04 - CONCEPT - Bijlage 1 - Jaarstukken 2024
Tekst van het document
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
2
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Inhoudsopgave Inhoudsopgave................................................................................................................... 3 1 JAARVERSLAG .............................................................................................................. 5 1.1 Ynlieding .................................................................................................................. 5 1.2 Leeswijzer ................................................................................................................ 6 1.3 2024 IN VOGELVLUCHT ............................................................................................ 8 1.4 Besluitvorming........................................................................................................ 25 1.5 PROGRAMMA's ........................................................................................................ 26 Bestuur en ondersteuning ............................................................................................. 26 Veiligheid ..................................................................................................................... 38 Verkeer, vervoer en waterstaat .....................................................................................
47 Economie ...................................................................................................................... 60 Onderwijs ..................................................................................................................... 67 Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 75 Sociaal domein ............................................................................................................. 89 Volksgezondheid en milieu ......................................................................................... 116 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening .................................................................. 131 Overhead .................................................................................................................... 140 1.6 PARAGRAFEN ........................................................................................................ 163 A - Lokale heffingen ................................................................................................... 163 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................ 171 C - Onderhoud kapitaalgoederen ...............................................................................
184 D - Financiering ......................................................................................................... 186 E - Bedrijfsvoering ...................................................................................................... 192 F - Verbonden partijen ............................................................................................... 202 G - Grondbeleid ......................................................................................................... 218 H - Wet Open Overheid............................................................................................... 225 2 JAARREKENING ......................................................................................................... 227 2.1 Balans ................................................................................................................... 228 2.2 Baten en lasten ..................................................................................................... 232 2.3 Overzicht taakvelden per programma ................................................................... 233 2.4 Grondslagen financiële verslaglegging ................................................................. 236 3
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 2.5 Toelichting balans ................................................................................................ 241 2.6 Toelichting baten en lasten .................................................................................. 264 2.7 Rechtmatigheidsverantwoording van college ........................................................ 265 2.8 Verantwoording Wet Normering Topinkomens (WNT) ........................................... 267 2.9 Single Information Single Audit ............................................................................ 270 2.10 Controleverklaring accountant............................................................................ 279
4
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
1 JAARVERSLAG
1.1 Ynlieding It liket sa moai… En op ‘e nij in jierrekken mei in oerskot. Dus gedachte is: der bliuwt jild oer, gemeenten kinne yndie wol mei minder ta, it groeit by de klippen op. De systematyk versus de realiteit Ja, wy hâlde jild oer, om’t wy of minder kosten meitsje of omdat wy minder dogge. Benammen dat leste hâld ús dwaande. Wy komme oan de saken net ta. Fansels is dit in nuver jier kwa jierrekken, om’t it folslein yn it teken stie fan de ûntflechting. Alle oandacht is foar it grutste part opgong oan de eigen organisaasje en oer wat wy yntern te dwaan hiene. Dat is tige slagge en dêr meie wy grutsk op wêze. Der stiet in nije klup, der leit in plan oer hoe’t wy wurkje wolle, wat de fokus wêze moat en dit jier (2025) binne wy fan start gien. As wy werom sjogge op dy ûntflechting wiene wy by oanfang net wis fan dizze útkomst, mar it is binnen in jier slagge en it is klear. Beide organisaasjes kinne wer fierder en foarút. Dêrnjonken wie tidens de ferbouwing de winkel ek gewoan iepen. Op guon terreinen binne wol deeglik meters makke sa’t jo lêze kinne ‘2024 in Vogelvlucht’ en yn de programma’s. Ta beslút Wy slùte it jier 2024 ôf mei in posityf saldo fan € 4.453.000. De goede gearwurking mei de accountant hat der foar soarge dat we de stikken op ’e tiid oan jo foarlizze kinne mei opnij in goedkarrende, skjinne ferklearring. Dêr binne we wiis mei en grutsk op.
Yn it earste part fan de jierstikken '2024 in vogelvlucht', geane we yn op de wichtigere ûntjouwings fan it ynsette belied. De ferdjipping hjirop is te finen yn de ferskate programma’s fan it jierferslach. De jierstikken wurde ôfsletten mei in jierrekken mei dêryn opnaam de finansjele ferantwurding fan it fierde belied.
It kolleezje, Burgum, 10 juny 2025
5
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
1.2 Leeswijzer Vooraf De jaarstukken zijn belangrijk voor de gemeente omdat ze helpen om te zien of alles goed gaat. Het gaat hierbij om twee documenten: het jaarverslag en de jaarrekening. In de Meerjarenprogrammabegroting wordt beschreven wat de gemeente wil bereiken en wat dat mag kosten. In het jaarverslag wordt gekeken naar wat de gemeente wilde bereiken, wat er gelukt is en wat niet, en hoeveel alles heeft gekost. In de jaarrekening wordt gekeken naar de financiën van de gemeente. Dit is belangrijk omdat de gemeente verantwoording moet afleggen aan de gemeenteraad. In deze leeswijzer kun je lezen wie welke rol heeft en hoe het document is opgebouwd.
Wie doet wat? De wet Dualisering gemeentebestuur heeft als doel om de lokale politiek dichter bij de burgers te brengen. Dit gebeurt onder andere door de begroting, waarin meetbare resultaten staan. Zo kan de burger zien waar de lokale bestuurders mee bezig zijn en welke resultaten er behaald worden. Door het dualistisch werken hebben de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders andere rollen gekregen. Het college bestuurt en voert alle besluiten van de gemeenteraad uit, terwijl de raad het beleid bepaalt en belangrijke beslissingen neemt. Hierdoor is er meer controle en transparantie in het bestuur. In schema ziet het er als volgt uit: raad
college
kaderstellen
wat willen we, wat mag het kosten
besturen
wat gaan we doen
controleren
wat bereikten we, wat kostte het
verantwoorden
wat hebben we gedaan
Om snel te kunnen handelen heeft het college bevoegdheden gekregen om zelfstandig te handelen binnen het beleids- en financiële kader dat de raad heeft vastgesteld. Bijvoorbeeld voor de bedrijfsvoering.
Opbouw van de jaarstukken De jaarstukken zijn opgebouwd uit verschillende hoofdstukken die in de inhoudsopgave staan. Het eerste hoofdstuk heet "2023 in Vogelvlucht" en laat de belangrijkste financiële ontwikkelingen van dat jaar zien. Daarna worden de belangrijkste taken en het resultaat van het beleid in 2023 genoemd.
6
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 JAARVERSLAG Het jaarverslag is verdeeld in programma's en paragrafen. De programma's bestaan uit drie onderdelen: •
een korte beschrijving van het programma,
•
de financiële resultaten
•
een aantal beleidsindicatoren.
De paragrafen zijn een soort doorsnede van de programma's. JAARREKENING De jaarrekening is verdeeld in twee delen: de Balans en de Baten en Lasten. Verder vindt u hier informatie over de Wet Normering Topinkomens en de Controleverklaring van de accountant.
