Document · PDF

06 - Bijlage 1 - Kadernota 2026-2029

RAAD IT BESLUT 3 juli 2025, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Kadernota 2026-2029 (opiniearjend)25.676 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

KADERNOTA 2026 - 2029

1.1 Inhoudsopgave 1.2 Ynlieding .......................................................................................................................4 1.3 Leeswijzer .....................................................................................................................5 1.4 IN VOGELVLUCHT ..........................................................................................................6 1.4.1 Inleiding .................................................................................................................6 2 KADERNOTA 2026-2029 ...................................................................................................17 2.1 Ontwikkelingen Kadernota 2026-2029 .......................................................................17 2.1.1 Startsituatie ..........................................................................................................17 2.1.2 Tussentijdse raadsbesluiten .................................................................................17 2.1.3 Gemeentefonds ....................................................................................................17 2.1.4 Bestaand beleid ....................................................................................................21 2.1.5 Ontwikkeling lopende prijzen ...............................................................................21 2.1.6

Nieuw of gewijzigd beleid.....................................................................................22 2.1.7 Samenvatting Kadernota .......................................................................................24 2.2 Reserves en weerstandsvermogen ...............................................................................27 2.3 Ontwikkelingen in beleid .............................................................................................34 2.4 Voorstel aan de raad ...................................................................................................54 BIJLAGE I Financiële samenvatting .....................................................................................55 3 BIJLAGE II Vervallen onderwerpen ...................................................................................61 3.3 Toelichting per vervallen onderwerp ........................................................................70

KADERNOTA 2026 - 2029

1.2 Ynlieding Mei de ein yn sicht…. Foar jo leit de lêste kadernota fan dizze riedsperioade. De opmaat foar de begrutting 2026 dy’t yn maart beslikke wurdt mei gemeenteriedsferkiezings wernei’t koers jûn wurde kin oan de takomst fan ús gemeente. Dat wy yntusken ynhelle wurde troch ferkiezingen foar ús nasjonale parlemint, tsja…. It is, wat it is. Mar dat nasjonale regear soarget al foar holle brekkens. Der is troch de VNG in akkoart sletten, dat noch in tal iepen einen hat. De fraach is as yn septimber – de begrutting fan dit demissjonêre kabinet – de ôfspraken mei de VNG noch rjocht oerein steane as net. Guon sizze it biedt kânsen om ek oare saken te fersilverjen en oaren sizze, wy meie bliid wêze as wy de ôfspraken sa as makke oerein hâlde kinne. Dit is al jierren it probleem. Struktureel jild mist en dêrmei is it neffens de spulrigels dreech om ynfestearrings te dwaan dy’t ús mienskip hurd nedich hat. Wy ha yn dizze kadernota de útdaagings goed op in rige set en besocht se ek op jild te setten. It binne rûzingen, mar dan ha wy yn elts gefal iets fan rjochting. It ûnreplik guod en de ynfestearrings op ús mienskipshûzen en om dy romtes fan moeting, ûnderwiis en sport wer by de tiid te bringen is ien fan de grutste ynfestearrings dy’t foar eigen rekken komt.

Fansels binne der mear útdaagings, lykas de enerzytransysje of ferduorsuming, mar in grut part fan dy útdaaging hinget fan eksterne faktoaren ôf. It is in ûnwisse, rûzige tiid. Dat makket dat wy amper witte wêr’t wy earst en lêst sjen moatte om saken op te pakken. De eigenstannige organisaasje en it gefoel wer in ‘eigen’ klub te wêzen soarget foar nij elan binnen de organisaasje. Wy kinne wat en wolle dat ek beetpakke. Wichtigste is: wat earst en wat lêst. Dy útdaaging ha wy noch net hielendal skerp. Dêr moatte wy mei mekoar oer te set. Dit ynsicht yn de finansjele útdaagings, de transparante keuzes dy’t makke wurde kinne, it foarútsjoch foar nei 2026; wy tinke dat it allegearre hanfetten jout om gedegen oan de slach te gean. Der binne keuzes te meitsjen en hokker wize is oan de ried. As kolleezje ha wy besocht it sa ynsichtlik mooglik oan jimme oan te bieden.

It kolleezje, Burgum, 10 juny 2025

KADERNOTA 2026 - 2029

1.3 Leeswijzer Vooraf De Kadernota is het belangrijkste instrument in de planning- en controlcyclus. Daarmee kan de raad sturen op de inhoud van de begroting 2026 en volgende jaren.

BELEIDSVOORSTELLEN In de Kadernota staan allerlei voorstellen voor nieuw of gewijzigd beleid. De raad geeft richting en bepaalt welke projecten voorrang moeten krijgen. En daarmee legt de raad de basis voor de verdere uitwerking van de begroting 2026.

FINANCIEEL In de Kadernota proberen we ook inzicht te geven in de financiële ruimte voor 2026 en verdere jaren. Samen met de beleidsvoorstellen ontstaat een volledig beeld waarmee de raad op hoofdlijnen kan sturen. Maar alles natuurlijk met de kennis van het moment.

VERTALING IN DE BEGROTING In de begroting 2026 worden alle voorstellen verwerkt die door de raad positief zijn beoordeeld. En natuurlijk worden ook ontstane ontwikkelingen ná de behandeling van de Kadernota meegenomen. OPBOUW VAN DE KADERNOTA De Kadernota is verdeeld in drie stukken: •

VOORAF

•

KADERNOTA 2026-2029

•

BIJLAGEN

In VOORAF beginnen we met de Ynlieding. Daarna starten we met de Kadernota In Vogelvlucht. Hierin worden de belangrijkste ontwikkelingen getoond. In KADERNOTA 2026-2029 beschrijven we in hoofdlijnen de startsituatie, de ontwikkelingen in het gemeentefonds en bestaand en nieuw beleid met aansluitend een samenvatting daarvan in cijfers. Omdat de Kadernota invloed heeft op het financieel perspectief schetsen we ook de invloed daarvan op onze reserves en het weerstandsvermogen. Direct daarna gaan we dieper in op alle ontwikkelingen in het beleid. En we besluiten met het voorstel aan de Raad. In de BIJLAGEN worden de cijfers samengevat nogmaals gepresenteerd. Bijlage 1 bevat de door ons voorgedragen onderwerpen inclusief financiële doorrekening en bijlage 2 bevat de vervallen onderwerpen inclusief financiële doorrekening. We wensen u veel leesplezier!

KADERNOTA 2026 - 2029

1.4 IN VOGELVLUCHT

1.4.1 Inleiding OM TE BEGINNEN Het proces Voordat we beginnen met een toelichting op het vertrekpunt, de uitgangspunten en een toelichting op hoofdlijnen willen we u kort meenemen in het proces van totstandkoming van deze Kadernota. Voor 1 februari van dit jaar zijn de uitgangspunten voor de begroting 2026 c.a. met u gedeeld via de LIST. Dit is voor ons het startpunt van de nieuwe cyclus, waaronder ook de Kadernota valt. De eerste stap in dit proces is dat er vanuit de organisatie een groslijst van onderwerpen wordt aangedragen. Deze groslijst bevat alleen de onderwerpen en verder geen uitgewerkte toelichting en/of financiële consequenties. We hebben ervoor gekozen om in eerste instantie alle onderwerpen uit te werken en op basis van de uitwerking verdere keuzes te maken voor het wel of niet opnemen in de Kadernota. De verdere beoordeling van de onderwerpen van de groslijst is vooral gebaseerd op wat volgens ons echt onontkoombaar en noodzakelijk is én tevens passend is binnen een sluitende begroting voor 2026 (zie 2.1.6 en 2.3).

Ondertussen hebben we met u afgesproken dat we in de Kadernota zowel van de door ons gehonoreerde onderwerpen en financiële doorrekening daarvan, als de vervallen onderwerpen en financiële doorrekening laten zien (zie 3.) Voor wat betreft de vervallen onderwerpen hebben we op basis van een aantal criteria een volgorde van prioritering (score) gehangen. Doel hiervan is, dat bij eventueel toekomstige financiële ruimte de Raad kan aangeven om onderwerpen toch mee te nemen in de uiteindelijke begroting(en). Deze criteria staan toegelicht in hoofdstuk 3. In paragraaf 2.1.7 hebben we als samenvatting van de Kadernota de doorrekening opgenomen van de financiële vertaling van de opgenomen onderwerpen naast de ontwikkelingen in bestaand beleid c.a en de ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. In dezelfde paragraaf vindt u ook een doorrekening van het financiële effect van de vervallen onderwerpen op het begrotingssaldo. Samengevat komen we hiermee tot een sluitende begroting voor de jaren 2026 en 2027.

