04 - Bijlage 1 - Evaluatie uitvoering beleidsplan integrale schulddienstverlening 2020-2024

EVALUATIE UITVOERING BELEIDSPLAN ‘INTEGRALE SCHULDDIENSTVERLENING 2020 - 2024’

Auteur: Anita Scheeringa Team: Ontwikkeling en Advies Sociaal Domein

Inhoudsopgave Conclusies en aanbevelingen

4

1. Inleiding 1.1 Achtergrond 1.2 Doel van het onderzoek 1.3 Leeswijzer

6 6 6 6

2. Problematiek 2.1 Landelijk 2.2 Gemeente Tytsjerksteradiel

7 7 8

3. Beleid 3.1 Landelijk kader 3.2 Visie en beleidsdoelstellingen Tytsjerksteradiel

10 10 10

4. Resultaten 4.1 Instrumenten en middelen 4.2 Algemeen toegankelijke voorzieningen 4.3 Preventie en Vroegsignalering 4.4 Schulddienstverlening 4.5 Kwaliteit 4.6 Beschermingsbewind

14 14 14 15 17 21 22

4.7 Dataverwerking schulddienstverlening 4.8 Informatievoorziening 4.9 Samenwerking

22 22 23

5. Conclusies en aandachtspunten voor vervolg 5.1 Conclusies 5.2 Aandachtspunten voor vervolg

24 24 25

1

Toelichting begrippen en afkortingen Ags Awb Beschermingsbewind

Beslagvrije voet

Betalingsregeling BKR Budgetbeheer

BZF CBS CJIB Crisis DFD

Dwangakkoord

KBNL MSNP

Adviesrecht gemeenten bij beschermingsbewind problematische schulden. Algemene wet bestuursrecht Net als bij budgetbeheer worden inkomsten en uitgaven beheerd. De bewindvoerder heeft daarbij meer bevoegdheden dan de schulddienstverlener. Het wordt opgelegd door de rechter en vaak uitgevoerd door commerciële partijen. Voor minima moet de gemeente de kosten vergoeden vanuit de bijzondere bijstand. Als zowel het gemeentelijke traject als de Wsnp mislukken, behoudt de schuldenaar tot in lengte van dagen zijn schulden. Schuldeisers mogen dan weer incassomaatregelen nemen, maar moeten wel de beslagvrije voet respecteren. De beslagvrije voet is het gedeelte van het inkomen waarop geen beslag mag worden gelegd en ligt op ongeveer 95% van de bijstandsnorm. Een betalingsregeling wordt getroffen met één of enkele schuldeisers wanneer de schulden nog niet problematisch zijn. Het uitgangspunt is dat 100% van de schulden wordt afbetaald. Bureau Krediet Registratie. Houdt van elke persoon met een in Nederland afgesloten krediet een elektronisch dossier bij in het Centraal Krediet Informatiesysteem. Het inkomen gaat naar een rekening bij schulddienstverlening die wordt beheerd door een budgetbeheerder. De budgetbeheerder ziet erop toe dat bijvoorbeeld de vaste lasten worden betaald en dat de schulden worden afgelost.

Een andere vorm van budgetbeheer is de doorbetaling van de vaste lasten vanuit de bijstandsuitkering. Dit is het geval bij het verplicht Financieel Ontzorgen van onze statushouders gedurende de eerste 6 maanden. Tot slot kan (verplicht) budgetbeheer worden ingezet om het succesvol afronden van een schuldregeling te bewerkstelligen. Bureau Zelfstandigen Fryslân Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Justitieel Incassobureau Woningontruiming, ontbinding zorgverzekering of afsluiting energie of water. Duurzame Financiële Dienstverlening. Niet alle schulden zijn regelbaar. In dit soort gevallen probeert de schulddienstverlening wel een regeling te treffen voor de overige schulden. En om te voorkomen dat de inwoner niet meer kan rondkomen, wordt gecheckt of de beslagvrije voet goed wordt nageleefd door de schuldeisers. Daarnaast wordt budgetbeheer en langdurige (budget)begeleiding geboden indien nodig. Wanneer een enkele schuldeiser niet meewerkt aan een schuldregeling - terwijl andere schuldeisers dat wel doen - kan de gemeente de rechter verzoeken om de betreffende schuldeiser te dwingen om mee te werken. Kredietbank Nederland te Leeuwarden Minnelijke schuldregeling natuurlijke personen. Zonder tussenkomst van de rechtbank. 2

Nazorg

NVVK Problematische schulden Schuldregeling

Stabilisatie

SZW VNG Wgs Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (Wsnp)

Wvbvv

We willen niet dat er opnieuw schulden ontstaan als de financiële problemen zijn opgelost. Daarom houden we nadat de schulddienstverlening is afgerond de vinger aan de pols. We beoordelen bij elke klant die uitstroomt of bijvoorbeeld een vrijwilliger van Humanitas of KEaRN Amargi de klant nog enige tijd moet ondersteunen. Daarnaast wordt met elke klant een jaar na uitstroom contact opgenomen. Nazorg is onderdeel van ons traject schulddienstverlening maar we zijn wel afhankelijk van de medewerking van de klant. Branchevereniging voor schulddienstverlening, sociaal bankieren en bewindvoering Van problematische schulden is sprake als redelijkerwijs is te voorzien dat een rechthebbende niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden, of hij heeft opgehouden te betalen. Schuldregeling is het belangrijkste onderdeel van de curatieve schulddienstverlening. Hierbij worden de schulden opgelost. Na 3 jaar is men schuldenvrij. Per 1 juli 2023 is deze termijn verkort naar 1,5 jaar. Een schuldregeling is er in twee vormen: 1. Schuldbemiddeling (SB). De schuldenaar spaart maandelijks geld voor de schuldeisers. Periodiek wordt het gespaarde geld overgemaakt naar de schuldeisers. Na drie jaar wordt het restant van de schulden kwijtgescholden. Bij wisselende inkomsten is van tevoren niet duidelijk hoeveel schuldeisers uiteindelijk betaald krijgen. 2. Saneringskrediet (SK).

Met een saneringskrediet wordt een deel van de schulden direct afgekocht. De rest wordt door de schuldeisers kwijtgescholden. De schuldenaar betaalt in drie jaar het krediet terug. Stabilisatie is bedoeld om rust te brengen in de thuissituatie en de inkomsten en uitgaven in balans te brengen. De situatie rond bijvoorbeeld een echtscheiding, woningverkoop, afbouw onderneming, verslaving of baanverlies moet voldoende stabiel zijn om een schuldregeling te kunnen treffen. Budgetbeheer, borging van de beslagvrije voet en het regelen van een uitkering zijn meestal een onderdeel van stabilisatie. Sociale Zaken en Werkgelegenheid Vereniging Nederlandse Gemeenten Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Als een schuldregeling niet mogelijk blijkt, wordt verwezen naar de Wsnp. De rechter beoordeelt onder andere of de schuldenaar ‘te goeder trouw’ is geweest. De schulden worden gesaneerd, wat betekent dat de schuldeisers in één keer een gedeelte van hun vordering krijgen en de rest moeten kwijtschelden. Onder toezicht van een Wsnp-bewindvoerder betaalt de schuldenaar in drie jaar de resterende schuld terug. De schuldenaar heeft daarna een ‘schone lei’. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet

3

Conclusies en aanbevelingen Inleiding

Na het vaststellen van het beleidsplan ‘Integrale schulddienstverlening 2020 - 2024’ wordt sinds 2021 volgens de nieuwe werkwijze gewerkt. Doelstelling was dat we ervoor zorgen dat zoveel mogelijk inwoners vrij blijven van schulden. Mocht er toch sprake zijn van een schuldensituatie, dan zetten we alles op alles om die schulden op te lossen binnen het minnelijke traject. Dat is voor zowel de inwoners als de schuldeisers beter en gunstiger dan wanneer de inwoner moet worden overgedragen naar het wettelijke traject, de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). In dit evaluatierapport beschrijven wij de ervaringen, resultaten en conclusies van de afgelopen twee jaar. Hieronder hebben wij onze conclusies en aanbevelingen op een rij gezet.