7
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
1.3 2024 IN VOGELVLUCHT Om te beginnen Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Veel werk wordt gedaan vanuit het gemeentehuis in Burgum. Maar we gebruiken ook enkele locaties voor de buitendienst, zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaar groen. We zijn een groene gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in. Veel taken zijn in 2024 voor het laatst voor ons uitgevoerd door de Werkmaatschappij 8KTD. Voor de uitvoering van deze taken verstrekt de gemeenten een bijdrage aan de Werkmaatschappij 8KTD. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. Vanaf 2025 voert Tytsjerksteradiel alle taken weer zelfstandig uit. In dit verslag geven we op hoofdlijnen aan wat we gedaan hebben en wat dat gekost heeft. Wij zijn ons ervan bewust dat we met gemeenschapsgeld werken en we willen daar ook transparant in zijn. En dus leggen we met plezier verantwoording af over wat de gemeente Tytsjerksteradiel in 2024 heeft gedaan en wat het heeft gekost. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en de daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
In de begroting staat wat we willen bereiken en hoeveel geld dat kost. In de jaarstukken, leggen we uit wat we hebben gedaan en hoeveel geld we daaraan hebben uitgegeven. We vertellen ook wat er (nog) niet is gelukt. De begroting en het jaarverslag hebben dezelfde indeling. Dit maakt het makkelijker om te begrijpen. Op de volgende pagina ziet u: Op de volgende pagina ziet u in één oogopslag: •
wat hadden we begroot
•
wat hebben we werkelijk uitgegeven 8
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: •
Wonen en werken
•
Samenleving
•
Bestuur en dienstverlening
De inkomsten zijn verdeeld in •
wat we van het Rijk ontvangen
•
alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
JAARREKENING 2024 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze jaarrekening geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2024 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000).
begroot
werkelijk
verschil
UITGAVEN
102.642
117.783
- 653
Wonen en werken
8.727
10.483
- 809
814
1.981
- 1.123
Verkeer, vervoer en waterstaat
5.107
5.682
- 60
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
2.806
2.820
374
Samenleving
72.662
80.320
2.965
Onderwijs
5.087
5.471
423
Sociaal domein
45.451
48.727
- 788
Sport, cultuur en recreatie
9.565
9.140
1.273
Veiligheid
2.838
7.249
321
Volksgezondheid en milieu
9.721
9.733
1.736
Bestuur en dienstverlening
21.254
26.980
- 2.809
Bestuur en ondersteuning
21.254
26.980
- 2.809
Per inwoner (in hele euro's) *
3.593
3.613
- 20
122.326
122.236
- 91
Ontvangen wij van het rijk
72.965
72.826
- 139
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
49.361
49.409
48
Per inwoner (in hele euro's) *
3.752
3.750
-3
RESULTAAT
5.197
4.453
- 744
159
137
- 23
Economie
INKOMSTEN
Per inwoner (in hele euro's) *
9
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee kanten van de balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen.
De balans is in evenwicht De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee kanten van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam. Balans per 31 december 2024 (x € 1.000) BEZITTINGEN
2024
2023
SCHULDEN
2024
2023
Bezittingen
70.296
58.181
Eigen vermogen
50.581
46.426
Voorraden, geld en
32.358
39.093
Schulden
52.073
50.848
102.654
97.274
TOTAAL
102.654
97.274
vorderingen TOTAAL
10
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Wat hebben we ervoor gedaan? De jaarrekening 2024 sluit af met een voordelig saldo van € 4.453.000. Bij de begroting na wijziging (december 2024) gingen we nog uit van een verwacht voordelig saldo van € 5.197.000. Het verschil van € 744.000 is op basis van afwijkingen hoger dan € 50.000 in hoofdlijnen als volgt: Ontwikkeling saldo jaarrekening 2024
Bedrag 5.197.000
Stand begroting 2024 na wijzigingen Ontwikkeling jaarrekening reguliere bedrijfsvoering Hogere bijdrage aan WM8KTD
-634.000
Bijstorten APPA voorziening
-473.000
Hogere renteopbrengst
73.000
Hogere OZB inkomsten
66.000
Lagere opbrengst leges drank, horeca en evenementen
-58.000
Peuteropvang
184.000
Lagere lasten huisvesting voortgezet onderwijs
71.000
Onderwijsachterstandenbeleid
301.000
Lagere lasten groenonderhoud
63.000
WMO c.a
-78.000
Lagere subsidies sociale basis
96.000
Lagere lasten Caparis (DVO's)
89.000
Jeugdhulp c.a.
-449.000
Ontwikkeling bijstandsuitkeringen
120.000
Lagere lasten vluchtelingenwerk c.a
71.000
Ontwikkelingen riolering
-148.000
Leges omgevingsvergunningen
129.000
Doorbelaste uren op complexen
199.000
Diverse ontwikkelingen
-596.000 -974.000
Ontwikkelingen jaarrekening incidenteel / bijzonder Algemene uitkering oude jaren
-139.000
Vennootschapsbelasting 2024
-115.000
Afboeking oude vorderingen op balans
-562.000
Oekraïne gelden
632.000
Vrijval voorziening conservering bruggen
34.000
Winst bouwgrond bedrijventerreinen c.a. (complexen)
223.000
Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden
-357.000
Inzet SPUK GALA middelen sportactivering
232.000
Terugbetaling subsidie 2023 Bibliotheekwerk
107.000
Inzet SPUK GALA middelen gezondheidsbeleid
152.000
NIP gelden
67.000
11
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Vrijval voorziening afgewikkelde complexen
241.000
Bijstorten voorziening spaarverlof
-285.000 230.000
4.453.000
Resultaat jaarrekening 2024
Rechtmatigheidsverantwoording van het college Bij de jaarrekening 2024 leggen we als college voor het eerst verantwoording af over de rechtmatigheid. We zijn van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De formele onrechtmatigheid bedraagt hierin € 6.159.000, waarvan een bedrag van € 4.828.000 past binnen het vooraf gestelde beleid en daarmee als acceptabel is geduid onder verwijzing naar dit vooraf vastgestelde beleid. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. Het verloop van het saldo van de Primitieve begroting 2024 naar het saldo van de Begroting 2024 na wijzigingen heeft zich in de loop van 2024 als volgt ontwikkeld: Primitieve begroting
2.118
(x € 1.000)
- begrotingswijzigingen April
-97
- begrotingswijzigingen Juni/juli
257
- begrotingswijzigingen Oktober
1.627
- begrotingswijzigingen December
977
- begrotingswijzigingen Tussentijdse wijzigingen
314
- begrotingswijzigingen Jaarrekening Begroting na wijziging
5.197
12
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 Verloop Algemene Reserve Het verloop van de Algemene Reserve heeft zich in 2024 ten opzichte van de begroting als volgt ontwikkeld: Verloop algemene reserve 2024 (bedragen x € 1.000)
Prognose
Realisatie
begroting
jaarrekening
Stand algemene reserve (jaarrekening 2023 exclusief resultaat)
32.064
32.064
Resultaat 2023
7.740
7.740
Stand algemene reserve (jaarrekening 2023 inclusief resultaat)
39.804
39.804
Gebiedsontwikkeling Centrale As (2e fase)
-16
-16
Data op orde
-44
-44
Regiodeal
-263
-263
Actualisering locatiedossiers op het onderdeel bodem
-3
-3
Vastgoed registratiesysteem
-25
-
Kosten harmoniseren beleid en uitvoering en optimaliseren van processen
-68
-68
Aanjagen toerisme
-27
-10
Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier
-19
-9
Uitvoering woningbouwprogrammering
-44
-
Formatie medewerker recordbeheer
-67
-67
Overstap fin. systeem c.a naar de Cloud
-30
-30
Juridische Zaken / Inkoop: Uitzetting FTE m.b.t. contractmanagement en contractbeheer
-4
-4
HR: Recruitment
-12
-12
I&A: doorontwikkelingen team en organisatie
-192
-192
Nieuw verkeer- en vervoerbeleid
-5
-5
Subsidie Het Achterland
-30
-30
Garyp yn it Grien
-8
-8
Inkoop Wmo & Participatiewet (Implementatieplan) en Jeugd
-33
-
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs
-30
-30
Incidentele bijdrage ontmoetingsplek Eastermar
-20
-20
Raadscommunicatie
-4
-4
Kosten realiseren biodiversiteitsplan
-8
-8
Uitvoeringskosten startnotitie visie op bedrijventerreinen
-21
-20
Pilot cameratoezicht schoolterreinen
-20
-12
Werkbudget opbouw gemeentelijke organisatie
-75
-75
Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma 2024-2027
-156
-
Cofinanciering De Twirre
-75
-
Nieuw archiefsysteem + formatie Observeum
-7
-7
Beurtskip
-158
-147
Digitaliseren fysiek archief Inkomen en Participatie
-13
-13
Beleid op verhuur van panden
-3
-
Toegankelijkheidsonderzoek digitale dienstverlening
-4
-
AF
13
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 I&A - Sociaal Intranet applicatie (00.04.25)
-20
-
I&A - Abonnement Datafryslân (00.04.26)
-2
-1
Incidentele inzet personele ontwikkelingen
-1.941
-1.844
Motie 3-8-12; Formaasje Observeum
-15
-15
Motie 3-8-17; Regenbooggemeente
-30
-30
FUMO begrotingswijziging 2024
-58
-29
Budgetten lokale inclusieve agenda en Regenbooggemeente
-25
-12
Formatie vergunningverlener Bijzondere Wetten
-65
-65
Subsidie verduurzaming sportaccommodaties Subsidiedeel
-700
-35
Subsidie verduurzaming sportaccommodaties Rentedeel
-200
-
Subsidie verduurzaming sportaccommodaties Overhead
-50
-9
Uitvoeringsagenda brede participatie Gebiedsvisie Burgum-West/de Warren
-35
-35
Projectleider opbouw
-150
-150
Projectkosten opbouw
-350
-140
Burgerinitiatief 'versneld en creatief op zoek naar woonruimte voor starters in Burgum'
-20
-19
Implementatie OPENburgerzaken
-4
-4
Vrijval OP subsidieregeling compensatie energiekosten maatschappelijke organisatie
443
443
Vrijval OP fietspad Westermar
36
36
Vrijval overlopende post duurzaamheid energietransitie gemeentelijk energie
12
12
1.183
1.183
41
41
BIJ
Vrijval middelen opvang ontheemde Oekraïners Vrijval Wet open overheid (Woo) gelden Vrijval overlopende post brede aanpak dakloosheid
18
18
Vrijval stelpost lonen en prijzen
2.029
2.029
Stand algemene reserve voor besluit jaarrekening 2024
38.417
40.081
Besluitvorming jaarrekening 2024; resultaat 2024
5.197
4.453
Stand algemene reserve na besluit (stand 31/12/2024)
43.614
44.534
14
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 Temporisering Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2024 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2025. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet. Om de benodigde stortingen uit de reserves in het volgende jaar plaats te laten vinden is een besluit van de raad nodig. Pr. Onderwerp
Bedrag
Temporisering Algemene Reserve 0
Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma 2024-2027
156.000
0
Projectkosten opbouw
210.000
4
Pilot cameratoezicht schoolterreinen
5
Subsidie verduurzaming sportaccommodaties Subsidiedeel
665.000
5
Subsidie verduurzaming sportaccommodaties Rentedeel
200.000
5
Subsidie verduurzaming sportaccommodaties ) Overhead
41.000
6
Uitvoeringsplan Participatiewet - Inzet jobhunter
51.000
6
Inkoop Wmo & Participatiewet (Implementatieplan) en Jeugd
33.000
7
Formatie stikstof
12.000
8
Beleid op verhuur van panden
3.000
8
Coördinator Maatschappelijk Vastgoed
34.000
8
Vastgoed registratiesysteem
25.000
8
Uitbreiding ondersteuning gaswinningsdossier
10.000
8
Woningbouw programmering
44.000
ov
Toegankelijkheidsonderzoek digitale dienstverlening
4.000
ov
I&A - Sociaal Intranet applicatie
20.000
8.000
1.516.000
Ombuigingen In het kader van de jaarrekening 2024 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Op basis van de motie van het CDA bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is besloten om het pakket van de nog niet gerealiseerde ombuigingen tegen het licht te houden en de uitkomsten (en verwerking) hiervan mee te nemen in de begroting 2024-2027 en eveneens te verwerken in de nu voorliggende jaarrekening. Voor de begroting 2025 en verder resteren nog de volgende ombuigingen: •
Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening
•
Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)
15
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
WONEN EN WERKEN Omgevingswet Van uitstel kwam geen afstel. Vanaf 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Dit betekende het einde van een lange periode van voorbereiden op de wet. Na alle voorbereidingen moesten wij nu echt aan het werk met de wet. −
De casemanagers begeleiden de projectideeën.
−
De vergunningverleners verlenen omgevingsvergunningen.
−
De (beleids)adviseurs beoordelen wat de wet betekent voor het beleid.
Behalve het krijgen van ervaring met de wet in de praktijk zijn we ons ook op aanpassingen voor blijven bereiden. −
We onderzoeken wat het werken volgens de beleidscyclus van de Omgevingswet betekent voor onze gemeente.
−
Van het Handboek omgevingsplan gemeente Tytsjerksteradiel is versie 1.0 vastgesteld.
−
De Pilot wijziging omgevingsplan bestemmingsplan Jistrum 2007 is verder uitgewerkt.
Voor dit werk hebben we (een deel van) het geld gebruikt dat het Rijk hiervoor beschikbaar stelde. Regionale samenwerking
Regiodeal-Versnellingsagenda De Regiodeal Noordoost Fryslân 1.0 en de daarbij horende Versnellingsagenda wordt binnenkort afgesloten. In 2024 zijn wederom veel partijen samengebracht, is met initiatiefnemers van projecten meegedacht en zijn plannen aangescherpt. Afgelopen jaar zijn de laatste subsidies uitgekeerd aan de grote projecten. Zij hebben tot 31 juni 2026 om hun projecten uit te voeren. De subsidieregeling < €25.000 staat tot en met 30 juni 2025 open voor deze aanvragen, voor zover middelen beschikbaar zijn.
Regiodeal - Holwerd aan Zee Holwerd aan Zee was de andere 'poot' van Regio Deal Noardeast-Fryslân. Eind 2024 is door Provinciale Staten (PS) besloten om de actieve deelname aan het project Holwerd aan Zee te beëindigen. PS heeft met dit besluit Gedeputeerde Staten (GS) de opdracht gegeven om de resterende € 5,1 miljoen uit de Regio Deal Noordoost Fryslân en Holwerd aan Zee en de daaraan gekoppelde resterende € 9 miljoen aan provinciale cofinanciering: a. beschikbaar te houden voor de Regio Deal; en b. in overleg te gaan met de betreffende Regiodealpartners. Op basis hiervan wordt een PS voorstel verwacht dat uiterlijk in het derde kwartaal van 2025 aan PS voorgelegd dient te worden. Op dit moment wordt met de Regiodealpartners overlegd over de invulling.
16
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Aanvraag nieuwe regiodeal Gezien de kracht en het belang van de Regiodeal voor onze kwetsbare regio, is in 2024 een propositie geschreven om een nieuwe een tweede regiodeal voor de regio aan te vragen. Om de brede welvaart in de regio verder te versterken, wordt ingezet op vier pijlers die nauw aansluiten bij de Agenda die we in 2022 met elkaar hebben vastgesteld: 1. Noflik wenje: inzet op woningbouw, goede voorzieningen, zorg en welzijn en een groenblauwe leefomgeving die een gezond leven stimuleert; 2. Ferbining: zorgen voor vervoerszekerheid en werken aan een goede ontsluiting van de oostflank van de regio, wat essentieel is voor een sterke regio; 3. Undernimmend: stimuleren ondernemerschap en het belang van een leven lang leren benadrukken, zodat iedereen in de regio kan blijven floreren. Het belang van samenwerken in Regiodeal en ANNO-verband is dan ook van groot belang. Samen kunnen we meer bereiken dan als individuele gemeenten. Om die reden blijven we ook aangesloten bij Europapact. Al deze ontwikkelingen begeleiden we samen vanuit de ANNO-organisatie die we met elkaar dragen. 4. Gearwurking: deze pijler is pas na de toekenning van de Regiodeal (eind januari 2025) toegevoegd. In deze pijler worden de activiteiten gericht op bevordering van de samenwerking in de regio ondergebracht.
