk gemaakt hoe het voorstel voortbouwt op bestaande kaders. In andere voorstellen blijft deze koppeling echter beperkt tot een algemene verwijzing of vindt de verwijzing niet chronologisch maar gefragmenteerd plaats onder verschillende kopjes. Deze fragmentatie geldt met name voor ‘Uitvoering (onderdelen) programma Centrumvisie Burgum’ (zie Bijlage 6). Voor ‘Preventie- en handhavingsplan middelengebruik’ (zie Bijlage 6) geldt dat er een consistente opbouw is met een opiniërend en besluitvormend raadsvoorstel. Een verbeterpunt hierbij is dat in het besluitvormende raadsvoorstel niet expliciet wordt weergegeven hoe de input uit de opiniërende behandeling is verwerkt. Uit de bestudeerde voorstellen komt naar voren dat afwijkingen van eerder genomen besluiten helder worden aangegeven. Daarbij wordt ingegaan op eerder genomen besluiten, bestaande kaders en de noodzakelijkheid hiervan. Een positief voorbeeld hiervan is de noodzakelijke budgetverhoging (van € 6.735.000 naar € 8.578.000) bij ‘Extra budget MFC Tytsjerk’ (zie Bijlage 6). Toch worden in de organisatie meer overkoepelend op dit vlak uitdagingen gezien. Ambtenaren geven aan dat historisch besef niet altijd vanzelfsprekend is, mede door personele wisselingen en de omvang van sommige dossiers.

Ook wordt benadrukt dat het herkenbaar maken van afwijkingen bestuurlijk gevoelig kan zijn, omdat dit kan leiden tot extra vragen of discussie. Uit de gesprekken met raad blijkt tenslotte dat raadsleden ervaren dat verwijzingen naar eerder vastgesteld beleid, eerdere besluiten en relevante documenten wisselend of te beperkt is. Raadsleden moeten hierdoor regelmatig zelf terugzoeken in eerdere stukken om de beleidsmatige samenhang te herleiden. Dit kost tijd, wordt bemoeilijkt door beperkingen in de zoekfunctie van iBabs, en leidt volgens raadsleden tot risico’s op onvolledig inzicht. Vooral bij startnotities en omvangrijke beleidsvernieuwing wordt ervaren dat voorstellen soms te weinig voortbouwen op bestaande kaders, waardoor het lijkt alsof opnieuw vanaf nul wordt begonnen. Ook geven raadsleden aan dat evaluaties en eerdere inzichten beperkt worden verwerkt in nieuwe voorstellen. Hierdoor blijft onduidelijk welke lessen uit eerder beleid zijn geleerd en hoe deze in het nieuwe voorstel landen. Raadsleden zien dit als een gemiste kans om beleid beter te onderbouwen en samenhang te creëren. Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen verwijzen expliciet naar eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten waarop het voorstel voortbouwt.

Uit onze analyse van de verdiepende voorstellen blijkt dat er expliciet wordt verwezen naar eerder vastgesteld beleid en eerdere raadsbesluiten. In de bestudeerde besluitvormingstrajecten worden eerdere besluiten consequent genoemd en soms zelfs als bijlage toegevoegd, wat de navolgbaarheid verder versterkt. Echter, verwijzingen staan soms verspreid over verschillende kopjes. Ook de mate waarin concreet wordt gemaakt hoe het voorgestelde besluit bijdraagt aan die doelen/ambities, is wisselend. Dit beeld wordt herkend vanuit de organisatie en de raad. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. Indien een raadsvoorstel afwijkt van eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten, wordt dit expliciet gemaakt. Uit onze analyse van de getoetste voorstellen blijkt dat als er af wordt geweken van eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten, dit expliciet wordt gemaakt. Daarmee is aan deze norm voldaan. 32 / 49 Tenslotte toetsen we hieronder de norm die gaat over de ervaringen van de raad ten aanzien van de beleidsrationaliteit. Dit doen we op basis van de input die de raad heeft meegegeven in de enquête en raadssessie, die is verwerkt in dit hoofdstuk.

