Document · PDF

05 - Bijlage 1 - Kaderbrief 2025-2028

RAADSVERGADERING 2018 t/m 2024 11 juli 2024, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Kaderbrief 2025 - 2028 (opiniearjend)9.924 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

KADERBRIEF 2025 - 2028

Inhoudsopgave

Ynlieding ...........................................................................................................................4 Financieel perspectief .....................................................................................................4 IN VOGELVLUCHT ..............................................................................................................6

KADERBRIEF 2025-2028 ......................................................................................................17 1 Ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028 .........................................................................18 1.1 Startsituatie............................................................................................................18 1.2 Tussentijdse raadsbesluiten ...................................................................................18 1.3 Gemeentefonds ......................................................................................................18 1.4 Bestaand beleid ......................................................................................................22 1.5 Ontwikkeling lopende prijzen .................................................................................23 1.6 Koersvertaling ........................................................................................................24 1.7 Nieuw beleid ..........................................................................................................24 1.8 Uitvoeringsprogramma ...........................................................................................25 1.9 Verlooptabel ..........................................................................................................26 2 Reserves en weerstandsvermogen

.................................................................................27 3 Verkenning ombuigingen meerjarenperspectief 2025-2028 .........................................30 4 Voorstel aan de raad .....................................................................................................32

KADERBRIEF 2025 - 2028

Ynlieding Hierbij bieden we u de Kaderbrief 2025 -2028 aan. Bij het aanbieden van de uitgangspunten voor de begroting 2025 en verder in dit voorjaar hebben we al aangegeven, dat er dit jaar

vanwege de ontvlechting en opbouw beperkt ingezet wordt op nieuw beleid. Hierbij valt onder meer te denken aan Biodiversiteit en Gemeentelijk Mobiliteitsplan. Daarnaast noemen

we een aantal ontwikkelingen, waaronder MFC-ontwikkelingen en het IHP, die we nu nog niet op geld hebben gezet, maar die in de nabije toekomst zeker impact op het begrotingssaldo zullen hebben.

We hebben geprobeerd om een zo volledig mogelijke “foto” te maken van hoe we er op dit

moment financieel voorstaan. Het vertrekpunt hierbij is de vastgestelde begroting 2024-

2027. De diverse ontwikkelingen komen per aandachtsgebied terug in de verschillende hoofdstukken. Hiermee schetsen we op dit moment een realistisch perspectief naar de beste inzichten van dit moment.

Onder “In Vogelvlucht” benoemen we diverse ontwikkelingen binnen de verschillende clusters. Niet alles daarvan heeft een financiële vertaling in deze Kaderbrief.

In de ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028 geven we de diverse ontwikkelingen aan met

een financieel effect. Overigens hebben niet alle ontwikkelingen een effect op het begrotingssaldo, omdat ook een groot deel van deze ontwikkelingen betrekking heeft op lonen en prijzen c.a. Deze zijn afgedekt ten laste van de stelpost lonen en prijzen.

In reserves en weerstandsvermogen geven we de actuele stand van onze algemene reserve weer.

Zoals hieronder in de tabel is aangegeven is op dit moment alleen het jaar 2025 positief. Dat betekent in ieder geval voor 2025 dat we onder repressief toezicht blijven vallen. Voor de begrotingsjaren 2026 en verder is er op dit moment sprake van een tekort van tussen de

€ 400.000 en € 800.000 op jaarbasis. Echter nog niet alle toekomstige ontwikkelingen zijn op dit moment op geld gezet. Hiermee blijft de urgentie voor het opstarten van een proces van ombuigingen. Hiervoor hebben we in hoofdstuk 3 de eerste verkenningen opgenomen.

KADERBRIEF 2025 - 2028

Saldo begroting 2024-2027

2026

2027

2028

1.514

- 2.564

- 4.498

- 4.490

Startpunt Kaderbrief

1.514

- 2.564

- 4.498

- 4.490

Bestaand beleid

1.553

1.742

4.109

3.893

- Gemeentefonds

2.223

2.534

4.973

4.739

- Koersvertaling

- 1.710

- Nieuw beleid

- 10

- 162

- 174

- 186

- Uitvoeringsprogramma

1.000

TOTAAL

3.067

- 822

- 390

- 597

(x € 1.000) Tussentijdse raadsbesluiten

- Overige ontwikkelingen

- Ontwikkeling lopende prijzen

2025

We zien uit naar een goede opiniërende behandeling op 11 juli 2024. Samen blijven we werken aan én voor onze mooie gemeente.

Burgum, 18 juni 2024

KADERBRIEF 2025 - 2028

IN VOGELVLUCHT OM TE BEGINNEN Vertrekpunt voor deze Kaderbrief

Het vertrekpunt voor deze Kaderbrief is de meerjarenreeks 2025-2027 uit de vastgestelde begroting 2024-2027. Naast de gevraagde middelen voor de nieuwe organisatie vanaf 2025 is in deze Kadernota ook de meicirculaire 2024 meegenomen. Voor een verdere toelichting verwijzen we u naar paragraaf 1.3 Gemeentefonds en 1.6 Koersvertaling.

Voor wat betreft de in de begroting 2024-2027 opgenomen reservering voor het

uitvoeringsprogramma (UP) stellen we voor om dit bedrag als dekking in te zetten voor de gevraagde middelen voor de nieuwe organisatie. Van het uitvoeringsprogramma zijn al veel onderdelen onder handen genomen. Uitgangspunten Kaderbrief

De uitgangspunten bij deze Kaderbrief zijn:

Ontwikkeling begroting

Voor het meerjarenperspectief voor de begroting 2025-2028 koersen we vanuit deze

Kaderbrief op een structureel sluitende begroting voor het jaar 2025. Hiermee voldoen we

aan het toetsingskader van de provincie om voor 2025 onder repressief toezicht te kunnen vallen. Voor het meerjarenperspectief zullen in de komende tijd nadere lijnen in samenspraak met de Raad worden uitgezet. Zie hiervoor hoofdstuk 3.

Indexering en prijscompensatie

Eerder dit jaar zijn op de LIST de uitgangspunten voor de Kaderbrief 2025-2028 en de begroting 2025-2028 geagendeerd. Voor de berekening van het netto-effect van de meicirculaire voor deze Kaderbrief houden we door middel van stelposten rekening met de verwachte loon en prijsstijgingen.

De prijsstijgingen van verschillende producten hebben zeker hun impact op onze begroting(en) en jaarrekening(en). Zie hiervoor ook paragraaf 1.4; Bestaand beleid.

Algemene uitkering (AU) - nieuw beleid

Indien voor nieuw beleid, waaronder de zogenaamde taakmutaties, financiële middelen opgenomen zijn in de algemene uitkering, gaan we uit van een budgettair neutraal effect op het saldo.

Algemene uitkering (AU) - ontwikkelingen in bestaand beleid:

Voor areaal, loon- en prijsontwikkelingen zijn financiële middelen opgenomen in de

algemene uitkering. Op basis hiervan reserveren we een bedrag in de Kaderbrief. Hiermee kunnen we onder andere de reeds in deze Kaderbrief vermelde onderwerpen met betrekking tot bestaand beleid dekken.

KADERBRIEF 2025 - 2028

Incidentele posten (AR)

Voor incidentele lasten (looptijd van 1-3 jaar) met betrekking tot diverse onderwerpen in deze Kaderbrief hanteren wij de lijn, dat deze ten laste van de algemene reserve (AR) worden gebracht. In de algemene reserve wordt rekening gehouden met deze uitname.

Hiermee creëren we een meer zuiver beeld van ons begrotingssaldo. Op grond van de voorschriften hebben we de verantwoordelijkheid om een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. Op basis van dit criterium toetst de Provincie onze begroting. Overigens hanteren we de lijn van incidentele posten ten laste van de AR

inmiddels al meerdere jaren. Zie hiervoor ook het overzicht van de algemene reserve op bladzijde 28 en 29.

Ontvlechting werkmaatschappij 8KTD

De afgelopen periode heeft de ontvlechting in het teken gestaan van de onderhandelingen rondom het sociaal plan en de situatie van ICT na 1 januari 2025. De werkgevers en bonden hebben onlangs het nieuws bekend gemaakt dat er een onderhandelaarsakkoord is over het sociaal

plan.

