Document · PDF

03 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2026-2029, inclusief erratum

RAAD IT BESLUT 6 november 2025, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Programmabegroting 2026-2029 (besprekstik)27.426 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2025

2026

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

Lasten

5.828

6.677

- 849

6.558

6.569

6.665

Baten

1.649

Saldo

- 4.179

- 5.028

- 849

- 4.909

- 4.920

- 5.015

per inw.

-128

- 153

- 25

- 150

- 153

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2026-2029

Nieuw beleid Integraal Huisvestingsplan; haalbaarheid en locatie onderzoeken; KN 26-29; 04.01

60 N

POH Jeugd in de Huisartsenpraktijk; KN 26-29; 06.01

23 N

Uitbreiding formatie Management-Informatiespecialist [Nr. 06.05]; Kadernota 26-29; Motie M-7-

10 N

1 GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) [Nr. 06.03]; Kadernota 26-29; Motie M-7-1

53 N

Overige ontwikkelingen Actualisatie personeelskosten programma 4

557 N

Actualisatie vaste lasten gebouwen programma 4

68 V

Actualisatie kapitaallasten

33 V

Bestaand beleid Actualisatie begroting 2026 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (Jobinder)

106 N

Begroting voorgaande jaren Actualisatie kapitaallasten begroting voorgaande jaren

141 N

Totaal

849 N

Gemeente Tytsjerksteradiel 64

Programmabegroting 2026-2029

Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator % Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)

Meting

Eenheid

Referentiejaar

1,9

(2024)

0,0

aantal

(2024)

51,0

aantal

(2024)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Absoluut verzuim Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Relatief verzuim Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Binnen dit programma is een Verbonden Partij niet van toepassing.

Gemeente Tytsjerksteradiel 65

Programmabegroting 2026-2029

5. Sport, cultuur en recreatie

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Wij streven naar vitale inwoners en een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Sport, cultuur en recreatie zijn belangrijke pijlers, omdat ze bijdragen aan persoonlijke ontplooiing, gezondheid en ontwikkeling van onze inwoners. Bovendien versterken ze de sociale samenhang en deelname aan de samenleving, wat resulteert in een sterk en hecht gemeenschapsgevoel. Sport Ons voorzieningenniveau en de samenwerking met sportclubs bevinden zich op een hoog niveau, ook in vergelijking met andere Friese gemeenten. Sport speelt een belangrijke rol in gezondheid, opvoeding en gemeenschapsvorming. Bij de verdere ontwikkeling van accommodaties richten wij ons vooral op clustering van voorzieningen, zodat kwaliteit en bereikbaarheid gewaarborgd blijven. Daarnaast stimuleren wij de verduurzaming van sportaccommodaties, onder meer via subsidies die op initiatief van de raad worden verstrekt. Recreatie en toerisme Recreatie en toerisme zijn onmisbaar voor de leefbaarheid en vitaliteit van de gemeente. Ze dragen bij aan een gezonde, groene omgeving waarin iedereen kan bewegen en ontspannen. We zetten in op verdere ontwikkeling, met behoud en versterking van ons waardevolle landschap. Het landschap van de Noardlike Fryske Wâlden is daarbij een belangrijke trekker en vormt de basis voor een duurzame toeristische en recreatieve toekomst.

Gemeente Tytsjerksteradiel 66

Programmabegroting 2026-2029 Openbaar groen en leefomgeving Openbaar groen is van groot belang voor het welzijn van onze inwoners. Een aantrekkelijke en toegankelijke groenomgeving draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid, biedt ruimte om te bewegen, ontspannen en elkaar te ontmoeten, en sluit aan bij de gebiedseigen kenmerken van onze gemeente. Zo versterken we de sociale samenhang en zorgen we dat inwoners zich op een gezonde, vlotte en veilige manier kunnen verplaatsen, met nadruk op lopen en fietsen. Daarnaast bereiden we onze leefomgeving voor op de toekomst door het groen zo in te richten dat het klimaatverandering op kan vangen en bijdraagt aan het herstel van biodiversiteit. Het programma openbaar groen heeft daarbij nauwe samenhang met andere beleidsterreinen, zoals Sociaal Domein, Onderwijs, Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, zodat we samen werken aan een gezonde, veilige en groene leefomgeving voor iedereen.

Uitwerking Kadernota 2026-2029 In de Kadernota 2026-2029 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 3 juli 2025 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Groen beleidsplan Het advies is het groenonderhoud op het huidige ambitieniveau te blijven uitvoeren en het risico op takbreuk bij onze bomen reduceren tot het normale niveau. Daarnaast adviseren wij om binnen de financiële mogelijkheden uitvoering te geven aan onze ambities met betrekking tot het verhogen van de biodiversiteit en het bestrijden van invasieve exoten en jacobskruiskruid. Daarvoor stellen wij de raad voor om de huidige middelen voor het kapitaalgoed Openbaar Groen aan te vullen tot het bedrag dat volgens de landelijke normen, zoals berekend door Cyber Adviseurs, nodig is om het openbaar groen op huidige ambitieniveau te kunnen onderhouden en in stand te houden en om achterstallige snoeiwerkzaamheden uit te voeren aan bomen. Gelet op het financiële perspectief, zoals geschetst in de kadernota 2026-2029, stellen wij de raad voor om de speerpunten met betrekking tot het verhogen van biodiversiteit en het bestrijden van invasieve exoten en jacobskruiskruid tijdelijk in beperkte mate uit te voeren. Dit afhankelijk van de beschikbare middelen. Dit bestaat uit de bestaande tijdelijke middelen van het budget voor biodiversiteit.

Als het huidige tekort aan middelen om het kapitaalgoed Openbaar Groen op het huidige ambitieniveau te onderhouden in stand blijft, blijft het groenonderhoud ook op de huidige wijze uitgevoerd worden en kan de ambitie op gebied van biodiversiteit en het bestrijden van invasieve exoten niet waar worden gemaakt. Daarnaast zal versleten groen te lang blijven staan. Versleten groen vraagt meer onderhoud dan normaal en heeft een groter risico op schade.

Wettelijk? Kadernota nr.

nee 05.01

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 67

midden Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029

Subsidie Het Achterland Het Achterland is een cultuurlaboratorium in Friesland, gericht op kinderen en jongeren. Hier ontdekken zij hun (artistieke) talenten door te experimenteren en fouten te maken, zonder druk van kwaliteitseisen. Het proces staat centraal, niet het eindproduct. Het Achterland waardeert elk talent, zowel op als achter het podium, en biedt theaterlessen, cultuurdagen en producties aan. Deze activiteiten bevorderen zelfvertrouwen, eigenwaarde, verbeeldingskracht en vindingrijkheid, waardoor deelnemers hun talenten leren toepassen en hun eigen verhaal kunnen vertellen. Op dit moment is Het Achterland afhankelijk van provinciale subsidie en andere projectsubsidies. Dat is een wankele basis voor het voortbestaan van Het Achterland. Bovendien zijn de huidige subsidies onvoldoende om de vaste lasten te financieren. Het Achterland vraagt ons daarom om structurele subsidie. We stellen voor om vooralsnog Het Achterland voor drie jaar een subsidie incidenteel te verstrekken. Zonder subsidie is het voor Het Achterland niet mogelijk om theaterles en cultuuronderwijs in Tytsjerksteradiel voor de toekomst te garanderen. Dit betekent dat het cultuuraanbod schraler wordt, terwijl cultuureducatie van belang is voor de persoonlijke ontwikkeling, participatie en sociale cohesie van inwoners.

