03 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2025-2028, incl. erratum

een substantieel deel van het bestand van mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Om de werking van de arbeidsmarkt te ondersteunen zal binnen de regionale samenwerking

van Fryslan Werkt de ontwikkeling van het landelijke concept Werkcentrum worden opgestart. Een brede doelgroep van werkzoekenden, werkenden en werkgevers kan bij het Werkcentrum

terecht voor vragen over werk, scholing en personeelsvraagstukken. De vormgeving hiervan krijgt in 2025 zijn beslag.

In 2025 zal het nieuwe beleidsplan Armoede en Schulden vastgesteld worden. We willen de minimaregelingen toegankelijker maken. Door een groter bereik willen we (kinder)armoede

verlagen. Preventief willen we naast vroegsignalering schulden ook de samenwerking met o.a. Gemeente Tytsjerksteradiel

28

Programmabegroting 2025-2028

huisartsen, scholen en werkgevers intensiveren. De landelijke ontwikkeling gemeentelijke

schulddienstverlening te uniformeren en te verbeteren (basisdienstverlening) wordt doorgezet en heeft ook impact op de gemeente. Welzijn

Welzijn betekent dat mensen zich goed voelen en gelukkig zijn. Als mensen zich goed voelen, hebben ze minder zorg nodig. Daarom is welzijn belangrijker dan zorg. Welzijn komt voort uit wat mensen zelf kunnen: vrienden maken, iets nuttigs doen met je dag, vrijwilligerswerk doen, nieuwe mensen ontmoeten, meedoen in de maatschappij en hulp krijgen als het nodig is. We willen dat iedereen zich kan ontwikkelen en steun voelt, of je nu een gewone burger bent, ouder, nieuw in het land of iemand met een beperking.

De gemeente werkt vanuit verschillende beleidsvelden aan de sociale basis. Partijen hebben

voor de periode van 2024 - 2027 subsidie toegekend gekregen om op verschillende manieren invulling te geven aan het versterken van de sociale basis. De huidige subsidieregeling Versterken Sociale Basis loopt per 2027 af. Dit betekent dat in 2025 een evaluatie wordt opgestart en wordt gekeken naar een vervolg op deze regeling.

Daarnaast is er vanuit de landelijke regelingen Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) ruimte voor het versterken van de sociale basis in brede zin. Vanuit het Rijk zijn er middelen beschikbaar gesteld voor de gemeente om activiteiten onder deze regelingen te ondersteunen. De GALA- middelen landen daarnaast in een nog te

publiceren subsidieregeling. Een aandachtspunt is dat de regelingen doorlopen tot en met 2026. Daarom zetten we in op nieuwe en bestaande initiatieven met een duurzaam effect.

Een derde regeling die samenhangt met GALA en IZA, is Wonen, Zorg en Welzijn (WZW). De gemeente heeft als taak om een visie te ontwikkelen onder de vlag van de Omgevingswet.

Deze regeling valt deels onder het sociaal domein en deels onder ruimte. De ontwikkeling van deze visie en de bijbehorende uitvoeringsagenda wordt in ANNO-verband opgepakt (gemeenten Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadeel en NoardEast Fryslân).

In de periode van 2025-2028 wordt er gekeken op welk gebied partijen in de welzijnssector kunnen samenwerken om zo samen te kunnen bouwen aan een sterk netwerk. Overstap bibliotheekwerk

In 2023 heeft u gevraagd te onderzoeken of het bibliotheekwerk in Tytsjerksteradiel kan

worden uitgevoerd door stichting Bibliotheken Noord Fryslân. Naar aanleiding van het

onderzoek hebben wij besloten om de subsidierelatie met dbieb per 1 januari 2026 te beëindigen en het bibliotheekwerk uit te laten voeren door stichting Bibliotheken Noord Fryslân. In de raadsvergadering van oktober is dit besluit aan u voorgelegd en hebben wij

gevraagd om voor de overstapkosten van BNF en de begeleiding van het vervolgtraject geld beschikbaar te stellen.

De totale incidentele uitgaven voor het jaar 2025 bedragen € 714.000 en worden ten laste van de algemene reserve gebracht.

Gemeente Tytsjerksteradiel

29

Programmabegroting 2025-2028

Maatschappelijk vastgoed

In onze gemeente wordt momenteel aan een tweetal MFA’s gewerkt, te weten in Tytsjerk en Jistrum. De opening van beide gebouwen wordt in 2025 verwacht.

Daarnaast worden er in andere dorpen voorbereidende werkzaamheden verricht voor een

MFC/MFA dan wel een nieuwe school. Daarvoor vinden nu gesprekken met o.a. de schoolbesturen plaats. Ook worden andere partijen, onder andere de dorpsbelangen, hierbij betrokken.