Norm Toets op de norm Raadsleden ervaren de beleidsrationaliteit (beleidsmatige relevantie en inbedding) als voldoende duidelijk, en vinden dat voorstellen expliciet en helder aansluiten bij eerder vastgesteld beleid, ambities en doelen. Raadsleden herkennen in veel voorstellen de beleidsmatige relevantie en zien dat vaak wordt verwezen naar bestaand beleid. Dat wil zeggen dat duidelijk is welk probleem wordt opgelost en hoe het voorstel aansluit bij eerder vastgestelde doelen en ambities. Waar raadsleden kritischer op zijn is de verdere uitwerking: alternatieven worden te summier uitgewerkt, waardoor de afweging tussen verschillende opties voor de raad niet altijd zichtbaar wordt. Ook maken voorstellen niet altijd helder hoe beleid uit eerdere trajecten doorwerkt in nieuwe keuzes, waardoor de inhoudelijke samenhang en onderbouwing soms ontbreekt. Tot slot wordt benadrukt dat afwijkingen van eerder beleid niet altijd duidelijk worden toegelicht, wat het zicht op de beleidsontwikkeling belemmert. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 33 / 49 Bijlagen Bijlage 1: Getoetst normenkader Normen hoofdstuk 2. Het proces rondom raadsvoorstellen Norm Toets op de norm De gemeente beschikt over vastgestelde formats en/of protocollen waarin het proces van totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen is beschreven.

Vanuit de documentenanalyse constateren we dat de gemeente beschikt over uitgebreide en uitgewerkte procesbeschrijvingen die samen inzichtelijk maken hoe het proces van totstandkoming tot aan de archivering van de raadsvoorstellen eruit ziet. Daarmee wordt voldaan aan deze norm. De rollen, taken en verantwoordelijkheden voor de totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen zijn duidelijk beschreven. Uit de documentenanalyse blijkt dat er procesbeschrijvingen zijn waarin de rollen, taken en verantwoordelijkheden per stap per betrokkene inzichtelijk zijn gemaakt. Raadsleden zijn in de basis tevreden met het proces en de werkafspraken, met uitzondering van de archivering van raadsvoorstellen. Daarmee wordt er voldaan aan de norm. De afspraken over de totstandkoming, distributie en archivering van de raadsvoorstellen worden in de praktijk toegepast. Uit de interviews blijkt dat de verschillende afspraken over het proces in de praktijk in grote lijnen worden toegepast. Verbeterpunten bij de totstandkoming zijn het integraal consulteren bij het opstellen van raadsvoorstellen en het betrekken van de griffie. Voor wat betreft de archivering blijkt uit de enquête en raadssessie dat het achteraf raadplegen van voorstellen voor de raad tekortschiet. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm.

De formats en/of protocollen worden consequent toegepast en zijn bij alle betrokkenen (ambtelijke organisatie, college, griffie, raad) bekend. Uit de interviews constateren we dat de formats/protocollen bekend zijn bij betrokkenen die ermee moeten werken. Over het algemeen wordt het proces zoals dit is uitgewerkt op papier, consequent toegepast. Er zijn twee aandachtspunten uit de gesprekken: het integraal consulteren bij het opstellen van raadsvoorstellen en het eenduidig en tijdig betrekken van de griffie in de nieuwe rol. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. Normen hoofdstuk 3. De kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf Norm Toets op de norm Duidelijk is vastgesteld aan welke kwaliteitscriteria de raadsvoorstellen moeten voldoen. Uit de documentenanalyse blijkt dat formats beschikbaar zijn die een vaste structuur bieden en zowel impliciet als expliciet kwaliteitscriteria voorschrijven. Tegelijkertijd blijkt uit de interviews dat de interpretatie en invulling van diverse onderdelen wisselt per opsteller, wat leidt tot variatie in kwaliteit en tot onduidelijkheid over wat precies onder een ‘goed’ voorstel wordt verstaan. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. Intern is duidelijk geborgd dat de kwaliteitscriteria worden toegepast voordat voorstellen naar de raad gaan.

Vanuit de documentenanalyse en interviews blijkt dat er meerdere controles zijn ingebouwd (teammanager, bestuursondersteuner, bestuurssecretaris, gemeentesecretaris) die bijdragen aan kwaliteitsborging, maar er is geen expliciet kwaliteitskader waarlangs consequent wordt getoetst. Daarnaast wordt de griffie nog niet in positie gebracht conform beoogd. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 34 / 49 Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen hebben een heldere, logische en eenduidige opbouw. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat deze grotendeels volgen vanuit de vaste en herkenbare structuur van de formats, waardoor de opbouw helder en logisch is voor zowel organisatie als raad. Uit de analyse van de voorstellen en de gesprekken blijkt dat sommige kopjes soms summier worden ingevuld. Wel wordt de basisstructuur consequent toegepast. Dit zorgt voor herkenbaarheid bij de raad. Daarmee wordt voldaan aan de norm. Raadsvoorstellen bevatten een bondige samenvatting. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat deze een samenvatting bevatten. De kwaliteit van de samenvatting kent verbeterpunten: deels ontbreekt cruciale kerninformatie of leest de samenvatting meer als een algemene introductie dan als een compacte kernweergave. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. Raadsvoorstellen bevatten duidelijke beslispunten.