Deze effecten zullen verdwijnen en de leefbaarheid van de gemeente zal worden aangetast. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 05.04

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 68

midden Pee, C. de

Programmabegroting 2026-2029

Moties Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota. Motie M-7-2; Regeling Dorpenbudget aanpassen naar pilot In de raadsvergadering van 7 november 2024 is een amendement aangenomen voor het opnemen van een structureel Dorpenbudget ter grootte van € 390.000 per jaar, welke na uitwerking door het college in Q3 van 2025 effectief wordt. Dit amendement komt voort uit het coalitieakkoord Tytsjerksteradiel 2022 - 2026, waarin het instellen van een Dorpenbudget als één van de speerpunten is opgenomen. Naar aanleiding hiervan heeft de raad op 3 juli 2025 de motie M-7-2 aangenomen. In deze motie is het college verzocht om de nog uit te werken Regeling Dorpenbudget eerst als een pilot in te voeren, met een looptijd van Q3 2025 tot 1 januari 2027. De benodigde middelen worden in deze periode onttrokken aan de Algemene Reserve. Deze pilotfase biedt ruimte om ervaring op te doen om in 2027 – of eerder indien mogelijk – te besluiten over een structurele voortzetting. De nieuwe subsidieregeling Dorpenbudget Tytsjerksteradiel 2025 wordt als pilot ingevoerd. Met deze pilot wil de gemeente ervaring opdoen met het verstrekken van dorpenbudgetten aan lokale initiatieven.

Deze regeling geldt als overgangsfase, waarin op basis van de ervaringen en resultaten uit de pilot kan worden beoordeeld of, en op welke manier, de regeling vanaf 2027 structureel kan worden voorgezet. De Raad wordt in Q4 van 2026 geïnformeerd over de opzet van de regeling voor 2027. Motie nr. 05.05

Portefeuillehouder

Pee, C. de

Overige ontwikkelingen Aanpassen huurinkomsten c.a. Schoolstraat 90 Burgum Voor het pand Schoolstraat 90 in Burgum zijn op grond van de huidige wet- en regelgeving nieuwe

huurcontracten

opgesteld.

Met

uitgangspunten

een

marktconforme

kostprijsdekkende huur heeft dat geleid tot lagere inkomsten van € 37.000 ten opzichte van 2025. Actualisatie kapitaallasten De actualisatie van de kapitaallasten leidt tot een voordeel van € 119.000 ten opzichte van de begroting 2025. Actualisatie onderhoudskosten groen, sportgebouwen en tractiemiddelen Alle

kosten

voor

gebouwen,

groen

tractiemiddelen,

die

niet

een

meerjarenonderhoudsplanning zijn opgenomen, zijn opnieuw berekend. Per saldo leidt dit tot een nadeel van € 28.000 ten opzichte van de begroting 2025. Beleidsplan biodiversiteit Op 19 september 2024 is het biodiversiteitsplan vastgesteld. In 2026 komt een deel van de kosten voor het eerst in de begroting. Dit leidt tot een nadeel van € 140.000 ten opzichte van de begroting 2025. Gemeente Tytsjerksteradiel 69

Programmabegroting 2026-2029 Beëindiging Specifieke Uitkering Sport (SPUK-sport) Het huidige demissionaire kabinet had het plan om een aantal Specifieke Uitkeringen (waaronder SPUK-sport) te laten vervallen en onderdeel te laten worden van de Algemene Uitkering. Voor de begroting als geheel heeft dat geen effect, de inkomst verschuift van het ene programma naar het ander, maar voor programma 5 heeft een nadelig effect van € 155.000. Op dit moment, medio september 2025, is het nog onduidelijk of het plan daadwerkelijk in 2026 ten uitvoer wordt gebracht. Begroting voorgaande jaren Voor 2025 is geld beschikbaar gesteld voor de overstap naar een andere bibliotheekdienst en voor de viering van 80 jaar vrijheid en Arcadia in totaal € 754.000. Dit waren éénmalige middelen, daarom ontstaat er in de begroting 2026 ten opzichte van 2025 een voordeel van € 754.000. Groenbeleidsplan De kosten voor het aanvullen van het budget om het groenonderhoud op het huidige ambitieniveau uit te blijven voeren en voor het uitvoeren van achterstallige snoei aan bomen zijn in de begroting opgenomen. De uitvoering van de ambities die uitvoering geven aan het vastgestelde Beleidsplan Biodiversiteit, bestrijding van invasieve exoten en Jacobskruiskruid is tijdelijk en beperkt door de huidige beschikbare middelen. Dit leidt tot een nadeel voor de begroting van € 445.000.

Subsidies cultuur en Frysk De kosten voor subsidies zijn ten opzichte van 2025 € 45.000 hoger als gevolg van de reguliere indexatie van 2,6 % conform gemeentefonds in die gevallen waar dit van toepassing. Deze meerkosten zijn in eerste instantie gedekt uit de stelpost lonen en prijzen. Binnen het programma leidt dit echter wel tot een nadelig verschil tussen 2026 en 2025. Subsidie Het Achterland Op dit moment is Het Achterland afhankelijk van provinciale subsidie en andere projectsubsidies. Dat is een wankele basis voor het voortbestaan van Het Achterland. Bovendien zijn de huidige subsidies onvoldoende om de vaste lasten te financieren. Het Achterland vraagt ons daarom om extra subsidie. In de begroting is ingaande 2026 een incidentele subsidie voor drie jaar opgenomen. Dit leidt tot een nadeel van € 30.000. Taakmutatie openbare bibliotheken Voor de jaren 2026 en 2027 is een decentralisatie uitkering ontvangen voor het versterken van de bibliotheek. De bijhorende uitgaven stonden gereserveerd op programma 0 maar zijn nu overgeheveld naar programma 5. Voor de begroting als geheel heeft dit per saldo geen effect, maar voor programma 5 heeft het een nadelig effect van € 100.000 ten opzichte van 2025. Verduurzaming gemeentelijk vastgoed In de kadernota 2024-2027 is het plan gepresenteerd voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed.

De lasten van de eerste fase hiervan zijn voor het eerst in de begroting in 2026 opgenomen. Dit leidt tot een nadeel van € 54.000.

Gemeente Tytsjerksteradiel 70

Programmabegroting 2026-2029

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2025

2026

Lasten

10.001

10.313

Baten

1.362

Saldo

per inw.

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

- 312

10.080

10.097

10.020

1.382

1.220

- 8.639

- 8.931

- 292

- 8.860

- 8.876

- 8.799

-265

- 272

-7

- 270

- 268

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2026-2029

Nieuw beleid Subsidie Het Achterland; KN 26-29; 05.04

30 N

Overige ontwikkelingen

Motie(s) Groenbeleidsplan [Nr. 05.01]; Kadernota 26-29; Motie M-7-1

445 N

Bestaand beleid Beleidsplan biodiversiteit (Raad 19-09-2024)

140 N

Beëindiging Specifieke Uitkering Stimulering Sport (SPUK-sport)

155 N

Aanpassen huurinkomsten c.a. Schoolstraat 90 Burgum

37 N

Taakmutatie openbare bibliotheken

100 N

Actualisatie onderhoudskosten groen, sportgebouwen en tractiemiddelen

28 N

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

54 N

Subsidies cultuur en fries

45 N

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie kapitaallasten

113 V

Actualisatie personeelskosten programma 5

138 N

Diversen

13 V

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) Begroting voorgaande jaren Overstap bibliotheken

714 V

Viering 80 jaar vrijheid en Arcadia

40 V

Totaal

292 N

Gemeente Tytsjerksteradiel 71

Programmabegroting 2026-2029

tableCell12 Indicator % Niet-sporters

Meting

Eenheid

Referentiejaar

48,8

(2024)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling Recreatieschap Marrekrite Stichting / Vereniging VvE Nije Westermar