Zo wordt in Garyp al enige tijd de haalbaarheid van een MFA onderzocht, is in Noardburgum

een locatieonderzoek voor een nieuwe school gaande, en is er een onderzoek afgerond wat betreft het huren van ruimte voor het basisonderwijs in Hurdegaryp en Eastermar. Voor de

Trynwâlden is wat betreft het onderwijs door drie partijen (twee schoolbesturen en gemeente) een denkrichting gelanceerd waarover nu een nieuw participatietraject wordt gestart. Al deze ontwikkelingen zullen te zijner tijd voor wat betreft het onderwijsdeel in een nieuw IHP opgenomen worden.

Daarnaast speelt in de nabije toekomst de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed, waarbij Dorpsbelang Sumar zich ook al bij ons heeft gemeld. Bij nieuwe plannen zullen we hiervoor voortdurend aandacht hebben. Sûderfinne / It Pypke Suwâld

Recent hebben we bestuurlijk contact gehad met het dorpshuisbestuur van de Suderfinne / It Pypke. We hebben daar gesproken over de voortgang van de herbouw na de brand en de

plannen die men nog heeft voor het verder verduurzamen en toekomstbestendig maken van het dorpshuis in zijn geheel. Voor de herbouw is budget beschikbaar van de verzekeraar. Dit budget is voldoende om te herbouwen naar gelijke staat als voor het uitbreken van de brand.

Om te voldoen aan de huidige regels omtrent thermische- en geluid isolatiewaardes is extra

budget nodig. Hiervoor heeft het bestuur subsidies, fondsen en andere vormen van financiering gezocht.

Over een eventuele bijdrage vanuit de gemeente zijn we in overleg met het dorpshuisbestuur. Zodra hier meer over bekend is, komen we met een afzonderlijk voorstel richting de raad. Bibob

Door de wijzigingen in de Wet Bibob is het Bibob-beleid aan een actualisatie toe. Het huidige

beleid komt uit 2017 en moet geactualiseerd worden naar de meest actuele wetgeving. De Wet Bibob is recent in 2020 en in 2022 gewijzigd. Hierdoor bestaan er nu meer mogelijkheden

voor het uitvoeren van het eigen onderzoek en voor het delen van informatie tussen

overheden. De Wet wordt daardoor ruimer toepasbaar. Daarnaast zijn er een aantal wijzigingen doorgevoerd met de inwerkingtreding van de Omgevingswet, ook deze zijn verwerkt in het nieuwe beleid.

Bibob is een middel wat gebruikt kan worden in de aanpak van ondermijning. Met een actueel Bibob-beleid kan hier effectiever op worden ingezet. Op dit moment wordt het Bibob-beleid namelijk alleen toegepast en uitgevoerd op horecavergunningen. Er valt dus winst te behalen op de andere terreinen, zoals vastgoed, subsidies, sociaal domein en overheidsopdrachten.

Daarnaast kan dit nu gebeuren op risico gestuurde wijze. Een vernieuwde Bibob beleid

versterkt deaanpak tegen ondermijning. Om een en ander te kunnen realiseren is extra

capaciteit nodig. We komen in het eerste kwartaal van 2025 met een voorstel richting de raad. Gemeente Tytsjerksteradiel

30

Programmabegroting 2025-2028

BESTUUR EN DIENSTVERLENING Koersvertaling: naar onze nieuwe organisatie

Op 1 januari 2025 starten we met onze nieuwe eigen ambtelijke organisatie. Vanuit onze koers "Dit binne wy" hebben we in 2024 een inrichtingsplan én een ontwikkelagenda 2025-2026

voor de nieuwe organisatie vastgesteld. Deze gaan we in 2025 en verder uitvoeren. Zo bouwen we onze organisatie gezamenlijk verder op in de komende jaren aan de hand van twee pijlers: 3. 4.

Medewerkers, leidinggevenden en cultuur Toekomstbestendige organisatie

In 2025 zullen we de vaste formatie opnieuw vaststellen, omdat dan de consequenties van het plaatsingsproces en vacaturevervulling helder worden. Deze rekenen we vervolgens door naar een aangepaste personeelsbegroting, die we naar verwachting in juni 2025 aan uw Raad kunnen voorleggen bij Begrotingswijziging.

Vanuit de koersvertaling en ontwikkelagenda doen we enkele formatieve voorstellen die we hebben opgenomen in deze Begroting: 

Tijdelijk in 2025: In totaal vragen we om 12,4 fte aan tijdelijke formatie voor 2025. Dit bestaat uit de in het inrichtingsplan opgenomen tijdelijke formatie (10,1 fte), aangevuld met enkele omissies (1,3 fte) en een tijdelijke programmamanager organisatieontwikkeling (1 fte) die de uitvoering van de ontwikkelagenda coördineert



Structureel: we vragen 0,5 fte voor een strategisch adviseur I&A, die binnen onze

gemeentelijke organisatie het (gedelegeerd) opdrachtgeverschap richting de GR ICT zal zijn

De overige formatieve consequenties die volgen uit de omvorming tot GR ICT zijn separaat beschreven. Voor de overige activiteiten uit de ontwikkelagenda wordt voor zover nodig gebruik gemaakt van bestaande capaciteit en bestaande interne budgetten.