Parallel

daaraan

hebben

Achtkarspelen

Tytsjerksteradiel

inrichtingsplannen voltooid. Deze zijn in de raden van 20 juni 2024 behandeld.

Voor ICT is het besluit genomen dat men na 1 januari 2025 nog een periode met elkaar blijft

samenwerken. Het ontvlechten van ICT voor 1 januari 2025 is namelijk niet haalbaar. Een tijdelijke samenwerking geeft beide gemeenten de kans zich te oriënteren op een nieuwe

inbedding van ICT-taken in de eigen organisatie of elders. Hoogstwaarschijnlijk krijgt deze tijdelijke samenwerking gestalte in de vorm van een lichte gemeenschappelijke regeling. Dit

betekent dat de huidige gemeenschappelijke regeling wordt omgevormd van een openbaar

lichaam naar een bedrijfsvoeringsorganisatie. Dit alles voor een tijdelijke periode van maximaal drie jaar, want een volledige ontvlechting van de werkmaatschappij is en blijft het uitgangspunt. Ombuigingen

In de begroting 2024-2027 is op basis van onder meer de jaarrekening 2022 de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Er is toen een deel van de niet te realiseren ombuigingen ten laste van het begrotingssaldo gebracht. Het restant van de ombuigingen betrof de volgende onderwerpen: • • •

Reductie formatieplan Sociaal domein

Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening

Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)

Hieronder in het kort een nadere toelichting op de stand van zaken.

Reductie formatieplan Sociaal Domein

Vanaf 2024 staat er een taakstellende ombuiging van 10 fte (€ 828.000 samen voor beide gemeenten). Uitgangspunt voor de ombuiging was dat door nieuwe inkoop, efficiency, procesoptimalisatie en natuurlijk verloop de ombuiging ingevuld kon worden per 2024. Dat

blijkt niet waar te maken. Inkoop is vertraagd, nieuwe ICT wordt per 2025 geïmplementeerd

KADERBRIEF 2025 - 2028 en daardoor pas in 2025 effecten. Ook staat er eerder druk op formatie dan dat er nu sprake is van te ruim in het jasje.

Ondanks dat is er door het opheffen van flexibele personeelsbudgetten binnen het Sociaal Domein per 2024 structureel € 415.000 reeds ingeboekt (€ 212.500 per gemeente) als bezuiniging. Hierdoor was al 50% van de bestaande ombuiging behaald. (Kadernota 20242027).

Mede in verband met de ontvlechting is gekeken in hoeverre de opdracht om in 2024 de overige 50% te realiseren het mogelijk is om deze taakstelling voor 31 december 2024 te realiseren.

bezuiniging

van

het

resterende

deel

wordt

bereikt

door

een

programmamanager en 1fte teamcoach met ingang van 2024 formatief te reduceren, verder door enkele budgetten te verminderen binnen bedrijfsvoering Sociaal Domein en tot slot door bezuiniging op overhead. Hiermee wordt de taakstellende bezuiniging op het Sociaal

Domein volledig behaald. Met andere woorden voor de begroting van 2025-2028 is er geen taakstelling meer voor formatie Sociaal Domein.

Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening

Het halen van de taakstelling voor kostendekkende leges Ruimtelijke ordening is nog onzeker. Dit is vooral afhankelijk van de te maken keuzes en besluitvorming over de (hoogte van de) nieuwe leges op basis van de Omgevingswet. We blijven dit monitoren en komen hier in het kader van de begroting 2025-2028 op terug.

Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)

Deze taakstelling is verwerkt in de begroting 2024-2027 op basis van de besluitvorming bij

de begroting 2023-2026. Uitvoering daarvan betekent dat er in 2025, 2026 en 2027 telkens nog 2,5% extra OZB-verhoging boven op de nominale ontwikkeling bij komt. Zoals bij de behandeling van de begroting 2024-2027 is toegezegd komen we komen hier in het kader van de begroting 2025-2028 bij u op terug.

Dereguleren kapvergunningen particulier terrein (LIJN 2 Ruimtelijk domein)

Deze taakstelling is op dit moment verwerkt in de begroting. De raad heeft op 23 november 2023 besloten om de regels voor de kapvergunningsplicht voor bomen op particulier terrein

te verruimen. Hierbij wordt onze inzet op de bescherming van waardevolle bomen

doelmatiger en schept dit mogelijkheden om meer in te zetten op het vergroenen van de gemeente. Bijvoorbeeld door meer uitvoering te geven aan de bossenstrategie, klimaat

adaptieve maatregelen en meer inzet op het onderhoud en beheer van de bomen in ons openbaar groen.

De regels voor het bewaren van houtopstand in de Algemene Plaatselijke Verordening zijn met ingang van 1 januari 2024 gewijzigd. Hiermee is deze taakstelling verder afgedaan.

KADERBRIEF 2025 - 2028

PROGRAMMA'S Voor de thema's "Wonen en werken", "Samenleving" en "Bestuur en dienstverlening" willen we u in hoofdlijnen meenemen in een aantal ontwikkelingen. Daaronder valt ook een aantal

ontwikkelingen, die wel op ons afkomen, maar waarvoor in deze Kadernota nog geen

middelen worden gevraagd. Zodra er meer duidelijk is over richting, uitwerking, of effect brengen we deze onderwerpen onder de aandacht van de raad.

Wonen en werken Omgevingswet

De Omgevingswet is sinds 1 januari 2024 in werking getreden en we doen er nu de eerste

ervaringen mee op. Overigens zijn in de laatste dagen van december 2023 nog erg veel vergunningaanvragen binnengekomen, die nog onder de oude wetgeving afgehandeld moeten worden. Gevolg is ook dat het aantal aanvragen onder de Omgevingswet relatief geleidelijk aan op gang kwamen. Onze eigen werkprocessen zijn beschreven en afgestemd met die van de andere organisaties die een rol hebben bij de vergunningverlening. De geldende bestemmingsplannen zijn per 1 januari 2024 onderdeel geworden van het

Omgevingsplan. Er zijn casemanagers actief, die vergunningstrajecten van het begin tot het einde begeleiden. Er is gestart met het maken van een handboek Omgevingsplan. De start per 1 januari 2024 betekent overigens niet dat dit onderwerp klaar is. We gaan ervaring op doen in de praktijk en we gaan ongetwijfeld tegen verbeterpunten aanlopen. We houden

deze bij, gaan evalueren en zo nodig aanpassingen doorvoeren. Dit geldt niet alleen voor ons, maar voor alle gemeenten. Door samenwerken en kennisdeling gaan we dit continue proces gezamenlijk aan. Ook voor het jaar 2024 zijn hiervoor nog weer middelen door het Rijk ter beschikking gesteld en dit zal zeker ook in 2025 nog door lopen. Regiodeal / ANNO

De Regiodeal Noordoost Fryslân en de Versnellingsagenda lopen op 31 december 2025 af. In

2023 zijn veel partijen samengebracht, is met initiatiefnemers van projecten meegedacht en zijn plannen aangescherpt. De beschikbare subsidieregeling wordt steeds beter gevonden.

De raad wordt periodiek via nieuwsbrieven en projectbezoeken geïnformeerd over de

voortgang van de Versnellingsagenda. Aangezien er mogelijk budget over leek te blijven heeft het Bestuurlijk Overleg (BO) besloten de uitvoeringstermijn voor de projecten met een jaar te verlengen tot 31 december 2026. Gezien de kracht en het belang van de Regiodeal voor onze kwetsbare regio, wordt de voorbereiding van een nieuwe aanvraag voor een

tweede regiodeal gestart. Deze moet in het najaar worden aangemeld bij het Rijk, nadat ook

de raden hiermee hebben ingestemd. Het belang van samenwerken in Regiodeal en ANNOverband staat buiten kijf. Samen kunnen we meer bereiken dan als individuele gemeenten.

Om die reden zijn wij ook voornemens om aangesloten te blijven bij Europapact. Hierbij hebben wij als ANNO regio, richting het bestuur van Europapact wel de suggestie voor een andere manier van financiering (naar voorbeeld Vlaamse Vleva model) hebben meegegeven. Binnen de ANNO-III agenda wordt intensief samengewerkt op het terrein van mobiliteit, de duurzaamheidsopgaven en ook op bijvoorbeeld het terrein van wonen en de woonzorgvisie.

