CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2027-2030, inclusief erratum

RAAD IT BESLUT 5 november 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Programmabegroting 2027-2030 (besprekstik)49.681 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 6

Om te zien of de gemeente geld leningen in % | heeft doorgeleend, wordt de netto schuldquote ook berekend zonder dat geleende geld. Ook dan kan de schuldquote verbeterd worden door minder te lenen, meer bezittingen te krijgen of meer geld te verdienen. Solvabiliteitsratio | Dit getal laat zien hoe goed de gemeente haar financiële verplichtingen kan nakomen. Een hoger getal betekent dat de gemeente beter in staat is om te gaan met financiële problemen. Het getal hangt af van hoe de gemeente haar bezittingen waardeert. Dit verschilt per gemeente. De solvabiliteit kan verbeterd worden door meer eigen geld te hebben (bijvoorbeeld door aandelen te verkopen) of minder geld te lenen. Structurele | Dit kengetal kijkt naar het geld dat binnenkomt en het geld dat uitgaat, en hoe dit zich exploitatieruimte | verhoudt tot het totale geld dat binnenkomt. Als het getal positief is, betekent dit dat er genoeg geld binnenkomt om alle uitgaven te betalen. Dit cijfer kan verbeteren door meer geld binnen te krijgen of minder geld uit te geven. TD - Begroting 2027-2030 3.2.3 C - Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Tytsjerksteradiel heeft een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte in beheer. Er wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Daarvoor zijn kapitaalgoederen in de vorm van wegen, riolering, water, groen, verlichting, gebouwen enzovoort nodig.

De k waliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten. In deze paragraaf gaan wij hier verder op in. 'Kapitaalgoederen' zijn goederen waarvoor investeringen nodig zijn. De benodigde investeringen en de daaruit voortvloeiende kapitaallasten zijn voor deze begroting geactualiseerd. Deze investeringen vergen daarna regelmatig onderhoud. Deze paragraaf is belangrijk, omdat de blik vaak op de nieuwe investeringen is gericht en minder op de jaarlijks terugkerende onderhoudskosten. Onderhoud van de bestaande kapitaalgoederen is wenselijk, voor de huidige gebruikers en om de voorziening in stand te houden voor t oekomstige generaties. Het financieel belang van onderhoud is groot, het betreft een substantieel deel van de begroting. Beleidskader Voor onze planning - en controlcyclus gelden voor de kapitaalgoederen twee belangrijke aandachtspunten: • zijn van alle kapitaalgoederen goede en actuele beheerplannen aanwezig; • zijn plannen en beschikbare gelden met elkaar in evenwicht. Daarom stellen wij beheerplannen op. De beheerplannen geven inzicht in de werkzaamheden en kosten die nodig zijn om de goederen in goede staat te houden. Soms geven ze ook inzicht in de diverse kwaliteitsniveaus die mogelijk zijn. Daarnaast moet er in de begroting ruimte zijn voor uitvoering van de plannen.

De raad heeft voor de verschillende kapitaalgoederen kaderstellende uitspraken gedaan, die gelden als kader voor de verschillende beheerplannen. Om de kapitaalgoederen op langere termijn in stand te houden, zijn er voldoende (structurele) middelen in de begroting opgenomen. De provincie Fryslân ziet hier als financieel toezichthouder op toe en vanuit de BBV zijn er richtlijnen opgesteld. Met deze paragraaf geven wij op hoofdlijnen inzicht in de omvang en de staat van het onderhoud van de kapitaalgoederen in Tytsjerksteradiel. De actualiteit van de onderhoudsplannen en de daarbij behorende voorzieningen is van belang. Zo moet er voor de onderbouwing van elke voorziening een onderhoudsplan zijn dat is vastgesteld door de raad en niet ouder is dan vijf jaar. Nadere toelichting In de beheerplannen staat wat er moet gebeuren en ook wat het kost om de goederen in goede staat te houden. TD - Begroting 2027-2030 Wegen, fiets- en voetpaden We beheren en onderhouden alle gemeentelijke verhardingen (wegen/straten, fietspaden en voetpaden). Dat doen we aan de hand van een (onderzoeks)rapport dat de raad heeft vastgesteld. Elk jaar wordt er een onderhoudsprogramma opgesteld. Voor de gewenste kwaliteit van de verhardingen zijn op basis van de zogenaamde CROW-systematiek de volgende afspraken gemaakt.

Kengetal | Streefwaarde 2027 | Gemeten waarde voorjaar 2026 Staat van onderhoud wegennet | Voldoende: 70 – 80% | Voldoende 85 % conform CROW-systematiek | Matig: 15 – 20% | Matig 10 % (objectieve veiligheid) | Onvoldoende: 5 – 7% | Onvoldoende 4 % Bruggen en kades (kunstwerken) We maken gebruik van een meerjarig onderhouds | - en investeringsprogramma waarin onder andere alle bruggen zijn opgenomen. | Eens in de drie jaar vindt er inspectie plaats van het areaal. Dit staat ook weer voor 2027 gepland. Baggeren Elk jaar maken we gebruik van een baggeruitvoeringsprogramma. Dat is gebaseerd op het baggerbeleidsplan dat de raad heeft vastgesteld. Wateren In | april | 2026 | is | het | Water | en | Rioleringsprogramma | (Wrp) | Wettersoarch | 2026 | -2031 vastegesteld. Het nieuwe Wrp geeft de nieuwe ambitieniveaus en financiele kaders weer, en op basis daarvan zullen uitvoeringsprogramma's worden opgesteld. In het nieuwe Wrp worden keuzes gemaakt in het kader van het nemen van extra (klimaatadaptieve) maatregelen in d | e openbare buitenruimte, het betrekken en stimuleren van inwoners tot het treffen van klimaat robuuste | maatregelen, | en | het | verplichten | van | klimaatrobuuste | maatregelen | in | het Omgevingsplan. Riolering De gemeente is verantwoordelijk voor overtollig grond- | en hemelwater.

Zoals hierboven aangegeven is dit recent uitgewerkt in een nieuw Water en rioleringsplan WRP 2026-2031, wat het vervolg is op het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2025 (vGRP). Uiteraard | blijft voor rioleringsbeleid ook het zo efficiënt mogelijk beheren en laten functioneren van het gemeentelijke rioolstelsel. Als er werkzaamheden nodig zijn dan proberen we dat te combineren met andere gemeentelijke projecten. We proberen zo goed mogelijk beheer en onderhoud te doen tegen de laagst mogelijke kosten. Elk jaar maken we daarvoor een plan. TD - Begroting 2027-2030 Openbare verlichting De gemeente moet zorgen voor openbare verlichting. Dit is uitgewerkt in een beleidsplan en uitvoeringsprogramma 2022-2026, met daarin onder meer vervangingsbeleid en eisen op het gebied van veiligheid, energieverbruik, duurzaamheid en de kosten. Groen Onze gemeente is een groene gemeente, hierbij is onderhoud noodzakelijk. Daarom maken we gebruik van een Groenbeheerplan. In 2025 is een nieuw Groenbeleidsplan vastgesteld door de gemeenteraad. Met groen bedoelen we bomen, bos(plantsoen), (sier)heesters, hagen, gras en vijvers met bijbehorende banken. Voor het beheren van de wegbermen gebruiken we een bermbeheerplan. Dit plan gaat over het maaien van bermen, hekkelen van bermslote n en het onderhouden van bomen en singels langs de wegen.