Gemeente Tytsjerksteradiel 72

Programmabegroting 2026-2029

6. Sociaal domein

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Dit programma is gericht op het uitvoeren van de wettelijke verantwoordelijkheid die de gemeente

heeft

het

terrein

van

jeugdzorg,

maatschappelijke

ondersteuning,

inkomensondersteuning en participatie. In de praktijk betekent dit dat het Sociaal Domein een veelheid aan thema’s en onderwerpen beslaat waar onze inwoners dagelijks mee te maken hebben. Er is nauwe verwevenheid met onderwerpen uit andere programma’s, zoals onderwijs, sport, cultuur, welzijn en gezondheid. Daarnaast is er overlap met het fysieke domein, bijvoorbeeld op het gebied van wonen en leefbaarheid. Beleidskader Sociaal Domein In april 2019 heeft de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel het beleidskader Sociaal Domein vastgesteld. Hierin zijn de strategische doelstellingen en uitgangspunten benoemd. Daarnaast zijn er diverse financiële maatregelen benoemd om een sluitende begroting voor het Sociaal Domein te realiseren. De maatregelen zijn nog steeds actueel. De uitdaging om de uitgaven beheersbaar te houden blijft onveranderd groot. Zelf aan het roer Wij willen dat inwoners zelf de regie hebben bij hun zorgvraag. Wij zetten ons ervoor in dat mensen zorg en ondersteuning ontvangen die past bij hun behoefte en mogelijkheden. Wij stellen daarbij de mens centraal en werken integraal en vanuit het principe één gezin –één plan –één contactpersoon.

Gemeente Tytsjerksteradiel 73

Programmabegroting 2026-2029 Belangrijke pijlers in het beleid 2026

Participatiewet in Balans Een ontwikkeling waar we mee te maken krijgt is het wetsvoorstel Participatiewet in Balans (verwachte invoering 1 januari 2026). Het doel van dit wetsvoorstel is om de Participatiewet te vereenvoudigen, mensen meer centraal te stellen, uit te gaan van vertrouwen en gemeenten meer ruimte te geven om te kijken wat mensen (aan)kunnen. Wat de eventuele financiële consequenties zijn, is nog niet bekend.

Kosten Jeugdhulp In het jaar 2024 werden we geconfronteerd met fors hogere uitgaven voor jeugdhulp. Waar in eerste instantie de gedachte was dat deze verhoging incidenteel van aard was en vooral veroorzaakt werd door de nieuwe contracten die Sociaal Domein Fryslân (SDF) met aanbieders heeft afgesloten, blijkt er wel degelijk een forse structurele doorwerking te zijn. Onze gemeente staat hierin niet alleen, de toenemende kosten van jeugdhulp voor gemeenten is een landelijk probleem. Als individuele gemeente en ook in samenwerking met de andere Friese gemeenten en het SDF proberen we grip op de kosten te krijgen en handelingsperspectief te bieden.

Brede visie maatschappelijk vastgoed Er ligt een grote opgave in de gemeente voor het (duurzaam) ontwikkelen, verbouwen en in stand houden en (duurzaam) van het maatschappelijk vastgoed (waaronder dorpshuizen en schoolgebouwen). Deze ontwikkeling gaat verder dan alleen het verduurzamen van gebouwen. Er is een bestuursopdracht in voorbereiding om voor dit vraagstuk een integrale aanpak op te stellen.

Sociale basis De huidige subsidieregeling sociale basis loopt per 2027 af. Inmiddels is er een startnotitie sociale basis gemaakt. Deze is door de raad in oktober vastgesteld. De planning is dat er in 2026 een herijkte visie ligt tezamen met een plan waarin is opgenomen hoe partijen voor de sociale basis worden gesubsidieerd.

Gemeente Tytsjerksteradiel 74

Programmabegroting 2026-2029

Nieuw of gewijzigd beleid Applicatie voor datamonitoring t.b.v. grip op uitgaven en kosten jeugd De kosten van de jeugdzorg zijn enorm. We willen beter grip krijgen op deze kosten door middel van het Prognosemodel jeugdkosten van Dam en Partners. Op dit moment is het lastig om een goede voorspelling te maken van de kosten voor de jeugdzorg, omdat we resultaat gericht inkopen. We financieren via trajecten, wat betekent dat de kosten voor één traject over meerdere jaren kunnen worden verdeeld. Pas als het jaar afgesloten wordt, dan is duidelijk wat de werkelijke kosten voor dat jaar zijn geweest. Hierdoor is het moeilijk om van tevoren te zeggen hoeveel geld we precies zullen uitgeven aan jeugdzorg. In het financiële dashboard wat we zelf al hebben zijn alleen de betalingen te zien die in het jaar zelf zijn gedaan. Deze betalingen zeggen dus niks over de betalingsverplichting (per jaar) die we zijn aangegaan. Van Dam Datapartners heeft een prognosemodel gemaakt voor het Sociaal Domein. Ze hebben voor gemeente Ooststellingwerf een prognosemodel Jeugdkosten ontwikkeld dat specifiek gericht is op de resultaatgerichte inkoop in Friesland. Dit prognosemodel is gemaakt met ten minste vier jaar aan historische data. Met behulp van machine learning hebben ze hier trends en ontwikkelingen uit kunnen halen. Deze trekken ze door naar de toekomst.

(De mogelijkheid van machine learning hebben we zelf niet in huis.) In het prognosemodel van Van Dam zijn naast de verandering in de totale jeugdkosten drie verschillende groeifactoren te zien: •

De verandering in het aantal declaraties

•

De verandering van de gemiddelde waarde van declaraties per maand

•

De gemiddelde prijsindexatie

Daarnaast kunnen de kosten van verschillende jaren met elkaar vergeleken worden en de kosten per productcategorie zijn inzichtelijk. Het prognosemodel biedt geen informatie over kosten per zorgaanbieder of verwijzer. Dit model is een hele mooie toevoeging aan ons eigen dashboard met onder andere informatie over cliëntaantallen per soort zorg, verwijzers et cetera. Met de twee dashboards naast elkaar kunnen we veel beter grip krijgen op de jeugduitgaven. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 06.04

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 75

midden Pee, C. de

Programmabegroting 2026-2029 GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) Vanaf medio 2022 zijn de NPO-middelen ingezet voor een gebiedsteammedewerker in de scholen (GIS) en het jongerenwerk in het voorgezet onderwijs. Gelet op het belang, de positieve geluiden en de ontvangen rapportages, heeft de raad in 2024 tot een verlenging besloten voor 2025 en 2026. In dit raadsvoorstel is voorgesteld om dit mee te nemen in de Kadernota 2026. Met het voortzetten van de gebiedsteammedewerker op alle basis- en voortgezet onderwijs scholen en het jongerenwerk in het voortgezet onderwijs zetten we blijvend in op preventie en een betere verbinding en samenwerking tussen onderwijs en zorg. In Q2 2025 zijn we gestart met gerichtere monitoring en evaluatie van de GIS-aanpak. In Q2 2026 zullen de eerste data hieruit worden gedeeld richting het college en de raad om de voortgang van de GIS-aanpak inzichtelijk te maken. Het advies is om de GIS aanpak vanaf 2027 structureel te maken en te onderzoeken of deze gelden onder preventie vanuit de jeugdwet zouden passen of ook gedeeltelijk onder de onderwijsachterstandenbeleid gelden. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 06.03

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

midden Pee, C. de

POH Jeugd in de Huisartsenpraktijk Vanuit de Hervormingsagenda Jeugd (2023-2025) wordt aan gemeenten gevraagd om sterkere lokale teams in richten en de nadruk te leggen op preventief werken en het versterken van het gewone leven van jongeren en ouders. Het inzetten van een POH-GGZ Jeugd bij huisartsen draagt hier zeker aan bij. De kosten van jeugdhulp zijn enorm. Het inzetten van een praktijkondersteuner huisartsenpraktijk is laagdrempelig voor onze inwoners, heeft een preventief karakter, verbetert en optimaliseert de toegang tot zorg en voorkomt onnodige inzet van zwaardere zorg. Afhankelijk van de uitkomsten van de evaluaties en monitoring 2026, zal de aanvraag voor structurele middelen 2027 via het Kadernotaproces 2027 lopen. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 06.01

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 76

midden Pee, C. de

Programmabegroting 2026-2029 Uitbreiding formatie Management-Informatiespecialist Na de ontvlechting van de Werkmaatschappij 8KTD is het beschikbare fte voor Management-informatiespecialist sociaal domein teruggebracht van 0,89 fte naar 0,5 fte. Dit aantal fte is te weinig om aan de vraag te voldoen. De functie Managementinformatie moet uitgebreid worden omdat: •

Hoewel het aantal inwoners/ hoeveelheid data voor één gemeente minder is dan voor twee gemeenten samen, de bewerking en de analyse van de data echter evenveel tijd kost. De werklast is onveranderd.