KADERBRIEF 2025 - 2028 Duurzaamheid

Door het Rijk zijn er geoormerkte middelen toegekend, de zogenaamde CDOKE-middelen

(Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid). Deze middelen mogen uitsluitend gebruikt worden voor personeelskosten c.a voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van drie jaar (2023-2025). Wij

zijn daardoor in staat om te starten met een intensivering van de uitvoering van onze duurzaamheidsagenda

daaraan

gekoppelde

Transitievisie

Warmte.

zijn

projectleiders actief om de door de raad vastgestelde agenda en transitievisie uit te voeren. Wonen

Vanuit het Rijk wordt er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de

samenleving. De minister van Binnenlandse zaken, verantwoordelijk voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de

bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze

agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt

voor met name starters op de woningmarkt. In april 2023 hebben we tezamen met de andere ANNO-gemeenten een regionale Woondeal afgesloten. Onze Woonvisie loopt hiermee nog goed in de pas. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld

kunnen worden. Ook is er voldoende harde plancapaciteit en plannen die in procedure zijn.

De gemeenteraad wordt in het Iepen Podium van oktober uitgebreid bijgepraat. Afgesproken is dat dit in het vervolg twee keer per jaar plaatsvindt, in april en oktober.

We hebben de lijn voortgezet om oog te blijven houden voor toevoeging van betaalbare huur

en koop en voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden. Hierbij is aandacht voor spreiding over de

gemeente, waarbij we in gesprek zijn met alle dorpen om te bespreken hoe we tot

woningbouwplannen komen die voorzien in de lokale behoefte en de leefbaarheid van het dorp verhogen. Ondertussen zijn we in 2023 gestart met de voorbereidingen op een woon-

zorgvisie, die richtinggevend wordt voor het programma voor specifieke doelgroepen. In

2024 willen we die vaststellen, waarna er een uitvoeringsagenda opgesteld gaat worden. Dat willen we parallel laten lopen met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma, dat als opvolger gaat gelden van de Woonvisie en voor 1 januari 2026 vastgesteld moet zijn. Op deze wijze wordt er een gecoördineerd programma opgesteld voor alle doelgroepen. Centrumvisie Burgum

Om het winkelcentrum van Burgum actueel te houden en goed aan te laten sluiten bij alle

maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, is op 15 september 2022 door de raad de centrumvisie Burgum vastgesteld. De aandachtspunten, verbeterpunten en de

gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een geprioriteerde actielijst, welke kan worden gezien als het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie. Deze

actielijnen zijn in uitvoering genomen en worden vertaald in concrete voorstellen en inrichtingsplannen met een kostenraming. Deze worden (afzonderlijk) in de loop van 2025 besluitvormend aan de raad voorgelegd.

Deze actielijnen zullen nog uit te werken actielijst in de vorm van concrete plannen zullen, inclusief een kostenraming, later (2025) besluitvormend aan de Raad worden voorgelegd.

KADERBRIEF 2025 - 2028

Bedrijventerreinen

In 2023 zijn de bedrijfskavels Sanjesfjild in Oentsjerk in optie uitgeven (en deels verkocht).

De laatste kavels worden in 2024 verkocht. De bedrijfskavels van ‘Veld 7’in Burgum worden in de zomer van 2024 voor de verkoop aangeboden. In het raadsprogramma heeft de raad

aangegeven aan de slag te willen met een nieuw bedrijventerrein voor de gemeente

Tytsjerksteradiel. In april 2023 de startnotitie door de gemeenteraad vastgesteld voor een verkenning naar een nieuw regionaal bedrijventerrein.

In de zomer van 2024 heeft het

college de gemeenteraad de uitgewerkte ontwerpvisie voor een nieuw bedrijventerrein aangeboden. De voorkeurslocatie ligt zuidelijk van Quatrebras. Ook zijn er een tweetal

terugvalopties aangegeven. De ontwerpvisie ligt nu ter visie voor inspraak. De verwachting is dat in de tweede helft van 2024 de visie met een reactienota zienswijzen ter besluitvorming wordt voorgelegd aan de raad. Afhankelijk van het besluit van de raad zal het plan van de

voorkeurslocatie verder worden uitgewerkt en zal er een financiële vertaling plaatsvinden in een op te stellen grondexploitatie. Over het gegeven of daar een exploitatietekort ontstaat en de omvang daarvan is op dit moment nog geen uitspraak te doen. Recreatie en toerisme

Een andere pijler van onze lokale economie wordt gevormd door recreatie en toerisme. Het Beleid en uitvoeringsprogramma 2021-2030 (Tytsjerksteradiel, folle mear om te ûntdekken")

is leidend. Er is een subsidieregeling hiertoe in het leven geroepen. De beschikbare middelen

worden over een wat langere periode uitgesmeerd, omdat de beschikbare ambtelijke capaciteit hiervoor eerst vanaf het najaar van 2023 beschikbaar was.

Nieuw beleid en kwaliteitsplannen beheer en onderhoud openbare ruimte

In de afgelopen periode zijn al diverse documenten aan de gemeenteraad voorgelegd waarin

richting gekozen moet worden voor het gewenste kwaliteits- en onderhoudsniveau in onze gemeente van o.m. wegen, groen en biodiversiteit. De komende periode zullen de volgende onderwerpen op de agenda van de gemeenteraad worden aangeboden: • • • • • •

kwaliteitsplan wegen beheerplan wegen mobiliteitsvisie

biodiversiteitsplan groenbeheerplan

verduurzaming eigen gebouwen

De besluitvorming op deze onderdelen zorgt ervoor dat we meerjarig een financieel

perspectief kunnen schetsen waarin de kaders worden aangegeven waarmee we de openbare

ruimte in onze gemeente de komende jaren op het gewenste kwaliteitsniveau kunnen

houden en/of brengen. Hierbij worden ook de benodigde vervangingsbudgetten in de

beheerplannen in beeld gebracht. Afhankelijk van de (politieke) keuze zal de financiële weerslag op de begroting definitief in beeld gebracht kunnen worden. De verwachting is wel

dat er sprake zal zijn van kostenverhogende effecten door inflatie, cao-ontwikkelingen, enz.

KADERBRIEF 2025 - 2028 Verder is het hier ook goed al aan te geven dat er sprake kan zijn van communicerende

vaten bij keuzes om bijvoorbeeld het onderhoudsbudget te verhogen waardoor het vervangingsbudget stabiel kan blijven of door onderhoudsbudgetten te verlagen waardoor vervangingsbudgetten zullen moeten stijgen om een gewenst niveau op peil te houden.

Mede op basis van de ambities op het vlak van bijvoorbeeld aanpassingen/verbeteringen ten behoeve van langzaam verkeer, of een keuze voor een meer bio-divers en ecologisch beheer van het openbaar groen is de verwachting dat ook hiermee een groter financieel beslag zal worden gelegd op de beschikbare middelen. Milieustraat

Vanuit de idee om de mogelijkheden te onderzoeken voor een nieuwe milieustraat in onze

gemeente beogen we aan het einde van 2024 een startnotitie voor te leggen aan de

gemeenteraad. Hierin willen we de gemeenteraad meenemen in verschillende mogelijkheden en ambities, van locatie waar afval ingezameld wordt tot circulair ambachtscentrum. Daarbij

speelt mogelijk ook nog de vernieuwing van de bedrijfsvoeringslocatie van de Buitendienst in onze gemeente. De huidige locaties zijn verouderd en met het oog op de eisen waarin

overheidsgebouwen moeten voldoen zal mogelijk een keuze gemaakt moeten worden in het kader van investering en/of vervanging. Tot slot, de vernieuwing van de milieustraat is ook een volgende stap die gezet moet worden om de ambities op het gebied van verbeterde

afvalinzameling en afvalscheiding conform het grondstoffenbeleidsplan verder te kunnen realiseren.

Samenleving Participatiewet

Het aantal uitkeringen dat de gemeente verstrekt geeft al enige tijd een daling te zien, waarschijnlijk als gevolg van hoge werkgelegenheid en grote personeelskrapte. Desondanks zijn het de meest kansrijke op de arbeidsmarkt die hiervan profiteren en houdt de gemeente de zorg voor een substantieel deel van het bestand.