Verder beheren wij het Roodbaardpark 'De Klinze', het bosgedeelte van Heemstra State en het geboortebos. Met de raad is een afspraak gemaakt over het minimale niveau van onderhoud. Woningen en gebouwen Wij hechten eraan dat al onze woningen en gebouwen in een goede staat van onderhoud zijn. Het noodzakelijke gebruik van het object bepaalt daarbij het minimale niveau van het onderhoud. Voor het onderhoud maken we gebruik van een onderhoudssysteem. Daarin staat, op basis van de verwachte levensduur of gebruiksduur, een meerjarenplanning. Wij kennen een aantal groepen van gemeentelijke woningen en gebouwen • woningen en garageboxen • sport- en welzijnsgebouwen en brandweerkazernes • gemeentehuis Voor specifieke zaken zoals bijvoorbeeld de liftinstallatie zijn onderhoudsovereenkomsten gesloten. Die zorgt ervoor dat de installaties aan alle veiligheidseisen voldoen. We voeren renovatie en verbeteringsplannen uit op enkele verouderde locaties. Een recent voorbeeld is het opknappen van sporthal de Hege Wâlden in Oentsjerk. In de komende periode zullen we zo naar diverse locaties kijken, zoals bijvoorbeeld sporthal de Hege Fijf in Hurdegaryp en andere bedrijfsvoeringslocaties . Hierbij zullen we deze faciliteiten weer naar de eisen van deze tijd brengen en om te kunnen voldoen aan de duurzaamheidsambities. Hiervoor zijn investeringen nodig.

Integraal HuisvestingsPlan Onderwijs Op dit moment zijn gemeenten verantwoordelijk voor de nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen. Ook constructiefouten blijven voor rekening van de gemeenten. Bij renovatie overleggen gemeente en schoolbestuur en maken ze afspraken maken over de bekostig ing daarvan. In de begroting en de meerjarenramingen is daarmee rekening gehouden. De verantwoordelijkheid en het budget voor buitenonderhoud en aanpassing ligt bij de schoolbesturen. TD - Begroting 2027-2030 Inmiddels werken we wel weer vanuit een Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Dit mede vanwege de toenemende vraag uit onderwijsveld naar nieuw en verbouw van scholen en de behoefte aan multifunctionaliteit van deze gebouwen. Gemeentelijke monumenten Eind 2025 zijn alle gemeentelijke monumenten | die | in beheer bij de Stichting Behoud Monumenten | in Tytsjerksteradiel weer overgebracht naar de gemeente. Het gaat om acht torens en de molen in Sumar. We hebben de verplichting om een bijdrage te verlenen in de (onderhouds-) exploitatie van de monumenten. Onderhoud kapitaalgoederen De beheerplannen geven inzicht in de werkzaamheden en kosten die nodig zijn om de goederen in goede staat te houden. De actualiteit van de onderhoudsplannen en de daarbij behorende voorzieningen is van belang.

Zo moet er voor de onderbouwing van elke voorziening een onderhoudsplan zijn dat is vastgesteld door de raad en niet ouder is dan vijf jaar. Onderstaand geven we een overzicht van de bestaande beheerplannen met looptijd en de hiervoor in de begroting voor het jaar 2027 opgenomen bedragen. Vast- | Looptijd | Lasten | Achter- gesteld | verwerkt | Bedrag | stallig | Zo ja, Beheerplan | in de | in de | (x € 1.000) | onder- | hoeveel? raad | van | t/m | begroting? | houd? (J/N) | (J/N) bedragen x € 1.000 Wegen | 20.06.2024 | 2025 | 2029 | J | 1.568 | N | 0 Openbare verlichting | 11.07.2022 | 2022 | 2026 | J | 127 | N | 0 Wateren (baggeren) | 16.05.2019 | 2019 | 2034 | J | 143 | N | 0 Groen (hekkelen) | 27.11.2025 | 2025 | 2040 | J | 189 | J | 0 Groen (overig) | 27.11.2025 | 2025 | 2040 | J | 1.591 | J | 0 Riolering | 23.04.2026 | 2026 | 2031 | J | 286 | N | 0 Woningen en gebouwen | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 45 | N | 0 Gebouwen buitendienst | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 54 | N | 0 Havengebouwen Earnewâld | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 45 | N | 0 Sportgebouwen | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 607 | N | 0 Sportvelden | 27.02.2020 | 2022 | 2030 | J | 232 | N | 0 Welzijnsgebouwen | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 223 | N | 0 Gemeentehuis | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 177 | N | 0 Totaal | 5.287 Het beheerplan Openbare verlichting is niet meer actueel.

Aan dit beheerplan is geen onderhoudsvoorziening meer gekoppeld zodat hieruit geen financiële gevolgen vloeien. Een nieuw beheerplan zal uiterlijk in het eerste kwartaal 2027 ter vaststelling aan de | raad worden aangeboden. Vanuit de jaarrekening controle 2025 is gebleken dat het Beleidsplan beheer van gebouwen 2026-2030 | niet | geheel | voldoet | als | financieel | beheerplan | voor | de | onderliggende TD - Begroting 2027-2030 onderhoudsvoorzieningen. De impact van het beleid is niet opnieuw doorgerekend op alle gebouwen. Hierdoor is op dit moment niet met zekerheid vast te stellen of de begrote bedragen voor (groot) onderhoud voldoende zijn. Het effect hiervan is meegenomen als risico in de paragraaf weerstandsvermogen. Er wordt op dit moment gewerkt aan een actualisatie van de onderhoudsplanning van alle gebouwen als basis voor een nieuw beheerplan. Het streven is om het nieuwe beheerplan nog in 2026 ter vaststelling aan te bieden aan de raad. TD - Begroting 2027-2030 3.2.4 D - Financiering Inleiding Financiering, ook wel Treasury genoemd, betekent het beheren van het geld binnen de gemeente. Zo moeten er steeds tijdig financiële middelen aanwezig zijn om de rekeningen te kunnen betalen. Bij tekorten moet de gemeente bijlenen, overschotten moeten we tijdelijk bij de staat beleggen. Treasurybeleid De wet stelt verplichtingen op het gebied van treasury.

We hebben daarnaast ook zelf verplichtingen vastgelegd in het Treasurystatuut. De wet Fido stelt dit verplicht. Er staat in waarvoor we verantwoordelijk zijn: • de treasuryfunctie • de uitvoering van de treasury • het risicobeheer Het Treasurystatuut is door de raad vastgesteld op 6 november 2025. Schatkistbankieren Vanaf december 2013 zijn gemeenten verplicht hun eventuele overtollige tegoeden aan te houden in de Nederlandse schatkist. Dit zogenaamde schatkistbankieren heeft een verlagend effect op de Nederlandse EMU -schuld. Om efficiencyredenen is het daarbij toeges taan een relatief gering bedrag aan overtollige middelen buiten de schatkist te houden. In 2027 is er een drempelbedrag van toepassing. Als het begrotingstotaal onder de € 500 miljoen blijft, is de drempel 2% waarbij het drempelbedrag minimaal 1 miljoen bedraagt. Indien het begrotingstotaal hoger is dan € 500 miljoen is de drempel gelijk aan 10 miljoen plus 0,2% van het begrotingstotaal dat de 500 miljoen te boven gaat. De drempel is nooit lager dan € 1 miljoen. Het begrotingstotaal voor Tytsjerksteradiel bedraagt 128.025.000. Voor Tytsjerksteradiel is daarom het drempelbedrag in 2027 vastgesteld op (afgerond) € 3 miljoen. Renterisico Kasgeldlimiet Om tijdelijke tekorten op de lopende rekening aan te vullen trekt de gemeente kortlopende geldleningen aan.

Het voordeel van dit type leningen is dat het rentepercentage zeer laag is. Dit mag tot aan een bepaald maximum, de kasgeldlimiet. Deze limiet beper kt dus het renterisico op financieringen voor de korte termijn. De hoogte van de kasgeldlimiet bedraagt een vastgelegd percentage in de Uitvoeringsregeling financiering decentrale overheden. De wettelijke voorschriften bieden overigens de mogelijkheid om de kasgeldlimiet drie achtereenvolgende kwartalen te overschrijden. Voor 2027 bedraagt de kasgeldlimiet: (x € 1.000) Begrotingstotaal per 1 januari 128.025 Het door de minister vastgestelde percentage 8,5% Kasgeldlimiet 10.882 TD - Begroting 2027-2030 Renterisiconorm De renterisiconorm beperkt het renterisico op financieringen voor de lange termijn. Het totaal van de aflossingen en het bedrag waarop een renteherziening van toepassing mag in elk jaar niet meer dan 20% van het begrotingstotaal. Hieronder staat de norm voor 2027. In de onderstaande tabel is voor 2027 en de jaren daarna het renterisico op de vaste schuld getoetst aan de renterisiconorm.