•

Er nieuwe vragen en projecten zijn die extra tijd en aandacht vragen. Enkele voorbeelden hiervan zijn: het verder ontwikkelen van dashboards om grip te krijgen op de kosten jeugdhulp, wensen voor stuurinformatie voor het team Werk en Inkomen en de uitrol van Inzicht Sociaal Domein.

•

De functie van management-informatiespecialist Sociaal domein diverse afdelingen en medewerker ondersteunt, waaronder teamleiders, beleid- en kwaliteitsmedewerkers, financieel medewerkers, toezichthouders, Inkoop Wmo en de Zorg- en Uitkeringsadministratie.

•

Er vanuit de hervormingsagenda wordt gestuurd op datagedreven werken.

Wettelijk? Kadernota nr.

ja 06.05

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

midden Pee, C. de

Overige ontwikkelingen Aanpassen storting onderhoudsvoorziening welzijnsgebouwen Bij de het opstellen van de jaarrekening 2024 is geconstateerd dat de onderhoudsvoorziening voor welzijnsgebouwen een te hoog saldo heeft in relatie tot de onderhoudswerkzaamheden die de komende jaren aan deze gebouwen moeten worden uitgevoerd. Dit leidt tot een positieve afwijking van € 65.000 ten opzichte van de primitieve begroting 2025. Actualiseren van de kapitaallasten Als gevolg van nieuwe en/of gewijzigde investeringen zijn de kapitaallasten 2026-2030 opnieuw berekend. Voor programma 6 betekent het dat de kapitaallasten met € 28.000 ten opzichte van de begroting 2025. Dit wordt met name veroorzaakt door lagere afschrijvingen voor welzijnsaccommodaties. Actualiseren vaste lasten en huurinkomsten gebouwen TD: BB; Actualiseren vast Als gevolg van aanpassing van verwachte prijzen en hoeveelheden zijn de vaste lasten van gebouwen opnieuw berekend. De vaste lasten bestaan onder andere uit onroerende zaakbelasting, rioolheffing, elektriciteit en gas. Voor programma 4 betekent het dat de vaste lasten van de gebouwen stijgen met € 201.000. Dit wordt met name veroorzaakt door een stijging van de kosten voor elektriciteit van MFC Tytsjerk en MFC Jistrum.

Gemeente Tytsjerksteradiel 77

Programmabegroting 2026-2029 Daarnaast zijn ook de huurinkomsten opnieuw berekend. Dit leidt tot een aanpassing van de huurinkomsten voor de Pleats en MFC de Balstien. In totaal leidt dit tot een voordelige afwijking van € 16.000 ten opzichte van de primitieve begroting 2025. Actualisering raming aan de prijsontwikkelingen De begroting is aangepast op basis van de huidige prijsontwikkelingen. In veel gevallen is er rekening gehouden met een indexatie van 2,6%. Dit betekent een negatieve afwijking van € 289.000 voor levensonderhoud en een negatieve afwijking van € 89.000 voor WMO ten opzichte van de primitieve begroting 2025. Daarnaast stijgen door de indexatie ook de kosten voor minimaregelingen (€ 78.000),

begeleide participatie (€ 48.000), subsidies (€ 26.000) en

arbeidsparticipatie (€ 26.000). Dit leidt tot een negatieve afwijking in de begroting 2026 ten opzichte van de primitieve begroting 2025. Antidiscriminatie voorzieningen De subsidie ten behoeve van de antidiscriminatie voorziening Tûmba werd de afgelopen jaren uitbetaald binnen het programma 1 veiligheid, inmiddels is dit sinds 2026 verschoven naar het programma 6 Sociaal Domein. In de vergelijking tussen de primitieve begroting 2026 met de primitieve begroting 2025 wordt dit zichtbaar en leidt dit tot een nadelige ontwikkeling in programma 6 en een voordelige ontwikkeling in programma 1. Per saldo voor de begroting in zijn totaliteit neutraal. Bijstellen budget Jeugd In het jaar 2024 werden we geconfronteerd met fors hogere uitgaven voor de jeugdhulp. Waar we in eerste instantie de gedachte hadden dat deze verhoging vooral incidenteel van aard was en vooral veroorzaakt werd door de nieuwe contracten die Sociaal Domein Fryslân (SDF) met aanbieders heeft afgesloten, blijkt er wel degelijk een forse structurele doorwerking te zijn. Voor de begroting van 2026 betreft dit een stijging van de kosten van € 2.523.000. Dit leidt er toe dat er een nadelige afwijking van € 2.523.000 zichtbaar is in de begroting van 2026 ten opzichte van de primitieve begroting 2025.

Herziening budgetten WMO en Welzijn Uit de analyse van de kosten van de budgetten WMO en Welzijn blijkt dat er een aantal budgetten afgelopen jaren niet volledig zijn gebruikt. Ook zitten sinds de ontvlechting de gebiedsteams niet langer meer op externe locaties, wat een voordeel in de huurkosten oplevert. Hierdoor kan er voor de jaren 2026 en verder een structurele besparing worden gerealiseerd. Voor 2026 betekent dit een positief voordeel van € 64.000. Kosten dienstverleningsovereenkomst Caparis N.V. Elk

jaar

vindt

een

actualisering

plaats

van

raming

van

kosten

voor

dienstverleningsovereenkomsten die worden afgesloten met Caparis N.V. Dit is nodig als gevolg van de jaarlijkse verandering in aantal cliënten en prijs. In het meerjarenperspectief wordt bij de raming van de kosten voor deze dienstverleningsovereenkomsten rekening gehouden met een verloop in het aantal cliënten tegen stijgende prijzen. Hierdoor is er een afwijking van € 204.000 nadelig zichtbaar in de begroting van 2026 ten opzichte van de primitieve begroting van 2025.

Gemeente Tytsjerksteradiel 78

Programmabegroting 2026-2029 Prijsontwikkeling begroting 2026 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (Jobinder) De raad heeft besloten om de prijsontwikkeling van het regionaal vervoer door Jobinder te verwerken in de begroting 2026-2029. In 2026 is er sprake van een voordelige ontwikkeling in constante prijzen. Hierdoor is er een positieve afwijking van € 85.000 voor collectief WMO vervoer zichtbaar in de begroting van 2026 ten opzichte van de primitieve begroting van 2025. Subsidieregeling Dorpenbudget Tytsjerksteradiel In de raadsvergadering van 7 november 2024 is een amendement (A-4-6-1) aangenomen voor het opnemen van een structureel Dorpenbudget ter grootte van € 390.000 per jaar. Hiervoor dienden eerst richtlijnen en voorwaarden opgesteld te worden. Het college van B&W heeft in juli 2025 besloten om de Subsidieregeling Dorpenbudget Tytsjerksteradiel 2025 en 2026 vast te stellen, met als doel de leefbaarheid in alle dorpen te kunnen stimuleren. Daarnaast is het bedrag als reservering vanuit programma 0 overgebracht naar programma 6. In de vergelijking tussen de primitieve begroting 2026 met de primitieve begroting 2025 leidt dit tot een nadelige ontwikkeling € 390.000 in programma 6 en een voordelige ontwikkeling in programma 0. Vakliteratuur budgetten sociaal domein naar facilitair Vakliteratuur wordt al enige tijd door de facilitaire afdeling aanbesteed.