KADERNOTA 2026 - 2029

Vertrekpunt voor deze Kadernota Het vertrekpunt voor deze Kadernota is de meerjarenreeks 2026-2029 uit de begroting 20252028. Naast de gevraagde middelen voor ontwikkelingen in het kader van nieuw beleid is in deze Kadernota ook de meicirculaire 2025 meegenomen. Voor een verdere toelichting verwijzen we u naar paragraaf 2.1 Gemeentefonds.

Uitgangspunten Kadernota De uitgangspunten bij deze Kadernota zijn:

Ontwikkeling begroting Voor het meerjarenperspectief voor de begroting 2026-2029 koersen we vanuit deze Kadernota op een structureel sluitende begroting voor het jaar 2026. Hiermee voldoen we aan het toetsingskader van de provincie om voor 2026 onder repressief toezicht te kunnen vallen. Voor het meerjarenperspectief zullen in de komende tijd nadere lijnen in samenspraak met de Raad worden uitgezet. Zie hiervoor het Raadsvoorstel Strategische Heroriëntatie.

Indexering en prijscompensatie Eerder dit jaar zijn op de LIST de uitgangspunten voor de Kadernota 2026-2029 en de begroting 2026-2029 geagendeerd. Voor de berekening van het netto-effect van de meicirculaire voor deze Kadernota houden we door middel van stelposten rekening met de verwachte loon en prijsstijgingen. De prijsstijgingen van verschillende producten hebben zeker hun impact op onze begroting(en) en jaarrekening(en). Zie hiervoor ook paragraaf 2.1.4; Bestaand beleid.

Algemene uitkering (AU) - nieuw beleid Indien voor nieuw beleid, waaronder de zogenaamde taakmutaties, financiële middelen opgenomen zijn in de algemene uitkering, gaan we uit van een budgettair neutraal effect op het saldo.

Algemene uitkering (AU) - ontwikkelingen in bestaand beleid: Voor areaal, loon- en prijsontwikkelingen zijn financiële middelen opgenomen in de algemene uitkering. Op basis hiervan reserveren we een bedrag in de Kadernota. Hiermee kunnen we onder andere de reeds in deze Kadernota vermelde onderwerpen met betrekking tot bestaand beleid dekken.

Incidentele posten (Algemene Reserve) Voor incidentele lasten (looptijd van 1-3 jaar) met betrekking tot diverse onderwerpen in deze Kadernota hanteren wij de lijn, dat deze ten laste van de algemene reserve (AR) worden gebracht. In de algemene reserve wordt rekening gehouden met deze uitname. Hiermee creëren we een meer zuiver beeld van ons begrotingssaldo. Op grond van de voorschriften hebben we de verantwoordelijkheid om een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. Op basis van dit criterium toetst de Provincie onze

KADERNOTA 2026 - 2029 begroting. Overigens hanteren we de lijn van incidentele posten ten laste van de AR inmiddels al meerdere jaren. Zie hiervoor ook het overzicht van de Algemene reserve vanaf bladzijde 28.

Werkmaatschappij 8KTD (BVO-ICT) Voor ICT werken we nog een periode met elkaar samen in de vorm van een lichte gemeenschappelijke regeling. Inmiddels is de conceptbegroting 2026-2029 van de Werkmaatschappij in de Raad van mei aan de orde geweest. De financiële effecten hiervan zijn in deze Kadernota meegenomen onder bestaand beleid. De tijdelijke samenwerking geeft beide gemeenten de kans zich te oriënteren op een nieuwe inbedding van ICT-taken in de eigen organisatie of elders.

Ombuigingen In het kader van de jaarrekening 2026 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Op basis van de motie van het CDA bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is besloten om het pakket van de nog niet gerealiseerde ombuigingen tegen het licht te houden en de uitkomsten (en verwerking) hiervan mee te nemen in de begrotingen. Voor de begroting 2025 en begroting 2026 en verder resteren nog de volgende ombuigingen: •

Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening

•

Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)

Hieronder in het kort een nadere toelichting op de stand van zaken.

Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening Het halen van de taakstelling voor kostendekkende leges Ruimtelijke ordening is nog onzeker. Dit is vooral afhankelijk van de te maken keuzes en besluitvorming over de (hoogte van de) nieuwe leges op basis van de Omgevingswet. De leges omgevingsvergunningen worden geheven conform de vastgestelde legesverordening. Het jaar 2024 was het eerste jaar waarin de Omgevingswet en de desbetreffende leges van toepassing waren. Op basis van de ervaringscijfers en ook in vergelijking met de hoogte van de leges in omliggende gemeenten zullen de leges de komende jaren in de legesverordeningen worden opgenomen. Het streven naar zoveel mogelijk kostendekkende tarieven wordt aangehouden. Voor 2025, 2026 en volgende jaren wordt nu eerst voortgeborduurd op de cijfers van 2024.

Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen) Deze taakstelling was conform de besluitvorming bij de begroting 2023-2026 verwerkt in de begroting in de begroting 2024-2027. Uitvoering hiervan zou betekenen dat er in 2025, 2026 en 2027 telkens nog 2,5% extra OZB-verhoging boven op de nominale ontwikkeling bij komt. Bij de behandeling van de begroting 2025-2028 is met de Raad afgesproken, dat we gezien het begrotingsresultaat van 2025 en de forse stijging van de afvalstoffenheffing en rioolheffing er voor gekozen hebben, om voor 2025 een bescheiden nominale ontwikkeling voor de OZB tarieven van 2% (prijsindex = 5,1%) door te voeren en de extra verhoging van driemaal 2,5% door te schuiven naar de jaren 2026, 2027 en 2028.

KADERNOTA 2026 - 2029 Dat wil zeggen dat de meeropbrengst voor de jaren 2026, 2027 en 2028 al wel in de begroting 2025-2028 en deze Kadernota is verwerkt.

Business cases In deze Kadernota is een aantal business cases opgenomen. Deze business cases zijn beoordeeld op de mogelijkheden van terugverdienen van de hiervoor te maken kosten, of dekking vanuit andere bronnen. Op dit moment is alleen de Praktijk Ondersteuner Huisarts (POH) vertaald in deze Kadernota. Het betreft de volgende onderwerpen. •

Praktijk Ondersteuner Huisarts (POH)

•

Gebiedsmedewerker Jeugd in de school (GIS)

•

Capaciteit voor projectondersteuning tbv voortgang van (woningbouw)projecten

•

Capaciteit

voor

projectleiding

recht

doen

aan

huidige

ambities

(woningbouw)projecten

Nadere toelichting reeds verwerkte business case Praktijk Ondersteuner Huisarts (POH) Er wordt een uitgewerkte business case opgezet voor de POH (praktijkondersteuner Jeugd bij de huisarts). Vanuit eerdere evaluatie is gebleken dat er een positief effect van de inzet uitgaat. Aan de ene kant levert de inzet tijd op voor de huisarts voor andere zaken. Voor de gemeente betekent de inzet meer aandacht en invloed. Dit kan preventief werken, alsook zorgen voor gerichtere inzet van zorg. De preventie kan bestaan uit meer gerichte en goedkopere jeugdzorg inzet door meer gebruik te maken van algemene voorzieningen. De verwachting is dat de inzet leidt tot lagere jeugdzorgkosten. We verwachten dat de kosten van deze inzet zich dus terug verdienen en voor de Kadernota en begroting budgettair neutraal zijn. De dekking van de inzet van de POH vindt plaats vanuit de beschikbare jeugdbudgetten. Er zal monitoring en evaluatie in de opzet van de business case worden meegenomen.

Nadere toelichting overige business cases Gebiedsmedewerker Jeugd in de school (GIS) Voor 2025 en 2026 zijn de kosten van de inzet van GIS (gebiedsmedewerker Jeugd in de school) incidenteel in de begroting opgenomen. Bij de kadernota 2027 zal er gekeken worden of en zo ja de kosten een structureel karakter moeten krijgen. Dit zou dan middels een business case opgepakt kunnen worden. Analoog aan de POH zodat deze kosten vanuit jeugdbudget gefinancierd kunnen worden. Mogelijk gaat dit ook gelden voor de inzet van de jongerenwerkers in voortgezet onderwijs. Middels monitoring en evaluatie zal één en ander in beeld gebracht worden.