Nationaal Programma Vitale Regio's Volgens het rapport Elke Regio Telt! heeft de Rijksoverheid te weinig aandacht besteed aan regionale verschillen, wat ongelijkheid tussen regio’s vergrootte. Vooral gebieden aan de randen van Nederland kampen met sociale, maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen, zoals in zorg, onderwijs, bereikbaarheid en leefomgeving. Het kabinet wil daar wat aan doen: de relatie tussen rijk en regio versterken en langjarige ontwikkeling stimuleren. Hiervoor zijn voor onze regio in elk geval twee actielijnen van belang: 1. Het doorontwikkelen van de beleids- en investeringslogica. Nationaal beleid wordt getoetst op regionale toepasbaarheid. 2. Het ontwikkelen van een langjarig gebiedsgericht programma: Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR). Dit omvat een regioplan en uitvoeringsagenda om de kwaliteit van leven te verbeteren. Noard-Fryslân is een van de 11 regio’s in het NPVR. Duurzaamheid De door het Rijk toegekende Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) middelen zijn het afgelopen jaar ingezet ter ondersteuning van de energieinitiatieven, het doorontwikkelen van het Energieloket en het herijken van de Transitievisie Warmte die in 2025 wordt geëvalueerd.
Daarnaast is veel aandacht besteed aan de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP), de aanbesteding van het Soorten Managementplan (SMP) en een onderzoek naar de mogelijke participatie in het zonnepark Skûlenboarch. In 2025 zal de Duurzaamheidsagenda worden geëvalueerd. In 2024 is vooruitlopend hierop onderzoek gedaan naar de wijze waarop ons Duurzaamheidsbeleid de komende jaren het beste vorm gegeven kan worden. 17
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Wonen Vanuit het Rijk is er via de Nationale Woon- en Bouwagenda, extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving.
In de
Nationale Woon – en Bouwagenda wordt op het gebied van nieuwbouw de nadruk gelegd op de bouw van betaalbare woningen. In april 2023 hebben we hieruit voortvloeiend de eerste regionale woondeal met het rijk en de provincie afgesloten. In deze woondeal zijn onder andere afspraken gemaakt over aantallen, betaalbaarheid en behoud van landschappelijke kwaliteiten. Ook de uitgangspunten van de regionale woningbouwafspraken uit 2020 zijn hierin opgenomen. In 2024 is ook het wetsvoorstel Wet Versterking Regie Volkshuisvesting opgesteld. Deze wet zet in op meer regie vanuit de overheid op waar, hoeveel en voor wie gebouwd gaat worden. Voldoende betaalbare woningen is ook hier een belangrijk onderdeel van het voorstel. De procedures worden verkort en er moet een meer eerlijke verdeling komen van de beschikbare woningen, zoals door middel van de urgentieverordening. Het bouwen naar behoefte, voor de juiste doelgroep en in het juiste segment is de leidraad voor alle nieuwbouw in de gemeente. Met de woningbouwprojecten die in 2024 uitgevoerd zijn - of in voorbereiding zijn - wordt uitvoering gegeven aan de afspraken en de doelstellingen/ ambities uit de woondeal. Tweejaarlijks wordt via het Iepen Podium een presentatie gegeven over de voortgang en de ontwikkelingen op het gebied van nieuwbouwprojecten, beleid en andere relevante thema's met betrekking tot de gemeentelijke woningmarkt.
Centrumvisie Burgum Om het winkelcentrum van Burgum actueel te houden en goed aan te laten sluiten bij alle maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, is op 15 september 2022 door de raad de centrumvisie Burgum vastgesteld. De aandachtspunten, verbeterpunten en de gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een geprioriteerde actielijst, welke kan worden gezien als het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie. Deze actielijnen, bestaande uit de deelgebieden Schoolstraat, Passaazje en Markt, zijn in uitvoering genomen en worden vertaald in concrete voorstellen en inrichtingsplannen met een kostenraming. Deze worden (afzonderlijk) in najaar van 2025 besluitvormend aan de raad voorgelegd. Bedrijventerreinen In 2024 zijn bedrijfskavels uitgeven in Oentsjerk (Sanjesfjild) en Burgum (Veld 7). Er zijn geen bedrijfskavels meer beschikbaar, tenzij deze alsnog vrijkomen omdat de koopoptie terug wordt gegeven. Vanuit het raadsprogramma is in 2024 een Locatieverkenning uitgevoerd naar een nieuw regionaal bedrijventerrein in de gemeente Tytsjerksteradiel. Uit de verkenning komt een voorkeurslocatie naar voren ten zuiden van knooppunt Quatrebras. De locatie ten noorden 18
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 van het knooppunt Quatrebras is een terugvaloptie. In het najaar 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met deze locatieverkenning. Op basis van dit besluit is een verkenning op de aankoop gestart. Recreatie en toerisme Een andere pijler van onze lokale economie wordt gevormd door recreatie en toerisme. Het Beleid en uitvoeringsprogramma 2021-2030 (Tytsjerksteradiel, folle mear om te ûntdekken") is leidend. De raad heeft voor een drietal jaren budget beschikbaar gesteld om de drie gebieden Earnewâld, Trynwâlden en Burgum/Om de mar aan te jagen. Dit budget is inmiddels uitgesmeerd over een periode van vijf jaren (2022 tot en met 2026). Van deze middelen is o.a. een subsidieregeling in het leven geroepen voor activiteiten die aansluiten op het beleidsplan. Beleidsplannen Meerdere beleidsplannen voor de gemeentelijke buitenruimte zijn opgesteld en door de gemeenteraad vastgesteld. Wij noemen het vastgestelde kwaliteitsniveau voor onderhoud wegen ca. en daaropvolgend het wegenbeheersplan. Verder is er een nieuwe gemeentelijke mobiliteitsvisie vastgesteld, waarbij rekening is gehouden en samengewerkt met de regio. Tenslotte is het gemeentelijke biodiversiteitsbeleid vormgegeven en vastgelegd in het biodiversiteitsplan. Realisatie mfc Het multifunctionele centrum in Tytsjerk is inmiddels opgeleverd en begin 2025 officieel in gebruik genomen.
19
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
SAMENLEVING Werk en Inkomen Ten opzichte van de begroting komen de totale kosten voor inkomensregelingen, arbeidsparticipatie en begeleide participatie (taakveld 6.3 t/m 6.5) uit op een ‘plus’ van € 452.000 (zie bij programma Sociaal Domein). Het jaar 2024 was een beleidsarm jaar voor Werk en Inkomen. Wel kunnen we een aantal belangrijke ontwikkelingen noemen, namelijk: Onderzoek Rekenkamer effectiviteit armoedebeleid De Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar de effectiviteit van ons armoedebeleid. De raad heeft de uitkomsten en aanbevelingen van dit onderzoek opiniërend behandeld op 18 april 2024 en besluitvormend op 19 september 2024. In 2025 gaan we aan de slag met een beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie. Hierin verwerken wij de aanbevelingen van de Rekenkamer. Dat zijn de volgende aanbevelingen: ▪
Maak specifiek armoedebeleid met concrete en meetbare doelen gebaseerd op de pijlers Armoede, Schulden en Preventie. Rapporteer jaarlijks over de voortgang.
▪
Versimpel
de
aanvraagformulieren
en
processen
van
de
verschillende
minimaregelingen. ▪
Vergroot de gemeentelijke regie met betrekking tot het maatschappelijk middenveld om tot een betere samenwerking te komen.