Indien gaandeweg de uitvoering van de ontwikkelagenda blijkt dat er nog nadere budgetten nodig zouden zijn, dan zullen deze separaat en onderbouwd aan de Raad worden voorgelegd op een later moment.

Ontvlechting WM8KTD en inrichting BVO-ICT

Algemeen

Nadat de inrichtingsplannen van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel voltooid en in de raden van 20 juni 2024 behandeld zijn, is voor de werknemers het plaatsingsproces in gang gezet. Voor de zomervakantie heeft ieder zijn, of haar belangstelling kunnen tonen. De

plaatsingsadviescommissie is vanaf dat moment aan de slag gegaan met het vormgeven van de plaatsing. Medio oktober zijn alle medewerkers in de vorm van een vooraankondiging geïnformeerd over het advies dat de plaatsingscommissie uit zal gaan brengen. Begin november ontvangen de medewerkers een gemotiveerd bericht over de voorlopige plaatsing.

Dat bericht heeft dan een officiële status, in die zin dat eventueel door de medewerker een

zienswijze kan worden ingediend. Als een medewerker geen zienswijze indient is hij/zij na 14

Gemeente Tytsjerksteradiel

31

Programmabegroting 2025-2028

kalenderdagen definitief geplaatst. Op basis van de vooraankondiging en de voorlopige plaatsing kan vast worden gestart met het invullen van vacatures.

Ontvlechting werkmaatschappij 8KTD

De financiële ontvlechting van de werkmaatschappij exclusief de onderdelen voor de nieuwe BVO-ICT is in deze begroting meegenomen. Per saldo heeft deze financieel technische

vertaling geen effect op het begrotingssaldo. De precieze uitkomsten van de effecten voor de personeelskosten zijn echter mede afhankelijk van de definitieve plaatsing die pas eind dit jaar rond is. Dit betekent dat we in de begrotingswijzigingen van juni 2025 nog bij uw Raad

terugkomen met een geactualiseerde personeelsbegroting voor zowel 2025 en de jaren daarna ten behoeve van de Kadernota 2026-2029 en begroting 2026-2029.

Inrichting BVO-ICT

Voor ICT is het besluit genomen dat we na 1 januari 2025 nog een periode met elkaar blijft samenwerken. Het ontvlechten van ICT voor 1 januari 2025 is namelijk niet haalbaar. Een tijdelijke samenwerking geeft beide gemeenten de kans zich te oriënteren op een nieuwe

inbedding van ICT-taken in de eigen organisatie, of elders. De tijdelijke samenwerking krijgt

gestalte in de vorm van een lichte gemeenschappelijke regeling. Dit betekent dat de huidige gemeenschappelijke regeling wordt omgevormd van een openbaar lichaam naar een bedrijfsvoeringsorganisatie. Dit alles voor een tijdelijke periode van maximaal drie jaar, want een volledige ontvlechting van de werkmaatschappij is en blijft het uitgangspunt. Dienstverlening

Per 1 januari 2025 is Tytsjerksteradiel weer een zelfstandige organisatie met een eigen koersbepaling en daar hoort een passende visie op dienstverlening bij. De visie op

dienstverlening beschrijft in hoofdlijnen wat we willen bereiken met onze dienstverlening en geldt niet alleen voor onze inwoners, maar ook zeker voor onze eigen organisatie. In de visie

is er dan ook aandacht voor de manier waarop we als organisatie in verbinding staan met onze

samenleving. Om tot een visie op dienstverlening te komen moet duidelijk zijn wat voor soort dienstverlening de gemeente Tytsjerksteradiel ambieert en welke succesfactoren daarbij van

belang zijn. Hierbij is het raadsprogramma als uitgangspunt gekozen en is hiervoor in de koersbepaling “Dit binne wy!” een aantal aspecten benoemd.

De visie wordt in de komende maanden in uw de raad geagendeerd. De ambitie kunnen we

niet van vandaag op morgen realiseren. Dit vraagt om inspanningen van bestuur en organisatie. De inspanningen en acties om tot uitvoering van de visie te komen, worden

uitgewerkt in een uitvoeringsagenda en maakt onderdeel uit van het organisatiebrede ontwikkelplan.

Financieel perspectief

In de kaderbrief is geschetst dat de ontwikkeling van het meerjarenresultaat van onze gemeente bij ongewijzigd beleid vanaf 2026 structureel negatief wordt: ‘het ravijn’. Op dit

moment is nog steeds onduidelijk of de lobby en de voor 2025 aangekondigde evaluatie herverdeling gemeentefonds tot de gewenste bijstelling zal leiden. Maatregelen tot nu toe waren incidenteel van aard of hebben geen of beperkt (structureel) effect. Het financieel

perspectief voor de jaren 2026 en verder laat inderdaad zien dat er sprake is van een tekort Gemeente Tytsjerksteradiel

32

Programmabegroting 2025-2028

begroting voor 2026 en een licht positieve begroting voor 2027 en 2028. Ook weten we dat

bijvoorbeeld investeringen in nieuwbouw van mfc's en scholen én verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed nog niet in dit perspectief zijn verwerkt. In de voorbereiding op de Kadernota 2026-2029 zullen we met voorstellen komen om te komen tot een sluitende begroting voor 2026.