Capaciteit voor projectondersteuning ten behoeve van voortgang van (woningbouw)projecten en Capaciteit voor projectleiding om recht te doen aan huidige ambities (woningbouw)projecten Om de voortgang van onze projecten te waarborgen, is het essentieel dat voldoende capaciteit beschikbaar is voor zowel projectleiding als projectondersteuning. Een mogelijke manier om deze extra capaciteit te financieren, is door plankostenbijdragen en uren die binnen grondexploitaties vallen, als dekking te benutten.

KADERNOTA 2026 - 2029

PROGRAMMA'S - inhoudelijk Voor de thema's "Wonen en werken", "Samenleving" en "Bestuur en dienstverlening" willen we u in hoofdlijnen meenemen in een aantal ontwikkelingen. Daaronder valt ook een aantal ontwikkelingen, die wel op ons afkomen, maar waarvoor in deze Kadernota nog geen middelen worden gevraagd. Zodra er meer duidelijk is over richting, uitwerking, of effect brengen we deze onderwerpen onder de aandacht van de raad.

WONEN EN WERKEN Wonen We werken verder aan ons ambitieuze woningbouwprogramma dat ook een onderdeel vormt van de regionale woondeals. De woondeals zijn door het Rijk, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, ontstaan en het Rijk spant zich hiermee in om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. Op deze manier trekt het Rijk de regie naar zich toe. De minister benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen, welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. Op dit moment zit er een ruim aantal plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden, naast de harde plancapaciteit en de plannen die in procedure zijn. We willen deze lijn, ook vanuit de inzet vanuit eigen grondposities, voortzetten. We leggen daarbij de nadruk op de toevoeging van betaalbare huur en koop en specifieke doelgroepen, zoals starters, kleine huishoudens en statushouders. We doen dit samen met u vanuit de klankbordgroep ‘Versnelling woningbouw’. Omgevingswet De

Omgevingswet

brengt

een

omvangrijke

veranderopgave

met

zich

mee.

Deze

veranderopgave loopt ook na de inwerkingtreding van 1 januari 2024 nog jaren door. In 2025 ontvingen de gemeenten een uitkering in het gemeentefonds voor de uitvoeringskosten van de Omgevingswet. Er volgt nog een stelselevaluatie door het Rijk, waarbij de daadwerkelijk gemaakte kosten in kaart worden gebracht. Het is nog niet bekend of de gemeenten de komende jaren opnieuw een financiële bijdrage ontvangen. Centrumvisie Burgum Voor het centrum van Burgum is eerder door de gemeenteraad een visie vastgesteld. De aandachtspunten, verbeterpunten en de gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een actielijst. Deze actielijst is vertaald in een uitvoeringsprogramma waar door de raad een aantal prioriteiten zijn meegegeven. In april heeft de raad besloten om het eerder vastgestelde voorbereidingsbesluit Centrumvisie Burgum in te trekken. De actielijnen 1 en 2 uit de Centrumvisie Burgum worden opgenomen in een nog op te stellen wijziging van het omgevingsplan, nadat de termijn van voorzienbaarheid (benuttingstermijn) is verstreken. Hierbij wordt verwezen naar het door de raad genomen besluit op 16 april 2025.

KADERNOTA 2026 - 2029

Een andere prioriteit is het verbeteren van de Markt, Passaazje en Schoolstraat. Hiervoor is een centrumplan gemaakt per deelgebied (straat). Hier wordt de laatste hand aan gelegd en de verwachting is dat deze in september 2025 met een investeringsagenda aan de raad wordt voorgelegd, zodat er nog in 2025 een besluit over kan worden genomen. Visie bedrijventerreinen In november 2025 heeft de raad de Locatieverkenning naar een nieuw bedrijventerrein voor de gemeente Tytsjerksteradiel vastgesteld. De voorkeurslocatie is gelegen aan de zuidwestkant van het knooppunt Quatrebras, met een terugvaloptie naar de noordwestkant van het knooppunt. Er is door de raad een voorbereidingskrediet ter hoogte van € 50.000 beschikbaar gesteld voor het aankoopproces van de benodigde grondposities. Het aankoopproces in is uitvoering. Zodra hierover meer duidelijkheid is, wordt de raad hierover geïnformeerd. Verduurzamen bedrijventerrein Burgum-Sumar (Green Deal) Samen met de ondernemers en een externe deskundige partij is een plan van aanpak opgesteld om meer inzicht te verkrijgen in het energieverbruik van de grotere bedrijven nu en in de toekomst (op basis van een toenemende elektrificatie) en de mogelijke netwerkcongestie. Door hierin goed inzicht te verkrijgen kunnen er vroegtijdig maatregelen worden genomen om congestie zoveel mogelijk te voorkomen.

Dat kan mogelijkerwijze door een groepscontract. Maar er zijn wellicht ook andere oplossingsrichtingen in combinatie met batterijopstellingen. Op dit moment kan er (nog) geen gebruik worden gemaakt van de Green Deal. Het traject wordt nu gestart via een subsidiering via de Flex-E regeling. Wij informeren de raad op een later moment over de bevindingen en mogelijke vervolgstappen. Nieuwe milieustraat Momenteel

wordt

gewerkt

aan

een

plan

van

aanpak

voor

noodzakelijke

renovatie/vernieuwing van de milieustraat in Burgum c.a. Dit vraagstuk raakt aan/houdt verband met een bredere en meer integrale heroriëntatie op alle bedrijfslocaties van de buitendienst, waaronder ook de verduurzaming van de gebouwen. Dat vereist een zorgvuldig proces, wat zonder twijfel gaat leiden tot noodzakelijke investeringen. Duurzaamheid kantoorgebouwen (Label C) Een kantoorgebouw moet minimaal energielabel C hebben. Dit betekent een energielabel met een primair fossiel energiegebruik van maximaal 225 kWh per m2 per jaar of een energielabel met de letter C of beter. Voldoet het gebouw niet aan de eisen, dan mag het niet meer als kantoor worden gebruikt. Deze verplichting staat in het Bouwbesluit 2012 en is per 1 januari 2023 een wettelijke taak. We willen voldoen aan onze wettelijke taak voor wat betreft het toezicht en de handhaving op het zogenaamde Label C van gebouwen. Ook willen wij hiermee voldoen aan het uitgesproken ambitieniveau op het terrein van duurzaamheid.

KADERNOTA 2026 - 2029 Vanuit het Rijk wordt structureel slechts € 2.000 voor onze gemeente beschikbaar gesteld ten behoeve van deze taak. Hiervoor kan ongeveer 20 uur toezicht worden ingekocht waarbij er vier bedrijven kunnen worden gecontroleerd. Dat is (te) weinig. We gaan onderzoeken hoe we dit binnen de bestaande capaciteit gaan opvangen. Mocht dit niet lukken dan komen we hier in het kader van de begroting op terug. Versnelling Duurzaamheidsagenda en optimaliseren Energieloket In het raadsprogramma 'Samen in actie voor Tytsjerksteradiel' heeft de raad aangegeven zoveel mogelijk actief in te willen zetten op het helpen van inwoners bij het verduurzamen. De raad heeft het college daartoe de opdracht gegeven om met een actieplan Versnelling duurzaamheidsagenda naar de raad te komen. Daarin moet inzichtelijk worden gemaakt wat de verschillende doelgroepen zijn en welke maatregelen, passend bij de doelgroep, hiervoor nodig zijn. De raad wil optimaal gebruik maken van alle beschikbare (Rijks)regelingen en daarnaast als gemeente het voorbeeld zijn op het gebied van duurzaamheid door vaart te maken met de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen. Wij willen in het derde kwartaal van dit jaar een werksessie organiseren met de raad en de mienskip over de voortgang van de Duurzaamheidsagenda en de Transitievisie Warmte.