Hoofdconclusie

De uitvoering schulddienstverlening gaat op veel punten goed. Schulddienstverlening is geïntegreerd in de dienstverlening in het sociaal domein, heeft ingezet op vroegsignalering schulden en biedt de mogelijkheid van een saneringskrediet. De gemeentelijke schulddienstverlening is NVVKgecertificeerd. De onderlinge samenwerking tussen het team schulddienstverlening en de betrokken partijen in het voorliggend veld is goed. Alle betrokken partijen proberen de drempel naar schulddienstverlening laag te houden zodat onze inwoners een nieuwe start kunnen maken. Tenslotte houdt het bij het oplossen van de schulden niet op er wordt ook gekeken naar een oplossing voor het ontstaan van de schulden en er wordt een nazorgtraject aangeboden om nieuwe schulden te voorkomen. Wel zien we dat ondanks de toenemende problematiek het aantal aanmeldingen in de afgelopen jaren is afgenomen. Deze trend is zichtbaar in veel gemeenten. Het vergroten van het bereik blijft dan ook een aandachtspunt.

Conclusies

De centrale vraagstelling van deze evaluatie is: “In hoeverre is de schulddienstverlening van de gemeente Tytsjerksteradiel effectief en efficiënt?”. Met het beleidsplan “Integrale schulddienstverlening 2020 - 2024’ hebben we de onderstaande doelen gekoppeld aan een effectieve en efficiënte hulpverlening. Hieronder de conclusie op deze aandachtsgebieden.  We gaan efficiënter en effectiever werken Vanaf 2021 wordt volgens het nieuwe werkproces gewerkt. Hoewel het aantal meldingen is afgenomen de afgelopen jaren blijkt dat het aantal meldingen dat leidt tot een aanvraag hoog is. Dit komt door de lage toegangsdrempel om tot een aanvraag te komen. Er is geen wachtlijst waardoor mensen meteen worden geholpen. Ook het feit dat er niet vooraf een compleet overzicht hoeft te worden aangeleverd draagt hieraan bij. Wel is het aantal aanmeldingen afgenomen de afgelopen jaren sinds corona. Dit is niet alleen binnen onze gemeente het geval, dit is over het algemeen een landelijke trend.  We streven ernaar dat het aantal succesvolle trajecten zal toenemen met acceptabele doorlooptijden Binnen het beleidsplan “Integrale schulddienstverlening 2020 - 2024’ streven we naar het maximaal haalbare voor een klant. Niet voor alle klanten is een schuldenvrije toekomst (direct) haalbaar maar in het grootste deel van de aanmeldingen (98%) kan er een schuldregeling worden gestart.

4

Door naast een schulddiensttraject ook in te zetten op budgetbeheer, kan de financiële situatie worden gestabiliseerd. Vanaf daar zien we meer mogelijkheden ontstaan om de financiële problematiek op te lossen. Het aantal succesvol afgesloten trajecten over de jaren 2020-2023 blijft op een gelijk hoog niveau als in de jaren daarvoor. De doorlooptijden van de trajecten blijven, op een enkel dossier na, binnen de afgesproken termijnen. In geval van een schuldenregeling wordt een saneringskrediet ingezet tenzij dit nadelig is in het betreffende dossier. Wanneer een minnelijke schuldregeling niet slaagt, wordt er een aanvraag Wsnp gedaan. Het percentage aanvragen Wsnp blijven ruimschoots onder de afgesproken maximale percentages.  Iedereen die zich meldt voor schulddienstverlening zal op een manier geholpen worden Een van de doelen benoemd in het beleidskader is het beschikbaar stellen van hulp voor alle hulpvragers. Met de huidige beleidsregels zijn er geen doelgroepen die uitgesloten zijn van hulp. Voor jongeren zijn er weinig bij deze doelgroep passende ondersteuningsmogelijkheden. Ondanks dat niet altijd een formeel traject mogelijk is, zijn adviesgesprekken en doorverwijzingen naar sociale partners wel mogelijk, zowel formeel als informeel.

 We streven ernaar dat het beroep op (langdurige) schulddienstverlening stabiliseert of gaat afnemen We willen voorkomen dat (opnieuw) problematische schulden ontstaan. De inzet op nazorg en financiële coaching is de afgelopen jaren gecontinueerd. Daarnaast is in 2019 gestart met Vroegsignalering. Het aantal recidive is met 1 dossier laag. De instroom binnen schulddienstverlening is ook sterk afhankelijk van economische ontwikkelingen. We hebben vanaf 2016 economische voorspoed gekend, waardoor ook mogelijk de problematiek is afgenomen. En de wetenschap dat mensen gemiddeld 5 jaar wachten voordat zij hulp inschakelen, is het wellicht begrijpelijk dat het aantal meldingen in de afgelopen jaren dan ook is gedaald. Met een actieve benadering hopen wij onze inwoners in een zo vroeg mogelijk stadium te bereiken.

Aandachtspunten voor vervolg

Voor de resterende periode zijn de aandachtspunten als volgt. 1. Doelgroep jongeren Extra aandacht voor de wijze en vorm van schulddienstverlening voor jongeren. Dit met het oog op het feit dat het huidige aanbod te strak gekaderd blijkt om de jongeren in het traject te krijgen of te houden. 2. Langdurige financiële ondersteuning Er is een groeiende groep inwoners (met of zonder schulden) die behoefte heeft aan langdurige financiële ondersteuning in verband met weinig lerend vermogen. Vaak is budgetbeheer de meest passende oplossing voor deze doelgroep. Inwoners die onder bewind staan omdat zij problematische schulden hebben, kunnen ook naar deze vorm van ondersteuning doorstromen wanneer er een oplossing is voor de problematische schulden. 3. Coaching en nazorg worden nog belangrijker wanneer inwoners na anderhalf jaar schuldenvrij zijn Door de looptijd van een schuldregeling te halveren is iemand straks anderhalf jaar sneller schuldenvrij. Maar zo’n versnelling van een schuldregeling heeft ook effect op alle processen eromheen. Want er ontbreekt ineens een stuk tijd waarin iemand kan worden geholpen bij het vinden van een oplossing voor zijn bredere problematiek. Om te werken aan een duurzame schuldenvrije toekomst, wordt daarom het zo snel mogelijk volledig in beeld krijgen van de inwoner steeds belangrijker.

5

1. Inleiding 1.1 Achtergrond Vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) heeft de gemeente de taak schulddienstverlening beleidsmatig in te vullen en uit te voeren. De Wgs stelt dat gemeenten schulddienstverlening moeten bieden; hoe ze deze gaat invullen mogen gemeenten zelf bepalen. Hoe de gemeente Tytsjerksteradiel hier invulling aan heeft gegeven, staat in het beleidsplan ‘Integrale schulddienstverlening 2020 - 2024’. Bij de behandeling van het beleidsplan ‘Integrale schulddienstverlening 2020 - 2024’ is de gemeenteraad toegezegd dat er in 2023 een evaluatie van de uitvoering van het beleidsplan plaats zal vinden. In 2019 hebben we een gezamenlijk doel vastgesteld: “Zorgen dat zoveel mogelijk inwoners vrij blijven van schulden. En als er toch een schuldensituatie is, dan zetten we alles op alles om die schulden op te lossen binnen het minnelijke traject. Dat is voor zowel de inwoners als de schuldeisers beter en gunstiger dan wanneer de inwoner moet worden overgedragen naar het wettelijke traject, de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). ” Vanuit de gezamenlijke doelstelling hebben we ons gericht op het vroegtijdig bereiken van huishoudens met financiële problematiek om het oplopen van schulden te voorkomen. Kort samengevat; het bieden van laagdrempelige en effectieve ondersteuning bij (dreigende) financiële problemen: vroeger, sneller en beter.

Deze evaluatie geeft een beeld hoe ver de gemeente Tytsjerksteradiel daarmee is en biedt voor deze onderwerpen ook een doorkijk naar het komende beleidsplan.

1.2 Doel van het onderzoek De centrale vraagstelling van deze evaluatie is de volgende: “In hoeverre is de schulddienstverlening van de gemeente Tytsjerksteradiel effectief en efficiënt?” Met de evaluatie willen we inzicht verkrijgen in de omvang van de problematiek, de ontwikkeling hiervan over de afgelopen jaren en de rol van de gemeente en haar partners in de jaren 2020 – 2024. De evaluatie genereert input voor het nieuwe beleidsplan schulddienstverlening.