Actualisering beheerplannen c.a.

Een aantal beheerplannen zou dit jaar volgens planning herzien moeten worden. Gezien alle

ontwikkelingen met betrekking tot ontvlechting en opbouw van de nieuwe organisatie gaat dit niet lukken. Wij stellen voor om de geldigheid van de huidige beheerplannen met een looptijd

t/m 2024 in ieder geval nog met één jaar te verlengen. Concreet gaat het hierbij om het beheerplan onderhoud gebouwen en de nota grondbeleid 2020-2024.

Gemeente Tytsjerksteradiel

33

Programmabegroting 2025-2028

2 Besluitvorming Wij stellen u voor: 1. Akkoord te gaan met het vaststellen van de begroting voor het jaar 2025, inclusief de per programma voorgestelde onttrekkingen aan en stortingen in reserves.

2. Kennis te nemen van het effect op de bijdrage aan de WM8KTD en de nieuwe BVO-ICT voor de wijzigingen waarop dit van toepassing zoals vermeld in paragraaf 1.3.2 en te

besluiten geen zienswijze in te dienen voor de wijzigingen van de begroting 2025-2028 van de WM8KTD / BVO-ICT.

3. Kennis te nemen van de meerjarenraming 2026 - 2028. 4. Akkoord te gaan met de uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente en de daarbij behorende bijlagen, zoals verwoord en opgenomen in de programmabegroting.

5. Akkoord te gaan met de lastenontwikkeling voor de burger, zoals opgenomen in paragraaf Lokale heffingen.

6. Akkoord te gaan met de overige uitgangspunten voor het tarievenbeleid zoals voorgesteld in paragraaf Lokale heffingen.

7. Akkoord te gaan met het grondprijzenbeleid voor het jaar 2025 zoals voorgesteld in paragraaf Grondbeleid.

8. De in paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing beschreven risico's te bevestigen.

9. De geldigheid van het beheerplan onderhoud gebouwen en de nota grondbeleid beide met een looptijd t/m 2024 te verlengen met één jaar.

Vastgesteld in de openbare vergadering van de gemeenteraad van 7 november 2024.

De voorzitter,

De griffier,

Gemeente Tytsjerksteradiel

34

Programmabegroting 2025-2028

3 BELEIDSBEGROTING

Gemeente Tytsjerksteradiel

35

Programmabegroting 2025-2028

3.1 Programmaplan

Gemeente Tytsjerksteradiel

36

Programmabegroting 2025-2028

0. Bestuur en ondersteuning Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen

In dit programma gaat het over de dienstverlening ter ondersteuning van onze eigen bestuursorganen, maar ook aan onze burgers, bedrijven en organisaties.

Als bestuur willen we transparant, efficiënt en integer zijn en voor onze samenleving dienstbaar, laagdrempelig, herkenbaar en aanspreekbaar.

Speerpunten in dit programma zijn een efficiënte en klantgerichte dienstverlening. Voor 2025 is het interne speerpunt gericht op de ontwikkelagenda van de organisatie en het verder opbouwen van de nieuwe gemeentelijke organisatie.

Uitwerking Kaderbrief 2025-2028

In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting

aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Dit binne wy (koersvertaling)

Gemeente Tytsjerksteradiel

37

Programmabegroting 2025-2028

Koersvertaling: naar onze nieuwe organisatie

Op 1 januari 2025 starten we met onze nieuwe eigen ambtelijke organisatie. In ons

koersdocument 'Dit binne wy' hebben we beschreven wat voor organisatie we willen zijn

voor onze inwoners en onze medewerkers, en hoe we willen werken. We hebben dit nader uitgewerkt in een inrichtingsplan voor de nieuwe organisatie. Daarnaast is er een

ontwikkelagenda voor 2025 en 2026 opgesteld. De ontwikkelagenda kondigden we reeds aan in de Kaderbrief en de Raad is over de inhoud daarvan geïnformeerd. 1. Inrichtingsplan

De financiële effecten van het inrichtingsplan zijn vastgesteld op 20 juni 2024. De effecten

waren berekend op basis van gemiddelde loonsom en als zodanig verwerkt in de Kaderbrief. Voor de Begroting 2025-2028 is dit ons uitgangspunt voor de personeelsbegroting, omdat het plaatsingsproces van onze werknemers nog niet is afgerond. We verwachten in juni 2025 met een geactualiseerde personeelsbegroting voor 2025.