Renterisiconorm | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (x € 1.000) 1 Begrotingstotaal per 1 januari | 116.937 | 128.025 | 121.082 | 119.086 | 119.086 2 Vastgesteld percentage (wet FIDO) | 20% | 20% | 20% | 20% | 20% 3 Renterisiconorm (1 / 2 x 100) | 23.387 | 25.605 | 24.216 | 23.817 | 23.817 4 Aflossingen | 1.640 | 1.640 | 1.640 | 1.640 | 1.640 5 Ruimte onder renterisiconorm (3 - 4) | 21.747 | 23.965 | 22.576 | 22.177 | 22.177 Renteschema We zijn verplicht om een renteschema op te nemen. Dit schema biedt een cijfermatig inzicht in de rentelasten en hoe we dat toerekenen. Het omslagrentepercentage voor 2027 bedraagt 0,00%. Renteschema begrotingsjaar 2027 (bedragen x € 1.000) Externe rentelasten lange financiering | 436 Externe rentelasten korte financiering | - Externe rentebaten (WoonFriesland) | - Externe rentebaten hypotheken | 18- Externe rentebaten korte financiering | 150- Saldo externe rentelasten | 268 Rente toe te rekenen aan de bouwgrondexploitatie | - Rente toe te rekenen wegens projectfinanciering | - Rentebaten van doorverstrekte leningen projectfinanciering | - Aan taakvelden toe te rekenen externe rente | - TOTAAL aan taakvelden toe te rekenen externe rente | 268 Rente eigen vermogen | - Rente over voorzieningen (gewaardeerd tegen contante waarde) | - Aan taakvelden (incl. taakveld overhead) toe te rekenen rente | 268 Boekwaarde vaste activa per 01-01-2027 (excl.

bouwgrond) | 75.183 TD - Begroting 2027-2030 Boekwaarde leningen woningbouw per 01-01-2027 - Boekwaarde voor berekening omslagpercentage per 01-01-2027 75.183 Omslagpercentage 0,356% Omslagpercentage afgerond 0,000% WERKELIJK aan taakvelden toegerekende rente - Renteresultaat op taakveld treasury 268 Ontwikkeling rente en financieringsbehoefte De ontwikkeling van de rente hangt af van hoeveel de prijzen naar verwachting zullen stijgen op de middellange termijn. Bij een liquiditeitstekort (tekort aan geld) zullen we extra geld lenen voor korte periodes. De Europese Centrale Bank (ECB) is de centr ale bank voor de euro en zorgt ervoor om de prijzen stabiel te houden in onze economie. Als de prijzen te hard stijgen, dus als de inflatie te hoog is, dan verhoogt de ECB de rente om de prijzen weer te stabiliseren op ongeveer 2%. Als we geld tekortkomen door bijvoorbeeld investeringen of leningen, proberen we dit tekort aan te vullen met korte leningen vanwege de lage rente daarop. Als we voor een langere tijd meer geld lenen dan is toegestaan, of als de rentetarieven voor langlopende leningen veranderen, zullen we deze korte leningen (kortlopende schuld) omzetten naar een vaste lening (vaste schuld). TD - Begroting 2027-2030 3.2.5 E- Bedrijfsvoering Inleiding Onze bedrijfsvoering is gericht op de interne dienstverlening, zodat we ons werk goed kunnen doen.

Wij willen u graag informeren u over die onderwerpen die bijdragen aan de kwaliteit van ons werk. Opvolging Managementletter De accountant stelt jaarlijks, naar aanleiding van de interim -controle en de controle van de jaarrekening, een managementletter en accountantsverslag op. In de managementletter worden aanbevelingen gedaan ter versterking van processen en interne beheersing . Het accountantsverslag bevat de belangrijkste bevindingen die relevant zijn voor het inzicht in de jaarrekening en de financiële positie van de gemeente. De organisatie beoordeelt aanbevelingen uit de managementletter en overige auditrapportages op risico en impact en bepaalt waar verbetermaatregelen nodig zijn. De voortgang van deze maatregelen wordt vastgelegd in de Voortgangsmonitor en periodiek besproken met management en directie. Hiermee wordt gestuurd op een tijdige opvolging en verdere versterking van de interne beheersing. Risicomanagement De gemeente werkt aan een Integraal Beleidskader Risicomanagement, Interne Beheersing en Rechtmatigheid. Dit beleidskader brengt risicomanagement, fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik (FMO), interne beheersing en verbijzonderde interne controle (VIC) sa men in één integraal kader. In de gemeentebrede risicoanalyse (GBRA) worden de belangrijkste risico’s gerapporteerd die invloed kunnen hebben op de doelstellingen van de gemeente.

Het gaat daarbij om financiële, bestuurlijke, maatschappelijke, privacy -, informatiebeveiligings- en rechtmatigheidsrisico's. De uitkomsten van de GBRA worden gebruikt voor de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing en ondersteunen de bestuurlijke besluitvorming. Teammanagers zijn verantwoordelijk voor het beheersen van risico's binnen hun aandachtsgebied en rapporteren hierover periodiek via de planning- en controlcyclus. Om risico's te beheersen maakt de gemeente onder meer gebruik van: • Het uitwerken en beoordelen van processen, waaronder minimale controletechnische functiescheidingen; • verbijzonderde interne controles (VIC); • periodieke risicosessies en actualisatie van de GBRA; • de voortgangsmonitor voor het sturen op de opvolging van aanbevelingen uit interne- en externe auditrapportages; • maatregelen ter voorkoming van fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik (FMO); • controles op het gebied van privacy en informatiebeveiliging. TD - Begroting 2027-2030 De gemeente werkt continu aan het versterken van risicomanagement, interne beheersing en rechtmatigheid. Daarbij ligt de nadruk op het vergroten van het risicobewustzijn, het verbeteren van beheersmaatregelen en het tijdig signaleren van ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de uitvoering van gemeentelijke taken en doelstellingen.

Privacy en Informatiebeveiliging De beschikbare middelen voor informatiebeveiliging en privacy zijn specifiek bestemd voor audits en bewustwordingsactiviteiten. Het auditbudget wordt ingezet voor de DigiD -audit, Suwinet-audit en Wpg-audit, inclusief de voorbereiding, begeleiding en rappor tage daarvan. Daarnaast worden middelen ingezet voor activiteiten die het bewustzijn van medewerkers rondom informatiebeveiliging en privacy vergroten. Deze audits en bewustwordingsactiviteiten dragen bij aan het voldoen aan wettelijke vereisten en aan het versterken van de informatiebeveiliging en privacy binnen de organisatie. Het betreft geen integraal uitvoeringsbudget voor alle technische, organisatorische en juridische verbetermaatregelen op het gebied van informatiebeveiliging en privacy. Voorkomen van fraude en onregelmatigheden Het college is zich bewust van de risico's op fraude en onregelmatigheden bij de uitvoering van gemeentelijke taken. Daarom brengt de gemeente deze risico's periodiek in beeld met een frauderisicoanalyse. De uitkomsten worden gebruikt om risicogebieden te identificeren en waar nodig aanvullende beheersmaatregelen te treffen. Tevens worden de uitkomsten betrokken bij de inrichting van de verbijzonderde interne controles die gedurende het jaar worden uitgevoerd. De gemeente wil een betrouwbare en integere organisatie zijn.

De gemeente beschikt over een uitgebreid scala aan zogenoemde soft controls. Medewerkers leggen bij indiensttreding een ambtseed of ambtsbelofte af en overleggen een Verklaring Omtrent het Gedra g (VOG). Daarnaast gelden gedragscodes en regelingen voor onder meer nevenwerkzaamheden, financiële belangen en het melden van vermoedens van misstanden. Medewerkers kunnen terecht bij een vertrouwenspersoon. Ook zijn diverse hard controls ingericht. De financiële processen en systemen zijn voorzien van functiescheidingen. Hiermee voorkomen we dat slechts één persoon ongecontroleerd transacties of verplichtingen kan aangaan, autoriseren, verwerken en afwikkelen en/of zelfstandig toegang heeft tot activa. Ondanks alle beheersingsmaatregelen blijft het risico bestaan dat beheersmaatregelen worden doorbroken of dat er sprake is van samenspanning. Transparante besluitvorming, een duidelijke governance -structuur, een open aanspreekcultuur, de aanwezigheid van e en vertrouwenspersoon en periodieke interne en externe audits dragen eraan bij dat onregelmatigheden tijdig worden gesignaleerd. Ook informatiebeveiliging en privacy hebben blijvende aandacht. De gemeente toetst periodiek of de getroffen maatregelen effectief zijn en scherpt deze waar nodig verder aan.