Ook het beroep op minimavoorzieningen en schulddienstverlening daalt eerder dan het

stijgt, maar moet wel worden vastgesteld dat de complexiteit van de individuele cases steeds verder

toeneemt.

dit

moment

worden,

mede

naar

aanleiding

van

het

probeert

gemeente,

binnen

Rekenkameronderzoek, acties ondernomen om de bekendheid met de mogelijkheden voor hulp en ondersteuning bij de inwoners te vergroten. Ten

aanzien

van

re-integratie

participatie

mogelijkheden, voor eenieder die daartoe in staat is, (al dan niet gesubsidieerd) werk, dan wel een andere nuttige dagbesteding te realiseren.

Een ontwikkeling in de regionale samenwerking van Fryslan Werkt op het gebied van

arbeidsmarktdienstverlening die hier genoemd kan worden; is het Werkcentrum als één gezamenlijk regionaal loket. Een brede doelgroep van werkzoekenden, werkenden en werkgevers kan bij het Werkcentrum terecht voor vragen over werk, scholing en personeelsvraagstukken. De vormgeving hiervan krijgt in 2025 zijn beslag.

KADERBRIEF 2025 - 2028 Jeugd

De landelijke ontwikkelingen, zoals de hervormingsagenda en het toekomstscenario jeugd-

en gezinsbescherming zullen een grote impact hebben op ons als gemeenten. Momenteel is nog niet duidelijk hoe groot. De nieuwe inkoop jeugdhulp is van start gegaan, maar tijdens

de implementatie is gebleken dat er op veel punten nog een doorontwikkeling gemaakt moet worden. Deze zal stapsgewijs doorgevoerd worden. Wmo

In 2023 is de gemeentelijk uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

gecontinueerd zodat onze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en kunnen blijven meedoen aan de `Mienskip’. De keuze om als zelfstandige gemeente verder te gaan, heeft tot gevolg gehad dat de nieuwe inkoop voor de Wmo tijdelijk gepauzeerd is. Er

is een begin gemaakt met het meer aan elkaar verbinden van het medische en het sociale domein. Ook het ontwikkelen van een Wonen-Zorg-Welzijn visie is in een vergevorderd

stadium en zal daarna landen in een uitvoeringsagenda in het licht van de dubbele

vergrijzing, de verwachte arbeidskrapte in de zorg en het woningtekort. Op het gebied van vervoer is er een nieuw aanbestedingsproces in gang gezet omtrent de mobiliteitscentrale. Verkenning overstap bibliotheken netwerk Noord Fryslân

U heeft de vraag gesteld of de bibliotheken binnen gemeente Tytsjerksteradiel zich ook

kunnen aansluiten bij Bibliotheken Noord Fryslân. Op dit moment wordt het bibliotheekwerk

in de gemeente Tytsjerksteradiel uitgevoerd door dbieb. We willen de voor- en nadelen inzichtelijk maken van een eventuele overstap van dbieb naar het netwerk Bibliotheken

Noord Fryslân. Een eventuele overstap kan ingaan per 1 januari 2026 en zal frictiekosten met zich meebrengen. In het najaar 2024 zullen wij een advies aan de raad voorleggen. Onderwijs

In 2025 wordt een integraal huisvestingsplan (IHP) opgesteld in overleg met de

schoolbesturen. Het IHP geeft een actuele weergave van de huisvesting van scholen en een toekomstbeeld. Belangrijke ontwikkelingen en afwegingen zullen worden beschreven. Daarbij

komt

ook

huisvesting

van

basisscholen

eventueel

(toekomstige)

multifunctionele accommodaties aan bod. Welke scholen zijn aan vervanging toe en zijn er bijvoorbeeld dringende aanpassingen nodig.

Op de kortere termijn staan op stapel de multifunctionele gebouwen in Tytsjerk en Jistrum. De haalbaarheid voor van een multifunctioneel gebouw in Garyp wordt onderzocht. De school in Noardburgum is in de komende vijf jaar aan vervanging toe.

In het gebied van de Trynwalden zijn nu een zevental scholen die op betrekkelijk korte afstand van elkaar gelegen zijn en allen op een leeftijd van vervanging/aanpassing komen.

Met de schoolbesturen is een denkrichting ontwikkeld waarin wordt gestreefd naar twee

schoolgebouwen op één locatie. De verwachting is dat hiervoor in de komende 5 tot 10 jaar een investeringsvraag gaat volgen.

Het onderwijs-kansenbeleid gaat voort op de ingeslagen weg. De huidige beleidsperiode met de bijbehorende rijksmiddelen (GOAB) loopt tot en met 2026. De gemeentelijke speerpunten blijven gericht op de Voor- en Vroegschoolse Educatie, de aanpak Laaggeletterdheid en ontwikkeling van de verbinding tussen Onderwijs en Zorg in en rond de school.

KADERBRIEF 2025 - 2028

Sociale basis

De huidige subsidieregeling sociale basis loopt per 2027 af. In de loop van 2025 wordt

daarom een evaluatie opgestart van de visie en de subsidieregeling. De uitkomsten van deze

evaluatie vormen de input voor het vervolg en zullen ter zijnde tijd aan de colleges worden voorgelegd. Door hiermee in de loop van 2025 te beginnen is er voldoende tijd voor een zorgvuldig proces en kan tijdig gecommuniceerd worden met partijen die gedurende meerdere jaren subsidie ontvangen voor de activiteiten die zij uitvoeren.

Met de landelijke regelingen Integraal Zorgakkoord (IZA) Gezond en Actief Leven Akkoord

(GALA) hebben we als gemeente extra ruimte voor het versterken van de sociale basis in brede zin. De bijbehorende middelen zijn relatief in vergelijking tot de uitgaven aan de

subsidieregeling sociale basis, maar ze bieden wel kansen om bestaande activiteiten uit te breiden, nieuwe initiatieven op te starten en ketenaanpakken te verbreden en verdiepen.

Gala is voornamelijk een gemeentelijke aangelegenheid die invulling wordt gegeven langs de lijn van de 15 interventies uit de regeling. Hier vallen sport, cultuur, gezondheid

(terugdringen gezondheidsverschillen, valpreventie, overgewicht, kansrijke start, etc.) en bijvoorbeeld mantelzorg en eenzaamheid onder.

De Gala middelen landen deels in het versterken van bestaande initiatieven en deels in een nog te publiceren subsidieregeling.

Het Iza wordt provinciaal opgepakt, met gemeentelijke accenten. Doelen van het Iza zijn

vooral het toegankelijk houden van de zorg en inzetten op preventie (lichamelijk en mentaal). Aandachtspunt is de tijdelijkheid van de regelingen: deze lopen tot met 2026.

Een derde landelijke regeling die samenhangt met Gala en Iza is Wonen, Zorg en Welzijn

(WZW). Het betreft hier een verplichting om een visie te ontwikkelen onder de vlag van de Omgevingswet. Deze regeling valt dan ook deels onder het sociaal domein en deels onder ruimte.

Het ontwikkelen van de visie en bijbehorende uitvoeringsagenda wordt in ANNO verband opgepakt (gemeenten Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadeel en NoardEast).

We staan voor een aanzienlijke verschuiving van het vraag en aanbod in wonen, welzijn en zorg. Er is sprake van een sterk toenemende zorgvraag, met name door het groeiende aantal ouderen (65+). Dit vereist een adequate aanpak om ervoor te zorgen dat kwetsbare inwoners passend wonen en de benodigde zorg en ondersteuning ontvangen.

Daarnaast kampt de zorgsector met oplopende personeelstekorten. Het is essentieel om

oplossingen te vinden die de zorgverlening ondersteunen en tegelijkertijd de druk op het zorgpersoneel verlicht.