Er is de afgelopen jaren veel in gang gezet en met de raad en de mienskip kunnen we kijken waar versnelling wenselijk én, gelet op bijvoorbeeld de netcongestie, mogelijk is. De uitkomsten van de werksessie leiden tot een actieplan en worden daarnaast meegenomen in de evaluatie van de Duurzaamheidsagenda in 2024. Vooruitlopend op het actieplan, willen wij blijvend inzetten op maximale ondersteuning van de mienskip daar waar mogelijk. In Tytsjerksteradiel beschikken we over een uniek platform van energie initiatieven. In de praktijk merken we dat de ondersteuning hiervan in toenemende mate tijd en specialistische kennis vraagt, omdat er steeds meer initiatieven door vrijwilligers in de mienskip worden opgepakt. Deze initiatieven zijn cruciaal in het bereiken van onze doelstelling om in 2040 een energieneutrale gemeente te zijn. Om tot een stevige, integrale aanpak te komen op het terrein van duurzaamheid en de mienskip optimaal te ondersteunen bij initiatieven hebben we besloten een programma Duurzaamheid te starten waarin alles rondom het thema duurzaamheid samenkomt. Zo kan er eenduidig op de totale opgave worden gestuurd en zullen beleid en uitvoering elkaar versterken. We verwachten de ondersteuning aan initiatieven binnen de beschikbare Rijksmiddelen te kunnen vormgeven.

Mocht echter uit het nader uit te werken programma toch een tekort aan middelen blijken, dan komen we hier zo spoedig mogelijk bij u op terug. In het doorontwikkelplan van het energieloket kwam naar voren dat we willen werken naar een centraal, gemeentelijk energie-, duurzaamheidsplatform waar inwoners terecht kunnen voor informatie en ondersteuning over deze thema’s, zowel digitaal als persoonlijk. Dit is een afdeling overstijgend project onder het programma “Duurzaamheid”. De thema’s die aan bod komen in dit platform zijn: warmtetransitie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, energiearmoede, duurzame mobiliteit, circulariteit, Fair Trade, Global Goals. Om bij de ontwikkeling focus aan

KADERNOTA 2026 - 2029 te brengen wordt er eerst gericht ingezet op het thema Warmte met als doel om uit te breiden naar alle onderwerpen die duurzaamheid aangaat. Uiteindelijk krijgt elk thema van het programma “Duurzaamheid” dus een plaats in het platform. Door focus aan te brengen kan het platform beheerst groeien. Ook hiervan verwachten we binnen de bestaande middelen ruimte te vinden. Mocht dit uit de analyse en advies blijken dat hier meer voor nodig is, dan komen we ook voor dit thema bij u terug. Groen beleidsplan Om het groenonderhoud op het huidige ambitieniveau kunnen uitvoeren en daarnaast de risico's op takbreuk bij onze bomen te reduceren tot het normale niveau zijn meer financiële middelen nodig. Dit is verwoord in het Groenbeleidsplan 2025. In het groenbeleidsplan dat opiniërend aan de raad is voorgelegd zijn ambities opgenomen die uitvoering geven aan het vastgestelde Beleidsplan Biodiversiteit, bestrijding van invasieve exoten en Jacobskruiskruid en het verbeteren van het beeld van het groenonderhoud. Gelet op het huidige financiële perspectief is het Groen beleidsplan in eerste instantie door ons niet financieel vertaald in deze Kadernota en op de lijst met vervallen onderwerpen geplaatst.

SAMENLEVING Participatiewet in Balans Een ontwikkeling waar we mee te maken krijgt is het wetsvoorstel Participatiewet in Balans. Het doel van dit wetsvoorstel is om de Participatiewet te vereenvoudigen, mensen centraal te stellen, uit te gaan van vertrouwen en gemeenten meer ruimte te geven om te kijken wat mensen (aan)kunnen. Het wetsvoorstel moet nog langs de Eerste Kamer. De vraag is of de val van het kabinet invloed heeft op de besluitvorming. Uiteraard houden we goed in de gaten wat de wet voor onze gemeente gaat betekenen en bereiden we ons daar op voor. Wat eventuele financiële consequenties zijn, is nog onbekend. Kosten Jeugdhulp In het jaar 2024 werden geconfronteerd met fors hogere uitgaven voor jeugdhulp. Waar in eerste instantie de gedacht was dat deze verhoging vooral incidenteel van aard was en vooral veroorzaakt werd door de nieuwe contracten die Sociaal Domein Fryslân (SDF) met aanbieders heeft afgesloten, blijkt er wel degelijk een forse structurele doorwerking te zijn. Onze gemeente staat hier niet alleen, de toenemende kosten van jeugdhulp voor gemeenten is een landelijk probleem. Als individuele gemeente en ook in samenwerking met de andere Friese gemeenten en het SDF proberen we grip op de kosten te krijgen en handelingsperspectief te bieden. Onderwijshuisvesting Eind 2025, begin 2026 wordt het Integraal Huisvestingsplan opgeleverd.

Hiermee krijgen we zicht op de toekomstige investeringen en exploitatielasten. De Multifunctionele Centra (MFC) in Tytsjerk en Jistrum zijn inmiddels (of bijna) opgeleverd. In Garyp wordt onderzocht wat de mogelijkheden voor een MFC zijn en in vele andere kernen liggen uitdagingen ten aanzien van onderwijshuisvesting.

Denk

daarbij

aan

Trynwâlden,

Eastermar,

Hurdegaryp

Noardburgum.

KADERNOTA 2026 - 2029

Brede visie maatschappelijk vastgoed Er ligt een grote opgave in de gemeente voor het (duurzaam) ontwikkelen, verbouwen en in stand houden en (duurzaam) van het maatschappelijk vastgoed (waaronder dorpshuizen en schoolgebouwen). Deze ontwikkeling gaat verder dan alleen het verduurzamen van gebouwen. Er is een bestuursopdracht in voorbereiding om voor dit vraagstuk een integrale aanpak op te stellen. Sociale basis De huidige subsidieregeling sociale basis loopt per 2027 af. In de loop van 2025 wordt daarom een evaluatie opgestart van de visie en de subsidieregeling. De uitkomsten van deze evaluatie vormen de input voor het vervolg en zullen ter zijnde tijd aan de colleges worden voorgelegd. Door hiermee in de loop van 2025 te beginnen is er voldoende tijd voor een zorgvuldig proces en kan tijdig gecommuniceerd worden met partijen die gedurende meerdere jaren subsidie ontvangen voor de activiteiten die zij uitvoeren.

BEDRIJFSVOERING / OVERHEAD Organisatieontwikkeling In 2025 is de nieuwe organisatie gestart op basis van de koers "Dit binne wy", vastgesteld door de Raad. Voor de periode 2025-2026 is een ontwikkelagenda opgesteld met twee hoofdthema’s: (1) medewerkers, leidinggevenden en cultuur, en (2) een toekomstbestendige organisatie. Het eerste jaar staat in het teken van opstarten en het op orde brengen van de organisatie, met aandacht voor het opnieuw inregelen van het werk, de teams en de bedrijfsvoering. Tegelijkertijd worden de eerste stappen gezet in de organisatieontwikkeling. In 2026 bouwen we voort op deze ontwikkeling. Belangrijke thema’s voor dat jaar zijn onder andere participatie, dienstverlening (inclusief implementatie van de dienstverleningsvisie en wet WMBEV), en het uitvoeren van een medewerkerbelevingsonderzoek. Andere speerpunten zijn leiderschapsontwikkeling, projectmatig en programmatisch werken, bewust organiseren van werk, aantrekkelijk werkgeverschap, datagedreven werken en inclusief werkgeverschap. Voor het medewerkerbelevingsonderzoek vragen we in deze Kadernota incidenteel specifiek budget aan. De overige thema’s worden binnen bestaand budget uitgevoerd of vereisen eerst verdere planvorming. Indien aanvullend budget nodig blijkt, zal dit ter besluitvorming aan de Raad worden voorgelegd.