1.3 Leeswijzer Allereerst wordt er in hoofdstuk 2 een beeld geschetst van de huidige problematiek, zowel landelijk als lokaal. In hoofdstuk 3 schetsen we het landelijk kader waarbinnen we acteren, met daarbij ook de invulling door Tytsjerksteradiel in de jaren 2020 tot en met het eerste kwartaal 2023. Opvolgend brengen we in kaart welke middelen we nu kunnen inzetten gericht op financiële problematiek en hoe wij deze middelen lokaal invullen en tot uitvoering brengen. De effecten van onze inzet en de inzet van onze partners worden uiteengezet in hoofdstuk 4. We sluiten af met de conclusie en daarbij behorende aanbevelingen richting de toekomst.

6

2. Problematiek 2.1 Landelijk

De maatschappelijke bewustwording rondom risicovolle en problematische schulden is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Naar schatting hebben bijna 1,4 miljoen Nederlandse huishoudens problematische schulden of een risico hierop. De overkoepelende opgave waar we voor staan is het aanpakken en voorkomen van armoede en schuldenproblematiek, het terugdringen van het aantal mensen met problematische schulden en het effectiever helpen van mensen met schulden. Schulden voorkomen en oplossen is waar het om draait. Dit is één van de opgaven uit het Interbestuurlijk Programma (IBP). Gemeenten, de VNG en het Rijk trekken gezamenlijk op in de aanpak van schulden. Zowel lokaal, regionaal als landelijk ontstaan initiatieven, instrumenten en regelingen die bijdragen aan deze opgave. Het is zaak deze zo goed mogelijk in te zetten in onze lokale situatie. Om die reden is de Brede Schuldenaanpak in 2018 geïntroduceerd waar alle betrokken partijen, vanuit een gedeeld beeld en dezelfde uitgangspunten, het schuldenbeleid invullen en uitvoeren.

Doelstellingen brede schuldenaanpak:  Preventie en vroegsignalering: het voorkomen van problematische schulden en het treffen van maatregelen om problematische schulden terug te dringen;  Effectieve schulddienstverlening: afspraken om inwoners met schulden effectiever te helpen;  Sociale incasso: bevorderen van een zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso. Om de doelen te realiseren zijn vanaf 1 januari 2021 verschillende wetten ingevoerd: Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv) Deze wet bevordert dat de beslagvrije voet op de juiste wijze wordt vastgesteld en biedt een betere bescherming voor de schuldenaar om een minimumbedrag te behouden voor de basiskosten van levensonderhoud. Het proces wordt eenvoudiger: voor het berekenen van de beslagvrije voet komen centraal gegevens van de schuldenaar beschikbaar en wordt door alle ketenpartners een uniforme rekentool gebruikt. Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (ags) Gemeenten kunnen een adviesrecht krijgen nadat er schuldenbewind is uitgesproken. Hierdoor kan de gemeente haar regierol bij schulddienstverlening beter vervullen en meer grip krijgen op de instroom in schuldenbewind. Aanpassingen van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) De gewijzigde Wgs geeft een wettelijke grondslag voor de gegevensuitwisseling tussen schulddienstverleners en schuldeisers met als doel vroegsignalering van schulden.

Vroegsignalering van schulden is een wettelijke plicht. Alle woningcorporaties, energieleveranciers en zorgverzekeraars moeten vanaf 2021 signalen van achterstanden (huur, energie en premie van de ziektekostenverzekering) aanleveren bij de gemeente. Vervolgens moet de gemeente, na ontvangst van een signaal van achterstand, de inwoner een aanbod voor een gesprek doen. De gemeente is vrij in de wijze waarop ze het aanbod doet. Om de wacht- en doorlooptijden voor schulddienstverlening te versnellen, de inwoner te ontzorgen (stresssensitief werken) en om uitval te voorkomen krijgt het college na ontvangst van een hulpvraag de bevoegdheid om zelf bij externe schuldeisers gegevens op te vragen die noodzakelijk zijn om de inkomens- en schuldenpositie te bepalen. Ook kunnen schulddienstverleners vanaf 2021 intern navragen of een inwoner al bekend is bij de uitvoering van de Participatiewet, de Wmo en de Jeugdwet. Dit bevordert de integrale aanpak. Deze gegevensuitwisseling heeft ook een wettelijke grondslag waardoor dit met het oog op de AVG rechtmatig gebeurt. 7

De gemeente moet in een verordening een wettelijke termijn opnemen waarbinnen de gemeente na het eerste gesprek over de hulpvraag besluit of iemand voor een schuldenregeling in aanmerking komt. Coronacrisis Als gevolg van de coronacrisis heeft het kabinet een omvangrijk steunpakket ingesteld om zelfstandig ondernemers, werkgevers en werknemers te ondersteunen en het aantal ontslagen en faillissementen zoveel mogelijk te beperken. Ondanks deze maatregelen wordt de komende jaren een toename van het aantal mensen met een uitkering, een lager inkomen en/of schulden verwacht. Het steunpakket is geëindigd per 1 oktober 2021. De gevolgen en nasleep van de coronacrisis brengen onzekerheden met zich mee. We weten niet hoe groot de instroom in de toekomst zal zijn. Energiecrisis Actueel is momenteel de energiecrisis. Wederom heeft het kabinet een steunpakket ingesteld voor particulieren en ondernemers ter compensatie van de gestegen energiekosten. Voor mensen met een actuele schuldregeling is er tot juni 2023 een tijdelijk waarborgfonds saneringskredieten. Door de achtereenvolgende crisissen ontstaat er een nieuwe groep die voorheen geen ervaring had met betalingsachterstanden, incassobureaus en schulden. Daarnaast maken meer Nederlanders zich zorgen over hun financiën. Veel mensen sparen minder dan voorheen of vallen terug op spaargeld om de vaste lasten te kunnen betalen.

Hoewel de energieprijzen door het dak gingen en de boodschappen flink duurder zijn geworden, naast de stijging van de andere vaste lasten, leiden deze ontwikkelingen nog niet tot een grotere toeloop naar schulddienstverlening. Halvering saneringstermijn WSNP en MSNP Per 1 juli 2023 wordt de doorlooptijd van de Msnp en Wsnp gehalveerd van drie naar anderhalf jaar. De termijn van een minnelijk schuldsaneringstraject is feitelijk niet meer dan een onderlinge afspraak tussen schuldeisers en schulddienstverleners, dit in tegenstelling tot de WSNP, welke een wettelijke regeling is.

2.2 Gemeente Tytsjerksteradiel

Gemeente Tytsjerksteradiel heeft ca. 32.282 inwoners (telling 1 januari 2022), verdeeld over zo’n 13.708 huishoudens. Op basis van de landelijke cijfers kunnen we verwachten dat ca. 3.175 huishoudens door de recente ontwikkelingen in een risicovolle of problematische schulden situatie terecht kunnen komen en dat 650 huishoudens (4,8%) binnen de gemeente Tytsjerksteradiel geregistreerde risicovolle of problematische schulden kennen.

8

Toch zien we de afgelopen jaren een afname in het aantal mensen dat zich bij de gemeente meldt met vragen over de financiën. In 2019 waren dit nog zo’n 47 inwoners, in 2022 zijn dit 17 inwoners. Sinds 2021 zijn veel vaste lasten partners aangesloten op ons convenant Vroegsignalering Schulden en nemen onze vroegsignaleerders proactief contact op met een inwoner wanneer er sprake is van een concrete achterstand in de betaling van vaste lasten. Dit is mogelijk een van de redenen waarom het aantal mensen dat zich bij de gemeente meldt met vragen over de financiën is gedaald. Een deel van de inwoners is geholpen met informatie en advies of een doorverwijzing naar één van de algemeen toegankelijke partners. Onzichtbare schuldenaren Uit de voorgaande cijfers blijkt dat slechts een klein deel van de huishoudens in beeld is bij de gemeentelijke schulddienstverlening. Dit ondanks onze inspanningen: via Vroegsignalering Schulden krijgen we mensen al in beeld als de schulden nog relatief klein zijn, bij de gebiedsteams wordt altijd gecheckt of er naast de initiële hulpvraag ook een financiële hulpvraag is, en ook bij Werk en Inkomen zijn medewerkers alert op het signaleren en bespreekbaar maken van schulden.