TD - Begroting 2027-2030 Conclusie De gemeente beschikt over een samenhangend stelsel van risicomanagement, interne beheersing, fraudebeheersing, privacy - en informatiebeveiligingsmaatregelen en verbijzonderde interne controles. Hiermee worden risico's tijdig gesignaleerd, beheerst en gemonitord en wordt gewerkt aan een beheerste en integere bedrijfsvoering. Rechtmatigheidsverantwoording van het College Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de rechtmatigheid van de financiële handelingen van de gemeente. Dit betekent dat gemeentelijke inkomsten, uitgaven en andere financiële beheershandelingen voldoen aan de geldende wet - en regelgeving en aan de financiële kaders die de raad heeft vastgesteld. Het college legt hierover jaarlijks verantwoording af in de rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening. Daarbij wordt beoordeeld of: • financiële handelingen passen binnen de door de raad geautoriseerde budgetten en kredieten (begrotingscriterium); • financiële handelingen voldoen aan de geldende wet - en regelgeving en overige voorwaarden (voorwaardencriterium); • gemeentelijke middelen en regelingen uitsluitend worden gebruikt voor het doel waarvoor zij zijn bestemd (misbruik en oneigenlijk gebruik).

De gemeente heeft processen en beheersmaatregelen ingericht om deze criteria te borgen en toetst gedurende het jaar door middel van verbijzonderde interne controles. Afwijkingen worden gerapporteerd via de planning - en controlcyclus en, indien van toepassi ng, opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening. TD - Begroting 2027-2030 3.2.6 F - Verbonden partijen Inleiding Soms werken wij samen met andere organisaties om ons werk goed te kunnen doen. Als wij veel invloed hebben op zo'n organisatie en er ook een financieel belang hebben, noemen wij dat een "Verbonden Partij". In dit hoofdstuk vertellen wij hoe wij beleidsmati g en financieel betrokken zijn bij die organisaties. Wat is een Verbonden Partij Een Verbonden Partij is een organisatie waarin de gemeente belang heeft. Dit belang kan bestuurlijk zijn, wat betekent dat de gemeente invloed heeft op hoe de organisatie bestuurd wordt. Het kan ook financieel zijn, wat betekent dat de gemeente geld heeft gegeven aan de organisatie en dit niet terugkrijgt als de organisatie failliet gaat. Als de gemeente een onderpand heeft gegeven en de organisatie haar verplichtingen niet nakomt, is er ook sprake van financieel belang. Algemene uitgangspunten In formele zin is e en verbonden partij een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk- en een financieel belang heeft.

Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft door vertegenwoordiging in het bestuu r of door stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld door de gemeente en dat niet verhaalbaar is, of waarvoor aansprakelijkheid bestaat. Dit laatste is van toepassing als de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. De uitgangspunten van hoe wij omgaan met de verbonden partijen zijn vastgelegd in de Nota Verbonden Partijen. Op basis van de uitgevoerde risicoanalyse kan de volgende risicomatrix van de verbonden partijen gepresenteerd worden: TD - Begroting 2027-2030 Op basis van het bovenstaande overzicht wordt de periodiciteit van de evaluaties van de verbonden partijen bepaald. De planning voor de evaluaties is als volgt: In de jaarrekening 2026 zullen de uitkomsten van de evaluaties worden gepresenteerd. Hieronder staat de lijst van organisaties waarin wij bestuurlijk en/of financieel belang hebben.

TD - Begroting 2027-2030 Gemeenschappelijke regeling Naam | FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Volksgezondheid en milieu) vestigingsplaats | Grou openbaar belang | Toezicht houden en vergunningverlening. visie op de verbonden partij | De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) is een gemeenschappelijke regeling van provincie, gemeenten en waterschap in Friesland. De gemeente heeft een deel van haar milieutaken op het gebied van vergunningverlening en toezichthouden verplicht aan deze organisatie uitbesteed. Het betreft de uitvoering van wettelijke taken. beleidsvoornemens | De FUMO heeft de financieringssystematiek vanaf 2022 gewijzigd. De bijdrage is nu bepaald op daadwerkelijke afname van de afgenomen diensten van de deelnemer op het gebied van vergunningverlening en toezicht houden. Daarvoor was er een vaste bijdrage die bepaald werd obv het aantal inrichtingen (bedrijven) in het gebied.

actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 592 | € 688 | € 791 deelneming in % | 2,7 | 2,9 | 3,0 bestuurlijk belang | 1 lid in Algemeen Bestuur risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 1.200 | € 800 | € 800 einde | € 1.200 | € 800 | € 800 Vreemd vermogen begin | € 200 | € 200 | € 200 einde | € 200 | € 200 | € 200 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 0 | € 0 Bron | Begroting 2027 Toelichting 2027 | Het financieel belang is bepaald op basis van de begrote deelnemersbijdrage van de gemeente te delen op de totale deelnemersbijdragen. TD - Begroting 2027-2030 Naam | Recreatieschap Marrekrite alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sport, cultuur en recreatie) vestigingsplaats | Grou openbaar belang | Beheer van de toeristische voorzieningen op water en land in de provincie. visie op de verbonden partij | Recreatieschap Marrekrite is er om de toeristische basisinfrastructuur op water en land in Fryslân in stand te houden en verder te ontwikkelen. De ontsluiting van toeristische routes is van cruciaal belang voor het faciliteren van recreanten en gasten. beleidsvoornemens | Recreatieschap Marrekrite onderhoudt en beheert ongeveer 35 kilometer aan vrije ligplaatsen in de Friese natuur, zorgt voor afvoer van recreatieafval en onderhoudt boeien en bakens in recreatievaarten.

Tevens beheert en onderhoudt Marrekrite het fietsknooppuntnetwerk en het wandelknooppuntnetwerk. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 43 | € 44 | € 57 deelneming in % | 2,6 | 2,6 | 2,6 bestuurlijk belang | 1 lid in het algemeen bestuur risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 4.256 | € 4.135 | € 3.785 einde | € 4.135 | € 3.785 | € 3.764 Vreemd vermogen begin | € 6.861 | € 8.343 | € 9.383 einde | € 8.343 | € 9.383 | € 10.500 Verwacht resultaat begroot | € -4 | € 24 | € -21 werkelijk Bron | jaarrekening 2025 en begroting 2027 Marrekrite TD - Begroting 2027-2030 Toelichting 2027 Het weerstandsvermogen wordt vanaf 2027 beoordeeld aan de hand van de solvabiliteitsratio. De huidige vermogenspositie ligt boven de vastgestelde norm, waardoor de ratio binnen de kwalificatie voldoende valt. In de meerjarenprognose laat de ratio een verdere positieve ontwikkeling zien en neemt deze geleidelijk toe. Hiermee blijft het weerstandsvermogen gedurende de begrotingsperiode op een voldoende niveau. Daarnaast worden vanaf 2027 geen vermogensuitkeringen meer aan de deelnemers gedaan.

TD - Begroting 2027-2030 Naam | Veiligheidsregio Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Veiligheid) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | · Behartigen preventieve taken op het gebied van de volksgezondheid en infectieziekten bestrijding; · Zo doelmatig mogelijk georganiseerde en gecoördineerde brandbestrijding, alsmede hulpverlening bij ongevallen en rampen bewerkstelligen. visie op de verbonden partij | Het betreft de wettelijke taken op gebied van gezondheid en brandweer die zijn ondergebracht in een gemeenschappelijke regeling. Met ingang van 1 januari 2007 zijn de gemeenschappelijke regelingen GGD Fryslân en Brandweer Fryslân opgeheven en zijn beide organisaties ondergebracht in de nieuwe gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân. beleidsvoornemens | Gezondheid · Gezondheid krijgt een prominente plek. · De kinderopvang in Friesland voldoet aan de gestelde normen voor kwaliteit en veiligheid. · De huidige vaccinatiegraad blijft op peil. · Bijdragen aan de vermindering van de druk op de specialistische hulp en zorg. · Voorkomen antibioticaresistentie en bestrijden het als het zich aandient. · Er valt niemand tussen wal en schip. Brandweer · Samen aantoonbaar paraat. · Samen aantoonbaar vakbekwaam. · Risicobewust en risicogericht samenwerken. · Nieuwbouw kazernes waar vervanging noodzakelijk is.