Regionaal Werkcentrum In 2024 maakte het kabinet bekend dat er vanaf 2026 een Werkcentrum moet zijn in alle 35 arbeidsmarktregio’s. De organisaties binnen de huidige arbeidsmarktregio’s, Regionale mobiliteitsteams,
WerkgeversServicepunten
en
Leerwerkloketten,
hebben
hun
eigen
dienstverleningspakket, werkwijze en loket. Daarom wil het kabinet één loket voor werkgevers, werkzoekenden werkenden. Bij het Regionaal Werkcentrum moeten deze doelgroepen terechtkunnen met al hun vragen over scholing, werk of ontwikkeling. In 2024 is Frylân Werkt in onze arbeidsmarktregio gestart met de eerste voorbereidingen. Fryslân Werkt is hét samenwerkingsverband
van
alle
Friese
gemeenten,
onderwijs,
UWV,
sociale
ontwikkelbedrijven, sociale partners en de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven. Nieuwkomers
Oekraïners Begin 2024 was de inspanningsverplichting voor de opvang van Oekraïense ontheemden 191. Tytsjerksteradiel voldeed jaarrond ruimschoots aan dit aantal met de drie opvanglocaties in Burgum (Berchhiem), Aldtsjerk (De Klinze) en Suwâld (Kleyenburgh). Vanaf 1 april 2024 is De Klinze met 50 opvangplaatsen uitgebreid van 70 naar 120 opvangplekken. Tytsjerksteradiel sloot het jaar 2024 af met 265 Oekraïense ontheemden in de gemeentelijke opvang. In de particuliere opvang verbleven in 2024 ook Oekraïense vluchtelingen. Gemiddeld waren dit er tien.
20
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Statushouders Tytsjerksteradiel heeft in 2024 de taakstelling niet behaald. De mutatiegraad is heel erg laag, daardoor zijn er heel weinig sociale huurwoningen aan statushouders toegewezen. Het jaar 2024 is afgesloten met een achterstand van 43 te huisvesten statushouders. Onderwijs In 2024 is het
vervolg doorgegeven aan
het onderzoek naar de haalbaarheid van een
multifunctioneel gebouw in Garyp. Wij streven er naar om in 2025 hierover definitieve duidelijkheid te krijgen. Het locatieonderzoek van de school in Noardburgum is afgerond en zal een plaats krijgen in het in 2025 op te stellen integraal huisvestingsplan. Met de schoolbesturen Oarsprong en Adenium , de MR-en van de scholen en plaatselijk belang is gesproken over de toekomst van de scholen in de Trynwâlden. In december 2024 is besloten dat de gemeente niet voornemens is de huurovereenkomsten van de onderwijsgebouwen in Eastermar en Hurdegaryp te verlengen in respectievelijk 2027 en 2030. Met de verhuurder zijn gesprekken hierover gestart. Wonen Zorg en Welzijn In 2024 is een visie op het gebied van Wonen, Welzijn en Zorg ontwikkeld en vastgesteld. Deze visie richt zich op het groeiend aantal ouderen (65+) en andere doelgroepen zoals mensen met een beperking of psychische problematiek. Er is door de vergrijzing sprake van een toenemende zorgvraag, terwijl de zorgsector kampt met oplopende personeelstekorten. Gelet op de huidige woningmarkt kan het vinden van passende huisvesting een uitdaging zijn. Oude(re) inwoners kunnen specifieke woonwensen hebben, bijvoorbeeld geclusterde woonvormen. Door de rijksoverheid is besloten om het aantal verpleeghuisplekken te bevriezen.
Dit vereist een adequate aanpak wat zich in de visie vertaalt naar 3 opgaves: vitale leefbare dorpen en wijken, ervoor zorgen dat (kwetsbare) inwoners passend kunnen wonen en de juiste zorg en ondersteuning ontvangen. In 2024 is deze visie verder uitgewerkt en in oktober door de raad vastgesteld. Daarna is er een start gemaakt met de uitvoeringsagenda. Deze wordt in de loop van 2025 verder vorm gegeven. GALA/IZA In 2023 zijn we van start gegaan met de uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Voor het GALA is een plan van aanpak opgesteld. De GALA-doelstellingen sluiten aan bij het gezondheidsbeleid. Bestaande activiteiten zijn gecontinueerd en we zijn begonnen met het uitvoering geven aan nieuwe plannen. Binnen de Friese vertaling van het IZA, ook wel het FrIZA genoemd, hebben wij via diverse overlegvormen bijgedragen aan de totstandkoming van het regioplan. Gemeente Smallingerland is als gemandateerde gemeente in de lead. In 2024 is er specifiek ingezet op het opzetten van een aanvraag voor extra SPUK middelen middels de transformatieaanvraag Mentale Gezondheid. Ook is er veel energie gestoken in het versterken van lokale netwerken. Vanuit Friza was er ook extra budget uit de zogenaamde Vrije Ruimte. Deze gelden dienden te worden besteed aan Ontmoeten/Sociale Basis en OKO/Gezond opgroeien.
De beschikbare middelen zijn aangewend voor een extra impuls van de dorpshuizen middels een begrotingssubsidie. 21
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 Welzijn Subsidie ontvangende partijen hebben in 2024 activiteiten uitgevoerd ter versterking van de sociale basis, conform de verleende subsidies. Bij een aantal subsidie ontvangende partijen is de subsidie over het jaar 2023 lager vastgesteld omdat er sprake was van onderbesteding. Wegens onvolkomenheden in eerdere subsidieprocedures hebben een aantal partijen indexatie toegekend gekregen. Voor de partijen Humanitas en Stjoer betekent dit indexatie tot en met 2026, voor KEaRN voor 2025. Jeugd In lijn met de landelijke ontwikkelingen constateren wij ook binnen gemeente Tytsjerksteradiel een aanzienlijke toename in de kosten van jeugdhulp. De hulpvragen van jeugdigen zijn complexer geworden, wat leidt tot intensievere trajecten die langer duren en daardoor ook duurder zijn. Daarnaast is per 1 januari 2024 de nieuwe inkoop van jeugdhulp van start gegaan. Deze herziening heeft geleid tot een kostenstijging bij de Friese gemeenten. De tarieven van de nieuwe zorgprofielen zijn verhoogd om beter aan te sluiten bij de werkelijke kosten die zorgaanbieders maken. Tegelijkertijd zijn veel langdurige zorgtrajecten omgezet naar zogenoemde hersteltrajecten. Dit heeft geleid tot een verplichting om 100% van de trajectkosten vooraf te betalen, wat resulteerde in een aanzienlijke piek in de betalingen aan het begin van het jaar.
Verder zagen we dat een groeiend deel van de (hoog)specialistische zorg niet meer past binnen de
reguliere
inkoopstructuur.
Hierdoor
zijn
er
in
toenemende
mate
individuele
maatwerkvoorzieningen en dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s) afgegeven, die extra financiële druk met zich meebrengen. Tot slot was de inzet van de POH-Jeugd (praktijkondersteuner huisartsen) bij veel huisartsenpraktijken in 2024 nog niet volledig gerealiseerd. Hierdoor bleven huisartsen verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de verwijzingen naar jeugdhulpvoorzieningen (ongeveer 30%), wat eveneens invloed had op de instroom en kosten. Hoewel de kostenstijging in 2024 significant is, kan hieruit nog geen betrouwbare voorspelling worden afgeleid voor de kostenontwikkeling in 2025. Zo worden er op bijna alle bovenstaande ontwikkelingen herstelacties uitgevoerd. De toekomstige ontwikkeling is daarnaast afhankelijk van meerdere factoren, zoals cliëntenaantallen, indexaties, jurisprudentie en wijzigingen in wet- en regelgeving. Wmo In 2024 is de gemeentelijke uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo2015) voortgezet, met als doel onze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en actief te laten deelnemen aan de `Mienskip’. Er is gestart met het verbinden van het medische en sociale domein door het organiseren van fittesten voor ouderen, het bieden van Valpreventie en Welzijn op Recept.