Door de centralisatie van vakliteratuur moeten ook de budgetten bij de facilitaire afdeling komen te staan. Inmiddels zijn de budgetten sinds 2026 verschoven van programma 6 sociaal domein naar programma 0 overhead. In de vergelijking tussen de primitieve begroting 2026 met de primitieve begroting 2025 wordt dit zichtbaar en leidt dit tot een positieve afwijking in programma 6.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2025

2026

Lasten

46.239

51.673

Baten

10.638

Saldo

per inw.

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

- 5.435

50.999

50.737

50.679

12.059

1.421

11.784

11.786

- 35.601

- 39.614

- 4.014

- 39.215

- 38.951

- 38.894

-1.092

- 1.207

- 115

- 1.195

- 1.187

- 1.185

Gemeente Tytsjerksteradiel 79

Programmabegroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2026-2029

Nieuw beleid Uitbreiding formatie Management-Informatiespecialist [Nr. 06.05]; Kadernota 26-29; Motie M-7-

31 N

1 GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) [Nr. 06.03]; Kadernota 26-29; Motie M-7-1

158 N

Applicatie voor datamonitoring t.b.v. grip op uitgaven en kosten jeugd [Nr. 06.04]; Kadernota 26-

51 N

29; Motie M-7-1 POH Jeugd in de Huisartsenpraktijk; KN 26-29; 06.01

27 V

Structureel budget sociale infrastructuur

92 N

Bestaand beleid Bijstellen budgetten Jeugd

2.323 N

Bijstellen budgetten WMO en Welzijn

64 V

Subsidieregeling Dorpenbudget Tytsjerksteradiel

390 N

Actualiseren vaste lasten en huurinkomsten gebouwen

186 N

Prijsontwikkeling begroting 2026 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (Jobinder)

85 V

Aanpassen storting onderhoudsvoorziening welzijnsgebouwen

65 V

Vakliteratuur budgetten sociaal domein naar facilitair

46 V

Antidiscriminatie voorzieningen

36 N

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Kosten dienstverleningsovereenkomst Caparis N.V.

204 N

Actualiseren uitkeringen voor levensonderhoud

289 N

Indexatie budgetten WMO

89 N

Actualiseren gemeentelijke minimaregelingen

78 N

Actualiseren begeleide participatie

48 N

Actualiseren arbeidsparticipatie

20 N

Actualiseren subsidies programma 6

26 N

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen

Begroting voorgaande jaren Kosten dienstverleningsovereenkomsten met Caparis N.V.

30 V

Actualisatie bijdrage Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (Jobinder)

29 N

Meerjarige subsidieverlening Sociale Basis

18 N

KN 2024-2027; Verduurzaming gemeentelijk vastgoed (fase 1) (05.12)

KN 2024-2027; Coördinator Maatschappelijk Vastgoed; 06.12

33 V

KN 2024-2027; Gebiedsregisseur in de huisartsenpraktijk (POH Jeugd); 06.08

84 V

KN 2024-2027; Uitvoeringsplan Participatiewet - Inzet jobhunter; 06.07

42 V

KN 2024-2027; Ekstra formaasje Frysk taalbelied; 05.04

13 V

Verwerking gereserveerde taakmutaties 2025 - 2028 - inzet POK-middelen

53 N

Actualisatie kapitaallasten 2022-2025

Diversen

15 V

Overige ontwikkelingen Actualiseren personeelskosten 2026 in exploitatie

415 N

Actualiseren kapitaallasten

28 V

Totaal

4.014 N

Gemeente Tytsjerksteradiel 80

Programmabegroting 2026-2029

tableCell12 Indicator Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin

Meting

Eenheid

Referentiejaar

4,0

(2023)

2,0

(2023)

630,0

aantal

(2024)

1,0

(2023)

1,4

(2024)

14,0

(2024)

0,3

(2024)

424,4

aantal

(2024)

72,7

(2024)

251,6

aantal

(2024)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Cliënten met een maatwerkarrangement Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met delict voor rechter Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdbescherming Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdhulp Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdreclassering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Lopende re-integratievoorzieningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Netto arbeidsparticipatie Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Personen met een bijstandsuitkering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Gemeente Tytsjerksteradiel 81

Programmabegroting 2026-2029

Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling (licht) Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân Samenwerkingsvorm overig Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân

Gemeente Tytsjerksteradiel 82

Programmabegroting 2026-2029

7. Volksgezondheid en milieu

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Preventie en hergebruik van afvalstoffen en hergebruik van secundaire grondstoffen zijn belangrijke uitgangspunten. In het Grondstoffenbeleidsplan 2020-2025 is de lijn beschreven die we aanhouden met als doel de VANG-doelstellingen te realiseren.” Klimaatverandering brengt met zich mee dat er naast de aandacht voor de afvoer van afvalwater (volksgezondheid) steeds meer aandacht uitgaat naar een adequate reactie op het frequenter voorkomen van zeer intensieve regenbuien en hoe om te gaan met lange periodes van droogte. Vasthouden, bergen en hergebruik van regenwater is daarbij ook een belangrijk punt. In het coalitieprogramma 2022 – 2026 is onder meer aangegeven dat we op zoek gaan naar een nieuwe en grotere milieustraat om afval beter te kunnen scheiden. De vrijgekomen locatie wordt herontwikkeld. Inmiddels wordt gewerkt aan een plan van aanpak. Omdat de milieustraat een essentieel onderdeel van de bedrijfsvoering van de buitendienst is wordt ook nader verkend wat de impact van een nieuwe milieustraat hierop is.

Gemeente Tytsjerksteradiel 83

Programmabegroting 2026-2029

Nieuw of gewijzigd beleid Koppeling Platform Slappe Bodem - Funderingsloket Tytsjerkstadiel neemt sinds 2022 deel aan het Funderingsloket, onderdeel van het Feangreideprogramma (Veenweideprogramma, zie ook https://www.veenweidefryslan.frl/programma). Daarin bundelen Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en 8 veenweidegemeentes de krachten om het hoofd te bieden aan de uitdagingen van wonen en economie in het veenweidegebied. Er wordt gewerkt aan het oplossen van historische problemen: funderingsproblemen, zetting en zakking van gebouwen. En aan de andere kant wordt gewerkt aan een optimale toekomst: hoe kunnen onze inwoners en bedrijven blijven draaien als de grond onder de voeten letterlijk verdwijnt? Vanuit het funderingsloket zijn we sinds 2024-2025 ook aangesloten bij het Platform Slappe Bodem (https://www.slappebodem.nl/wie-zijn-wij). De kosten voor de bijdrage voor het Platform Slappe Bodem bedragen € 9.000 per jaar (2026 t/m 2031). Hiermee wordt op landelijk schaal gewerkt aan kennisdeling, verbinding en lobby. En wordt de weg bereid voor regelingen waarmee op grote schaal herstel van en toekomst voor veenregio's kan worden gecreerd. Met succes, er is inmiddels compensatiegeld in het gemeentefonds opgenomen. Met onze deelname dragen wij hieraan bij en zorgen we dat Tytsjerksteradiel als veenweidegemeente erkend blijft.