· Vervanging brandweerauto's verspreid over de regio. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 4.260 | € 4.332 | € 4.544 deelneming in % | 3,8 | 4,8 | 4,8 bestuurlijk belang | 1 lid in het Algemeen Bestuur risicoprofiel | [Hoog] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 10.661 | € 4.702 | € 3.305 einde | € 12.125 | € 3.305 | € 2.960 Vreemd vermogen begin | € 87.343 | € 97.594 | € 98.698 TD - Begroting 2027-2030 einde € 83.065 € 109.416 € 102.303 Verwacht resultaat begroot € 0 € 0 € 0 werkelijk € -3.484 € 0 Bron Jaarrekening 2025 Toelichting 2027 Bron: Programmabegroting 2027 TD - Begroting 2027-2030 Naam | Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Bestuur en ondersteuning) vestigingsplaats | Buitenpost / Burgum openbaar belang | De Werkmaatschappij 8KTD is een samenwerkingsverband op basis van een gemeenschappelijke regeling tussen de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradie. De WM8KTD, ook wel BVO-ICT genoemd, bedient beide gemeenten voor de ICT gerelateerde zaken. Hierbij werken zij vanuit twee locaties; de gemeentehuizen in Buitenpost en Burgum. Dit leidt tot een behoud van de kwaliteit van de dienstverlening aan onze inwoners. visie op de verbonden partij | N.v.t. beleidsvoornemens | Hiervoor wordt verwezen naar de begroting 2027 van Werkmaatschappij 8KTD.

actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 24.291 | € 2.736 | € 2.864 deelneming in % | 50,5 | 50,2 | 50,3 bestuurlijk belang | Het Bestuur wordt gevormd vanuit beide deelnemende gemeenten. Iedere gemeente levert één lid. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 2.568 | € 1.739 einde | € 1.739 Vreemd vermogen begin | € 1.530 | € 627 einde | € 627 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 werkelijk Bron | Jaarrekening 2025 en begroting 2026 en 2027 TD - Begroting 2027-2030 Toelichting 2027 De begroting van 2026 sluit uiteindelijk met een saldo van € 0, doordat de gemeente Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel volledig bijdragen in de gemaakte kosten in de WM8KTD. Het gerealiseerd totaal van bijdragen van beide gemeenten bedraagt € 5.693 De verdeling in bijdrage voor beide gemeenten is als volgt: ● Achtkarspelen 2.829 ● Tytsjerksteradiel 2.864 TD - Begroting 2027-2030 Naam | GR SW Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sociaal domein) vestigingsplaats | Drachten openbaar belang | N.v.t. visie op de verbonden partij | N.v.t. beleidsvoornemens | N.v.t. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 0 | € 0 | € 0 deelneming in % | 0,0 | 0,0 | 0,0 bestuurlijk belang | De betreffende portefeuillehouder is lid van het Algemeen Bestuur van de GR SW Fryslân.

risicoprofiel Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Vreemd vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 0 | € 0 | € 0 Bron | Jaarrekeningen 2022 tot en met 2025 Toelichting 2027 | N.v.t. TD - Begroting 2027-2030 Gemeenschappelijke regeling (licht) Naam | Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sociaal domein) vestigingsplaats | Dokkum openbaar belang | Via het mobiliteitsbureau wordt uitvoering gegeven aan gemeentelijke vervoerstaken ; WMO-vervoer, leerlingen-, gym- vervoer (via "JoBinder"). visie op de verbonden partij | Achterliggende visie voor oprichting van deze lichte GR is het door samenwerking efficiënt en kostenbesparend regionaal organiseren van vervoerstromen uit WM, leerlingen- en gym vervoer. beleidsvoornemens | Het mobiliteitsbureau werkt met een regiemodel. Gemeenten en provincie zijn verantwoordelijk voor het beleid. Het mobiliteitsbureau is verantwoordelijk voor contractmanagement, doorontwikkeling systeem en planning van de ritten. De uitvoering daarvan ligt bij de vervoerders. De bijdrage betreft zowel de feitelijke vervoerskosten als ook een gemeentelijk aandeel in systeemkosten, beheer, kostenbeheersing en rapportage.

actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 1.573 | € 1.714 | € 1.705 deelneming in % | 24,8 | 23,0 | 25,4 bestuurlijk belang | Het bestuur van de GR wordt gevormd door een vertegenwoordiger uit de deelnemende partijen. risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Vreemd vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 0 | € 0 | € 0 Bron | Begrotingen en jaarrekeningen GR Jobinder Toelichting 2027 | Het mobiliteitsbureau kent geen eigen vermogen. De mee- en tegenvallers worden direct verrekend met de deelnemende partijen. TD - Begroting 2027-2030 Stichting / Vereniging Naam | VvE Nije Westermar alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sport, cultuur en recreatie) vestigingsplaats | Burgum openbaar belang | De sporthal c.a. is van maatschappelijk belang. visie op de verbonden partij | Samen met de andere eigenaar, FC Burgum, het gebouw: sporthal De Nije Westermar te Burgum beheren. beleidsvoornemens | Het in goede staat houden van het gebouw en de bijbehorende installaties.

actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 86 | € 0 | € 0 deelneming in % | 80,0 | 80,0 | 80,0 bestuurlijk belang | De gemeente wordt in de VVE Nije Westermar vertegenwoordigd door de beleidsmedewerker sport. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 75 | € 107 einde | € 107 Vreemd vermogen begin | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 werkelijk | € 14 Bron | jaarrekening 2025 VVE Nije Westermar Toelichting 2027 | De begroting 2027 van de VVE Nije Westermar is op dit moment nog niet vastgesteld. TD - Begroting 2027-2030 Vennootschap / Coöperatie Naam | Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin) alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Volksgezondheid en milieu) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | Afvalsturing Friesland NV houdt zich binnen het Omrin concern bezig met de verwerking van afval. Belangrijke locaties zijn Ecopark De Wierde nabij Oudehaske waar via nascheiding de afvalstromen zoveel mogelijk worden gescheiden en via vergisting energie wordt opgewekt. De Reststoffen Energie Centrale (REC) te Harlingen is een andere belangrijke locatie waar het overgebleven afval na scheiding wordt verbrand. Hierbij wordt gelijktijdig energie opgewekt.

visie op de verbonden partij | OMRIN is een toonaangevende publieke partij actief in de gehele afvalketen van inzameling tot en met verwerking, inclusief advisering en afzet van deelstromen en het beheer van de openbare ruimte. beleidsvoornemens | Hiervoor wordt verwezen naar het strategiedocument Omrin 2025- 2029 dat in de AvA van november 2024 is goedgekeurd. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 54 | € 54 | € 54 deelneming in % | 2,8 | 2,8 | 2,8 bestuurlijk belang | De gemeente heeft een belang van 2,76% in Afvalsturing Friesland NV. Daarmee heeft de gemeente naar rato zeggenschap in de Algemene vergadering van Aandeelhouders van Afvalsturing Friesland NV. Het gehele aandelenkapitaal van Afvalsturing Friesland NV is in publieke handen bij Nederlandse gemeenten. Alle Friese gemeenten zijn ook aandeelhouder en tevens oprichter van de NV. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 83.562 | € 84.068 einde | € 84.068 Vreemd vermogen begin | € 131.694 | € 131.702 einde | € 131.702 Verwacht resultaat TD - Begroting 2027-2030 begroot € 2.805 € 4.883 € 4.863 werkelijk € 2.530 Bron Begroting 2027 Toelichting 2027 De bedragen zijn gebaseerd op de jaarrekening 2025 en de begroting 2027 van Afvalsturing Friesland NV. Hierin is geen balansprognose opgenomen.