Naast de gemeentelijke schulddienstverlening zijn er natuurlijk nog de wettelijke schuldsanering (Wsnp) en schuldenbewind, maar uit landelijke onderzoeken blijkt dat ook daar slechts het ‘topje van de ijsberg’ wordt bereikt.1 Uit de BKR Monitor 2022 blijkt dat het aantal Nederlanders met een schuldregeling en/of gemeentelijk krediet afneemt, van 46.000 eind 2021 naar 41.000 eind 2022. Gezien het aantal personen met een betalingsachterstand (439.000), betekent dit dat minder dan 10% van deze mensen een schuldregeling of gemeentelijk krediet heeft. Schuldenpakket Klanten van de schulddienstverlening hebben gemiddeld € 43.500 aan schulden bij 13 schuldeisers. De meest voorkomende schuldeisers zijn de Belastingdienst, zorgverzekeraars, incasso-organisaties, deurwaarders en gemeentelijke- en waterschapsbelasting.

1 Zie bijvoorbeeld: Huishoudens in de rode cijfers 2015, Panteia

9

3. Beleid 3.1 Landelijk kader

Vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) worden gemeenten geacht hun schulddienstverlening beleidsmatig in te vullen en uit te voeren. De Wgs stelt dat gemeenten schulddienstverlening moeten bieden; hoe ze deze gaat invullen mogen gemeenten zelf bepalen. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel wordt wel gesteld dat er bij de gemeentelijke schulddienstverlening niet alleen aandacht moet zijn voor het oplossen van de financiële problemen van een klant, maar ook voor eventuele omstandigheden die in verband kunnen staan met deze problemen. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld psychosociale factoren, relatieproblemen, verslaving en dergelijken. Het is aan gemeenten zelf om te bepalen wat zij verstaan onder integrale schulddienstverlening en hoe zij hier invulling aan geven. Onze gemeente sluit hierbij aan en dit is ook de reden waarom de term schulddienstverlening wordt gebruikt.

3.2 Visie en beleidsdoelstellingen Tytsjerksteradiel

In het beleidsplan ‘Integrale schulddienstverlening 2020 - 2024’ wordt de integrale schulddienstverlening van de gemeente Tytsjerksteradiel voor de jaren 2020 tot en met 2023 uiteengezet. We gaan ervan uit dat inwoners vanuit hun eigen kracht en verantwoordelijkheid zo prettig mogelijk leven en deelnemen aan de maatschappij. Pas wanneer de informele zorg geen hulp kan bieden voor de schuldenaar dan zal de formele zorg een rol gaan spelen. Het doel van schulddienstverlening is: Zorgen dat zoveel mogelijk inwoners vrij blijven van schulden. En als er toch een schuldensituatie is, dan zetten we alles op alles om die schulden op te lossen binnen het minnelijke traject. Om dit te bewerkstelligen zijn de volgende doelen vastgesteld in het beleidsplan ‘Integrale schulddienstverlening 2020 - 2024’: a. Geen wachttijd, je wordt als inwoner snel en goed geholpen Wie aanklopt voor schulddienstverlening wordt snel geholpen. Mensen met ernstige schulden kunnen binnen twee werkdagen terecht voor een eerste gesprek. Bij dit aanmeldgesprek zijn we laagdrempelig. We maken hierin een globale inschatting van de problematiek en het mogelijke vervolgtraject. Vervolgafspraken geven we schriftelijk mee. Voor zover van toepassing wordt ook meteen een inschatting gemaakt van andere problematiek, zoals laaggeletterdheid. b.

We bieden toegang aan iedereen met dreigende schulden Door optimale samenwerking met maatschappelijke organisaties, zoals woningbouwcorporaties, zorgverzekeraars, water- en energieleveranciers, en het delen van signalen (met inachtneming van de bepalingen rondom de privacy) signaleren we financiële problemen sneller, zodat we op tijd hulp bieden. In het geval van moeilijk betalingsgedrag, zonder dat dit nog tot betalingsachterstand heeft geleid hebben we het project Amargi. Het voorkomen van problematische schulden, wanneer al betalingsachterstanden zijn ontstaan proberen we tegen te gaan door middel van vroegsignalering, en we willen hierbij o.m. structurele budgethulp aanbieden.

10

c. Binnen vier werkdagen een Plan van aanpak2 Snelle actie vooral bij aanvang van het traject is cruciaal om de inwoner te kunnen vasthouden. Het gevaar bestaat anders dat hij zich uit moedeloosheid niet meer laat zien. Voorwaarde hierbij is wel dat de betrokkene alle benodigde gegevens meeneemt. d. De hulpverlening sluit aan bij de leefwereld van de inwoner We gaan niet uit van een standaardaanpak en ook niet van doelgroepen, maar richten ons steeds opnieuw op de individuele inwoner. Wat heeft deze inwoner nodig om vanuit zijn belevingswereld toe te werken naar een nieuwe schuldenvrije situatie? De ondersteuning sluit aan bij de eigen mogelijkheden en capaciteiten van de inwoner. De aanpak is niet alleen gericht op het probleem, maar zeker ook op de bewustwording bij de inwoner en diens eigen invloed daarop. e. De vorm van de hulpverlening is afgestemd op de mogelijkheden van de inwoner en zijn omstandigheden Voor het oplossen van de problematische schulden komt de focus te liggen op schuldregelingen in het minnelijke traject, zoals bijvoorbeeld schuldsanering. Voor een schuldenaar wordt berekend hoeveel hij per maand kan aflossen, en daarmee wordt een betalingsvoorstel aan de schuldeisers gedaan. Als zij akkoord zijn, leent de schuldenaar een saneringskrediet bij de KBNL. Met het geld worden de schuldeisers meteen afbetaald.

De enige (overzichtelijke) schuld die op dat moment overblijft is het saneringskrediet en eventuele inkomensverbetering is een stimulans om de volgende stap op de participatieladder te zetten. f.

We vinden integrale samenwerking cruciaal Inwoners kunnen bij de maatschappelijke partners terecht voor vragen en informatie over schulddienstverlening. Door de integrale aanpak en de intensieve samenwerking met (en tussen) de maatschappelijke partners werken we aan duurzame en structurele oplossingen. Het team schulddienstverlening werkt daarnaast nauw samen met de gebiedsteams. Zo wordt snel verbinding gelegd en wordt integraal gewerkt.

g. Goede nazorg Na het afronden van het schulddienstverleningstraject laten we de inwoner niet zomaar los. h. Eenvoudige regels en we staan dicht bij de inwoner Regels, beleid en uitvoering moeten eenvoudiger. Het vragen om hulp moet laagdrempelig zijn. Er moet sprake zijn van persoonlijk contact met de inwoner via korte lijnen. Daarnaast staan we open voor signalen van externe instanties, waarbij we ons, met eerbiediging van de privacyregelgeving, niet focussen op onmogelijkheden maar juist kijken naar mogelijkheden die ons allen versterken. Hier ligt ook een belangrijke rol en taak voor de gebiedsteams. i.

We onderzoeken hoe we slimme verbindingen kunnen maken Om mensen zo snel mogelijk uit hun benarde positie te kunnen halen en moeilijke situaties vlot te trekken gaan we kijken hoe wij kunnen samenwerken.

2 Gemeenten moeten vanaf 1 januari 2021 in een verordening vastleggen binnen welke termijn zij de beschikking voor

schulddienstverlening afgeven (Wgs art. 4a). Deze termijn is conform de Algemene wet bestuursrecht gemaximeerd op 8 weken. In de huidige praktijk worden de meeste beschikkingen binnen 4 weken afgegeven. Vanaf 1-1-2021 moet bij de beschikking een plan van aanpak worden gevoegd

11

j.

We proberen bij inwoners die gebruik maken van schulddienstverlening een gedragsverandering teweeg te brengen Omdat wij willen voorkomen dat de inwoner na het schulddienstverleningstraject weer terugvalt in oud gedrag, gaan we met behulp van verschillende methodieken de inwoner coachen en leren hoe hij beter met financiële uitdagingen kan omgaan.

k. We zoeken mogelijkheden om professionele bewindvoering (beschermingsbewind) te verminderen De inzet van professionele bewindvoering heeft de laatste jaren een enorme vlucht genomen. Aanmelding via de Rechtbank vindt in veel gevallen buiten het zicht van de gemeente om plaats, terwijl de gemeente onvermijdelijk wel de (nog stijgende) kosten moet betalen. We gaan daarom onderzoeken of het anders kan. l.