N.B. In de Kadernota stond dit gerubriceerd onder programma 8, bij de uitwerking van de begroting bleek dat dit thuishoort onder programma 7.

Wettelijk? Kadernota nr.

nee 08.06

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 84

midden Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029 Ontwikkelaar milieu specialisatie geluid De functie ontwikkelaar milieu met specialisatie geluid vertegenwoordigt een breed scala aan milieutaken binnen het milieuwerkveld met specialisatie op het vakgebied van geluid. Hierbij valt te denken aan bedrijven en milieuzonering, industrielawaai, verkeerslawaai, geluidwering, trillingen en externe veiligheid. Met de komst van de Omgevingswet die per 1 januari 2024 in werking is getreden, zijn veel geluidtaken van de rijksoverheid overgeheveld naar gemeenten. De hoeveelheid werk die hieruit volgt voor het opstellen van het omgevingsplan, vergunningverlening, ruimtelijke ontwikkelingen, beleidsontwikkelingen, ondersteunen bij geluidsvraagstukken van toezicht en handhaving en geluidstechnische en milieukundige begeleiding van projecten binnen de gemeente maken dat 0,75 fte onvoldoende is om alle taken goed uit te kunnen voeren. Op dit moment wordt de functie ingevuld door 1,0 fte. De gevraagde 0,25 fte wordt gedekt uit omgevingsgelden. Dit is tijdelijk geld en dus eindig. Duidelijk is dat een volledig fte benodigd is om deze functie uit te voeren, omdat anders de wettelijke taak ten aanzien van de geluid niet naar behoren kan worden uitgevoerd. Termijnen zullen dan mogelijk niet worden gehaald.

De kosten voor het structureel beschikbaar stellen van 0,25 fte voor de functie Ontwikkelaar milieu specialisatie geluid bedraagt € 28.000.

N.B. In de Kadernota stond dit gerubriceerd onder programma 8, bij de uitwerking van de begroting bleek dat dit thuishoort onder programma 7. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 08.11

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

midden Zandbergen, B. van

Water Rioleringsplan It hjoeddeiske vGRP rint ôf yn 2025. Under de Omjouwingswet is in GRP (Gemeentlik Riolearingsplan) net langer ferplichte, mar de gemeente hat noch altyd soarchplicht foar de wettertaken en in plan foar de tariefstelling is, neffens BBV, noch altyd nedich. Dêrom is der foar keazen om in Wetter- en Riolearingsprogramma op te stellen. Foar it opstellen fan ús nij Wrp ‘WETTERSOARCH’ is in startnotysje Wrp makke en is in ‘Beleidskeuzenotitie’ Wrp Tytsjerksteradiel opsteld. Yn de rin fan dit jier sil it belied foar Wrp Wettersoarch’ fjirder útwurke wurde yn in konsept Wrp. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 07.02

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 85

midden Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029

Overige ontwikkelingen Begroting voorgaande jaren In 2025 zijn de resterende gelden van de Klimaatmiddelen transitievisie warmte opnieuw beschikbaar gesteld voor het Soortenmanagement Plan (SMP). Het zijn incidentele middelen die niet opnieuw beschikbaar zijn gesteld voor 2026. Daarom ontstaat er in de begroting 2025 t.o.v. 2026 een voordeel van € 200.000. Afvalstoffenheffing en Rioolheffing Voor een nadere toelichting op de afvalstoffenheffing en rioolheffing verwijzen wij naar de paragraaf Lokale Heffingen. Ontwikkeling lonen en prijzen Op basis van de begroting van de Veiligheidsregio Fryslân 2026-2029 waarmee de raad op 22 mei 2025 heeft ingestemd, is de bijdrage voor het onderdeel Gezondheidszorg verhoogd met € 46.000. Op basis van de begroting van de FUMO 2026-2029 waarmee de raad op 9 oktober 2025 heeft ingestemd, is de bijdrage verhoogd met € 96.000.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2025

2026

Lasten

12.038

11.982

Baten

8.353

Saldo

per inw.

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

10.907

10.483

10.123

8.262

- 91

7.088

7.017

7.097

- 3.685

- 3.720

- 35

- 3.819

- 3.466

- 3.026

-113

- 113

- 116

- 106

- 92

Gemeente Tytsjerksteradiel 86

Programmabegroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Overige ontwikkelingen

Motie(s) TD: NB; Koppeling Platvorm Slappe Bodem - Funderingsloket [Nr. 08-06]

TD: BB; Behandeling bodemrapporten en -bodemsaneringsprojecten [Nr. 07-03]

29 N

TD: BB; Ontwikkelaar milieu specialisatie stikstof [Nr. 07-04]

67 N

TD: BB; Ontwikkelaar milieu specialisatie geluid [Nr. 08.11]

29 N

Bestaand beleid TD: BB; Actualiseren vaste lasten gebouwen

11 N

TD: BB; verhogen budgetten bedrijfsvoering afd.VTHV

Begrotingen voorgaande jaren: TD: BB; Klimaatmiddelen transitievisie warmte

200 V

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen TD: LP: Actualisatie motorrijtuigenbelasting en brandstoffen 2026

TD: LP; Verhogen bijdrage Veiligheidsregio (VRF)

46 N

TD: LP; Verhogen bijdrage FUMO

96 N

TD: BB; Actualisatie afvalinzameling

11 V

TD: BB; Actualisatie riolering

11 V

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) TD: BB; Actualisering personeelskosten 2026 in exploitatie

29 V

Diversen

Totaal

35 N

tableCell12 Indicator Hernieuwbare elektriciteit

Meting

Eenheid

Referentiejaar

20,7

(2022)

145,0

(2023)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Omvang huishoudelijk restafval Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Gemeente Tytsjerksteradiel 87

Programmabegroting 2026-2029

Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) Vennootschap / Coöperatie Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin)

Gemeente Tytsjerksteradiel 88

Programmabegroting 2026-2029

8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Het programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening richt zich op een goede ruimtelijke kwaliteit van het gemeentelijk grondgebied, een plezierig, veilig woon- en werkklimaat en een evenwichtige woningmarkt. De afspraken tussen gemeente, provincie en rijk zijn uitgewerkt in de herijkte Woondeal Noordoost Fryslân (2025). Het bouwen naar behoefte én voor de juiste doelgroep

een

passend

woningbouwprogrammering. belang.

segment

liggen

aan

basis

van

Behoud van de landschappelijke kwaliteit is

gemeentelijke daarbij van

Het komend jaar zal in meerdere dorpen wordt gestart met het realiseren van

woningbouwplannen met de intentie om de (toenemende) vraag van onze eigen inwoners te kunnen bedienden.

Gemeente Tytsjerksteradiel 89

Programmabegroting 2026-2029

Nieuw of gewijzigd beleid Behandeling bodemrapporten en - bodemsaneringsprojecten De gemeente heeft een wettelijke taak om bodemgegevens te verstrekken, bodemsaneringsrapportages te beoordelen en te adviseren over bodemaspecten, onder andere bij omgevingsvergunningen. Het structureel benodigde werkvolume leidt echter al jaren tot een overschrijding van het personeelsbudget. Tot en met 2024 kon dit worden opgevangen binnen het totale budget van Cluster Beheer, maar door de nieuwe organisatiestructuur vanaf 2025 is dat niet langer mogelijk. Hierdoor ontstaat een structureel tekort bij Team Beheer en Beleid Buitenruimte. Om deze wettelijke taak adequaat te kunnen blijven uitvoeren, wordt voorgesteld de formatie uit te breiden met 0,26 fte naar 0,50 fte. Zonder deze uitbreiding kunnen wettelijke verplichtingen niet tijdig worden nagekomen, wat leidt tot vertraging bij vergunningverlening, infrastructurele projecten en bodemsaneringen, met mogelijke milieuschade als gevolg. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 07.03