Met betrekking tot het inrichtingsplan dient ten behoeve van de Begroting 2025-2028 rekening te worden gehouden met: 

Begrotingswijziging door meer specifieke doorrekening van de personeelsbegroting De personeelsbegroting kan meer specifiek doorgerekend worden naar de daadwerkelijke bezetting van de nieuwe organisatie.

Dit is ná afronding van het plaatsingsproces (Q4 2024), invulling van diverse

vacatures na afronding van het plaatsingsproces (naar verwachting Q1 en Q2 2025) en keuzes binnen de formatie nu er voor het plaatsingsproces meer plaatsen

beschikbaar waren gesteld dan het vastgestelde formatie kader. Het streven is om deze aanpassing in de begrotingswijziging van juni 2025 voor te leggen aan de Raad. 

Verhogen tijdelijke formatie 2025

De tijdelijke formatie voor 2025 is op 20 juni jl. vastgesteld op 10,1 fte (deze was

daarvóór 16,2 fte en is aldus verlaagd en opnieuw gealloceerd). We stellen voor om de tijdelijke formatie voor 2025 bij nader inzien alsnog te verhogen, naar 12,4 fte. De verhoging van 2,3 fte heeft de volgende onderbouwing:

a. Omissie: Per abuis is bij besluitvorming op 20 juni jl. 1,3 fte aan tijdelijke formatie ten onrechte niet opgenomen, daar waar dit wel de bedoeling was. Dit was dus een omissie in de integrale besluitvorming op dat moment. Dit betreft: - beleidsontwikkelaar stikstof - adviseur dienstverlening

0,3 fte

1,0 fte

We stellen voor om deze totaal 1,3 fte tijdelijk voor 2025 alsnog wel op te nemen. b. Ontwikkelagenda: Om uitvoering te geven aan de ontwikkelagenda (zie hierna) en ter ondersteuning van de directie in de eerste fase van opbouw van de nieuwe organisatie, vragen we voor 2025 1,0 fte tijdelijke formatie aan voor een

programmamanager organisatie(ontwikkeling). De programmamanager is ter

ondersteuning van het nieuwe directieteam in 2025, stuurt en coördineert de Gemeente Tytsjerksteradiel

38

Programmabegroting 2025-2028

ontwikkelagenda en is verantwoordelijk voor realisatie van een aantal deelprojecten

daarbinnen. Deze rol stond reeds beschreven in ons inrichtingsplan, maar was (nog)

niet in het formatie overzicht opgenomen omdat het daadwerkelijk invullen van deze rol gekoppeld was aan de ontwikkelagenda die nog moest worden opgesteld. 

GR WM8KTD (I&A) /BVO-ICT vanaf 1 januari 2025 De budgettaire aspecten inzake de om te vormen GR WM8KTD tot bedrijfsvoeringsorganisatie I&A en de daarbij behorende inrichting, staan beschreven in paragraaf 1.3.2; Effecten bijdrage aan WM8KTD en BVO-ICT. Dit betreft allereerst de kosten voor de nieuwe organisatie, die vertaald zijn naar een bijdrage aan de GR. Daarnaast wordt in die paragraaf uitgewerkt met welke formatieve aspecten aanvullend binnen de eigen organisatie rekening moet worden gehouden t.g.v. het leveren van PIOFACH ondersteuning aan de GR en het in de eigen organisatie structureel opnemen van 0,5 fte voor de functie van strategisch adviseur I&A, waarmee invulling gegeven kan worden aan de het (gedelegeerd) opdrachtgeverschap aan de GR.

2. Ontwikkelagenda

We hebben de Raad eind september geïnformeerd over de ontwikkelagenda voor onze nieuwe organisatie. De ontwikkelagenda is inmiddels door het College vastgesteld op

7 oktober 2024. We zetten in op verschillende opbouw- en ontwikkelprojecten onder drie pijlers:

1. Medewerkers en leidinggevenden 2. Bedrijfsvoering op orde

3. Toekomstbestendige organisatie Met betrekking tot de ontwikkelagenda dient ten behoeve van de Begroting 2025-2028 rekening te worden gehouden met: 

De gevraagde tijdelijke formatie zoals hierboven opgenomen, inzake de rol van programmamanager organisatie(ontwikkeling.



Voor de overige activiteiten uit de ontwikkelagenda wordt voor zover nodig gebruik gemaakt van bestaande capaciteit en bestaande interne budgetten.



Indien gaandeweg de uitvoering van de ontwikkelagenda blijkt dat er nog nadere

budgetten nodig zouden zijn, dan zullen deze separaat en onderbouwd aan de Raad worden voorgelegd op een later moment.