22
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
BESTUUR EN DIENSTVERLENING Ontvlechting Werkmaatschappij 8KTD en terugblik Opbouw 2024 In 2024 is uitvoering gegeven aan het besluit van 22 juni 2023 van de gemeenteraden van zowel Achtkarspelen als Tytsjerksteradiel om stoppen met de ambtelijke samenwerking in de vorm van de Werkmaatschappij 8KTD. Op basis van een gezamenlijk Plan van aanpak is gewerkt aan het proces van ontvlechting en afzonderlijk aan de opbouw van de nieuwe ambtelijke organisatie vanaf 1 januari 2025. Zowel voor de ontvlechting van de Werkmaatschappij als de opbouw van de nieuwe organisatie waren incidentele middelen beschikbaar. Voor zover nodig zijn de niet bestede middelen voor 2025 nog beschikbaar. Via de planning en control cyclus wordt de raad geïnformeerd over de voortgang hiervan. Het project Opbouw was een van de ‘sporen’ onder de overkoepelende programmastructuur ontvlechting. De inhoudelijke focus en scope van het project lag op het behalen van de doelen en resultaten zoals beschreven in het Programmaplan Opbouw (vastgesteld in College maart 2024): 1. Vanaf 1 januari 2025 voert gemeente Tytsjerksteradiel alle gemeentelijke taken en beleid zelfstandig uit. 2. De ambtelijke organisatie is opgebouwd en ontwikkelt zich van daaruit door in lijn met de koers die Tytsjerksteradiel wil varen, en de organisatie die zij wil zijn voor haar inwoners en voor haar medewerkers.
We werken aan een ontwikkelagenda voor de nieuwe organisatie. 3. Met als resultaat een gemeente met flair, die ‘prettig eigenwijs’ de toekomst tegemoet kan treden, en waar het voor medewerkers goed werken is. In de scope van dit programmaplan zijn de volgende deelprojecten opgeleverd: -
Koers voor de nieuwe organisatie
-
Koersvertaling en inrichtingsplan voor de nieuwe organisatie
-
Invulling aan het spoor opbouw in samenhang en samenwerking met het programma Ontvlechting incl. het daarbij behorende plaatsingsproces
-
Actualisatie en vastlegging werkprocessen
-
Huisvesting
-
Arbeidsmarktstrategie en -campagne
-
Voorbereiden warm welkom, inwerken en onboarding nieuwe en bestaande medewerkers
-
Communicatie en actualisatie huisstijl
De resultaten uit het programmaplan Opbouw zijn grotendeels behaald. De producten zijn opgeleverd en/of voorbereid om vanaf 1 januari 2025 te kunnen worden ingezet. Er ligt een agenda voor de organisatieontwikkeling in 2025 en 2026 en er zijn enkele deelprojecten die vanuit opbouw een logisch vervolg in 2025 hebben gekregen.
23
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 Rechtmatigheidsverantwoording Als gevolg van gewijzigde wet- en regelgeving moet het college vanaf 2023 als onderdeel van de jaarrekening verantwoording afleggen over de naleving van regels die belangrijk zijn voor de
financiële
situatie
van
de
gemeente.
Met
deze
zogenaamde
‘rechtmatigheidsverantwoording’ wordt transparantie beoogd op het gebied van: -
Onrechtmatige (financiële) beheershandelingen (begrotingscriterium). Dit betreft: o
Overschrijdingen op het gebied van lasten en investeringsbudgetten;
o
Onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot die niet tijdig met begrotingswijzigingen zijn aangepast; en
o
Niet door de raad vastgestelde toevoegingen en/of onttrekkingen aan de reserves.
-
het niet naleven van voorwaarden in wet- en regelgeving (voorwaardencriterium), en
-
misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O-criterium).
Als basis voor de rechtmatigheidsverantwoording gelden de uitkomsten van uitgevoerde (verbijzonderde) interne controles (VIC), themaonderzoeken en audits zoals vastgesteld in het controlejaarplan VIC. Voor de wijze van uitvoering van interne controles geldt de systematiek van de ‘Three lines of defence’ (derdelijns dijkbewaking). De kaders en uitgangspunten voor de uitvoering van het controlejaarplan VIC zijn vastgelegd in het meerjaren VIC-plan 20212024, het Controleprotocol 2021-2024 en het Risicomanagementbeleid (juni 2023).
Bevindingen Voor een nadere toelichting en onderbouwing verwijzen wij u naar de paragraaf Bedrijfsvoering (zie hiervoor: 3.2; E). Bijdrage Werkmaatschappij 8KTD Op basis van de jaarrekening 2023 van de Werkmaatschappij wordt in totaal een hogere bijdrage gevraagd van € 1.268.000. Voor onze gemeente betekent dit een hogere bijdrage van € 634.000. In de jaarrekening 2024 van de Werkmaatschappij is dit verder toegelicht.
24
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
1.4 Besluitvorming Wij stellen u voor: 1. De jaarstukken 2024 vast te stellen. 2. Kennis te nemen van de rechtmatigheidsverantwoording van het college. 3. De vrijval van beschikking over reserves als gevolg van temporisering van de initiatieven in 2024 voor het restantbedrag van € 1.516.000 opnieuw beschikbaar te stellen voor de begroting van 2025 en verder. 4. Het gerealiseerde resultaat van € 4.453.000 te storten in de Algemene Reserve.
25
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
1.5 PROGRAMMA's
Bestuur en ondersteuning
Bij dit programma horen de volgende relevante taakvelden: 0.1
Bestuur
0.10
Mutaties reserves
0.2
Burgerzaken
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
0.62
OZB niet-woningen
0.64
Belastingen overig
0.7
AU en overige uitkeringen gemeentefonds
0.8
Overige baten en lasten
0.9
Vennootschapsbelasting (VpB) 26
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Inhoudelijk In de programmabegroting van 2024 staat wat we van plan waren voor dat jaar. De onderwerpen daarvoor waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2024 (jaren 2024-2027) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. We leggen per onderwerp uit wat we wilden doen, wat gelukt is en wat nog niet. Ook bespreken we onderwerpen uit eerdere plannen die nog niet helemaal zijn afgehandeld. Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma 2024-
[Kadernota 2024
nr. 00.01]
2027 [ In ontwikkeling ]
Wat wilden we? De ANNO-gemeenten hebben bij monde van de colleges aangegeven graag deel te nemen aan een nieuw LEADER-programma in de periode 2023-2027. De komende jaren zien zij voldoende aanknopingspunten om met de opgaven in de ANNO-agenda invulling te geven aan het nieuwe programma en de lokale ontwikkelingsstrategie voor de regio. Het LEADER-programma is een Europees subsidieprogramma gericht op financiering van projecten op het platteland, waaronder bijvoorbeeld dorpshuizen en andere initiatieven uit de mienskip. Kenmerkend is de bottom-up aanpak bij alle facetten van het programma. Om deel te nemen aan het nieuwe LEADER-programma wordt van de gemeenten een bijdrage gevraagd als cofinanciering voor projectaanvragen in het ANNO- gebied. N.B. De hoogte van de cofinanciering is op dit moment nog niet geheel duidelijk, maar de verwachting is dat twee of maximaal drie gebieden in Fryslân worden aangewezen. In dit kader is het wenselijk uit te gaan van de variant waarbij het hoogste cofinancieringsbedrag wordt gevraagd, i.c. bij de aanwijzing van twee LEADER- gebieden. Er wordt dan een bedrag van € 600.000 gevraagd als garantstelling voor het gemeentelijke gedeelte van de nationale cofinanciering*. Als we binnen het ANNO- gebied een verdeling hanteren naar rato van inwonertal, ziet de gevraagde bijdrage per gemeente er als volgt uit; •
gemeente Achtkarspelen, € 135.000
•
gemeente Dantumadiel, € 92.000
•
gemeente Noardeast- Fryslân, € 220.000
•
gemeente Tytsjerksteradiel, € 156.000
In totaal zal € 5,6 miljoen beschikbaar komen voor het gebied. Naast de € 0,6 miljoen van de gemeenten zal de provincie € 2,2 miljoen bijdragen en de EU € 2,8 miljoen.