Binnen 6 maanden hebben we concrete afspraken met schuldeisers We stellen een maximale termijn van 6 maanden vast, omdat het tijdstip waarop het daadwerkelijke schulddienstverleningstraject van start kan gaan niet te lang mag duren. Dat heeft een negatieve invloed op de motivatie van de schuldenaar, maar daarvoor is ook nadrukkelijk de medewerking van de betrokken persoon en schuldeisers nodig.

m. We houden bij het uitvoeren van onze taak op het gebied van naleving en handhaving rekening met de situatie De gemeente is vaak één van de schuldeisers en is niet altijd bevoegd om de wettelijke bepalingen te negeren. Toch kan en mag binnen het nalevings- en handhavingsbeleid, met gebruikmaking van de beleidsruimte, in voorkomende gevallen de nodige terughoudendheid worden betracht. Hierbij valt te denken aan een terughoudend opleggen van boetes en terugvorderingen, waarbij de blik meer gericht is op een toekomstgerichte rechtmatige voortzetting van de uitkering, in plaats van het met terugwerkende kracht zoveel mogelijk proberen te herstellen van de rechtmatige situatie in het verleden. Ook het toepassen van de ruimte die de gemeente heeft bij het meewerken aan een schuldenregeling waarbij de gemeentelijke vordering is voortgekomen uit fraude, behoort tot de mogelijkheden. n. We helpen inwoners met een belastingcheck De gemeente Tytsjerksteradiel wil bijdragen aan financiële rust (stabiliteit) door een belastingcheck aan te bieden voor inwoners. Dit is ook een onderdeel van preventie en vroegsignalering. o. De juiste inzet op het probleem We maken onderscheid in de schulddienstverlening tussen het ‘technisch’ regelen van een schuld en de inzet op bijvoorbeeld coaching en financiële vaardigheden. p.

Monitoring vormgeven als onderdeel van de totale monitoring van het sociale domein In de monitoring kijken we, naast klantaantallen, naar de volgende onderwerpen:  het aantal nieuwe aanvragen;  het aantal trajecten dat geen oplossing vindt via het minnelijke traject. We streven ernaar dat maximaal 25% van het aantal aangeboden schuldenregelingen in het minnelijke traject doorstroomt naar het wettelijke traject (WSNP);  duur van de inzet op de verschillende trajecten en instrumenten;  doorlooptijd van de verschillende fases (van aanvraag tot intake, stabilisatie, van instroom regeling tot uitstroom regeling;

12

 recidive; we werken aan duurzame oplossingen en recidive komt slechts in uitzonderlijke gevallen voor. Dit betekent dat we streven naar maximaal 2% recidive op het totaal aantal klanten.  ervaringen van klanten, inwoners, en eventuele uitvoerders met betrekking tot schulddienstverlening. We streven naar een cijfer 8 in de beoordelingen over de schulddienstverlening. q. Onderzoek big data schulddienstverlening uitvoeren We onderzoeken in de komende periode hoe onze gemeenten beter gebruik kunnen maken van big data en hoe daarbij de beschikbare gemeentelijke data ook goed ingezet kan worden.

13

4. Resultaten 4.1 Instrumenten en middelen

Hieronder volgt een overzicht van de ingezette instrumenten en middelen rondom financiële problemen en schulden. Voor de uitvoering zijn over de afgelopen jaren de onderstaande middelen beschikbaar gesteld (excl. vaste personeelslasten). Jaar 2020 2021 2022 2023

Begroting € 277.604 € 93.758 € 93.758 € 93.758

Werkelijk3 € 269.334 € 81.195 € 83.710

Verschil € 8.270 € 12.563 € 10.048

4.2 Algemeen toegankelijke voorzieningen

Verschillende partijen dragen bij aan de aanpak van schuldenproblematiek. Om de keten goed te laten functioneren, is het van belang dat er integraal wordt gewerkt. Dit betekent dat onze gemeente en haar ketenpartners worden gezien als één helpende organisatie. In geval van het aanbod aan informele hulpverlening op het gebied van financiën gaat het om hulpverlening waarvoor geen officiële aanvraag of indicatie nodig is. Iedere inwoner kan vrij contact opnemen met de onderstaande hulpverlenende partijen. Humanitas Thuisadministratie Humanitas Thuisadministratie Noord Oost Friesland biedt gratis hulp bij financiële en/of administratieve problemen. De vrijwilligers helpen bij financiële en administratieve problemen van particuliere inwoners van Tytsjerksteradiel om de zaken weer op orde te krijgen en te houden. Alleen trajecten die zijn gestart in het genoemde jaar worden vermeld. Een traject loopt normaal gesproken meerdere jaren. Eenmalige hulpvragen, zoals bijvoorbeeld het aanvragen van de energietoeslag, worden niet geregistreerd omdat deze niet in de databank Humanitas voorkomen.

Aantal hulpvragen 2020 2021 2022 Tot 1 maart 2023

2 1 2 2

KEaRN Amargi/Papieren Brigade De vrijwilligers van Amargi hebben kennis van het invullen van formulieren en het op orde brengen en houden van de administratie. Ook bij het oplossen van kleine achterstanden kunnen zij ondersteunen. In 2023 zullen twee ervaringsdeskundigen aan de slag gaan bij KEaRN, deze zullen dan ook een rol hebben in het proces van schulddienstverlening. Inmiddels zijn de Papieren Brigade en Amargi met elkaar verweven. De vrijwilligers van Amargi hebben kennis van het invullen van formulieren. Tijdens het invullen van de formulieren blijkt vaak dat er meer aan de hand is en wordt meteen de hele administratie met de inwoner doorgenomen.

3 De werkelijke kosten bestaan uit Kredietbank Nederland, Benedictus en Zuidweg en Partners

14

In verband met corona is de inzet op bedrijven nog niet heel actief opgepakt. Dit gebeurt in 2023. In 2022 is er wel telefonisch contact geweest met vier bedrijven en is een bedrijf bezocht om informatie te geven over de activiteiten en mogelijkheden KEaRN Amargi. Hier zijn tot nu toe geen hulpvragen uit naar voren gekomen die onze gemeente betreffen. Wel zijn er doorverwijzingen geweest naar andere gemeenten omdat de werknemer in een andere gemeente woonde. Tenslotte heeft KEaRN Amargi nog een rol in ons proces van Vroegsignalering Schulden. Maandelijks ontvangen, controleren en verdelen zij alle signalen van onze signaalpartners. De zwaardere signalen met o.a. een huurachterstand of een combinatie van meerdere signalen worden aan te gebiedsteams toegewezen. De overige signalen worden door KEaRN Amargi opgepakt via telefonisch contact, een mail of brief.

Aantal hulpvragen 2020 2021 2022

31 26 31

Verhalen uit de praktijk

“Helemaal wanhopig kwam ik via een betrokken inwoner uit mijn dorp bij KEaRN Amargi terecht. Ik had constante pijn, kon niet heel veel andere kanten op dan mijn eigen huis en ik verwachtte binnenkort een grote ingreep zodat de pijn minder zou worden. In tussentijd is mijn buitenlandse vrouw bij mij komen wonen, wat veel regelwerk betrof. Omdat ik zelf digitaal niet heel handig ben, zag ik op een gegeven moment door de bomen het bos niet meer. Wat moest er allemaal geregeld worden, financieel, maar ook volgens de wetgeving. Ook rond mijn eigen belastingaangifte, zorg -en huurtoeslag waren veel vragen en onduidelijkheden. Ik kreeg het niet klaar en ervaarde veel stress wat ook niet goed was voor mijn lichamelijke toestand. De medewerker van Amargi is een paar keer langs geweest om orde in de zaken te scheppen, hierna is er een vrijwilliger van Amargi langs blijven komen, om zaken voor mij te regelen, maar ook als er wat was ik een beroep op de vrijwilliger kon doen, soms op afstand en soms kwam de vrijwilliger gewoon weer langs. Wat fijn dat Amargi er is, het geeft mij veel rust en vermindert mijn stress. Hierdoor ben ik onder andere rustiger mijn operatie in gegaan en kon in werken aan herstel daarna." “De stoute schoenen aangetrokken en KEaRN Amargi gebeld voor hulp bij mijn financiële problemen.