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

midden Zandbergen, B. van

Capaciteit voor grondzaken t.b.v. werkvoorraad en ambities Grondzaken heeft een grote rol in vastgoedvraagstukken binnen de gemeente. Het takenpakket is breed. Zo zijn de medewerkers binnen dit onderdeel o.a. verantwoordelijk voor aan- en verkoop van grond, verhuur, grondbeleid, alle juridische aspecten binnen projectontwikkeling en beheren ze de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Helaas is er onvoldoende capaciteit binnen grondzaken om alle taken goed uit te voeren terwijl het, zeker op dit moment, essentieel is om continuïteit en voortgang binnen (woningbouw)projecten te waarborgen. Om werkvoorraad en ambities beter aan te kunnen vragen we capaciteit in de vorm van 1 fte juridisch medewerker grondzaken die de juristen kan ontlasten waardoor zij hun tijd effectiever kunnen inzetten. Op dit moment is de capaciteit op projecten structureel te laag. De huidige inzet zorgt op den duur voor vertraging van woningbouwprojecten. Deze aanvulling zorgt ervoor dat deze projecten niet vertragen, zodat we nu en in de toekomst meer projecten kunnen oppakken. De kosten bedragen per jaar € 97.000. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 08.01

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 90

hoog Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029 Capaciteit voor projectleiding t.b.v. huidige ambities (woningbouw)projecten De projectleider vervult een cruciale rol bij de start, voortgang en succesvolle afronding van (woningbouw)projecten. Door het gebrek aan voldoende formatie ontstaat er een risico op vertragingen in projectuitvoering en staat de uitvoering van ambities op het gebied van woningbouw onder druk. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden en de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van woningbouw te realiseren, stellen wij voor om de formatie voor projectleiding uit te breiden met 2 fte. Deze uitbreiding is noodzakelijk om projecten effectief te kunnen managen en de voortgang te waarborgen, maar ook om de juiste balans te vinden voor de inzet vanuit de andere disciplines. De doelstelling van de gemeente is de woningbouwopgave. Op dit moment werken we aan veel projecten. Daarnaast staan er nog meer op de planning. Om een solide basis te bieden voor de uitvoering van taken en verantwoordelijkheden binnen de organisatie, stellen wij voor om capaciteit in de vorm van formatie beschikbaar te stellen. Hiermee brengen we formatie en bezetting in balans, zodat de continuïteit en kwaliteit van het werk gewaarborgd blijft.

Dit draagt bij aan een efficiënte en effectieve inzet van medewerkers, wat essentieel is voor het behalen van de gemeentelijke doelstellingen en het verbeteren van de interne samenwerking. Als de capaciteit niet beschikbaar wordt gesteld, heeft dit directe en negatieve gevolgen voor de voortgang van de (woningbouw)projecten. Het ontbreken van voldoende formatie leidt tot vertragingen in de planning en uitvoering, waardoor essentiële mijlpalen mogelijk niet op tijd worden bereikt. Daarnaast zal de huidige werkdruk op projectleiders toenemen, wat de kwaliteit en effectiviteit van het projectmanagement kan verminderen. Dit tekort aan capaciteit heeft niet alleen impact op de interne processen, maar kan ook het vertrouwen en de samenwerking met externe partners en belanghebbenden beïnvloeden. Dit risico brengt de realisatie van de gemeentelijke ambities (voldoen aan woningbouwopgaaf) in gevaar. De kosten voor het structureel beschikbaar stellen van 2,0 fte voor de functie projectleider bedragen € 244.000. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 08.04

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 91

hoog Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029 Capaciteit voor projectondersteuning t.b.v. voortgang van (woningbouw)projecten De projectondersteuner is een essentiële functie voor de voortgang van (woningbouw)projecten en het ondersteunen van projectleiders. De projectondersteuner betreft tot op heden tijdelijke formatie. De functie is van belang om de kwaliteit van projectmanagement te waarborgen, de realisatie van gemeentelijke ambities te ondersteunen, maar ook om de efficiënte samenwerking met verschillende betrokken partijen te faciliteren. Het beschikbaar stellen van capaciteit in de vorm van formatie zorgt ervoor dat de ondersteuning van de projectleiders structureel en duurzaam wordt geregeld. Dit draagt bij aan een efficiëntere inzet van projectleiders, waardoor zij zich volledig kunnen concentreren op het strategische en inhoudelijke aspect van projecten. Met deze maatregel waarborgen we niet alleen de voortgang van projecten, maar versterken we ook de kwaliteit van de uitvoering en samenwerking binnen de organisatie. De kosten voor het structureel beschikbaar stellen van 1,0 fte voor de functie projectondersteuner bedragen jaarlijks € 97.000. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 08.03

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Zandbergen, B. van

Herzien oude vastgoedcontracten Voor het project 'vastgoed op orde' is de opgave om oude vastgoedcontracten, met de focus op verhuurcontracten, te herzien. Veel van deze contracten voldoen niet meer aan de actuele wettelijke vereisten en vereisen grondige herziening om risico's voor de gemeente te voorkomen en de naleving van de wet te waarborgen. Het herzien van deze contracten is een arbeidsintensief proces dat specialistische kennis en capaciteit vraagt. Deze werkzaamheden passen niet binnen de bestaande formatie, waardoor aanvullende capaciteit noodzakelijk is. Herziene contracten zorgen voor een solide juridische basis voor toekomstig gebruik. Door het beschikbaar stellen van een specifiek budget kunnen we tijdelijke externe capaciteit inzetten om deze opgave voortvarend aan te pakken. Met deze oplossing kunnen we niet alleen voldoen aan de wettelijke vereisten, maar ook voorkomen dat deze taak verder druk legt op de bestaande formatieen dat reguliere werkzaamheden niet verder onder druk komen te staan. De huidige achterstand is een paar honderd contracten (gebouwen en gronden). Voor de inzet van externe capaciteit voor het herzien van oude vastgoedkrachten vragen wij een budget van € 145.000. Voor zowel 2026 als 2027 bedraagt dit dan € 72.500. Deze lasten zullen ten laste van de algemene reserve worden gebracht. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 08.02

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 92

midden Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029

Omzetten formatie teamassistent van incidenteel naar structureel We willen dat taken soepel en efficiënt worden verdeeld. Teamassistenten binnen team Ruimte en Vergunningen assisteren voor meerdere teams, namelijk het team Omgeving, team VTHV en het team Ruimte en Vergunningen. Teamassistenten hebben onder andere tot taak om te publiceren, zaken in te boeken en fixi meldingen te verdelen. Daarnaast ondersteunen zij bij de pfo's. Op dit moment wordt deze functie vervuld door 2,6 fte, waarvan 0,5 fte tijdelijk. We merken dat deze inzet minimaal benodigd is voor het naar behoren uitvoeren van de taken. De kosten voor het structureel beschikbaar stellen van 0,5 fte voor de functie team assistent bedragen € 41.000. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 08.10

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 93

laag Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029 Ontwikkelaar milieu specialisatie stikstof Zoals de voorgaande jaren al is aangegeven, zal het stikstofdossier blijvend een grote invloed hebben op onze taken. Nog steeds volgen politieke ontwikkelingen, nieuwe wetgeving en rechterlijke uitspraken elkaar in rap tempo op. Het stikstofvraagstuk en het toetsingskader worden hiermee steeds uitgebreider en complexer. Deze ontwikkelingen hebben direct impact op (lopende) ontwikkelingen in onze gemeente. Het informeren van het college en de raad hieromtrent is onderdeel van deze taak, evenals verdere gemeentelijke beleidsontwikkeling. De beschikbare formatie zorgt ervoor dat er stikstofspecialisme in huis is, wat onder andere zoveel mogelijk voorkomt dat genomen besluiten in een gerechtelijke procedure worden vernietigd door een gebrek aan een stikstoftoets. Daarnaast zorgt een specialist op dit vakgebied ervoor dat (politieke) inhoudelijke vragen snel kunnen worden beantwoord en direct na een gerechtelijke uitspraak kan worden beoordeeld wat de specifieke gevolgen zijn voor onze gemeente. Oorspronkelijk is er in 2021 door Tytsjerksteradiel al 1,0 fte tijdelijke formatie beschikbaar gesteld voor dit onderwerp. Door een administratieve fout blijkt hiervoor na de ontvlechting nog 0,3 fte tijdelijke formatie te resteren voor 2025. Voor 2026 is deze formatie 0.