TD - Begroting 2027-2030 Naam | BNG Bank NV alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Bestuur en ondersteuning) vestigingsplaats | Den Haag openbaar belang | De BNG draagt duurzaam bij aan het laag houden van de De BNG draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de Staat, alsmede het door de statuten beperkte werkterrein van de bank, bieden financiers het vertrouwen dat het risico van kredietverlening aan dit instituut zeer beperkt is. De BNG bundelt de uiteenlopende vraag van klanten tot een beroep op de financiële markten dat aansluit op de behoefte van beleggers wat betreft volume, liquiditeit en looptijd. Door de combinatie van beide elementen heeft de bank een uitstekende toegang tot financieringsmiddelen tegen zeer scherpe prijzen, die weer worden doorgegeven aan decentrale overheden en aan instellingen voor het maatschappelijk belang. Dat leidt voor de burger uiteindelijk tot lagere kosten van voorzieningen. visie op de verbonden partij | De BNG Bank voor 2027 is gericht op het vergroten van hun impact op de publieke sector door middel van klantpartnerschap, waarbij duurzaamheid, betrouwbaarheid en professionaliteit centraal staan.

BNG Bank wil een positieve bijdrage leveren aan maatschappelijke uitdagingen zoals de energietransitie, woningnood en leefbaarheid in wijken, samen met gemeenten, woningcorporaties en andere instellingen. beleidsvoornemens | De gemeente neemt deel in het aandelenkapitaal en is bij de bank aangesloten voor het betalingsverkeer. Er zijn geen voornemens dit te veranderen. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 172 | € 122 | € 122 deelneming in % | 0,1 | 0,1 | 0,1 bestuurlijk belang | Deelname in het aandelenkapitaal risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 4.777.000 | € 4.863.000 einde | € 4.863.000 Vreemd vermogen begin | € 123.614.000 | € 110.701.000 einde | € 110.701.000 Verwacht resultaat TD - Begroting 2027-2030 begroot werkelijk € 172.000 Bron Jaarrekening 2025 Toelichting 2027 De Bank Nederlandse Gemeenten (BNG Bank) publiceert als naamloze vennootschap geen centrale macro-economische rijksbegroting, maar fungeert als sector- en huisbank voor overheden. TD - Begroting 2027-2030 Naam | Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Verkeer, vervoer en waterstaat) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | Het collectief inkopen van energie (gas en elektriciteit) en laadinfrastructuur tegen gunstige voorwaarden.

visie op de verbonden partij | N.v.t. beleidsvoornemens | Het opzetten van een zelfleveringsmodel voor elektriciteit, waarbij het mogelijk wordt om direct van de lokale/regionale energieproducenten aan te kopen en niet meer middels een Europese aanbesteding. Daarnaast is OVEF bezig met een uitbreiding van de aanleg en het beheer laadinfrastructuur voor auto's voor de Friese gemeenten. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 0 | € 0 | € 0 deelneming in % | 4,2 | 4,2 | 4,2 bestuurlijk belang | Gemeente heeft 2 stemmmen in de algemene ledenvergadering van de coöperatie (totaal 48 stemmen). risicoprofiel | [Hoog] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 705 | € 705 | € 705 einde Vreemd vermogen begin | € 6.993 | € 6.993 | € 6.993 einde Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 1.488 Bron | Jaarrekening 2024 / begroting 2027 Toelichting 2027 | Deelneming in % is gerelateerd aan het aantal stemmen in de ALV De jaarrekening 2025 is nog niet gereed. Reden hiervoor is dat het proces rond energieafrekening 2025 nog niet volledig is afgerond. Laatst bekende balanscijfers zijn per 31-12-2024. TD - Begroting 2027-2030 Naam | Vitens NV alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Bestuur en ondersteuning) vestigingsplaats | Zwolle openbaar belang | Zakelijke en particuliere klanten voorzien van schoon en veilig drinkwater.

visie op de verbonden partij | Gezien de bijzondere positie van drinkwater via een beperkt aantal aandelen toegang tot de algemene vergadering van aandeelhouders te verwerven. (Raadsbesluit 22-2-2007). beleidsvoornemens | Continueren aandeelhouderschap. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 200 | € 200 | € 200 deelneming in % | 0,0 | 0,0 | 0,0 bestuurlijk belang | De gemeente is aandeelhouder. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 713.600 | € 809.100 einde | € 809.100 Vreemd vermogen begin | € 1.684.800 | € 1.846.000 einde | € 1.846.000 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 95.500 Bron | Jaarrekening 2025 Toelichting 2027 | 1. Financieel belang = aantal aandelen in bezit. 2. Deelneming in % = 0,003%. 3. VV = totaal vermogen minus EV. 4. Resultaat begroot = er is geen begroting 2027 beschikbaar. Resultaat begroot daarom op 0 gesteld. 5. Resultaat werkelijk = resultaat toe te rekenen aan aandeelhouders Vitens NV. Cijfers niet bekend. 6. Financiële informatie gebaseerd op kerncijfers jaarverslag 2025. Nog niet bekend de standen EV en VV begin en ultimo 2027. TD - Begroting 2027-2030 Naam | Zonnepark Skûlenboarch B.V.

alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Volksgezondheid en milieu) vestigingsplaats | Eastermar openbaar belang | Nog onbekend visie op de verbonden partij | Nog onbekend beleidsvoornemens | Nog onbekend actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 0 | € 0 | € 0 deelneming in % | 68,0 | 68,0 | 68,0 bestuurlijk belang | - risicoprofiel Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 0 | € -9 einde | € -9 Vreemd vermogen begin | € 0 | € 10.181 einde | € 10.181 Verwacht resultaat begroot | € 0 werkelijk | € -9 Bron | Concept jaarrekening 2025 Toelichting 2027 | Opgestart per 18-12-2025. Er worden geen jaarrekeningcijfers opgesteld, derhalve is verdere informatie niet bekend. Het financiële belang betreft € 2,13. Door de gemeente is tevens een aandeelhouderslening verstrekt ten bedrage van € 6.900.000. TD - Begroting 2027-2030 Overige samenwerkingsvormen Daarnaast kennen we nog overige samenwerkingsvormen, zoals de centrumregeling. Deze vorm kent geen eigen rechtspersoonlijkheid en is formeel gezien geen gemeenschappelijke regeling. En dus feitelijk geen verbonden partij in de zin van de BBV. Maar gelet op het belang van samenwerkingsverbanden kiezen we ervoor om deze, voor zover van toepassing, wel te presenteren.

Centrumregeling Naam | Sociaal Domein Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sociaal domein) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | In het samenwerkingsverband gaat het om de uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, Jeugdwet en Participatiewet. Door voor samenwerking te kiezen wordt getracht om de (zorgvragende) inwoners van de provincie op de meest klantvriendelijke en efficiënte wijze te helpen. visie op de verbonden partij | Friese gemeenten werken binnen het platform dat Sociaal Domein Friesland (SDF) biedt, samen aan provinciaal beleid voor een krachtig sociaal domein Fryslân. Door de samenwerking is het mogelijk om één uniforme beleidslijn, werkwijze en centrale inkoop te organiseren in het Sociaal Domein. beleidsvoornemens | In de begroting zijn geen beleidsvoornemens geformuleerd, omdat gemeenten afgesproken hebben om de scope en de governance te herijken. actuele ontwikkelingen 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 47 | € 47 | € 47 deelneming in % | 4,9 | 4,9 | 4,9 bestuurlijk belang | N.v.t.

risicoprofiel | [Hoog] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Vreemd vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Verwacht resultaat TD - Begroting 2027-2030 begroot € 0 € 0 € 0 werkelijk € 0 € 0 € 0 Bron Jaarrekening 2025 en begroting 2026 en 2027 Toelichting 2027 In de regeling is opgenomen dat voor- of nadelige resultaten worden verrekend met de deelnemers. TD - Begroting 2027-2030 3.2.7 G - Grondbeleid Inleiding Grond is schaars, ruimte is een breed goed. Het aanwenden van ruimte voor de één heeft direct consequenties voor het ruimtegebrek van de ander. Omdat grond en ruimte schaars zijn, heeft de overheid een taak met betrekking tot het inzetten en aanwenden van deze ruimte. Visie op grondbeleid De gemeente heeft haar ruimtelijke ambities voor de langere termijn vastgelegd in structuurvisies voor het hele grondgebied en voor delen daarvan. Het gemeentelijk grondbeleid staat in dienst van deze ambities. Het grondbeleid is een middel om maatschappelijke doelen te bereiken, zoals wonen, werken, natuur, sport, cultuur, recreatie, zorg en onderwijs. In 2026 is de nieuwe Nota Grondbeleid 2026-2029 vastgesteld, waarin de beleidsuitgangspunten staan. De gemeente kiest de komende jaren voor een situationeel grondbeleid maar met de nadruk op een actievere rol vanuit de gemeente.