We hebben de Raad eerder al deelgenoot gemaakt van de zorgen die we al jaren hebben over de organisatie. Er is al geruime tijd sprake van een hoge werkdruk en die is onverminderd hoog gebleven door onder andere de ontvlechting van de werkmaatschappij en de vele personele wisselingen. Toch hebben we kunnen constateren dat de vacatures veelal met vast personeel ingevuld kunnen worden. Dit jaar staat de opbouw van de nieuwe organisatie centraal. Vanuit de gedachte: eerst de basis op orde brengen, is ervoor gekozen om zoveel als mogelijk de openstaande plekken in te vullen en te werken aan een sterke nieuwe organisatie. Daarbij staan verder terugdringen

KADERNOTA 2026 - 2029 inhuur en ziekteverzuim centraal. Voor de kadernota worden er op bedrijfsvoering geen directe capaciteitsvragen gesteld. Door prioriteitstelling in taken proberen we eventuele tekorten in de personele bezetting op te vangen. Wel vragen zaken die al een tijdje vooruitgeschoven zijn om incidentele financiering. Ontwikkelingen ICT In 2024 is besloten om ICT voor een periode van drie jaar niet te ontvlechten. In die drie jaar zal onderzoek moeten uitwijzen hoe ICT in de toekomst moet worden georganiseerd. Vanwege de keuze om voorlopig door te gaan binnen de werkmaatschappij (BVO-ICT) hebben we de splitsing van sommige infrastructurele werkzaamheden uitgesteld als ook het splitsen van applicaties en systemen die overkoepelend worden ingezet. We brengen nu logische scheidingen aan, die later mogelijk fysieke scheidingen vereisen en daardoor investeringen in extra hardware. Of dit moet gebeuren, hangt af van de keuze die uiteindelijk gemaakt wordt op basis van het onderzoek. Uiteraard heeft dit dan direct gevolgen voor de kosten die nog moeten worden gemaakt. Geld is nodig voor onderzoek en mogelijk voor implementatie van keuzes na 2027. In de projectbegroting voor ontvlechting is voor incidentele kosten een bedrag van € 3.000.000 opgenomen.

Voor de eerste fase van ontvlechting is voor 2024 en 2025 een investering van € 1.300.000 vereist, waarvan in 2024 € 881.000 is uitgegeven en nog € 419.000 resteert voor 2025. Voor de tweede fase van ontvlechting is nog een bedrag van € 1.700.000 nodig. In deze fase zullen nog kosten worden gemaakt voor hardware en diverse applicaties, die vanwege wettelijke verplichtingen niet eerder konden worden gesplitst. Digitalisering ICT Door toename van digitalisering krijgt ICT een steeds grotere rol binnen het gemeentelijk landschap en -dienstverlening. Deze digitalisering heeft niet alleen een impact op het gemeentelijk beheer ervan, maar vraagt ook aandacht voor risicoanalyses en mogelijk aanvullende maatregelen wat betreft informatieveiligheid. De aankomende BIIO2/NIS2 wetgeving geeft hier vervolg aan, waarbij van gemeenten wordt verwacht dat zij meer eigenaarschap nemen betreffende risicosturing en risicocontrole. Dit kan zich vertalen in toename van technische maatregelen met bijkomende investeringen.

KADERNOTA 2026 - 2029

KADERNOTA 2026 - 2029 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze Kadernota in één oogopslag geeft u informatie over de effecten van bestaand en nieuw of gewijzigd beleid voor de komende jaren van de gemeente Tytsjerksteradiel. (alle bedragen x € 1.000). Negatief bedrag = nadelig, positief bedrag = voordelig. STARTSALDO KADERNOTA

2026

2027

2028

2029

Vastgestelde meerjarenbegroting (nov. 2024)

- 837

- 208

- 357

- 15

Ontwikkeling gemeentefonds

1.404

1.039

- 1.150

- 746

Ontwikkeling bestaand beleid

Ontwikkeling nieuw of gewijzigd beleid

- 493

0. Bestuur en ondersteuning

- 15

1. Veiligheid

- 478

2. Verkeer, vervoer en waterstaat

5. Sport, cultuur en recreatie

6. Sociaal domein

EINDSALDO KADERNOTA

137

396

- 1.960

- 1.228

Nieuw of gewijzigd beleid per inwoner (in hele euro's) *

- 15

8. Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Overhead

Vervallen onderwerpen In onderstaande tabel is het financieel perspectief van de Kadernota 2026-2029 gepresenteerd indien ook alle vervallen onderwerpen zouden zijn meegenomen. EINDSALDO KADERNOTA

- 1.383

- 1.269

- 3.918

- 3.334

KADERNOTA 2026 - 2029

2 KADERNOTA 2026-2029 2.1 Ontwikkelingen Kadernota 2026-2029 2.1.1 Startsituatie Het vertrekpunt voor deze Kadernota is de meerjarenreeks 2026-2028 uit de begroting 20252028. In deze Kadernota nemen we zowel de ontwikkeling in bestaand als in nieuw beleid mee. Daarnaast hebben we op grond van de meicirculaire 2025 de ontwikkelingen in het kader van de Algemene Uitkering geactualiseerd.

Startsaldo Kadernota

2026

2027

2028

2029

- 837

- 208

- 357

- 15

2.1.2 Tussentijdse raadsbesluiten Er zijn geen tussentijdse raadsbesluiten genomen met invloed op het begrotingssaldo tussen het moment van vaststellen van de begroting 2025-2028 en de Kadernota 2026-2029.

Tussentijdse raadsbesluiten

2026

2027

2028

2029

2.1.3 Gemeentefonds Elk jaar is de inhoud van de meicirculaire van het ministerie van BZK van groot belang voor de inkomstenkant van de gemeentebegroting. In deze circulaire schetst het ministerie namelijk de financiële kaders die gelden voor de nieuwe begrotingsjaren. Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires. De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, de septembercirculaire geeft de vertaling van de Miljoenennota en de decembercirculaire is op basis van de Najaarsnota en rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De meicirculaire 2025 is woensdag 28 mei verschenen. Deze circulaire bevat informatie over de demping terugval in het gemeentefonds, tekorten in het budget voor jeugdzorg en de actualisatie van het volume accres en LPO accres op basis van de Voorjaarsnota 2025.

KADERNOTA 2026 - 2029 De doorrekening van de meicirculaire geeft het volgende positieve beeld. Hierbij is wel rekening gehouden met het bijstorten in de stelpost loon en prijsontwikkelingen en nog een reservering voor mogelijke loon- en prijsontwikkelingen die nog niet voor deze Kadernota in beeld zijn gebracht. Te zijner tijd komen we daar in het kader van de begroting 2026-2029 op terug.

Ontwikkeling gemeentefonds

2026

2027

2028

2029

1.404

1.039

- 1.150

- 746

Op basis van de meicirculaire maken we eerst een zogenaamde brutoberekening. Deze berekening houdt in dat we op basis van de nieuwe ontwikkelingen in de meicirculaire bepalen wat het nieuwe bedrag is voor de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Deze nieuwe uitkomst zetten we af tegen de berekening van de begroting 2025-2028. Daarna gaan we bepalen, waar we voor de begroting 2026-2029 rekening mee moeten houden als ontwikkelingen. Dit betreft voor deze circulaire loon-, prijs en accres ontwikkeling. ontwikkelingen Jeugd en taakmutaties. Hiervoor nemen we stelposten op en zo komen we op de zogenaamde nettoberekening. Deze uitkomst heeft invloed op het begrotingssaldo. De netto ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds is als volgt opgebouwd. Ontwikkeling Algemene uitkering gemeentefonds obv meicirculaire

2026

2027

2028

2029

(x € 1.000) Berekening algemene uitkering meicirculaire 2025

76.577

76.686

74.476

75.233

Berekening algemene uitkering begroting 2025-2028

69.805

70.284

70.263

70.616

Bruto toename

6.772

6.402

4.213

4.617

Loon- , prijs- en accresontwikkelingen begroting 2026

-2.800

Ontwikkelingen Jeugd

-2.500

Taakmutaties

-68

-63

Netto toename

1.404

1.039

-1.150

-746

waarvan te reserveren voor

We hebben ervoor gekozen om vanuit de bruto toename van de algemene uitkering voor de begroting 2026-2029 voor de volgende onderdelen middelen te reserveren: •

Loon-, prijs en accresontwikkelingen begroting 2026

•

Ontwikkelingen Jeugd

•

Taakmutaties

Loon-, prijs en accresontwikkelingen begroting 2026 De basis voor de begroting 2026-2029 is de begroting 2025-2028. Deze begroting is in zogenaamde constante prijzen opgesteld (prijspeil 2025). Dat wil zeggen dat we voor de

KADERNOTA 2026 - 2029 begroting 2026-2029 zowel voor de lasten als de baten de begroting moeten vertalen naar het verwachte prijspeil voor 2026. Hiervoor werken we net als vorig jaar met een stelpost voor loon- prijs en accresontwikkelingen. Gedurende de werkzaamheden voor de begroting 20262029 beoordelen we voortdurend welke ontwikkelingen in het bestaand beleid onder deze categorie vallen. Straks bij het vaststellen van de begroting bepalen we of er een restant of tekort is op deze post. In beide gevallen verrekenen we dat met het begrotingssaldo. In 2025 hadden we een stelpost van € 3,8 miljoen. Uiteindelijk is er voor € 3,2 miljoen gebruik gemaakt van deze post. Voor 2026 gaan we op basis van de verwachte ontwikkelingen ervan uit dat we een stelpost van € 2,8 miljoen nodig hebben.