Eerst had ik contact met een medewerker van KEaRN om mijn situatie te bespreken en te kijken wat er nodig was om mijn problemen op te lossen. De medewerker heeft mij toen gekoppeld aan een vrijwilliger van Amargi. Samen met de vrijwilliger van Amargi hebben we inzicht gekregen in de daadwerkelijke schuld, dit bleek al een best bedrag te zijn. Wat een geweldige vrijwilliger, met heel veel vriendelijkheid en menselijkheid. De vrijwilliger werkte zelf ook, maar kwam na het werk meteen even bij mij langs om mijn stress en angst die ik had vanwege mijn financiële problemen te verlichten. Ik kan eigenlijk geen woorden vinden om mijn dankbaarheid voor de hulp van de vrijwilliger uit te drukken. Al mijn financiële problemen zijn opgelost en ik ben van mijn schulden af. Gelukkig zijn de problemen voorbij en gaat alles nu goed. Heel veel dank aan KEaRN Amargi!”

4.3 Preventie en Vroegsignalering

Preventie De preventiefunctie heeft in de afgelopen jaren vorm gekregen binnen de gebiedsteams. Veel collega’s binnen de gebiedsteams komen achter de voordeur en kunnen problemen snel signaleren en bespreekbaar maken. De verdere invulling van de preventieve taken krijgt op dit moment vorm door de training “Geld Telt” van KEaRN. Daarnaast wordt er periodiek een bijeenkomst Omtinken foar elkenien georganiseerd door de social workers Participatie. Tijdens deze bijeenkomsten komt ook het leefgebied financiën aan bod met onderwerpen als minimaregelingen en financiële zorgen of problemen.

15

Vroegsignalering Schulden De woningcorporaties, particuliere verhuurders, de energieleveranciers, het drinkwaterbedrijf en de zorgverzekeraars geven de signalen van hun betalingsachterstanden van hun klanten vroegtijdig aan de gemeente door. Wanneer er sprake is van één achterstand dan doet KEaRN Amargi, namens de gemeente, de inwoner een hulpaanbod. Wanneer een inwoner bij minimaal twee signaalpartners een achterstand heeft of een huurachterstand, dan gaan de gebiedsteams erop af en bieden gericht hulp. De gebiedsteams ontvangen maandelijkse ca. 30 gecombineerde signalen of meldingen met een huurachterstand (huisbezoek door de gebiedsteams). In 2022 ontvingen de vroegsignaleerders 841 signalen. Op basis van de rapportage blijkt dat wij met zo’n 60% van de benaderde huishoudens contact weten te leggen middels een huisbezoek, telefonisch contact of brief/mail. Van de huishoudens met wie we contact weten te leggen, accepteert 25% een passend hulpaanbod.

Het resultaat van een geslaagd vroegsignaleringstraject is: - dat er bij de uitvoerders (en het huishouden zelf) inzicht is in de oorzaken van de achterstand(en) en of er sprake is van problematische schulden; - dat er een beknopt plan van aanpak ligt, waarin: * indien mogelijk, een basis is gelegd voor het herstel van de regelmatige betaling van de vaste lasten; * duidelijk is of, en zo ja welke ruimte er is om de achterstanden in te lopen en een betalingsregeling wordt afgesproken met de betreffende signaalpartner(s); * in het geval van problematische schulden is aangegeven of er een traject schulddienstverlening of stabilisatie van schulden gestart gaat worden; * dat er zo nodig warme overdracht plaatsvindt aan vervolghulp. Als de inwoner het hulpaanbod niet heeft aanvaard, kan deze zich te allen tijde alsnog zelf aanmelden. Zijn er opnieuw signalen achterstanden vaste lasten dan zal opnieuw contact worden opgenomen met de inwoner. De praktijk leert dat sommige van de mensen die bereikt zijn in eerste instantie aangeven geen hulp te willen/nodig te hebben, maar op een later moment (na 28 dagen) alsnog terugbellen. Het daadwerkelijk aantal inwoners dat begeleid wordt, ligt dus hoger. De vroegsignaleerders geven aan dat het niet aannemelijk is dat inwoners, wanneer de vroegsignaleerders niet op hun stoep gestaan hadden, zelf hulp hadden gezocht.

Soms omdat ze dachten dat het allemaal nog wel goed zou komen en ze geen hulp nodig hadden. Vaak zijn mensen zo moe van al het gedoe rondom hun financiën dat ze er niet mee geconfronteerd willen worden. Ook schaamte speelt een belangrijke rol, en ook de soms negatieve beeldvorming over de gemeente en het regime van leefgeld. De vroegsignaleerders geven ook het volgende aan: ‘Naast de typische vroegsignaleringsdoelgroep (inwoners bij wie de financiële problemen nog relatief beheersbaar zijn) bereikt en begeleidt het team ook een ‘zwaardere’ doelgroep: inwoners die al veel langer en steviger in de schulden zitten; die vaak het overzicht verloren zijn, murw geworden zijn, niet meer het geloof hebben er ooit nog uit te komen en om die reden geen hulp zoeken. Zij hebben soms negatieve ervaringen met hulpverleners en vaak niet eerder een beroep gedaan op de gebiedsteams of schulddienstverlening.Dat vraagt vaak wel een stevige investering in tijd.’ Het project Vroegsignalering Schulden bereikt ook zelfstandig ondernemers.

16

4.4 Schulddienstverlening

Vanaf 2021 wordt volgens het nieuwe werkproces gewerkt. Hulpvragers melden zich bij de afdeling schulddienstverlening of worden warm overgedragen door een van de samenwerkingspartners. Hierop volgt een intakegesprek met een van de consulenten schulddienstverlening. Mensen met ernstige schulden kunnen binnen twee werkdagen terecht voor een eerste gesprek. Tijdens deze intake wordt de inwoner geïnformeerd over de diverse fases en (on)mogelijkheden in het schulddienstverleningstraject. Ook wordt hen gewezen op de rechten en plichten. De inwoner wordt ondersteuning van Humanitas Thuisadministratie aangeboden bij de dossieropbouw. Sinds de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening per 1 januari 2021 mag de consulent schulddienstverlening zelf digitale informatiebronnen raadplegen, zoals bijvoorbeeld gegevens over schulden, salaris en andere inkomsten. Wanneer de inwoner alle overige benodigde gegevens meeneemt, kan binnen vier werkdagen een Plan van Aanpak worden opgesteld. Dan volgt het proces van het tekenen van de overeenkomst en mocht er sprake zijn van problematische schulden de periode waarin de consulent tracht tot een minnelijke schikking met de schuldeisers te komen. Voor het regelen van de problematische schulden wordt het dossier overgedragen aan Kredietbank Nederland (KBNL). KBNL zet in op een saneringskrediet.

Soms blijkt dat niet haalbaar en wordt naar de rechter verwezen voor een wettelijk traject. Ook in dit proces wordt de inwoner door KBNL ondersteund en begeleid richting de rechtbank. KBNL geeft een beschikking af voor de schuldregeling. Wanneer gestart wordt met een schuldregeling is de financiële situatie van de klant veelal stabiel te noemen. Dit zorgt voor een hoog slagingspercentage (ca. 90%) op het moment dat wij tot een volledig akkoord zijn gekomen met de schuldeisers. Daar waar de minnelijke regeling niet tot stand komt, wordt de klant nagenoeg altijd toegelaten tot de Wsnp. In alle gevallen blijft de consulent schulddienstverlening regiehouder en aanspreekpunt voor de inwoner. Ook geeft de consulent schulddienstverlening de beschikking schulddienstverlening af. Een traject budgetbeheer loopt naast een traject schulden regelen. Richting het einde van een schuldregeling wordt toegewerkt naar maximale financiële zelfredzaamheid van de inwoner via coaching. Wanneer het dossier beëindigd wordt, wordt het nazorgtraject ingezet. De inwoner kan in dat geval gebruik maken van ondersteuning door vrijwilligers van KEaRN Amargi of Humanitas om recidive te voorkomen. Toegang schulddienstverlening is laagdrempelig.