Gemeente Tytsjerksteradiel

39

Programmabegroting 2025-2028

[Kadernota nr. 00.01]

Financieel perspectief In de kaderbrief is geschetst dat de ontwikkeling van het meerjarenresultaat van onze

gemeente bij ongewijzigd beleid vanaf 2026 structureel negatief wordt: ‘het ravijn’. Op dit moment is nog steeds onduidelijk of de lobby en de voor 2025 aangekondigde evaluatie

herverdeling gemeentefonds tot de gewenste bijstelling zal leiden. Maatregelen tot nu toe waren incidenteel van aard of hebben geen of beperkt (structureel) effect. Het financieel

perspectief voor de jaren 2026 en verder laat inderdaad zien dat er sprake is van een tekort

begroting voor 2026 en een licht positieve begroting voor 2027 en 2028. Ook weten we dat bijvoorbeeld investeringen in nieuwbouw van mfc's en scholen én verduurzaming van ons

maatschappelijk vastgoed nog niet in dit perspectief zijn verwerkt. In de voorbereiding op

de Kadernota 2026-2029 zullen we met voorstellen komen om te komen tot een sluitende begroting voor 2026. [Kadernota nr. 00.03]

Inzet op overheids- en inwonersparticipatie In september 2024 is de startnotitie burger- en overheidsparticipatie voorgelegd aan de gemeenteraad. In deze startnotitie worden scenario’s beschreven over de inrichting van participatieprocessen binnen de gemeente. De raad heeft gekozen voor Scenario 2, het leerscenario. Dit scenario is gericht op gezamenlijk – stap voor stap – bepalen wat

belangrijk, haalbaar en passend is. In dit scenario stellen we voor om een duale werkgroep (met het presidium, de portefeuillehouder en personeel uit de ambtelijke organisatie) in te richten om deze stappen te zetten. We willen dit onderdeel uit laten maken van het ontwikkelplan van de gemeentelijke organisatie dat volgt op het vastgestelde

inrichtingsplan. Met als doel een cultuurinterventie in de organisatie te borgen. Het trainen

van medewerkers zorgt er bovendien voor dat we een groep ambassadeurs in de organisatie krijgen, die deze werkwijze kunnen uitdragen en aanmoedigen. De benodigde bijdrage van € 107.000 is voor 2025 in de begroting verwerkt. [Kadernota nr. 00.05]

Gemeente Tytsjerksteradiel

40

Programmabegroting 2025-2028

Ontvlechting Werkmaatschappij 8KTD en inrichting BVO-ICT Algemeen

Nadat de inrichtingsplannen van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel voltooid en in de raden van 20 juni 2024 behandeld zijn, is voor de werknemers het plaatsingsproces in gang gezet.

Voor de zomervakantie heeft ieder zijn, of haar belangstelling kunnen tonen. De

plaatsingsadviescommissie is vanaf dat moment aan de slag gegaan met het vormgeven van de plaatsing. Medio oktober zijn alle medewerkers in de vorm van een vooraankondiging

geïnformeerd over het advies dat de plaatsingscommissie uit zal gaan brengen. Begin november ontvangen de medewerkers een gemotiveerd bericht over de voorlopige plaatsing. Dat bericht heeft dan een officiële status, in die zin dat eventueel door de medewerker een

zienswijze kan worden ingediend. Als een medewerker geen zienswijze indient is hij/zij na

14 kalenderdagen definitief geplaatst. Op basis van de vooraankondiging en de voorlopige plaatsing kan vast worden gestart met het invullen van vacatures. Ontvlechting werkmaatschappij 8KTD

De financiële ontvlechting van de werkmaatschappij exclusief de onderdelen voor de nieuwe

BVO-ICT is in deze begroting meegenomen. Per saldo heeft deze financieel technische vertaling geen effect op het begrotingssaldo. De precieze uitkomsten van de effecten voor de personeelskosten zijn echter mede afhankelijk van de definitieve plaatsing die pas eind dit jaar rond is. Dit betekent dat we in de begrotingswijzigingen van juni 2025 nog bij uw Raad

terugkomen met een geactualiseerde personeelsbegroting voor zowel 2025 en de jaren daarna ten behoeve van de Kadernota 2026-2029 en begroting 2026-2029. Inrichting BVO-ICT

Voor ICT is het besluit genomen dat we na 1 januari 2025 nog een periode met elkaar blijft samenwerken. Het ontvlechten van ICT voor 1 januari 2025 is namelijk niet haalbaar. Een tijdelijke samenwerking geeft beide gemeenten de kans zich te oriënteren op een nieuwe

inbedding van ICT-taken in de eigen organisatie, of elders. De tijdelijke samenwerking krijgt gestalte in de vorm van een lichte gemeenschappelijke regeling. Dit betekent dat de huidige gemeenschappelijke regeling wordt omgevormd van een openbaar lichaam naar een

bedrijfsvoeringsorganisatie. Dit alles voor een tijdelijke periode van maximaal drie jaar, want een volledige ontvlechting van de werkmaatschappij is en blijft het uitgangspunt. [Kadernota nr. 00.04]