Bovendien is er een tekort aan geschikte woningen voor ouderen en andere zorgbehoevende

groepen. Het huidige woningaanbod sluit vaak niet goed aan op de behoeften van deze groepen, met name als de zorgbehoefte toeneemt. Daarnaast is een deel van het huidige woningaanbod toe aan verduurzaming, met name de verpleeghuisvoorraad. Een bijkomende uitdaging is het behoud van de voorzieningen

Het doel van de visie op wonen, welzijn en zorg is het bieden van een ontwikkelrichting en strategische kaders voor een regionaal dekkend en passend woon-, welzijn- en zorgaanbod voor inwoners met een zorg- en/of ondersteuningsvraag. De focus ligt op het vinden van

KADERBRIEF 2025 - 2028 oplossingen

groeiende

groep

ouderen

andere

aandachtsgroepen

die

ondersteuning nodig hebben, in de toekomst van adequate zorg en passende huisvesting te kunnen voorzien in de regio Noordoost Friesland. We bieden een eerlijk en realistisch beeld

over wat mogelijk is. Samen met betrokken partijen, omdat inwoners zich niet aan geografische grenzen houden en door wetten heen bewegen. Sûderfinne / It Pypke Suwâld

Recent hebben we bestuurlijk contact gehad met het dorpshuisbestuur van de Suderfinne / It Pypke. We hebben daar gesproken over de voortgang van de herbouw na de brand en de

plannen die men nog heeft voor het verder verduurzamen en toekomstbestendig maken van het dorpshuis in zijn geheel. Voor de herbouw is budget beschikbaar van de verzekeraar. Dit budget is voldoende om te herbouwen naar gelijke staat als voor het uitbreken van de brand.

Om te voldoen aan de huidige regels omtrent thermische- en geluid isolatiewaardes is extra

budget nodig. Hiervoor heeft het bestuur subsidies, fondsen en andere vormen van financiering gezocht. Dit proces loopt nog.

De totale kosten voor het verder verduurzamen en toekomstbestendig maken van het dorpshuis worden geraamd op ongeveer € 500.000. Om het geheel te realiseren vraagt het

bestuur de gemeente een incidentele bijdrage. De hoogte van deze bijdrage is nog niet

bekend. Dit zal de komende tijd duidelijk worden. We komen hier in het kader van de begroting 2025-2028 op terug. Ondermijning

Eerder dit jaar is het onderzoeksrapport ‘Ondermijning in Fryslân’ gepubliceerd. Dit betreft een analyse van (de gemeentelijke aanpak van) ondermijning in zeventien Friese gemeenten.

In dit rapport wordt geconcludeerd dat Fryslân erg kwetsbaar is en een kansrijk gebied is voor ondermijning. Dit vormt een ernstig probleem en vereist daarom een intensieve aanpak van de overheden in Fryslân.

Tegen deze achtergrond tekent zich ook het probleem af dat het gemeentelijk

veiligheidsbeleid voorheen met name gericht was op sociale veiligheid en aangiftedelicten. Ondermijning,

maar

ook

bijvoorbeeld

grootschalige

crisissen,

demonstraties,

radicalisering en vluchtelingen waar de afgelopen jaren structureel tegen aan gelopen wordt,

was niet aan de orde. De actualiteit is de afgelopen jaren echter sterk veranderd. Dat maakt dit rapport duidelijk. Wat het rapport tevens inzichtelijk maakt is dat de beschikbare formatie voor de afdeling veiligheid en die voor de boa’s veelal niet is meegegroeid met deze actualiteit. Hierover gaan we na de zomer graag met de raad nader in gesprek.

Echter, ondermijning raakt meer beleidsvelden dan alleen veiligheid. Ook op het gebied van zorg en bouwen en wonen komt veel fraude voor. Denk bijvoorbeeld aan illegale bewoning van

vakantieparken,

illegale

verbouwingen

strijdigheden

veiligheidsnormen. Kortom, ondermijning komt op allerlei manieren voor.

met

brand-

KADERBRIEF 2025 - 2028

Bestuur en dienstverlening Dit binne wy

Het inrichtingsplan is in de Raad van 20 juni 2024 behandeld. Er is besloten, om in te

stemmen met de structurele financiële effecten van het vastgestelde inrichtingsplan “Dit binne wy”. Het inrichtingsplan is onze eerste vertaling van de koers, waarin we beschrijven hoe onze organisatie er vanaf 2025 uit ziet en hoe we willen werken. Om de organisatie goed te kunnen starten en van daaruit verder te ontwikkelen, zal een ontwikkelplan voor de nieuwe organisatie worden opgesteld. Zie voor verdere toelichting 1.6. Bedrijfsvoering organisatie ICT

De keuze voor ontvlechting brengt met zich mee, dat we voor meerkosten van ICT komen te staan. Bij de calculatie van de gevolgen van de ontvlechting voor de ICT-budgetten is op basis van het advies van Lysias al globaal gecalculeerd dat we rekening moeten houden met

een structurele uitzetting van anderhalf keer het huidige budget (per gemeente). Met de kennis van nu verwachten we dat dit uitkomt op een bedrag van € 750.000 per gemeente.

Inmiddels zijn de werkzaamheden rondom de ontvlechting van de ICT-omgeving begonnen

en komen de eerste offertes van de leveranciers binnen voor het splitsen van de software en hardware. Een eerste beeld is dat de geoffreerde bedragen gemiddeld hoger zijn dan de factor anderhalf die in eerste instantie is geraamd.

De offertes moeten nog nader worden bestudeerd en besproken met de leveranciers. Daaruit

zal moeten blijken wat de werkelijke uitzetting van het ICT-budget zal worden. Wanneer we een completer beeld hebben zullen we u daarover nader informeren. En uiteraard nemen we dit mee in de begroting 2025-2028.

Inzet op overheids- en inwonersparticipatie

In september 2024 wordt de startnotitie participatie opnieuw voorgelegd aan de gemeenteraad. Vanwege de ontvlechting van de werkmaatschappij is de behandeling eind 2023 opgeschort. In

deze

startnotitie

participatieprocessen

worden

binnen

scenario’s

gemeente.

beschreven

over

bespreking

van

inrichting

startnotitie

van

besluitvorming over het te kiezen scenario, wordt het benodigde budget meegenomen in de begroting voor 2025 en verder.

KADERBRIEF 2025 - 2028

KADERBRIEF 2025-2028

KADERBRIEF 2025 - 2028

1 Ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028

1.1 Startsituatie Het vertrekpunt voor deze Kaderbrief is de meerjarenreeks 2025-2027 uit de begroting 20242027. In deze Kaderbrief nemen we zowel de ontwikkeling in bestaand als in nieuw beleid mee.

Daarnaast hebben we op grond van de meicirculaire 2024 de ontwikkelingen in het kader van de Algemene Uitkering geactualiseerd.

STARTSITUATIE - Saldo begroting 2024-2027

2025

2026

2027

2028

(x € 1.000)

1.514

- 2.564

- 4.498

- 4.490

1.2 Tussentijdse raadsbesluiten Op grond van afzonderlijke raadsbesluiten is de (meerjaren)begroting gewijzigd. Dit betreft voor 2025 alleen de formatie vergunningverlener Bijzondere wetten, die gezien incidentele karakter ten laste van de algemene reserve is gebracht. Met andere woorden geen impact van tussentijdse raadsbesluiten op het begrotingssaldo. Tussentijdse raadsbelsuiten

2025

2026

2027

2028

1.3 Gemeentefonds Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires. De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, de septembercirculaire geeft de vertaling van de Miljoenennota

en de decembercirculaire is op basis van de Najaarsnota en rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af.

De meicirculaire 2024 is maandag 27 mei verschenen. Deze circulaire bevat informatie over de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2024, een incidentele compensatie vanaf 2024 tot en met 2029 en het schrappen van de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026.

De doorrekening van de meicirculaire geeft het volgende positieve beeld. Hierbij is wel rekening

gehouden met het bijstorten in de stelpost loon en prijsontwikkelingen en nog een reservering voor mogelijke loon- en prijsontwikkelingen die nog niet voor deze Kaderbrief in beeld zijn gebracht. Te zijner tijd komen we daar in het kader van de begroting 2025-2028 op terug. Gemeentefonds

2025

2026

2027

2028

(x € 1.000)

2.223

2.534

4.973

4.739

KADERBRIEF 2025 - 2028 De netto ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds is als volgt opgebouwd. O n twikkelin g alg em en e u itker in g

(x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Berekening algemene uitkering meicirculaire 2024

73.267

68.402

68.829

68.890

Berekening algemene uitkering begroting 2024-2027

69.694

63.497

63.999

64.123

Br u to to en am e

3.573

4.905

4.830

4.767

480

900

4.053

6.285

6.210

6.147

Aanvulling stelpost o.b.v. ontwikkeling Kaderbrief

-938

-2.877

-362

-521

Loon- , prijs- en accresontwikkelingen begroting 2025

-750

Taakmutaties

-142

-124

-125

-137

2.223

2.534

4.973

4.739

Ex tr a n .a.v . VNG br ief: Vrijval btw-compensatiefonds (50%) Vervallen extra korting Jeugd Gec o r r ig eer de br u to to en am e waarvan te reserveren voor:

TO TA A L

De ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds is hieronder op hoofdlijnen toegelicht.