Als een regulier schulddienstverleningstraject niet haalbaar is of niet noodzakelijk blijkt, kan schulddienstverlening meer betekenen in dienstverlening en waar nodig warm overdragen naar ketenpartners voor verdere begeleiding. Onze beleidsregels zijn hierop aangepast. Sinds 2019 zien we een afnemend aantal meldingen. Een melding is nog geen traject of een schuldregeling, maar een eerste stap voor hulp. Een aanvraag is wel de start van een officieel hulpverleningstraject. We kennen geen wachtlijsten en een beschikking wordt binnen de wettelijke termijnen afgegeven. Integrale schuldenaanpak Verschillende partijen dragen bij aan de aanpak van schuldenproblematiek. Om de keten goed te laten functioneren, is het van belang dat er integraal wordt gewerkt. Dit betekent dat onze gemeente en haar ketenpartners worden gezien als één helpende organisatie. Niet alleen de financiële problemen worden opgelost, ook wordt gezocht naar een oplossing van de oorzaak van deze problemen. Wij streven naar het voorkomen, het snel wegnemen van zorgen en het oplossen van schulden bij inwoners. Snelle en effectieve hulpverlening draagt bij aan de bestrijding van armoede en geeft inwoners de mogelijkheid deel te nemen aan het sociale en maatschappelijke leven. 17

De meeste inwoners van de gemeente Tytsjerksteradiel zijn zelfredzaam. Sommige inwoners hebben hulp vanuit het eigen netwerk of de gemeente en ketenpartners nodig. De kerken zijn vaak onderdeel van het netwerk. Wanneer het inwoners niet lukt op eigen kracht of met behulp van een sociaal netwerk en/of vrijwilligers van bijvoorbeeld KEaRN Amargi, Humanitas en De Papieren Brigade aan het sociale en maatschappelijke leven deel te nemen, kunnen zij een beroep doen op de gebiedsteams. Deze ondersteuning wordt het liefst dichtbij en zoveel mogelijk laagdrempelig, aangeboden in woonomgeving. Dat geldt ook voor de ondersteuning in het kader van de schulddienstverlening. Inwoners met schulden hebben vaak ook problemen op andere leefgebieden en vice versa. Het zijn communicerende vaten. Door in te zetten op het stabiliseren van de financiële situatie of oplossen van de problematische schuld ontstaat ruimte om effectief met de problemen op andere leefgebieden aan de slag te gaan. Aanvullende ondersteuning op het terrein van schulddienstverlening, zoals budgetbeheer en curatieve schulddienstverlening, wordt alleen ingezet wanneer dit nodig en passend is en voor zolang dit nodig is. De aanvullende ondersteuning schuldregeling op het terrein van schulddienstverlening wordt door Kredietbank Nederland (KBNL) uitgevoerd.

Duurzame schuldenaanpak We willen uitval tijdens het schulddienstverleningstraject voorkomen. Als de schulden weg zijn genomen, zetten we in op een duurzame oplossing. Hiermee voorkomen we terugval. Dit doen wij door te zetten op: • Structurele coaching voor inwoners in curatieve schulddienstverlening. Onder andere door waar nodig in te zetten op financiële zelfredzaamheid door de consulenten schulddienstverlening en een training “Geld Telt” van KEaRN. • Nazorg voor inwoners in curatieve schulddienstverlening. Dit betekent dat de schulddienstverlening niet stopt op het moment dat er geen schulden meer zijn. Hierdoor kan verder worden ingezet op financiële zelfredzaamheid door de inzet van vrijwillig budgetbeheer of bij beëindiging van het traject door ondersteuning van vrijwilligers van KEaRN Amargi of Humanitas Thuisadministratie. Kredietbank Nederland Product

Aantal 2023 tot 1 maart

Aantal 2022

Aantal 2021

Aanmelding en registratie

3

13

19

Opstarten schuldregeling

1

12

24

Minnelijke schuldregeling

1

9

27

WSNP-begeleiding en afgeven verklaring

1

1

7

Voorliggende voorziening of dwangakkoord

0

3

3

18

Team schulddienstverlening Product Aanmeldingen Intakes Caseload budgetbeheer

Aantal 2022 17 15 40

Aantal 2021 19 614 40

Trajecten In 2022 zijn 17 aanmeldgesprekken gevoerd door het team schulddienstverlening. Dat waren er minder dan in voorgaande jaren. Hierbij moet worden opgemerkt dat veel inwoners met geldzorgen al in een eerder stadium proactief worden benaderd vanuit de gemeente in het kader van vroegsignalering schulden. Bij een aanmelder was er sprake van recidive: degene is in de voorgaande vijf jaar schuldenvrij uitgestroomd uit de schulddienstverlening en meldt zich nu dus weer met nieuwe schulden. Bij 15 aanmeldingen vond na het aanmeldgesprek een uitgebreidere intake plaats. Bij twee aanmeldingen was een eenmalig advies voldoende. Verordening beslistermijn schulddienstverlening Er is geen sprake van een wachtlijst daarom wordt in alle gevallen binnen de wettelijke termijn van acht weken een beslissing genomen over de toegang tot een traject schulddienstverlening en in de praktijk vaak eerder. Veelal kunnen na een eerste gesprek met de aanmelder eventuele zorgen hierover meteen worden weggenomen. Versnelling schulddienstverlening De gemeente Tytsjerksteradiel neemt deel aan het schuldenknooppunt en via KBNL neemt de gemeente Tytsjerksteradiel deel aan collectief schuldregelen van de NVVK. Via het Schuldenknooppunt wisselen schulddienstverleners en schuldeisers gestandaardiseerde berichten uit.

Er zijn minder handmatige acties nodig, schuldregeling is snel en effectief, en minder foutgevoelig. Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen. Schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen en handelen dossiers collectief af. Dat zorgt voor snellere doorlooptijden en minder rompslomp bij schulddienstverleners en schuldeisers. Daardoor krijgen mensen met schulden sneller perspectief en haken ze minder vaak af. Daarnaast wordt met het opstarten van de schuldregeling niet meer gewacht tot het dossier compleet is, maar vindt dit zoveel mogelijk gelijktijdig plaats. In 2022 heeft KBNL in een bewindvoerdersdossier een dwangakkoord moeten inzetten. De lange wachttijden van de rechtbank hebben vertragend gewerkt op de gemiddelde doorlooptijd voor het tot stand komen van schuldenregelingen. Hierdoor ligt de gemiddelde doorlooptijd op 138 dagen daar waar maximaal 120 dagen de afspraak is. Buiten dit dossier om ligt de gemiddelde doorlooptijd beneden de 120 dagen. Ook zet de gemeente zoveel mogelijk in op schuldsanering in plaats van schuldbemiddeling. In geval van schuldbemiddeling vindt er gedurende drie jaren jaarlijks een her controle plaats waarbij de afloscapaciteit opnieuw wordt berekend en betaald aan de schuldeisers.

Bij schuldsanering stelt de KBNL een saneringskrediet beschikbaar waarmee alle schuldeisers in één keer worden afbetaald. De inwoner lost vervolgens gedurende 3 jaar het verstrekte krediet af.5 Voordeel voor de inwoner is dat deze maandelijks een vast bedrag aan één partij aflost. Hierdoor is er meteen overzicht en rust en is het extra lonend om meer uren te werken. 4 Overdracht KBNL naar team schulddienstverlening 5 Vanaf 1 juli 2023 wordt voor zowel schuldbemiddeling als schuldsanering een aflostermijn van 18 maanden gehanteerd

19

Voordeel voor de schuldeisers is dat zij meteen de boeken kunnen sluiten en geen administratiekosten meer hebben. Voordeel voor de schulddienstverleners is dat de uitvoeringskosten lager liggen en er meer tijd voor begeleiding is. Doelgroepen Statushouders De nieuwe Wet Inburgering is op 1 januari 2022 in werking getreden. De Wet Inburgering 2021 heeft als doel dat alle inburgeringsplichtigen snel en volwaardig meedoen in de Nederlandse maatschappij, het liefst via betaald werk. De gemeente is uitvoerder van deze wet en onder meer verantwoordelijk om begeleiding te bieden naar financiële zelfredzaamheid. Vanuit schulddienstverlening dragen wij zorg voor het technisch ontzorgen van de statushouders. Dit is een wettelijke verplichting. Dat wil zeggen dat wij de vaste lasten van statushouders die binnen de gemeente Tytsjerksteradiel worden gehuisvest de eerste zes maanden doorbetalen vanuit de bijstandsuitkering op grond van de Participatiewet. Het organiseren, in samenspraak met andere partijen, van de begeleiding van de statushouders op het gebied van o.a. taalonderwijs en financiële zelfredzaamheid is ondergebracht bij andere beleidsterreinen.