Hiervoor heeft de gemeente ook diverse budgetten beschikbaar gesteld. Per ontwikkellocatie of project wordt gezocht naar de gewenste vorm van grondbeleid: actief, facilitair of een van de vele tussenvormen (samenwerking). Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Het BBV bevat kaders en regels, waaraan de inrichting en verantwoording van onder meer begroting en rekening moeten voldoen. Het grondbeleid moet volgens het BBV inzichtelijk worden gemaakt. Dit is om twee redenen van belang. Op de eerste plaats gezien het grote financiële belang en de risico’s die hieraan verbonden zijn en op de tweede plaats vanwege de relatie met de doelstellingen, zoals aangegeven in de programma’s. Het grondbeleid kan tot extra baten, of extra lasten leiden en het grondbeleid moet het uitvoeren van programma’s ondersteunen. Voor bouwgrondexploitaties in exploitatie (BIE) geldt een maximale looptijd van 10 jaar. Kostentoerekening aan actieve complexen en het kostenverhaalsystematiek sluiten aan op de regels vanuit het BBV en de Omgevingswet. De gemeente rekent rente toe die is gebaseerd op de werkelijke rente over het vreemd vermogen. Zolang gronden nog niet als bouwgrond in exploitatie zijn genomen, staan deze op de balans onder de materiële vaste activa (MVA) als ‘strategische gronden’. Woonvisie Tytsjerksteradiel staat bekend om het prettige woonklimaat.

Onze gemeente is een ideale plek voor mensen die een woning zoeken in een groene omgeving. Daar zijn we trots op. In het coalitieakkoord “Tytsjerksteradiel Bloeit” benoemen we de ambities voor onz e prachtige gemeente. Zo willen we dat Tytsjerksteradiel als eerste gemeente in Fryslân als integraal werkende bloeizone kan worden aangemerkt, waarin inwoners samen zorgen voor een omgeving waar mensen langer in goede gezondheid kunnen blijven wonen. Hier bij staan de mensen en behoud van een gezonde en mooie leefomgeving centraal. Deze ambities sloten TD - Begroting 2027-2030 aan bij de 'Woonvisie 2019 – 2024' welke op 4 juli 2019 door de Raad is vastgesteld en met één jaar is verlengd. De woonvisie zal worden opgevolgd als beleidsdocument door het Volkshuisvestingsprogramma. Het ontwerp is in mei 2026 door het college vastgest eld en heeft ter inzage gelegen. De reacties zullen verwerkt worden in een zienswijzenota waarna het programma definitief door het college zal worden vastgesteld. Het volkshuisvestingsprogramma is een werkbaar document met een looptijd van vier jaar. Het programma is primair gericht is op de uitvoerbaarheid en concrete programmering van beleid. Het gaat daarbij om de praktische uitwerking van vastgestelde ambities in maatregelen, planning en prioritering. In het volkshuisvestingsprogramma ligt het zwaartepunt rondom wonen.

Het programma beschrijft hoe de volkshuisvesting in Tytsjerksteradiel zich gaat ontwikkelen en geeft hierin duidelijke maatregelen. Welke woningen waar toegevoegd moeten worden, hoe de bestaande voorraad goed benut kan worden en welke diensten in de omgeving nodig zijn om goed te kunnen wonen. Onze gemeente biedt een grote verscheidenheid in woonvormen en woonmilieus. Er zijn grote kernen en kleinere kernen die ieder hun eigen kwaliteiten hebben. Burgum, Hurdegaryp en de Trynwâlden zijn belangrijke voorzieningenkernen. Zo heeft bijvoorbeeld Earnewâld door haar ligging in en rond een omvangrijk natuurgebied een grote toeristische aantrekkingskracht. Onze kleinere kernen kenmerken zich door een sterke sociale binding. In de Mienskip is duidelijk behoefte aan meer woningen. Er is een grote vraag om vooral betaalbare woningen te bouwen en meer woningen voor aandachtsgroepen te realiseren. De komende jaren willen we als gemeente invulling geven aan de woningbehoefte, waarbij het Volkshuisvestingsprogramma de belangrijkste leidraad zal zijn . In juli 2025 zijn de in regionaal verband opgestelde woningbouwafspraken door de provincie bekrachtigd. Daarbij is voor de gemeente Tytsjerksteradiel ook specifiek bepaald dat de Centrale As woningen kunnen worden gebouwd.

Evenals de woonvisie dient het Volkshuisvestingsprogramma als basis voor het maken van prestatieafspraken tussen gemeente, corporatie en huurdersorganisatie. Het Volkshuisvestingsprogramma is naast de wettelijke basis voor prestatieafspraken ook de basis voor o.a. de duurzaamheidsagenda, de woningbouwprogrammering (die separaat wordt vastgesteld door het college) en de Omgevingsvisie. Daarnaast ligt dit programma ten grondslag aan het afwegingskader waarmee ruimtelijke initiatieven getoetst worden op behoefte en kwaliteit. Het programma kent vier thema’s: 1. Toekomstbestendige woon- en leefomgeving en bestaande voorraad 2. Nieuwbouwprogrammering 3. Woonzorgbehoefte voor ouderen 4. Passend huisvesten van aandachtsgroepen TD - Begroting 2027-2030 Prognose Elk | jaar | vindt | een | herberekening | van | de | te | verwachten | jaarresultaten | van | de bouwgrondexploitatie plaats. Deze herberekening is van toepassing op zowel het lopende begrotingsjaar als op de komende meerjarenbegroting. De uitkomst van deze berekeningen heeft geen consequenties voor het meerjarenperspectief. In het kader van de jaarrekening 2025 zijn de diverse complexen beoordeeld en is er op basis van | een | doorrekening | voor | de | komende | jaren | een | verwachting | omtrent | winst- | en verliesneming per complex opgesteld.

Tabel I Bouwgronden in exploitatie Complex/project | Boekwaarde 31 | Nog te | Nog te | Nog te december 2025 | realiseren | realiseren | verwachten kosten | opbrengsten | winsten nr. Woningbouw 54 Ryptsjerk 2e fase | -165.660 | 161.237 | 370.216 | 374.639 55 Hurdegaryp It sud fase 3 | 708.296 | 1.752.142 | 5.129.564 | 2.669.126 56 Hurdegaryp It Maskelyn | 133.418 | 380.243 | 431.983 | -81.678 57 Noardburgum de Gearrin | 138.189 | 1.621.557 | 1.896.486 | 136.741 58 Suwâld de Wjukken | 80.299 | 635.708 | 1.055.771 | 339.764 subtotaal | 894.542 | 4.550.886 | 8.884.020 | 3.438.592 nr. Bedrijventerreinen 63 Oentsjerk Sanjesfjild | -132.988 | 276.243 | 180.265 | 37.009 76 Burgum West Veld 7 | -1.031 | 212.768 | 343.141 | 131.404 80 Gytsjerk Centrum | -200.119 | 164.199 | 13.731 | 49.652 subtotaal | -334.138 | 653.210 | 537.137 | 218.065 TOTAAL | 560.404 | 5.204.097 | 9.421.157 | 3.656.656 Tabel II Nog te verkopen bouwgronden Bouwgronden in exploitatie | Nog te | Kavels | Verkoop in | Looptijd | Prognose | Prognose verkopen | beschikbaar | 2026 | t/m jaar | uitgifte tm | uitgifte tm m2 | eind 2025 | 2028 | 2029 e.v. nr.