Uitkeringsfactor in meerjarenraming: lopende en constante prijzen

De rijksoverheid neemt in de meerjarenraming een loon/prijsontwikkeling (LPO) op en raamt dus inclusief inflatie. Voor alle gemeenten geldt dat de jaren t en t+1 worden geraamd op basis van

lopende prijzen. Ongeveer twee derde van de gemeenten raamt echter tegen constante prijzen omdat ze een stabiel budgettair beeld willen creëren, lasten en baten houden hetzelfde niveau. Ook in onze gemeente passen we deze systematiek toe.

Omdat een aantal gemeenschappelijke regelingen in hun begrotingen werkt met zogenaamde lopende prijzen en waarvan we de financiële consequenties vertalen in ons meerjarenperspectief,

willen we met ingang van de begroting 2025-2028 hiervoor een stelpost voor lopende prijzen

opvoeren. Het opvoeren van deze stelpost heeft geen consequenties voor het begrotingssaldo, echter het ongewenste effect van de lopende prijsontwikkeling van de gemeenschappelijke regelingen kunnen we hiermee elimineren. Accres

Volume accres

In de meicirculaire 2024 is de nieuwe financieringssystematiek vervroegd van 2027 naar 2024. Het betekent dat de koppeling van het accres aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) per 2024 al is ingevoerd. Het volume accres wordt vanaf 2024 gebaseerd op een 8-jaars

historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. Door het toepassen van de ontwikkeling van het bbp vanaf 2024 zijn de tranches voor de jaren 2024 en 2025 lager dan in de

Miljoenennota 2024. Verder worden de tranches voor de jaren 2024 en 2025 structureel opgenomen in plaats van incidenteel. Hierdoor is het volume accres voor de jaren 2024 en 2025 lager dan in de septembercirculaire 2023 en vanaf 2026 en verder hoger.

LPO-accres

KADERBRIEF 2025 - 2028

In de meicirculaire 2024 is het LPO-accres eerst geactualiseerd voor de macro-economische cijfers van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2024. Vervolgens is de indexatie voor loon- en prijsontwikkeling vanaf 2024gebaseerd op de prijs bruto binnenlandse product (pbbp). Incidentele compensatie

In verband met het vervroegen van de gewijzigde bbp-indexatie van 2027 naar 2024 dalen het

volume en LPO-accres voor de jaren 2024 tot en met 2029. Voor 2024 wordt dit volledig gecompenseerd en voor 2025 voor ongeveer 50%, zodat een tekort van € 675 miljoen resteert.

Voor de jaren 2026 tot en met 2029 vindt compensatie plaats, zodat uiteindelijk voor de

gemeenten een positief saldo resulteert van € 675 miljoen, gelijk aan het bedrag van het schrappen van de oploop van de opschalingskorting. Taakmutaties

In de meicirculaire 2024 zijn diverse taakmutaties opgenomen. We reserveren deze middelen voorlopig als stelpost. Zodra er planvorming is met bijbehorende besluitvorming worden de middelen overgebracht naar het juiste programma.

Het betreft voor 2025 en verder de volgende taakmutaties. Taakm u taties m eic ir c u lair e 2024 (x € 1.000) Handhaving energielabel C kantoren

2025

2026

2027

2028

Werkdrukverlaging jeugdbescherming

Wmo hulpmiddelen

Voorschoolse voorziening peuters (DU)

Armoedebestrijding kinderen (DU)

142

124

125

137

Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Correctie extrapolatie participatie

TOTAAL

Opschalingskorting

Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds, die oploopt tot € 975 miljoen in 2026. Deze korting is opgelegd omdat gemeenten door gedwongen

opschaling kosten zouden besparen. Sinds 2019 is een stand van de opschalingskorting bereikt van € 300 miljoen. In de meicirculaire 2024 is de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026, een structurele uitname van € 675 miljoen, geschrapt. Afspraken over middelen Wmo

Bij de voorjaarsbesluitvorming zijn ook afspraken over de middelen voor de uitvoering van de Wmo-taken gemaakt. Naar onze verwachting stijgen de uitgaven aan de Wmo de komende jaren

door de vergrijzing veel sneller dan het accres van de nieuwe bbp-systematiek. Daarbij moet uit het volume-accres van de bbp-systematiek ook de reële loonstijging worden bekostigd. Ook deze reële loonstijging valt komende jaren positief uit. Het kabinet toonde zich enigszins gevoelig voor de argumenten van de VNG. Afgesproken is het grootste deel van de middelen voor de Wmo uit de

algemene uitkering te halen en apart zetten. Daarbij wordt het bedrag van de uitname door een onafhankelijke partij vastgesteld. Doel is dat deze operatie begin 2026 zijn beslag krijgt. De

middelen worden dan jaarlijks apart geïndexeerd. Daarmee moet het huidige financiële open einde

KADERBRIEF 2025 - 2028

karakter van deze taken eindigen. Vooruitlopend hierop heeft het ministerie van Financiën een structureel bedrag van € 75 miljoen per jaar vanaf 2026 als extra geld voor de Wmo gereserveerd

op de Aanvullende Post van de rijksbegroting. Doordat het geld op de Aanvullende Post staat, zijn de extra middelen niet verwerkt in de meicirculaire. Vrijval btw-compensatiefonds

In de meicirculaire vindt altijd de afrekening met het btw-compensatiefonds over het voorgaande

jaar plaats. Het geld dat in het fonds achterblijft omdat gemeenten minder btw hebben gedeclareerd dan in het fonds aan middelen zit, wordt dan aan het gemeentefonds toegevoegd. Bij de septembercirculaire 2023 werd voorlopig geraamd dat er € 359 miljoen minder op het fonds

zou worden gedeclareerd in 2023. Dit geld is in 2023 al aan het gemeentefonds toegevoegd. Voor onze gemeente betrof dat een bedrag van € 603.000 wat in de begrotingswijzigingen van december 2023 is meegenomen ten gunste van 2023.

Dit voorjaar bleek dat er uiteindelijk € 573 miljoen minder op het fonds is gedeclareerd. Daarmee valt in 2024 nog eens € 214 miljoen vrij aan het gemeentefonds. Het betreft eenmalig geld. Voor onze gemeente betekent dit voor 2024 een incidentele meevaller van € 358.000. We nemen dit mee in de begrotingswijzigingen van oktober.

Het bedrag aan vrijval is maatgevend voor wat gemeenten in hun komende begroting hiervoor mogen ramen. Gemeenten mogen voor hun begroting 2025 en de bijbehorende meerjarenraming uitgaan van hun aandeel in de totale vrijval van maximaal € 573 miljoen. Voor onze gemeenten zou dit een bedrag van maximaal € 961.000 betekenen. We nemen 50% van dit bedrag structureel

mee in onze begroting, oftewel € 480.000. Hierbij gaan we ervan uit dat het investeringsniveau landelijk gezien de komende jaren hoger komt te liggen dan de afgelopen jaren, waardoor de vrijval van het btw-compensatiefonds dan weer lager uitkomt. We gaan dit in de komende tijd nader onderzoeken en komen daar in het kader van de begroting 2025-2028 op terug. Extra korting Jeugd vervalt

Het kabinet Rutte IV heeft in aanvulling op de afspraken van de Hervormingsagenda Jeugd een extra korting van € 511 miljoen ingeboekt. Hiervan zou in 2025 al een korting van € 500 miljoen

op de algemene uitkering worden geëffectueerd. In de meicirculaire wordt deze korting van € 500 miljoen in 2025 ongedaan gemaakt. Voor onze gemeente een eenmalig voordeel van € 900.000 in 2025.