Ontwikkelingen Jeugd Het kabinet heeft in de Voorjaarsnota 2025 middelen toegevoegd aan het gemeentefonds voor de jaren 2025, 2026 en 2027. Daarmee is voor deze jaren de belangrijkste financiële klem voor gemeenten weggenomen. Per 2028 wijzigt het financiële beeld. Het kabinet gaat ervan uit dat de maatregelen uit de Hervormingsagenda dan hun beoogde effect zullen hebben. Daarnaast wil het kabinet inzetten op extra maatregelen om de kosten van het stelsel verder te beheersen. In de begrotingswijzigingen van juni hebben we voor 2025 al een voorlopig verwachte nadelige ontwikkeling meegenomen van € 1,1 miljoen. Of dit voldoende voor 2025 is, is nu nog niet bekend. We komen hier in de loop van 2025 nog op terug. We hebben verschillende doorrekeningen gemaakt voor een verwachte uitkomst van de middelen voor Jeugd. Deze schommelen tussen de € 1,1 miljoen en € 3,2 miljoen. Ons voorstel is om voor de Kadernota 2026-2029 en de begroting 2026-2029 eerst uit te gaan van een bedrag van € 2,5 miljoen aan te verwachten meerkosten ten opzichte van de huidige begroting. Vanuit de VNG is enerzijds in het overleg met het kabinet het belang van een financieel houdbaar

stelsel

onderschreven

medeverantwoordelijkheid

hiervoor

gedeeld.

Tegelijkertijd heeft de VNG serieuze vraagtekens geplaatst bij de haalbaarheid van de reeks zoals die nu vanaf 2028 vertaald is via de meicirculaire 2025 in de Algemene uitkering van het gemeentefonds. Het doorvoeren van deze reeks vergt ingrijpende wijzigingen binnen het stelsel en bijbehorende wetswijzigingen. Denk bijvoorbeeld aan de inperking van de reikwijdte van de jeugdzorg. De inwerkingtreding van het desbetreffende wetsvoorstel is voorzien voor midden 2027. Het zal daarna nog de nodige tijd vergen voordat dit werkelijk (financieel) effect sorteert. Voor de overige initiatieven geldt hetzelfde. De VNG heeft daar (nog) niet mee ingestemd. Kortom, wij achten de nu vanaf 2028 voorziene reeks te ambitieus. Daarnaast wordt er geen indexatie van de kosten voor jeugdzorg toegepast, zoals dit door de deskundigencommissie was aanbevolen. De VNG heeft uitgesproken dat gemeenten in lijn met artikel 108, lid 3 Gemeentewet verantwoordelijkheid nemen voor de ontwikkelingen en initiatieven die binnen de eigen invloedsfeer van gemeenten vallen. Dat is niet het geval voor het financiële risico voor zaken die buiten de directe invloedsfeer van gemeenten liggen.

KADERNOTA 2026 - 2029

Meer concreet hebben het kabinet en de VNG afgesproken de deskundigencommissie Van Ark te vragen om vervroegd in het eerste kwartaal van 2027 een uitspraak te doen over haalbaarheid van het financieel kader vanaf 2028. Met de vermelde afspraken is voor de periode 2025 tot en met 2027 met de inzet van kabinet en VNG en de steun van beide Kamers de financiële druk bij gemeenten in de komende jaren voor een aanzienlijk deel weggenomen. Dat biedt de ruimte om de inzet op de transformatie van het jeugdstelsel samen met het rijk en de partners te versterken. Gemeenten hebben daarin een cruciale rol en zijn in staat het verschil te maken. Tegelijkertijd zijn we ervan doordrongen dat met de Voorjaarsnota 2025 en de aanvullende afspraken nog niet alle problemen zijn opgelost en er een gat resteert. Samen met het rijk en de partners moeten we anticiperen op de fase daarna. De komende tijd is het zaak om stappen te zetten die gemeenten in staat stellen ook na 2028 hun rol en verantwoordelijkheden ten volle te kunnen waarmaken.

Taakmutaties Daarnaast zijn voor een viertal taakmutaties middelen opgenomen. Onze lijn is dat we deze middelen voorlopig reserveren en vervolgens later op basis van concrete plannen overhevelen naar de desbetreffende programma's. In het onderstaande overzicht hebben we de bruto toename meer in detail in beeld gebracht. Hierin is bijvoorbeeld goed te herkennen wat het effect van de maatregelen voor Jeugd op basis van de Voorjaarsnota is. We zien hiervoor de jaren 2026 en 2027 een forse toename, echter vanaf 2028 weer een enorme terugval in de middelen. Bruto toename in detail

2026

2027

2028

2029

3.844

3.623

3.483

3.831

Demping terugval gemeentefonds

693

741

728

734

Tekorten voor rekening Rijk

727

738

741

743

Groeipad maatregelen Hervormingsagenda

863

790

Eigen bijdrage jeugdzorg

-428

-429

Sturen op trajectduur jeugdzorg

-112

Indexeren opbrengst Hervormingsagenda

-834

-837

Hervormingsagenda Jeugd

578

446

515

567

Totale ontwikkeling Jeugd

2.861

2.715

668

724

Kinderopvang pleegouders

Aanpassen regeling dienstverlening aan huis

Antidiscriminatie voorzieningen

Impulsbudget sociale infrastructuur

Totaal taakmutaties

6.773

6.401

4.214

4.618

Ontwikkelingen algemeen Loon, prijs en accres ontwikkelingen VJN 2025 Mutaties Jeugd

Taakmutaties

Totaal bruto toename

KADERNOTA 2026 - 2029

2.1.4 Bestaand beleid In deze Kadernota is eveneens een aantal ontwikkelingen meegenomen ten aanzien van het bestaand beleid. Dit betreft ontwikkelingen op de bestaande begrotingsposten niet zijnde loon- en prijsontwikkelingen (zie 2.1.5). Deze wijzigingen hebben over het algemeen een effect op het begrotingssaldo, maar niet in alle gevallen. De belangrijkste ontwikkelingen betreffen: •

Actualiseren budget Ondernemingsraad (83.000 N)

•

Begroting 2026 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (38.000 N)

•

Beheerplan verhardingen 2024-2028 (232.000 V)

Per saldo met de overige ontwikkelingen geeft dit het onderstaand effect op de begroting.

Ontwikkelingen bestaand beleid

2026

2027

2028

2029

2.1.5 Ontwikkeling lopende prijzen In deze paragraaf schetsen we de ontwikkelingen van de loon- en prijsontwikkelingen in relatie tot de hiervoor opgenomen stelpost berekend op basis van de meicirculaire 2025. We gaan ervan uit dat de stelpost toereikend is voor deze ontwikkelingen. We komen hier bij de begroting 2026-2029 op terug. Op dit moment zijn nog niet alle loon en prijsontwikkelingen bekend. De nu al ingebrachte wijzigingen met betrekking tot bestaand beleid, voortvloeiend uit loonen prijsontwikkelingen c.a. hebben geen effect op het begrotingssaldo. De ontwikkelingen lopende prijzen zijn divers van aard en betreffen onder meer de actualisering van de salariskosten en werkbudgetten. Deze ontwikkelingen brengen we ten laste van de stelpost. In aanloop naar de begroting 2026-2029 gaan we deze ontwikkelingen nogmaals kritisch onder de loep nemen. In deze fase was het actualiseren van de begroting vooral bedoeld om voor de Kadernota een zo volledig mogelijke “foto” te maken van hoe we er op dit moment financieel voorstaan.

KADERNOTA 2026 - 2029 Vandaar dat we in de Kadernota 2026-2029 deze ontwikkelingen nog neutraal hebben opgenomen.