Uitvoeringsprogramma In de begroting 2024-2027 was een stelpost van € 1.000.000 opgenomen voor

ontwikkelingen in het kader van het Uitvoeringsprogramma. Deze stelpost is met ingang van de begroting 2025-2028 komen te vervallen en is binnen de Kaderbrief gebruikt voor

dekking van de koersvertaling. In de nieuwe organisatie en in lijn met de koers “Dit binne

wy” kunnen we onze taken, dienstverlening en beleidsambities blijven uitvoeren. Hiermee

dragen we indirect ook bij aan een aantal uitgangspunten van de koersvertaling. Daarnaast is een aantal onderwerpen uit het Uitvoeringsprogramma nu ook onderdeel van de begroting 2025-20228 geworden. Denk hierbij aan bioferskaat en overheids- en

inwonersparticipatie. Mochten er andere ontwikkelingen zijn dan zullen we die via de reguliere P&C cyclus meenemen richting uw Raad. [Kadernota nr. 00.02] Gemeente Tytsjerksteradiel

41

Programmabegroting 2025-2028

Verduurzaming eigen gebouwen De gemeente heeft een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van het

vastgoed. Daarnaast is er de verplichting om voor 2030 de CO₂ uitstoot aanzienlijk te

verlagen. Om dit vorm te geven is het van belang om snel te starten met de planvorming. In het uitvoeringsplan Maatschappelijk Vastgoed komen enkele locaties naar voren die de

komende 10 tot 15 jaar zeker hun huidige functie behouden. Er speelt daar geen vraag

omtrent clustering, nieuwbouw of afstoten. Er is per complex een plan opgesteld om te

komen tot een gasloos gebouw in drie stappen. De plannen worden nu afgestemd op de

meerjarenonderhoudsplanning. Daarna volgt de technische uitwerking per gebouw. Ook is begonnen met het verwerven van subsidies. [Kadernota nr. 00.08]

Visie op dienstverlening Per 1 januari 2025 is Tytsjerksteradiel weer een zelfstandige organisatie met een eigen koersbepaling en daar hoort een passende visie op dienstverlening bij. De visie op

dienstverlening beschrijft in hoofdlijnen wat we willen bereiken met onze dienstverlening en geldt niet alleen voor onze inwoners, maar ook zeker voor onze eigen organisatie. In de

visie is er dan ook aandacht voor de manier waarop we als organisatie in verbinding staan met onze samenleving.

Om tot een visie op dienstverlening te komen moet duidelijk zijn wat voor soort

dienstverlening de gemeente Tytsjerksteradiel ambieert en welke succesfactoren daarbij van belang zijn.

De visie wordt besluitvormend behandeld door het college en de raad in kwartaal vier van 2024. De ambitie kunnen we niet van vandaag op morgen realiseren. Dit vraagt om

inspanningen van bestuur en organisatie. De inspanningen en acties om tot uitvoering van

de visie te komen, worden uitgewerkt in een uitvoeringsagenda en maakt onderdeel uit van het organisatiebrede ontwikkelplan. [Kadernota nr. 00.06]

Gemeente Tytsjerksteradiel

42

Programmabegroting 2025-2028

Voortzetting samenwerking EuropaPact Fryslân De ANNO gemeenten hebben sinds 2022 voor een periode van twee jaar deelgenomen aan EuropaPact (voorheen Friese Projectenmachine). Het samenwerkingsverband van de

provincie, Friese gemeenten en maatschappelijke organisaties om kansen die Europese

agenda’s Fryslân bieden te verzilveren. Deze termijn is inmiddels verstreken en we hebben de balans opgemaakt over onze deelname vanuit de ANNO-regio. Willen we hier

meerwaarde uit gaan halen in de regio, dan moeten we hier samen in op blijven trekken. Als het gaat om samenwerking in Europese programma’s is het college van mening dat je op

Europese thema’s minimaal als regio (ANNO-verband), bij voorkeur op Friese schaal, samen een strategie moet maken. Onze deelname in EuropaPact Fryslân met de ANNO-gemeenten willen we om die reden continueren. Ons streven is om de ambtelijke inzet op Europa

vanuit de ANNO-gemeenten zoveel mogelijk te bundelen. Daarvoor is het helder dat er personele capaciteit nodig is om de samenwerking met EuropaPact te laten vliegen. We maken ons hard voor een gezamenlijke strategie, agenda en ambtelijke inzet (een

aanspreekpunt). Bij voorkeur op Friese schaal, maar minimaal op regionaal formaat. De

kosten hiervan bedragen een jaarlijkse bijdrage van € 1 per inwoner en zijn opgenomen in de begroting 2025-2028. [Kadernota nr. 00.07]

Overige ontwikkelingen

Propositie aanvraag Regio Deal 2.0

De ANNO-gemeenten hebben besloten om samen een propositie voor te bereiden om kans te maken op een bijdrage uit 6e (en laatste) tranche van de Regio Deals. Voor de 6e tranche is voor heel Nederland in totaal 244,3 miljoen euro beschikbaar. Doel van de Regio Deals is het verbeteren van de zogeheten brede welvaart; de kwaliteit van leven, wonen, werken van

inwoners en ondernemers, nu en in de toekomst. De ANNO-gemeenten zien de Regio Deal 2.0 als een kans om de gemeenschappelijke opgaven te realiseren. Met de gelden uit de Regio Deal is het streven om een stap te zetten om van de ANNO-regio een Topregio te maken met

als inhoudelijke thema’s Noflik Wenje, Ferbining en Undernimmend. De Regio Deal 2.0 zal qua structuur aansluiten op de structuur van ANNO en wordt aangevraagd vanuit bestaande budgetten; er komt geen nieuw geld te pas aan de co-financiering vanuit de regio. Wel kan het zijn dat er extra personele capaciteit nodig is om uitvoering aan de regiodeal te kunnen geven.