| Woningbouw 54 Ryptsjerk 2e fase | 3.950 | 6 | 6 | 2027 | 6 | - 55 Hurdegaryp It sud fase 3 | 16.806 | 39 | 19 | 2029 | 39 | - 56 Hurdegaryp It Maskelyn | 494 | 7 | - | 2029 | 7 | - 57 Noardburgum de Gearrin | 8.709 | 34 | - | 2030 | 34 | - TD - Begroting 2027-2030 58 Suwâld de Wjukken | 5.191 | 13 | - | 2030 | 13 | - subtotaal | 35.150 | 99 | 25 | 99 | - nr. | Bedrijventerreinen 63 Oentsjerk Sanjesfjild | 2.200 | 1 | 1 | 2027 | 1 | - 76 Burgum West Veld 7 | 5.735 | 5 | 5 | 2027 | 5 | - 80 Gytsjerk Centrum | - | - | - | 2027 | - | - subtotaal | 7.935 | 6 | 6 | 6 | - TOTAAL | 43.085 | 105 | 31 | - | 105 | - Grondprijzen Op basis van Europese regelgeving moet de gemeente marktconforme grondprijzen hanteren, ter voorkoming van ongeoorloofde staatssteun. Deze marktconforme grondwaarde zal worden vastgesteld door (onafhankelijke) taxatie door extern deskundigen. Het beleid me | t betrekking tot grondprijzen is vastgelegd in de 'Nota Grondbeleid 2026 | -2029'. Dit beleid is het uitgangspunt voor het handelen. TD - Begroting 2027-2030 3.2.8 H - Wet Open Overheid Inleiding De openbaarheidsparagraaf gaat over het actief delen van informatie door de overheid. Dit gebeurt om de informatievoorziening te verbeteren.

Volgens de Wet open overheid moet een bestuursorgaan in de jaarlijkse begroting en verantwoording laten zien wat ze van plan zijn en wat ze hebben gedaan op het gebied van informatie delen. De openbaarheidsparagraaf geeft op hoofdlijnen een overzicht van de activiteiten die zijn uitgevoerd om de informatiehuishouding te verbeteren en om informatie actief en passief te delen. 1. Informatie De Wet open overheid (hierna: Woo) regelt het recht van burgers op informatie van de overheid. De wet beoogt overheden transparanter te maken door overheidsinformatie beter vindbaar en digitaal toegankelijker te maken, en daarmee het vertrouwen van onze in woners te bevorderen. De Woo omvat het volgende: • Actieve openbaarmaking van informatie; • Passie (op verzoek) openbaarmaking van informatie en • Verbetering van de informatiehuishouding. Deze drie thema’s zijn nauw met elkaar verbonden. 2. Actieve openbaarmaking De Wet open overheid (Woo) verplicht bestuursorganen om verschillende informatiecategorie??n uit eigen beweging openbaar te maken. De eerste tranche van deze actieve openbaarmakingsplicht is op 1 november 2024 in werking getreden. Deze tranche omvat de cat egorieën wetten en algemeen verbindende voorschriften, overige besluiten van algemene strekking, organisatie en werkwijze en bereikbaarheidsgegevens.

De invoering van de overige informatiecategorieën verloopt gefaseerd via de tranches 2 tot en met 4. Voor deze tranches zijn nog geen definitieve invoeringsdata vastgesteld. In 2026 is bekend geworden dat de verdere ontwikkeling van de Generieke Woo -voorziening (GWV), die nodig is voor de landelijke ont sluiting van deze informatie, vertraging heeft opgelopen. Daardoor is de verdere inwerkingtreding van de tranches uitgesteld en wordt gewerkt aan een nieuwe planning. De VNG adviseert gemeenten om ondertussen door te gaan met de voorbereiding op actieve openbaarmaking en waar mogelijk informatiecategorieën uit de volgende tranches al vrijwillig openbaar te maken. Ook onze organisatie bereidt zich hierop voor door processen, systemen en publicatievoorzieningen hierop in te richten en de toegankelijkheid van openbaar te maken informatie verder te verbeteren. Tranche 1 (in werking op 1 november 2024) Tranche 2 en 3 Tranche 4 TD - Begroting 2027-2030 Wetten en algemeen verbindende voorschriften (art. 3.3, eerste lid, onder a) Ontwerpen van wet - en regelgeving en bijbehorende adviesaanvragen (art. 3.3, eerste lid, onder c) Beschikkingen (art. 3.3, tweede lid, onder k) Overige besluiten van algemene strekking (art. 3.3, eerste lid, onder b) Agenda’s en besluitenlijsten bestuur (art. 3.3, tweede lid, onder d) Organisatie en werkwijze (art.

3.3, eerste lid, onder d) Vergaderstukken en verslagen decentrale overheden (art. 3.3, tweede lid, onder c) Bereikbaarheidsgegevens (art. 3.3, eerste lid, onder e) Schriftelijke oordelen in klachtenprocedures (art. 3.3, tweede lid, onder l) Adviezen (art. 3.3, tweede lid, onder e) Convenanten (art. 3.3, tweede lid, onder f) Jaarplannen en jaarverslagen (art. 3.3, tweede lid, onder g) Verplichtingen tot verstrekking van subsidies anders dan met beschikkingen (art. 3.3, tweede lid, onder h) Woo-verzoeken en - besluiten (art. 3.3, tweede lid, onder i) Onderzoeksrapporten (art. 3.3, tweede lid, onder j) 3. Passieve openbaarmaking Passieve openbaarmaking van informatie is het openbaar maken van informatie op verzoek van bijvoorbeeld een inwoner of journalist. Voor 202 7 is het streven om Woo -verzoeken binnen de wettelijke termijn van vier weken af te handelen. Indien er sprake is van een complex verzoek of een zeer omvangrijk verzoek zullen we, zoals de Woo ook toestaat, deze termijn met twee weken verlengen. Mocht het n iet lukken om het verzoek binnen vier weken respectievelijk zes weken af te handelen dan wordt in overleg met verzoeker getreden om afspraken te maken over de afhandeling van het Woo -verzoek. Hiermee wordt voldaan aan hetgeen de Woo voorschrijft. TD - Begroting 2027-2030 4.

Informatiehuishouding De gemeente wil de informatiehuishouding verder professionaliseren en heeft hiervoor een langetermijnvisie uitgewerkt in de Roadmap informatiehuishouding. De roadmap beschrijft de stappen naar een hoger volwassenheidsniveau, die worden gerealiseerd via verschillende programma's. Deze programma's zorgen ervoor dat informatie binnen de organisatie goed wordt opgeslagen, eenvoudig terug te vinden is en veilig wordt gebruikt. Hierdoor wordt de dienstverlening verbeterd, worden risico's beperkt en voldoen we aan wettelijke verplichtingen. TD - Begroting 2027-2030 4 FINANCIËLE BEGROTING 4.1 Overzicht baten en lasten TD - Begroting 2027-2030 4.1.1 Meerjarenbegroting Meerjarenbegroting 2027 - 2030 Programma | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (x € 1.000) | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo 0. Bestuur en ondersteuning | 7.884 | 93.279 | 85.395 | 8.139 | 89.001 | 80.861 | 6.193 | 87.617 | 81.424 | 6.000 | 88.803 | 82.803 1. Veiligheid | 7.620 | 4.776 | - 2.844 | 3.026 | 183 | - 2.843 | 3.024 | 183 | - 2.841 | 3.024 | 183 | - 2.841 2. Verkeer, vervoer en waterstaat | 5.409 | 684 | - 4.725 | 5.425 | 684 | - 4.741 | 5.467 | 684 | - 4.783 | 5.531 | 684 | - 4.847 3. Economie | 812 | 474 | - 338 | 874 | 474 | - 400 | 2.929 | 474 | - 2.455 | 929 | 474 | - 455 4.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c426bdda-919f-4d4a-8307-4e0cc2e2d1b2?agendaItemId=026d3a9a-2166-456e-9fdc-5d8d09316ae4