Wanneer wij de nieuwe inburgeraars niet vanaf het begin ondersteunen bij het financieel zelfredzaam worden, dan zouden in een later stadium financiële problemen kunnen ontstaan, waardoor het aantal aanmeldingen bij schulddienstverlening kan toenemen. Zelfstandig ondernemers Bij de schuldenproblematiek van ondernemers en ex-ondernemers is er meestal sprake van complexe financiële, bedrijfsmatige en juridische omstandigheden. Bureau Zelfstandigen Fryslân (BZF) vormt het voorportaal voor ondernemers met financiële vragen en schulden. Het team schulddienstverlening geeft de toelatingsbeschikking af. Ondernemers met problematische schulden worden door BZF bij bijvoorbeeld Benedictus of Zuidweg & Partners aangemeld. Trajecten Schulddienstverlener Benedictus Zuidweg en Partners

Aantal 2022 7 6

Aantal 2021 1 5

Nieuwe doelgroep: werkende armen Door de verschillende opeenvolgende crisissen de afgelopen jaren ontstaat er een nieuwe groep die voor het eerst met financiële zorgen en/of problemen te maken krijgt. Deze doelgroep wordt ook wel de werkende armen genoemd. Door de maatregelen als gevolg van Corona heeft volgens Nibudonderzoek 20% van de huishoudens te maken (gehad) met een inkomensterugval. Dit geldt voor bijna de helft van de zzp’ers en flexwerkers. Naast deze groepen zijn ook jongeren hard getroffen. 29% van de ondervraagden heeft geen of onvoldoende spaargeld om twee maanden zonder inkomen op te vangen. Deze cijfers geven aan dat grote groepen mensen te maken hebben met financiële problemen of deze op korte termijn gaan krijgen. Het betreft jongeren/inwoners in loondienst en zelfstandigen die voorheen volledig financieel zelfredzaam waren maar nu te maken krijgen met betalingsachterstanden of financiële zorgen, zeker waar de praktijk leert dat een inwoner gemiddeld 5 jaar wacht om zich bij de gemeente te melden voor hulp. Deze nieuwe doelgroep gaat nog meer zelf op zoek (digitaal) naar een oplossing dan zich bij de gemeente te melden voor hulp. Wellicht kunnen zij ook op een andere manier geholpen worden omdat zij financieel zelfredzamer zijn.

20

Hoe bereiken wij deze nieuwe doelgroep? Vroegsignalering Schulden Deze doelgroep komt bij de gemeente in beeld op het moment dat er concrete achterstanden zijn in de betaling van de vaste lasten. Onze vroegsignaleerders nemen in dat geval contact op en doen een hulpaanbod. Dienstverlening werkgevers Geldzorgen en betalingsachterstanden hebben grote impact op werknemers. De stress kan leiden tot meer ziekteverzuim, veranderend gedrag op de werkvloer, vragen om een voorschot of meer willen werken. Het is van belang dat werkgevers deze signalen herkennen en weten op welke manier zij iets voor de werknemer kunnen betekenen. KEaRN Amargi kan werkgevers in dit proces ondersteunen en de vrijwilligers van KEaRN Amargi kunnen de werknemers ondersteunen door ze meer inzicht te geven in de financiën. Zo wordt er een overzicht gemaakt van de financiële situatie maar er wordt ook gecheckt of alle inkomensondersteunende regelingen en voorzieningen worden benut en of er bespaard kan worden op uitgaven. KEaRN Amargi benadert werkgevers zelfstandig maar maakt ook gebruik van het netwerk van onze collega’s Economie en Bedrijven. De collega’s Economie en Bedrijven wijzen werkgevers actief op de dienstverlening van KEaRN Amargi en in 2023 organiseren wij gezamenlijk een voorlichtingsavond voor werkgevers.

De Nederlandse Schuldhulproute – Geldfit De Nederlandse Schuldhulproute (NSR) is een publiek-private samenwerking van bedrijven, gemeenten, (hulp)interventies en andere samenwerkingspartners. Samen werken zij aan een financieel gezond Nederland. Dit doen ze door mensen eerder te vinden, te bereiken en te leiden naar passende tools, informatie of hulp. Om mensen eerder te vinden en te bereiken werken zij samen met bedrijven. Deze bedrijven signaleren als eerste wanneer hun klanten, huurders of medewerkers geldzorgen ervaren. De bedrijven verwijzen hun relaties op een manier die bij hen past op de schuldhulproute. Denk aan een verwijzing in mailingen, op aanmaningen, in mijn-omgevingen of apps. Ook kan de klantenservice van deze bedrijven warm doorverbinden naar Geldfit. Doordat we dit samen met ruim 45 partijen doen, krijgen mensen vanuit verschillende kanten de aanmoediging om een stap te zetten naar financiële gezondheid. Geldfit bevat de complete sociale kaart van Nederland met lokale en landelijke (hulp)initiatieven. Hierdoor kan maatwerk geboden worden. Ook is het mogelijk dat mensen bellen naar voor een persoonlijk advies.

4.5 Kwaliteit

In de Wgs (artikel 2 lid 4 sub b) staat dat in het beleidsplan moet worden aangegeven welke maatregelen de gemeenteraad en het college nemen om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale schulddienstverlening wordt uitgevoerd. De gemeente Tytsjerksteradiel is lid van de NVVK. De NVVK controleert periodiek door middel van een audit of wordt gewerkt conform haar gedragscodes, modules en convenanten. Schulddienstverleners maken gebruik van handboeken, trainingen, intervisie en automatiseringssystemen. De uitvoering is zo vormgegeven dat er regelmatig afstemming en intercollegiale toetsing is met andere (schuld)hulpverleners.

21

Monitoring en evaluatie De kwaliteit en resultaten van schulddienstverlening worden op verschillende niveaus gemonitord. Er is een driemaandelijkse managementrapportage. Vanaf 2023 is de monitoring vormgeven, als onderdeel van de totale monitoring van het sociaal domein. Het klanttevredenheidsonderzoek van 2022 heeft tot drie reacties uit onze gemeente geleid, de uitkomst is hierdoor niet representatief. In 2023 is het proces aangepast en wordt op verschillende momenten tijdens het traject contact gezocht met klanten om de klanttevredenheid te meten. In 2022 zijn geen klachten ontvangen.

4.6 Beschermingsbewind

Beschermingsbewind wordt opgelegd door de rechter en veelal uitgevoerd door commerciële bewindvoerders. De gemeente betaalt echter in veel gevallen de rekening vanuit de bijzondere bijstand, wanneer de inwoner een laag inkomen heeft. De uitgaven voor beschermingsbewind stijgen al jaren in zowel Tytsjerksteradiel als Nederland. Alleen bewind op grond van schulden hoort onder de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Bewindvoering op grond van geestelijke of lichamelijke toestand valt buiten de invloedssfeer van de Wgs. In het verleden zijn de verschillende vormen van bewindvoering niet separaat geregistreerd. Vanaf 1 januari 2023 is dit wel het geval. De totale jaarlijkse uitgaven voor bijzondere bijstand voor de kosten bewindvoering op grond van schulden bedroegen in 2022 ca. € 130.000. Totale jaarlijkse uitgaven kosten bijzondere bijstand bewindvoering op grond van geestelijke of lichamelijke toestand € 216.918. Met de invoering van een bewindvoerdersdesk en een convenant met bewindvoerders poogt de gemeente meer grip te krijgen op de in- en uitstroom en kosten van bewind op grond van schulden en de kwaliteit van dienstverlening door de bewindvoerders. Door wisselende personele invulling teamleider van het team schulddienstverlening hebben we dit onderwerp nog niet kunnen afronden.