De reeks van € 511 miljoen vanaf 2026 is nog wel opgenomen in de gemeentefondsbegroting. Inmiddels is duidelijk dat het nieuwe kabinet ook deze korting van € 511 miljoen vanaf 2026

geheel schrapt. We nemen daarom het gehele bedrag van € 900.000 structureel mee in onze begroting.

Vertaling van de mogelijkheid om de btw-compensatie en het vervallen van de extra korting Jeugd in de begroting levert voor het begrotingssaldo vanaf 2026 bijna € 1,4 miljoen structureel op. We gaan ervan uit dat één en ander in de septembercirculaire definitief wordt meegenomen.

KADERBRIEF 2025 - 2028

1.4 Bestaand beleid

In deze Kaderbrief is eveneens een aantal ontwikkelingen meegenomen ten aanzien van het bestaand beleid. Dit

betreft

ontwikkelingen

bestaande

begrotingsposten

niet

zijnde

loon-

prijsontwikkelingen (zie 1.5). Deze wijzigingen hebben over het algemeen een effect op het begrotingssaldo, maar niet in alle gevallen. De belangrijkste ontwikkelingen betreffen: • •

Verhoging te ontvangen dividend beleggingen Verhoging budget verkiezingen

Per saldo met de overige ontwikkelingen geeft dit het onderstaand effect op de begroting. Bestaand beleid

(x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

KADERBRIEF 2025 - 2028

1.5 Ontwikkeling lopende prijzen In dit hoofdstuk schetsen we de ontwikkelingen van de loon- en prijsontwikkelingen in relatie tot de hiervoor opgenomen stelpost. De stelpost is voor de meerjarenraming toereikend mits een deel

van de extramiddelen van de algemene uitkering worden toegevoegd aan deze stelpost. Daarmee is zowel voor wat betreft de constante als de lopende prijzen nog financiële ruimte voor nog niet

bekende loon en prijsontwikkelingen. De ingebrachte wijzigingen met betrekking tot bestaand

beleid, voortvloeiend uit loon- en prijsontwikkelingen c.a. hebben geen effect op het begrotingssaldo.

In eerste instantie was de stelpost lonen en prijzen c.a. zoals die was opgenomen in de begroting

2024-2027 niet toereikend. De aanvulling van de meerjarige nadelen binnen deze stelpost, konden worden aangevuld uit de loon- en prijsontwikkelingen uit de meicirculaire 2024.

Daarnaast is voor de eventueel nog komende ontwikkelingen in het kader van de werkzaamheden van de begroting nog een stelpost opgenomen van € 750.000.

De ontwikkelingen lopende prijzen zijn divers van aard en betreffen onder meer de actualisering

van de salariskosten van de gemeente en de WM8KTD, de budgetten Jeugd en Wmo, de budgetten van Beheer en de bijdragen aan Veiligheidsregio, FUMO en Jobinder. Al deze ontwikkelingen zijn ten laste van de stelpost gebracht.

In aanloop naar de begroting 2025-2028 gaan we deze ontwikkelingen nogmaals kritisch onder de loep nemen. In deze fase was het actualiseren van de begroting vooral bedoeld om voor de

Kaderbrief een zo volledig mogelijke “foto” te maken van hoe we er op dit moment financieel voorstaan.

De ontwikkeling van de stelpost ziet er als volgt uit: O n twikkelin g s telpo s t lo n en en pr ijzen

(x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Stand begroting 2024-2027

2.844

1.002

3.610

3.882

Uitnames t/m Kaderbrief 2025-2028

-3.782

-3.879

-3.972

-4.403

Stan d ex c lu s ief c o r r ec tie m eic ir c u lair e

-938

-2.877

-362

-521

Aanvulling stelpost

938

2.877

362

521

Reservering vanuit meicirculaire

750

Stan d n a c o r r ec tie in c o n tan te pr ijzen

750

Reservering lopende prijzen

p.m.

p..m

p.m.

Stan d in lo pen de pr ijzen

750

Voor het begrotingssaldo heeft één en ander dus geen effect. Ontwikkeling lopende prijzen

(x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

1.6 Koersvertaling

KADERBRIEF 2025 - 2028

Het inrichtingsplan wordt in de Raad van 20 juni 2024 behandeld. Het voorstel is, om in te stemmen met de structurele financiële effecten van het vastgestelde inrichtingsplan “Dit binne wy”.

Hiervoor is een bedrag van € 1.710.000 opgevoerd, waarvan € 710.000 wordt gedekt uit het begrotingssaldo en € 1.000.000 uit de stelpost Uitvoeringsprogramma.

Daarnaast is ingestemd met het verminderen van de tijdelijke formatie van 16,2 fte, die voor 2025

(en 2024) beschikbaar was gesteld in de begroting 2024-2027 naar 10,1 fte in 2025 inclusief herallocatie.

Het inrichtingsplan is onze eerste vertaling van de koers, waarin we beschrijven hoe onze organisatie er vanaf 2025 uit ziet en hoe we willen werken. We willen op korte termijn bereiken dat

de medewerkers gericht en zorgvuldig geplaatst kunnen worden. Op middellange termijn willen we bereiken dat we op 1 januari onze nieuwe organisatie goed kunnen starten en ons van daaruit

verder kunnen ontwikkelen. Zodat we in lijn met de koers ‘Dit binne wy’ onze taken, dienstverlening en beleidsambities kunnen blijven uitvoeren voor onze gemeente.

Koersvertaling

2025

2026

2027

2028

(x € 1.000)

- 1.710

1.7 Nieuw beleid

KADERBRIEF 2025 - 2028

In dit onderdeel vermelden we de wijzigingen met betrekking tot nieuw beleid. Dit betreft de onderstaande ontwikkelingen van nieuw beleid die op geld zijn gezet.

Daarnaast voorzien we een aantal toekomstige ontwikkelingen van nieuw beleid die ook in het Vogelvlucht gedeelte al zijn genoemd, maar in deze Kaderbrief nog niet in geld zijn vertaald. We noemen hier: • • • • • • • •

MFC Garyp

Ontwikkelingen IHP, waaronder Trynwâlden

Duurzaamheid, waaronder verduurzaming eigen gebouwen Actualisering beheerplannen Sûderfinne

Uitvoeringskosten bedrijfsvoering ICT

Inzet op overheids- en inwonersparticipatie Ondermijning

2025

2026

2027

2028

(x € 1.000) Nieuw beleid

- 10

- 162

- 174

- 186

- 140

- 10

- 22

- 34

- 46

- Bioferskaat; Biodiversiteit - Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Tytsjerksteradiel 2025-2028 - Viering 80 jaar vrijheid en Arcadia

1.8 Uitvoeringsprogramma In de begroting 2024-2027 was een stelpost van € 1.000.000 opgenomen voor ontwikkelingen in het kader van het Uitvoeringsprogramma.

Aan de Raad is voorgesteld om de financiële effecten van het inrichtingsplan voor de nieuwe

organisatie (groten)deels te dekken vanuit de Stelpost Uitvoeringsprogramma. Hiermee komt deze stelpost dan met ingang van de begroting 2025-2028 te vervallen. Doel daarbij is om in de nieuwe

organisatie en in lijn met de koers “Dit binne wy” onze taken, dienstverlening en beleidsambities te kunnen blijven uitvoeren voor onze gemeente.

Voorafgaand aan het opstellen van de nieuwe begroting bespreken raad en college de prioriteiten uit het uitvoeringsprogramma voor de resterende bestuursperiode. Waar mogelijk worden de

uitkomsten van dat gesprek vertaald naar en meegenomen in voorstellen voor het meerjarige perspectief in de begroting.

Uitvoeringsprogramma

2025

2026

2027

2028

(x € 1.000)

1.000

KADERBRIEF 2025 - 2028

1.9 Verlooptabel In onderstaande tabel worden de ontwikkelingen samengevat van startsaldo tot eindsaldo van deze Kaderbrief.