* Nationale cofinanciering bestaat uit een provinciaal deel en een gemeentelijk deel 27
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Wat hebben we bereikt? De aanvraag om deel te nemen aan het nieuwe LEADER-programma is eind 2023 door de provincie afgewezen. In Noordoost heeft de huidige Lokale Actie Groep (LAG), tevens gebiedsplatform voor het Iepen Mienskipsfûns van de provincie, met behulp van Streekwurk het plan en de aanvraag om deel te nemen voorbereid. De rol van de gemeenten in het LEADER-programma beperkt zich tot een ondersteunende en adviserende. Wat is (nog) niet gelukt (en hoe lossen we dat op)? Wij zijn in afwachting van de uitkomst van het contact van de LAG met het college van Gedeputeerde Staten over de afwijzing en de eventuele vervolgstappen. Als na terugkoppeling uit de LAG blijkt dat er geen vervolgstappen mogelijk zijn, dan bereiden we een begrotingswijziging voor over de cofinanciering die in de begroting is opgenomen. Wij hebben Streekwurk gevraagd ons te informeren over de stand van zaken.
Inrichten Mijngemeente.nl
[Kadernota 2023
nr. 00.03]
[ Vertraging ]
Wat wilden we? We beschikken nu over Mijn Overheid, welke is bedoeld voor het publiceren van eindbeschikkingen en bekendmakingen (bijvoorbeeld aanslag onroerende zaken). Mijn Overheid is echter niet geschikt voor interactie tussen burger en gemeente. Zo vindt er bijvoorbeeld na een digitale aanvraag voor een omgevingswet nog veel communicatie analoog of via e-mail plaats. Met het gebruik van Mijn Gemeente kunnen we tijdens het proces tussen aanvraag en besluit wel volledig digitaal communiceren met de burger. Aanvullend op Mijn Overheid willen we een kanaal Mijn Gemeente inrichten, waarin communicatie met onze inwoners zoveel mogelijk digitaal kan plaatsvinden. Wij vragen een jaarlijkse bijdrage van € 13.000 (per gemeente) om dit te realiseren. Wat hebben we bereikt? Prioriteit is gegeven aan het ontvlechten van de ICT-omgeving, waardoor er geen tijd en aandacht beschikbaar was voor het inrichten van Mijngemeente. Wat is (nog) niet gelukt (en hoe lossen we dat op)? Dit onderwerp zal worden opgenomen in de planning die nog moet worden opgesteld voor 2025 en verder.
28
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie
[Kadernota 2023
nr. 00.04]
[ Gereed ]
Wat wilden we? De huidige tijd vraagt om een heldere en consistente positionering van de twee gemeenten en de Werkmaatschappij. Door de communicatie van de beide gemeenten en van de Werkmaatschappij professioneler, consistenter en helderder aan te pakken wordt dit bewerkstelligt. 1. Extern: zorg dragen voor een professionele uitstraling van de drie organisaties en zorgen voor begrijpelijke teksten (B1-niveau) in alle uitingen. 2. Intern: De drie organisaties zijn in ontwikkeling. Werken voor deze drie organisaties is soms complex. Een goede interne communicatie zorgt ervoor dat medewerkers zich verbonden voelen met de organisatie en op een juiste, tijdige en begrijpelijke wijze worden geïnformeerd over de organisatieontwikkeling. Wat hebben we bereikt? 1. In 2023 is door een externe partij gewerkt aan een ‘verfrissing’ van de huisstijl van de Werkmaatschappij. Als gevolg van de ontvlechting is daar in 2024 geen verder vervolg aan gegeven. Zo ook de trainingen op B1-niveau. In plaats van een externe partij in te zetten is er intern een aantal trainingen gegeven aan relevante teams. 2. Als gevolg van de ontvlechting heeft in 2024 geen verdere doorontwikkeling plaatsgevonden t.b.v. onderlinge verbinding en communicatie in de Werkmaatschappij.
Wat is (nog) niet gelukt (en hoe lossen we dat op)? N.v.t.
Motie Ontvlechting- en opbouwoperatie opnemen in begroting [Kadernota 2024
nr. M-3-821]
[ In ontwikkeling ]
Wat wilden we? In de begroting hebben we op verschillende plekken uitvoering gegeven aan deze motie, waarin gevraagd werd om een vertaling op te nemen van de benodigde uitgaven voor de ontvlechtings- en opbouwoperatie. Zo zien we in Vogelvlucht onder organisatie ontwikkeling in hoofdlijnen de stand van zaken terug. Ook is hier de actuele stand van de ombuigingen meegenomen en daar waar ombuigingen zijn komen te vervallen, is dit financieel meegenomen in de begroting. Tenslotte vindt u hier ook een (voorlopig) overzicht van de (mogelijke) consequenties van de ontvlechting voor de voorgestelde ambities in de Kadernota 2024 - 2027. In de risico paragraaf is de ontvlechting als onderwerp benoemd met een voorlopige inschatting van de financiële consequenties. 29
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Wat hebben we bereikt? In de begroting 2024-2027 is op basis van onder meer de jaarrekening 2022 de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Er is toen een deel van de niet te realiseren ombuigingen ten laste van het begrotingssaldo gebracht. Het restant van de ombuigingen betrof toen de volgende onderwerpen: •
Reductie formatieplan Sociaal Domein
•
Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening
•
Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)
Hiervan is in 2024 het reductie formatieplan Sociaal Domein inmiddels ingevuld en gerealiseerd. Resteren nog de kostendekkende leges en de verhoging van de OZB.
Wat is (nog) niet gelukt (en hoe lossen we dat op)? De ombuigingen met betrekking tot de kostendekkende leges en de verhoging van de OZB staan nog open.
Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening Het halen van de taakstelling voor kostendekkende leges Ruimtelijke ordening is nog onzeker. Dit is vooral afhankelijk van de te maken keuzes en besluitvorming over de (hoogte van de) nieuwe leges op basis van de Omgevingswet. De leges omgevingsvergunningen worden geheven conform de vastgestelde legesverordening. Het jaar 2024 was het eerste jaar waarin de Omgevingswet en de desbetreffende leges van toepassing waren. Op basis van de ervaringscijfers en ook in vergelijking met de hoogte van de leges in omliggende gemeenten zullen de leges de komende jaren in de legesverordeningen worden opgenomen. Het streven naar zoveel mogelijk kostendekkende tarieven wordt aangehouden. Voor 2025 en volgende jaren wordt nu eerst voortgeborduurd op de cijfers van 2024.
Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen) Deze taakstelling was conform de besluitvorming bij de begroting 2023-2026 verwerkt in de begroting in de begroting 2024-2027. Uitvoering hiervan zou betekenen dat er in 2025, 2026 en 2027 telkens nog 2,5% extra OZB-verhoging boven op de nominale ontwikkeling bij komt. Bij de begroting 2025 is besloten om mede gezien het begrotingsresultaat van 2025 en de forse stijging voor de burger van de afvalstoffenheffing en rioolheffing de extra verhoging van driemaal 2,5% door te schuiven naar de jaren 2026, 2027 en 2028. De verwachte meeropbrengst voor de jaren 2026, 2027 en 2028 is al wel in de begroting 2025-2028 verwerkt.