Uit de 15 bestudeerde voorstellen blijkt dat besluitvormende raadsvoorstellen consequent heldere, concreet geformuleerde en genummerde beslispunten bevatten. Hierdoor is voor de raad duidelijk waarover precies een besluit wordt gevraagd. Hoewel bij enkele opiniërende voorstellen onduidelijkheid bestaat over de vraag richting de raad, blijft de kwaliteit van de beslispunten in besluitvormende voorstellen voldoende op orde. Daarmee wordt voldaan aan de norm. Elk raadsvoorstel is zelfstandig leesbaar, met duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat veel raadsvoorstellen zelfstandig leesbaar zijn. Echter, bij meerdere voorstellen is essentiële inhoud alleen in bijlagen opgenomen, waardoor de raad het voorstel niet volledig kan begrijpen zonder extra documenten te raadplegen. Bovendien wordt het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken niet altijd consequent gemaakt. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. Bijlagen worden doelgericht toegevoegd, met een duidelijke toelichting op de relevantie van de opgenomen informatie. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat bijlagen in vrijwel alle voorstellen logisch en inhoudelijk relevant zijn. Echter, verwijzingen ernaar zijn vaak onvolledig of ontbreken geheel, waardoor voor de raad niet altijd te begrijpen is hoe de bijlagen het voorstel onderbouwen.

Daarnaast is de toelichting op de functie van afzonderlijke bijlagen wisselend, met voorbeelden waarbij essentiële onderbouwing ontbreekt of niet wordt toegelicht. Het ontbreekt aan een gedeeld kader hoe hiermee om te gaan. Er wordt op dit moment gedeeltelijk voldaan aan de norm. De taal in raadsvoorstellen is toegankelijk, bevat geen onnodig jargon en eventuele vaktermen en afkortingen worden helder uitgelegd. Uit de analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat in veel voorstellen aandacht is voor begrijpelijkheid. Vaktermen worden echter regelmatig niet toegelicht en afkortingen worden in vrijwel alle voorstellen niet uitgeschreven, wat de toegankelijkheid belemmert. Dit ziet de raad, zo blijkt uit de enquête en raadssessie, als een belangrijk aandachtspunt. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. Raadsvoorstellen bevatten voldoende informatie over (financiële, personele en juridische) consequenties. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat financiële en juridische consequenties in de meeste voorstellen duidelijk en systematisch worden toegelicht, maar personele gevolgen blijven vrijwel overal onderbelicht en worden zelden concreet uitgewerkt. Het is wel de vraag op welk detailniveau je hier informatie over mag verwachten. Ten slotte ontbreken in enkele voorstellen essentiële financiële onderbouwingen of worden kosten niet herleidbaar gemaakt.

Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. Elk raadsvoorstel bevat, indien relevant, een risicoparagraaf. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat verschillende raadsvoorstellen een duidelijke risicoparagraaf bevatten. Bij meerdere voorstellen wordt ‘n.v.t.’ ingevuld terwijl risico’s wél relevant lijken. De mate van uitwerking varieert sterk en risico’s worden regelmatig slechts summier of helemaal niet toegelicht. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. 35 / 49 Norm Toets op de norm Raadsvoorstellen bevatten een helder en realistisch tijdspad voor de uitvoering en evaluatie. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat een deel van de voorstellen een duidelijk en realistisch tijdspad bevat, vooral bij beleidsplannen. In veel andere voorstellen ontbreekt een concreet overzicht van planning, fasering of evaluatiemomenten geheel of wordt volstaan met “n.v.t.” zonder toelichting. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. Bij belangrijke raadsbesluiten wordt aangegeven of, wanneer en hoe een evaluatie plaatsvindt. Uit onze analyse van de 15 raadsvoorstellen blijkt dat slechts enkele voorstellen een expliciete evaluatieafspraak met tijdspad bevatten, terwijl bij het merendeel het kopje ‘Evaluaasje’ ontbreekt of wordt volstaan met “n.v.t.” zonder motivering, ook bij besluiten waar evaluatie logisch zou zijn, zoals grote projecten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/79493993-ecef-4322-91b9-9117fb5bf475?agendaItemId=5029c67d-00d9-42c2-8a50-df087785293b