Saldo begroting 2024-2027

2026

2027

2028

1.514

- 2.564

- 4.498

- 4.490

Startpunt Kaderbrief

1.514

- 2.564

- 4.498

- 4.490

Bestaand beleid

1.553

1.742

4.109

3.893

- Gemeentefonds

2.223

2.534

4.973

4.739

- Koersvertaling

- 1.710

- Nieuw beleid

- 10

- 162

- 174

- 186

- Uitvoeringsprogramma

1.000

TOTAAL

3.067

- 822

- 390

- 597

(x € 1.000) Tussentijdse raadsbesluiten

- Overige ontwikkelingen

- Ontwikkeling lopende prijzen

2025

KADERBRIEF 2025 - 2028

2 Reserves en weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om

onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen • •

weerstandscapaciteit risicobeheersing

Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de

gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's

waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente.

Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook presenteren we een aantal verplichte kengetallen. Deze vertellen iets over de financiële positie van onze gemeente.

Risicomanagement en het weerstandsvermogen zijn nauw met elkaar verbonden. Het doel

van het hebben van weerstandsvermogen is dat er een buffer aanwezig is om de financiële tegenvallers op te vangen zodra risico’s werkelijkheid worden.

Voor tijdelijke kosten (voor een periode van 1-3 jaar) met betrekking tot verschillende

onderwerpen in dit document, gebruiken we het geld uit de Algemene Reserve. In de Algemene Reserve is al rekening gehouden met deze uitgaven.

Hieronder staat hoe de Algemene Reserve zich zal ontwikkelen, rekening houdend met de financiële resultaten in 2023.

Ontwikkeling Algemene Reserve in totalen per jaar: Ontwikkeling AR bedragen x € 1.000

2023

32.064

2024

32.754

2025

32.755

2026

35.630

2027

34.808

2028

34.418

2029

33.821

Op de volgende bladzijden zijn de diverse onttrekkingen en stortingen met betrekking tot de Algemene Reserve over de verschillende jaren in beeld gebracht.

KADERBRIEF 2025 - 2028

Verwachte ontwikkeling algemene reserve (bedragen x € 1.000)

Stand begin van het jaar

2023

2024

21.607

2025

2026

2027

2028

2029

32.064

32.754

32.755

35.630

34.808

34.418

Mutaties n.a.v. rekening en begrotingen Storting rekeningresultaat 2022

10.593

Storting verwacht rekeningsresultaat 2023

7.740

Storting saldo primitieve begroting 2024 (jaarschijf 2024)

2.118

Begroting 2024-2027

3.067

-822

-390

-597

Mutaties o.b.v. reeds vastgesteld beleid Gebiedsontwikkeling Centrale As (2e fase)

-1.052

-261

Data op orde

-121

-134

Alde Feane herinrichting 2e en 3e uitvoeringsfase

-242

Regiodeal (raad 25-4-2019)

-263

Implementatie van waarderen op gebruikersoppervlakte (KN 2020-2023 0.02)

-2

Actualisering locatiedossiers op het onderdeel bodem (KN 2020-2023 7.02)

-15

-3

Vastgoed registratiesysteem (KN 2020-2023 8.01)

-25

Bijdrage aan Millenium (KN)

-3

Bijdrage aan Karakteristieke panden (KN)

-35

Bijdrage ontmoetingscentrum Gytsjerk

-85

Bijdrage formatie stikstofproblematiek; begroting 2021-2024

-91

Kosten harmoniseren beleid en uitvoering en optimaliseren van processen (Omb. 5.1)

-70

-85

Kadernota 2022-2025

P&C-coördinator/gemeenteadviseur (KN 2022-2025; 00.11)

-47

Aanpassing bediening brug Aldtsjerk (KN 2022-2025; 02.02)

-25

Aanpassing brug Eastermar (KN 2022-2025; 02.04)

-215

Aanjagen toerisme (KN 2022-2025; 03.05)

-9

-40

-34

Uitbreiding formatie zorgadministratie (KN 2022-2025; 06.10)

-20

Project Beurtschip (KN 2022-2025; 06.13)

-144

Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier (KN 2022-2025; 07.08)

-27

-19

Formatie stikstof (KN 2022-2025; 07.09)

-40

-20

Uitvoering woningbouwprogrammering (KN 2022-2025; 08.05)

-28

-44

Omgevingswet (KN 2022-2025; 08.09b)

-95

Kadernota 2023-2026

Formatie medewerker recordbeheer

-67

Overstap fin. systeem c.a naar de Cloud

-30

Organiseren en faciliteren van het thuiswerken

-34

-25

Juridische Zaken / Inkoop: Uitzetting FTE m.b.t. contractmanagement en contractbeheer

-35

-25

Formatie HR en Communicatie

-297

HR: Talentschouw in het kader van Strategisch Personeelsplan (SPP)

-2

HR: Recruitment

-10

-12

Omzetting van het dashboard (digitalisering) voor Liberaux

-2

I&A: doorontwikkelingen team en organisatie

-192

Nieuw verkeer- en vervoerbeleid

-30

-5

Pont Prinses Margrietkanaal Bergumermeer-Sumar

-340

Realisatie twee TOP's (toeristische overstappunten)

-12

Subsidie Het Achterland

-30

Garyp yn it Grien

-18

-14

Inkoop Wmo & Participatiewet (Implementatieplan)

-82

-33

Overig (eerdere besluitvorming)

Deelname Friese projectenmachine (Raad 16-12-2021)

-21

Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (Raad 27-01-2022)

-20

-40

Incidentele bijdrage ontmoetingsplek Eastermar (Raad 30-06-2022)

-20

Lobby herrijking gemeentefonds; (Begroting 2023-2026)

-1

-39

-20

Herinrichting van het plein de drie van Sminia; (Begroting 2023-2026)

-90

Afbouw project de Spitkeet (Raad 16-12-2022)

Kwaliteitsborging bouw en woningtoezicht

-83

Inburgering

-23

Impuls weerbaar bestuur

-37

Raad 20-04-2023 Taxatie eigendommenverzekering

-28

Raadscommunicatie

-2

-4

Nulmeting dienstverlening

-8

Kosten realiseren biodiversiteitsplan

-21

-9

Uitvoeringskosten startnotitie visie op bedrijventerreinen

-20

-21

Vervolgproces brede participatie Gebiedsvisie Burgum-West

-75

KADERBRIEF 2025 - 2028

Verwachte ontwikkeling algemene reserve (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Raad 22-06-2023 Pilot cameratoezicht schoolterreinen

-20

Ontmoetingsplek Eastermar

-20

-3.193

-25

-75

Opvang ontheemde Oekraïners

3.013

Behoedzaamheidsbuffer

2.644

Reservering midddelen ontmoetingscentrum Gytsjerk

Vrijval taakmutaties vanuit reserve Decentralisatie uitkeringen

Vrijval Inhuur visie maatschappelijk vastgoed vanuit overlopende posten

Vrijval restantbudget procesoptimalisatie vanuit overlopende posten

150

Vrijval Onderzoeksbudget bezuinigingen vanuit overlopende posten

Vrijval Data op orde vanuit overlopende posten

115

Raad 14-12-2023 Onttrekkingen Budget ontvlechtingsproces Werkbudget opbouw gemeentelijke organisatie Stortingen

Kadernota 2024-2027

Incidentele inzet projecten

Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma 2024-2027 (00.01)

-156

Cofinanciering De Twirre (05.13)

-75

Nieuw archiefsysteem + formatie Observeum (05.07)

-7

Beurtskip (06.04)

-158

Digitaliseren fysiek archief Inkomen en Participatie (06.02)

-13

Beleid op verhuur van panden (08.02)

-8

Dorpenronde (08.04)

-50

Toegankelijkheidsonderzoek digitale dienstverlening (00.04.33)

-4

I&A - Sociaal Intranet applicatie (00.04.25)

-20

I&A - Abonnement Datafryslân (00.04.26)

-2

Teamleider I&A (00.04.02)

-68

Teamleider HRM (00.04.03)

-68

Bestuurscommunicatie adviseur (00.04.06)

-124

Juridische zaken - Inkoopcoördinator (00.04.10)

-25

Juridische zaken - Inkoop - flexibele schil (00.04.11)

-42

HRM - Strategische ondersteuning en advisering (00.04.50)

-324

-262

Financiën - AOIB en Senior Financieel Adviseur (00.04.51)

-201

I&A - Continuïteit en kwaliteit informatie voorziening (00.04.52)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=c4e23b1e-d804-49c5-bcbb-0a1d952fd557