Ontwikkeling lopende prijzen

2026

2027

2028

2029

2.1.6 Nieuw of gewijzigd beleid In deze Kadernota zijn diverse ontwikkelingen van nieuw of gewijzigd beleid meegenomen. Deze zijn gecategoriseerd in: •

onontkoombaar

•

noodzakelijk

•

wenselijk

De financiële ontwikkeling hiervan vindt u terug in onderstaand overzicht. Ontwikkelingen nieuw of gewijzigd beleid

2026

2027

2028

2029

TOTAAL

- 493

1. onontkoombaar

vragend (nadelig)

- 276

2. noodzakelijk

vragend (nadelig)

- 133

3. wenselijk

vragend (nadelig)

- 15

nog onbekend

vragend (nadelig)

- 70

Meegenomen en vervallen onderwerpen Gelet op het financiële perspectief hebben we ervoor gekozen om de nullijn te hanteren, tenzij we het verantwoord vonden om een aantal ontwikkelingen wel mee te nemen. Dit betreft de volgende onderwerpen: •

Uitvoering bestaand beleid Bibob

•

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. afhandeling klachten, meldingen, jeugd en evenementen

•

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. handhaving

•

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. veiligheid

•

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. vergunningverlening

•

POH-Jeugd

Niettemin zijn in deze Kadernota ook ontwikkelingen van nieuw of gewijzigd beleid vermeld die in principe niet in de nieuwe begroting verwerkt zullen worden. We willen ze echter, voorzien van prioritering, wél onder de aandacht van de raad brengen, zoals eerder ook met de Raad is afgesproken. 22

KADERNOTA 2026 - 2029 Aan deze onderwerpen is op basis van een aantal criteria wel een volgorde van prioritering (score) gehangen. Doel hiervan is, dat bij eventueel toekomstige financiële ruimte de Raad kan aangeven om onderwerpen toch mee te nemen in de uiteindelijke begrotingen. Deze onderwerpen zijn niet verwerkt in de tellingen. Een verdere toelichting op de onderwerpen vindt u in BIJLAGE II. De volgende onderwerpen zijn vervallen: - Applicatie voor datamonitoring t.b.v. grip op uitgaven en kosten jeugd [Nr. 06.04] - Behandeling bodemrapporten en - bodemsaneringsprojecten [Nr. 07.03] - Beheerplan Oeverbescherming c.a. [Nr. 02.02] - Beschermen van informatie binnen de organisatie [Nr. 00.05] - Bijhouden data verkeersborden [Nr. 02.04] - Brug Eastermar [Nr. 02.01] - Budget algemene kosten grondzaken [Nr. 08.08] - Capaciteit aansturing team Omgeving [Nr. 08.05] - Capaciteit voor grondzaken t.b.v. werkvoorraad en ambities [Nr. 08.01] - Capaciteit voor projectleiding t.b.v. huidige ambities (woningbouw)projecten [Nr. 08.04] - Capaciteit voor projectondersteuning t.b.v. voortgang van (woningbouw)projecten [Nr. 08.03] - Digitale kaart recreatie en toerisme [Nr. 05.02] - GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) [Nr. 06.03] - Groen beleidsplan [Nr. 05.01] - I en A - ICT: toekomstige investeringen [Nr. 00.04.07] - Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP) [Nr.

04.01] - Koppeling Platform Slappe Bodem - Funderingsloket [Nr. 08.06] - MFC's [Nr. 06.02] - Nieuwe functie regelanalist / geo-adviseur [Nr. 08.09] - Nieuwe millieustraat [Nr. 07.01] - Omzetten formatie teamassistent van incidenteel naar structureel [Nr. 08.10] - Ontwikkelaar milieu specialisatie geluid [Nr. 08.11] - Ontwikkelaar milieu specialisatie stikstof [Nr. 07.04] - Ontwikkeling bedrijventerrein [Nr. 03.01] - Programmavoorbereiding Buitengebied / Landschapselementen [Nr. 08.07] - Regionale samenwerking [Nr. 00.01] - Teammanager ro en vergunningen [Nr. 08.13] - Teammanager THV [Nr. 01.05] - Uitbreiding formatie Management-Informatiespecialist [Nr. 06.05] - Uitvoering beleidstaken evenementen en alcoholwet [Nr. 01.06] - Uitvoeringsplan verbeteren Schoolstraat, Passaazje en Markt (Centrum visie Burgum) [Nr. 03.02] - Verduurzaming van bij de gemeente in eigendom zijnde gebouwen [Nr. 05.03] - Water Rioleringsplan [Nr. 07.02]

KADERNOTA 2026 - 2029 Hieronder ziet u het effect voor het financieel perspectief wanneer de vervallen onderwerpen wél zouden worden verwerkt in de begroting. Ontwikkelingen nieuw of gewijzigd beleid inclusief vervallen onderwerpen TOTAAL

2026

2027

2028

2029

- 2.013

- 2.158

- 2.451

- 2.599

1. onontkoombaar

vragend (nadelig)

- 351

- 449

- 499

- 549

2. noodzakelijk

vragend (nadelig)

- 939

- 980

- 1.038

- 986

3. wenselijk

vragend (nadelig)

- 654

- 659

- 844

- 994

nog onbekend

vragend (nadelig)

- 70

2.1.7 Samenvatting Kadernota Samengevat ziet de Kadernota er als volgt uit: Recapitulatie

2026

2027

2028

Stand meerjarenbegroting 2026-2029

- 837

- 208

- 357

- 15

Ontwikkelingen inkomsten Gemeentefonds

1.404

1.039

- 1.150

- 746

- 14

- 83

- 84

- 83

- 10

-8

- 38

232

216

201

185

Beleidsplan biodiversiteit [21.03]

Budget Veilig wonen [21.02]

KIK Burgum [21.30]

- 10

Ontwikkelingen in bestaand beleid Aanpassen huurinkomsten c.a. Schoolstraat 90 Burgum [21.32] Aanpassing verkiezingsbudget gemeenteraad [21.12] Actualisatie begroting 2026 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân [21.13] Actualiseren budget Ondernemingsraad - Raad 1604-2025 [21.08] Actualiseren budgetten Interne Dienstverlening [21.10] Actualisering Arbobudget [21.07] Actualisering budget Ruimtelijke Ordening - Raad 16-04-2025 [21.05] Begroting 2026 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân [21.39] Beheerplan verhardingen 2024-2028 [21.06]

Kosten wervingsprocedure nieuwe Burgemeester [21.29] Omgevingswetmiddelen 2026 [21.27]

2029

KADERNOTA 2026 - 2029 Opheffen voorziening conservering bruggen

- 27

Ontwikkelingen nieuw of gewijzigd beleid

- 493

00. Bestuur en ondersteuning

- 15

Burgerparticipatie

- 15

Ondersteuning ten behoeve van Regiodeal

Uitvoering Visie op Dienstverlening

00.04 Overhead

HR - Medewerkers tevredenheidsonderzoek (MTO)

01. Veiligheid

- 478

Uitvoering bestaand beleid Bibob

- 46

- 133

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. handhaving

- 115

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. veiligheid

- 115

- 70

05. Sport, cultuur en recreatie

Subsidie het Achterland

06. Sociaal Domein

POH Jeugd in de Huisartsenpraktijk

08. Vrosh

Herzien oude vastgoedcontracten

[21.28] Vakliteratuur budgetten sociaal domein naar facilitair [21.01] Verhogen budgetten bedrijfsvoering afd. VTHV [21.16] Voorziening Baggeren [21.23]

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. afhandeling klachten, meldingen, jeugd en evenementen

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. vergunningverlening 02. Verkeer, vervoer en waterstaat Coördinatie gevolgen netcongestie c.a. en borgen gemeentelijke belangen bij externe projectontwikkelaars

Noot: Door afronding per onderwerp kunnen op totaalniveau kleine verschillen ontstaan SALDO KADERNOTA

137

396

- 1.960

- 1.228

KADERNOTA 2026 - 2029 Voor de onderwerpen, die incidenteel van aard zijn, hanteren we de lijn, dat deze lasten ten laste van de Algemene reserve worden gebracht. Voor de Kadernota 2026-2029 betreft dat de volgende onderwerpen: Onderwerp

2026

2027

2028

2029

Kadernota 2026-2029 Integraal huisvestingsplan; haalbaarheid en locatie onderzoeken

-60

Subsidie het Achterland

-30

Herzien oude vastgoedcontracten

-73

Medewerkerstevredenheidsonderzoek

-30

Uitvoering Visie op dienstverlening

-38

Burgerparticipatie

-63

Ondersteuning ten behoeve van Regiodeal

-58

Totaal

-352

-244

-30

De bovenstaande onderwerpen inclusief hun financieel beslag op de Algemene reserve vindt u terug in de volgende paragraaf waarin een totaaloverzicht is opgenomen van alle daadwerkelĳke onttrekkingen in 2024 en geplande onttrekking voor de jaren vanaf 2025.