Het onderwerp stikstof kunnen we niet langer als tijdelijk bestempelen. We stellen daarom voor deze tijdelijke 0,3 fte op te hogen naar 0,6 fte en deze structureel vanaf 2026 te maken. Formatie van 0,6 fte zal in ieder geval nodig zijn om de huidige kerntaken van deze functie naar behoren uit te kunnen voeren. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de omgevingsvergunningverlening. Stikstof is een verplichte toetsingsgrond en daarmee een gemeentelijke, wettelijke taak. Een plan of initiatief mag niet leiden tot een significant negatief effect op een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied (in onze gemeente met name: Nationaal Park De Âlde Feanen). Advisering en toetsing van het onderdeel stikstof in het vergunningenproces en bij (eigen gemeentelijke) ruimtelijke ontwikkelingen is onderdeel van deze taak. De kosten voor het structureel beschikbaar stellen van 0,6 fte voor de functie specialist stikstof bedraagt € 71.000. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 07.04

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 94

hoog Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029 Programmavoorbereiding Buitengebied / Landschapselementen In de voorbereiding op het Omgevingsplan is gebleken dat - ten aanzien van de bescherming van buitengebied en het landschap - in de loop van de tijd veel 'gestapelde' fouten in onze eerdere bestemmingsplannen zijn ontstaan. Wat er onder meer toe heeft geleid dat: •

we op dit moment niet voldoen aan een wettelijk minimumniveau Omgevingswet: de houtkap binnen en buiten bebouwde kom is deels niet geregeld;

•

de vergunningverlening voor houtkap is vatbaar voor bezwaar, dit leidt tot stagnerende projecten en aantasting van leefomgeving;

•

voor de gemeente kenmerkende landschappelijke waarden niet beschermd zijn.

Zulke gestapelde planfouten werken - als we daar niet wat aan doen - door in het Omgevingsplan. Met fikse hinder/kostengevolg voor initiatiefnemers, ambtenaren en medeoverheden. En in uiterste gevallen ook uit-/afstel van ruimtelijke projecten. In de periode 2026 en verder (ter voorbereiding op de volledige inwerkingtreding Omgevingsplan) moet een inventarisatie en kwaliteitsslag gemaakt worden zodat ten tijde van het Omgevingsplan de achterstanden zijn weggewerkt en het beleid op orde is. •

voorbereiding & 'herstel' 'Bebouwingscontour Houtkap' Omgevingswet;

•

actualisatie inventarisatie beschermde Landschapselementen;

•

inventarisatie en ontvlechting gestapelde planfouten t.b.v. Omgevingsplan.

Wettelijk? Kadernota nr.

nee 08.07

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 95

midden Zandbergen, B. van

Programmabegroting 2026-2029

Moties Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota. Motie M-7-7 Meer wonen Momenteel wordt een start gemaakt met een gemeentelijke Volkshuisvestingsprogramma. Dit programma gaat de bestaande Woonvisie vervangen en zet in op meer sturing op het aantal nieuwbouwwoningen, betaalbaarheid, doelgroepen, voldoende woningbouwlocaties en leefbaarheid. Het Volkshuisvestingsprogramma is een verankering en uitwerking op gemeentelijk niveau van bestuurlijke afspraken uit de regionale woondeal. We streven naar vaststelling van dit programma in Q1 2026. De inventarisatie van de (on)mogelijkheden om woonruimte te creëren/faciliteren in bestaande woningen of overige gebouwen, nieuwe flexwoningen en welke regels daar eventueel voor moeten worden aangepast om dit mogelijk te maken zijn onderdeel van de uitwerking van dit programma. De mogelijkheid van flexibele woningbouw moet daarbij gezien worden in het licht van huisvesting van en voor doelgroepen, zoals kleinere huishoudens en urgenten op de woningmarkt. Eerder onderzoek en inventarisatie in de gemeente is naar voren gekomen dat, naast geschikte locaties, netcongestie en het beleid van de corporatie van flexwonen een complexe opgave maakt.

De prioriteit ligt bij het vergroten van de woningvoorraad, het zorgen voor betaalbare woningen, bereikbaarheid voor de verschillende doelgroepen en voldoende woningbouwlocaties: daar waar meer woonruimte gecreeerd kan worden, zoals via flexwonen, zal dit nader onderzocht en uitgewerkt worden in het Volkshuisvestingsprogramma. Motie nr. 08.14

Portefeuillehouder

Zandbergen, B. van

Overige ontwikkelingen Actualiseren vaste lasten gebouwen De vaste lasten van gebouwen zijn opnieuw bekeken. Een deel van de waterschapslasten wordt toegerekend aan de voorraad bouwgrond. Hiervoor stond in de begroting geen reservering. Deze is voor 2026 opgevoerd op basis van inschatting van het verleden. Dit leidt tot een nadeel van € 20.000. Actualisering budget ruimtelijke ordening Na de ontvlechting bleek dat het budget voor het maken van luchtfoto's voor de basisregistratie te krap is vastgesteld. Prijs van luchtfoto's is afhankelijk van aantal m2 waarbij Tytsjerksteradiel een groter oppervlak heeft dan Achtkarspelen en het budget 50/50 is verdeeld. De kosten werden voorheen ook zo verdeeld. Dit leidt tot een nadeel van € 8.000. Begroting voorgaande jaren In 2025 was er een incidenteel budget beschikbaar van € 40.000 voor het opstellen van een nieuw volkshuisvestingsprogramma. Gemeente Tytsjerksteradiel 96

Programmabegroting 2026-2029 Omgevingswet middelen Eind 2024 was er nog een bedrag van € 978.000 beschikbaar van de door het Rijk beschikbaar gestelde Omgevingswet middelen. Deze incidentele middelen hebben als doel de gemeenten tegemoet te komen in de extra kosten die worden gemaakt voor de invoering van de Omgevingswet. De raad heeft op 12 juni 2025 vastgesteld dat hiervan € 480.000 zal worden ingezet in 2025 en € 498.000 in 2026. Dit leidt in programma 8 tot een nadeel van € 498.000 maar wordt in programma 0 gecompenseerd door een even groot voordeel van € 498.000 bij de mutaties van de reserve van programma 8. Leges Omgevingsvergunningen 2026 en verder De leges Omgevingsvergunningen nemen naar verwachting de komende jaren structureel met € 100.000 toe. De aanleiding hiervoor is dat de tariefstelling van de leges vanaf 2026 op basis van normbouwkosten zal worden berekend. Daarnaast zijn de gerealiseerde opbrengsten Omgevingsvergunningen 2024 bijna € 600.000 en komt de realisatie in 2025 ruim boven de € 600.000. Tevens starten er in 2026 in meerdere dorpen nieuwbouwprojecten waardoor het logisch is dat het aantal aanvragen zal toenemen. Voor de begroting 2026-2029 verhogen we de leges inkomsten Omgevingsvergunningen structureel naar € 600.000. Deze wijziging heeft een positief effect van € 100.000 op het begrotingssaldo ten opzichte van 2025.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=553ba514-5320-43eb-a5b3-4ebcc729cc64