30
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en [Kadernota 2023
nr. 00.01]
AB [ Gereed ]
Wat wilden we? Uit evaluatie en onderzoek is gebleken dat de organisatie op meerdere fronten behoefte heeft aan strategische capaciteit. De aard en frequentie van complexe dossiers waarmee de organisatie te maken krijgt neemt steeds meer toe. Daarnaast komen er steeds meer taken en nieuwe wetten en regels op de gemeenten af die leiden tot strategische, integrale vraagstukken. Het Dagelijks Bestuur van de Werkmaatschappij (DB) moet, gelet op de beleidsmatige en organisatorische opgaven, meer volgens strategische plannen en agenda's gaan werken. De strategische capaciteit is niet meegegroeid met omvang en complexiteit van de organisatie en staat extra onder druk door een groot verloop onder het personeel. Daarmee is de beschikbare capaciteit om adequaat te ondersteunen op strategische vraagstukken structureel ontoereikend. De complexiteit van de onderwerpen vraagt steeds meer integrale strategische voorbereiding, ook met andere gemeenten. Wat hebben we bereikt? Er is besloten deze functie in 2024 niet in te vullen maar dit vanaf 2025 integraal op te nemen in het nieuwe organisatieplan van de gemeente. Wat is (nog) niet gelukt (en hoe lossen we dat op)? De functie strategisch adviseur is onderdeel van de nieuwe organisatie.
31
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Overige ontwikkelingen Algemene uitkering
Jaar 2024 De algemene uitkering uit het gemeentefonds inclusief integratie uitkering voor het Sociaal Domein voor 2024 bedraagt zowel op begroting- als rekeningbasis € 73 miljoen. Begroting en jaarrekening zijn gebaseerd op de septembercirculaire 2024 en de laatste specificatie van 2024 op basis van de decembercirculaire 2024.
Uitkering vorige dienstjaren (2021, 2022 en 2023) In 2024 is er nog een aantal mutaties over de jaren 2021, 2022 en 2023 doorgevoerd. Voor de jaarrekening 2023 levert dit per saldo een nadelige ontwikkeling voor de jaarrekening op van € 139.000. Het betreft de volgende mutaties m.b.t. de verschillende jaren:
Jaar 2021 Actualisering uitkeringsfactor met 1,0 punt
32.000 V
Jaar 2022 Actualisering maatstaf medicijngebruik
4.000 V
Actualisering uitkeringsfactor met 1,0 punt
34.000 N 30.000 N
Jaar 2023 Actualisering leerlingen aantal voortgezet onderwijs
22.000 N
Actualisering decentralisatie uitkering jeugdhulp AZC
37.000 N
Actualisering maatstaf Inwoners met laag opleidingsniveau drempel
220.000 N
Actualisering uitkeringsfactor met 1,0 punt
50.000 V
Actualisering maatstaf loonkosten subsidie c.a
19.000 V
Suppletie uitkering lage inkomens
69.000 V 141.000 N
Totaal
139.000 N
Ontwikkeling voorziening APPA Op basis van de recente berekening van de actuariële waarde van de pensioenaanspraken van wethouders en voormalige wethouders is beoordeeld in hoeverre aanpassing nodig is van de voorziening APPA. Deze berekeningen worden gemaakt aan de hand van de wettelijke factoren voor individuele waardeoverdracht naar de situatie van eind 2024. Hierbij wordt uitgegaan van de uitgangspunten circulaire ‘aanpassingen pensioenen en inhoudingen APPA, van het 32
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Zo is bijvoorbeeld de rekenrente is met bijna 0,85 % verlaagd en er is een indexatie doorgevoerd van 1,84%. Voor onze gemeente betekent dit dat wij de voorziening APPA moeten verhogen met € 473.000. Voor de jaarrekening een nadelige ontwikkeling. Ontwikkeling reserves c.a. Binnen programma 0 worden de mutaties op de reserves verantwoord. Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2024 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2025. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet. Op het taakveld reserves binnen programma 0 is per saldo sprake van een nadeel van € 2.387.000. Tegenover dit nadeel ontstaat op de diverse programma's een voordeel, omdat de geplande uitgaven niet of deels niet zijn gemaakt. Binnen deze programma's vindt u de inhoudelijke toelichting. Vennootschapsbelasting 2024 In 2024 is een voor de aanslag vennootschapsbelasting een inschatting gemaakt van de te betalen VpB. Voor de jaarrekening een nadeel van € 115.000. Hogere renteontvangst In 2024 is er € 73.000 meer ontvangen dan de begrote € 650.000 aan ontvangen rente kortlopende leningen. Dit betreft het saldo op schatkistbankieren.
Het is gedurende het jaar lastig te voorspellen wat de ontvangen rente voor het schatkistbankieren in totaal gaat bedragen. Hogere OZB-opbrengst In 2024 is er voor een bedrag van € 66.000 meer ontvangen aan OZB dan begroot. Dit heeft vooral te maken met het moment waarop het tarief moet worden bepaald. De taxaties voor het belastingjaar 2024 zijn in oktober 2023 bepaald. Er zijn op dat moment inschattingen gemaakt van de WOZ-waardeontwikkelingen, de invloed van correcties op bezwaar en beroep en de inschatting van het waardeverloop van courante en incourante objecten, ver- en nieuwbouw. Uiteindelijk lag de totaalwaarde iets hoger waardoor op basis van het vastgestelde tarief iets meer OZB-opbrengst binnen is gekomen. Verhoogde bijdrage aan WM8KTD op basis van jaarrekening 2024 Op basis van de jaarrekening 2024 van de WM8KTD wordt in totaal een hogere bijdrage gevraagd van € 1.268.000. Voor onze gemeente betekent dit een hogere bijdrage van € 634.000. De onder- en overschrijdingen zijn in de jaarrekening 2024 van de WM8KTD toegelicht. In verband met de verplichte verdeling over taakvelden conform het BBV, zien we het nadeel van de WM8KTD als volgt terug binnen de verschillende programma's in de jaarrekening van de gemeente. De verschillen worden per programma verder niet nader toegelicht.
33
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024 Programma
Bedrag
0. Bestuur en ondersteuning
81.000 N
1. Veiligheid
225.000 V
2. Verkeer, vervoer en waterstaat 3. Economie 4. Onderwijs
107.000 V -
5. Sport, cultuur en recreatie
38.000 V
6. Sociaal domein
642.000 V
7. Volksgezondheid en milieu
244.000 N
8. Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
626.000 V
Overhead Totaal
1.151.000 N 634.000 N
Afboeking oude vorderingen op balans Vanuit de overgang van ons vorige financieel systeem Key2Financiën naar SAP in 2020 is destijds voor vorderingen op het gebied van het sociaal domein de beginbalans onjuist overgenomen. Hierdoor is er sprake van een niet meer te achterhalen verschil tussen de subadmnistratie4 en de hoofdadministratie van € 561.000. Dit verschil heeft betrekking op de jaren 2019 en eerder. Het verschil heeft vermoedelijk te maken met subsidies/ gelden van het Rijk die niet juist zijn verwerkt en/of elders zijn verantwoord. Het is helaas niet meer te achterhalen waar deze vordering exact betrekking op heeft. In het kader van de jaarrekening 2024 wordt deze post nu afgeboekt. Voor de jaarrekening betekent dit een nadeel van € 561.000.
34
Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2024
Wat heeft het gekost? Bij de programma's geven we alleen de kosten aan die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere kosten, die niet direct te maken hebben met het programma, zijn kosten van ondersteunende afdelingen (zoals personeelszaken, facilitaire zaken en financiën) en ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals leidinggevenden en secretariaat). De kosten die niet direct te maken hebben met het programma worden in het programma Overhead opgenomen. Dit is verplicht.