KADERNOTA 2026 - 2029

2.2 Reserves en weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen: •

weerstandscapaciteit

•

risicobeheersing

Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Weerstandscapaciteit bestaat uit incidentele weerstandscapaciteit en structurele

weerstandscapaciteit. De reserves beschouwen we als structurele weerstandscapaciteit. Voor incidentele lasten (looptijd van 1-3 jaar) met betrekking tot diverse onderwerpen in deze Kadernota hanteren wij de lijn, dat deze ten laste van de Algemene Reserve worden gebracht. In de Algemene Reserve wordt rekening gehouden met deze uitname. Dit leidt tot de volgende geactualiseerde ontwikkeling van de Algemene Reserve waarbij rekening is gehouden met het rekeningresultaat 2024.

KADERNOTA 2026 - 2029

Verwachte ontwikkeling algemene reserve (bedragen x € 1.000)

2024

Stand begin van het jaar

32.064

Storting rekeningresultaat 2023

2025

2026

2027

2028

2029

40.081

37.342

39.800

38.471

38.233

7.740

Storting rekeningresultaat 2024

4.870

Begroting 2025-2028

3.545

-837

-208

-357

Gebiedsontwikkeling Centrale As (2e fase)

-16

-245

Data op orde

-43

-25

Alde Feanen herinrichting 2e en 3e uitvoeringsfase

-102

-263

Actualisering locatiedossiers op het onderdeel bodem (KN 2020-2023 7.02)

-3

Vastgoed registratiesysteem (KN 2020-2023 8.01)

-25

Bijdrage aan Karakteristieke panden (KN)

-35

Bijdrage ontmoetingscentrum Gytsjerk

-85

Kosten harmoniseren beleid en uitvoering en optimaliseren van processen (Omb. 5.1)

-68

Aanpassing brug Eastermar (KN 2022-2025; 02.04)

-137

Aanjagen toerisme (KN 2022-2025; 03.05)

-10

-53

-34

Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier (KN 2022-2025; 07.08)

-8

-10

Uitvoering woningbouwprogrammering (KN 2022-2025; 08.05)

-44

Inspecties en constructieve veiligheid bruggen; (KN 2022-2025; 02.05)

-30

Formatie medewerker recordbeheer

-67

Overstap fin. systeem c.a naar de Cloud

-30

Mutaties n.a.v. rekening en begrotingen

Mutaties o.b.v. reeds vastgesteld beleid

Regiodeal (raad 25-4-2019)

Kadernota 2022-2025

Kadernota 2023-2026

KADERNOTA 2026 - 2029 Juridische Zaken / Inkoop: Uitzetting FTE m.b.t. contractmanagement en contractbeheer

-4

HR: Recruitment

-13

I&A: doorontwikkelingen team en organisatie

-192

Nieuw verkeer- en vervoerbeleid

-5

Pont Prinses Margrietkanaal Bergumermeer-Sumar

-340

Realisatie twee TOP's (toeristische overstappunten)

-17

Subsidie Het Achterland

-30

Garyp yn it Grien

-8

Inkoop Wmo & Participatiewet (Implementatieplan) en Jeugd

-33

Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (Raad 27-01-2022)

-30

-10

Incidentele bijdrage ontmoetingsplek Eastermar (Raad 30-06-2022)

-20

Lobby herijking gemeentefonds; (Begroting 2023-2026)

-57

Raad 20-04-2023

Raadscommunicatie

-4

Kosten realiseren biodiversiteitsplan

-8

Uitvoeringskosten startnotitie visie op bedrijventerreinen

-19

-12

-8

Onttrekkingen

Werkbudget opbouw gemeentelijke organisatie

-75

-156

Overig (eerdere besluitvorming)

Raad 22-06-2023 Pilot cameratoezicht schoolterreinen Raad 14-12-2023

Kadernota 2024-2027

Incidentele inzet projecten Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma 2024-2027 (00.01)

KADERNOTA 2026 - 2029 Cofinanciering De Twirre (05.13)

Nieuw archiefsysteem + formatie Observeum (05.07)

-7

Beurtskip (06.04)

-147

-158

Digitaliseren fysiek archief Inkomen en Participatie (06.02)

-13

Beleid op verhuur van panden (08.02)

-8

Dorpenronde (08.04)

-50

Toegankelijkheidsonderzoek digitale dienstverlening (00.04.33)

-4

I&A - Sociaal Intranet applicatie (00.04.25)

-20

I&A - Abonnement Datafryslân (00.04.26)

-1

Incidentele inzet personele ontwikkelingen

Teamleider I&A (00.04.02)

-68

Teamleider HRM (00.04.03)

-68

Bestuurscommunicatie adviseur (00.04.06)

-124

Juridische zaken - Inkoopcoördinator (00.04.10)

-25

Juridische zaken - Inkoop - flexibele schil (00.04.11)

-42

HRM - Strategische ondersteuning en advisering (00.04.50)

-324

Financiën - AOIB en Senior Financieel Adviseur (00.04.51)

-201

I&A - Continuïteit en kwaliteit informatie voorziening (00.04.52)

-638

Jurist handhaving (01.01)

-84

Jurist veiligheid (01.02)

-29

Horeca- evenementenbeleid (01.07)

-24

Gebiedsteam-zorg ín de school (GIS) (04.02)

-50

Ekstra formaasje Frysk taalbelied (05.04)

-25

Uitvoeringsplan Participatiewet - Inzet jobhunter (06.07)

-51

Gebiedsregisseur in de huisartsenpraktijk (POH Jeugd) (06.08)

-57

Coördinator Maatschappelijk Vastgoed (06.12)

-22

-34

Formatie stikstof (07.02)

-24

-12

Preventiemedewerker

-41

Tijdelijke formatie begroting 2025 tbv koersvertaling

-1.829

KADERNOTA 2026 - 2029 Moties Kadernota Motie 3-8-12; Formaasje Observeum

-15

Motie 3-8-17; Regenbooggemeente

-30

-29

-12

-50

Formatie vergunningverlener Bijzondere Wetten (Raad 23-11-2023)

-65

-61

Subsidie verduurzaming sportaccommodaties (Raad 29-02-2024) Subsidiedeel

-35

-665

Subsidie verduurzaming sportaccommodaties (Raad 29-02-2024) Rentedeel

-200

Subsidie verduurzaming sportaccommodaties (Raad 29-02-2024) Overhead

-9

-41

-35

Projectleider opbouw (Raad 18-04-2024)

-150

Projectkosten opbouw (Raad 18-04-2024)

-140

-210

Viering 80 jaar vrijheid en Arcadia

-40

Bioferskaat

-175

-19

Budget volkshuisvestingsprogramma (College 16.07.2024)

-40

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma 2025-2028 (Raad 20.06.2024)

-55

Programma manager ontwikkelagenda

-123

Strategisch adviseur I&A

-64

PIOFACH-taken BVO-ICT

-120

Besluitvorming begroting 2024-2027 FUMO begrotingswijziging 2024 Raad

03-03-2022

02-11-2023;

Budgetten

lokale

inclusieve

agenda

Regenbooggemeente Besluitvorming na begroting 2024

Uitvoeringsagenda brede participatie Gebiedsvisie Burgum-West/de Warren (Raad 21-032024)

Kaderbrief 2025-2028

Toevoegingen gedurende 2024 (lasten) Burgerinitiatief 'versneld en creatief op zoek naar woonruimte voor starters in Burgum' (Raad 18.04.2024)

KADERNOTA 2026 - 2029 Bloeizone Tytsjerksteradiel motie M-5-6-3

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=56ff73af-f958-4cdf-a519-46c07ee65e99