PIOFACH-taken BVO-ICT

Op basis van het inrichtingsplan BVO-ICT is voor de PIOFACH-taken in totaal 1,8 fte extra noodzakelijk.

Daarnaast is voor extern advies op gebied van inkoop en juridische ondersteuning binnen de

BVO-ICT een extra budget nodig van € 60.000. Hiervoor nemen we per gemeente een stelpost

op van € 30.000. De totale kosten voor de PIOFACH-taken bedragen € 246.000. Per gemeente is hiervoor een stelpost van € 123.000 opgenomen.

Gemeente Tytsjerksteradiel

43

Programmabegroting 2025-2028

Algemene toelichting ten behoeve van alle programma’s

Begrotingen voorgaande jaren

In de verklaring van de (cijfermatige) verschillen tussen de begroting 2025 en 2024 komen afwijkingen voor die betrekking hebben onderwerpen die reeds in eerdere begrotingen zijn opgenomen. Voorbeeld hiervan is een incidentele uitgave die aangevraagd is in een voorgaande begroting en vanaf 2025 geen financieel effect meer heeft. In de volgende paragraaf 'Verklaring verschillen' worden deze onderwerpen gepresenteerd onder bestaand beleid begrotingen voorgaande jaren.

Personeelskosten

De personeelskosten in de begroting 2025 zijn ten opzichte van 2024 fors gestegen. Deze

stijging wordt veroorzaakt door de nieuwe CAO van de gemeenten. Deze kosten zijn opgevangen binnen de stelpost lonen en prijzen, maar leiden bij de verschillende programma's wel tot een analyse verschil tussen 2024 en 2025. Binnen de diverse programma's wordt dit daarom niet nader toegelicht.

Kapitaallasten

Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is en of er

voldoende rekening is gehouden met de tussentijdse prijsontwikkelingen. Dit leidt binnen de

diverse programma's tot ontwikkelingen op het gebied van kapitaallasten. In vogelvlucht is hiervoor een organisatiebrede toelichting opgenomen. Binnen de diverse programma's wordt dit daarom niet nader toegelicht.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2024

2025

meerjarenperspectief verschil

2026

2027

2028

Lasten

8.950

8.495

455

8.078

7.960

7.592

Baten

79.234

84.044

4.810

80.470

81.230

81.187

Saldo

70.284

75.549

5.265

72.392

73.270

73.595

Stortingen in of onttrekkingen aan de reserves (alle programma's) Saldo

4.563

4.953

391

1.431

1.269

542

TOTAAL

74.847

80.503

5.656

73.823

74.539

74.137

per inw.

2.309

2.469

160

2.264

2.286

2.274

Gemeente Tytsjerksteradiel

44

Programmabegroting 2025-2028

Verklaring verschillen

De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028

Nieuw beleid

PIOFACH-taken BVO-ICT

-120 N

Bioferskaat

-175 N

Inrichting burger en overheidsparticipatie

-107 N

Programmamanager ontwikkel agenda

-123 N

Strategisch adviseur I&A

-64 N

Uitvoeringsprogramma Vervallen stelpost uitvoeringsprogramma

1.000 V

Koersvertaling Stelpost inrichtingsplan "Dit binne wy"

-1.710 N

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisering Algemene uitkering

3.911 V

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Ontwikkeling OZB opbrengst

328 V

Verwachte rentopbrengst schatkistbankieren

100 V

Extra leges reisdocumenten piekperiode

140 V

Actualisering reserves

2.085 V

Totaal

5.265 V

Verbonden partijen

De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel Vennootschap / Coöperatie BNG Bank NV Vitens NV

Gemeente Tytsjerksteradiel

45

Programmabegroting 2025-2028

1. Veiligheid Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen

Veiligheid is het aanwezig zijn van orde en rust in het publieke domein en van bescherming

van leven, gezondheid en goederen tegen acute en dreigende aantastingen. Onveiligheid is te omschrijven als alles wat inbreuk op veiligheid maakt. Die inbreuken kunnen zowel feitelijke aantastingen zijn maar ook gevoelens van onveiligheid.

Het programma Veiligheid omvat alle gemeentelijke activiteiten op het gebied van handhaving van de openbare orde, bevordering van de veiligheid en activiteiten rondom de bijzondere wetten. Hieraan wordt op verschillende manieren vormgegeven door het stellen van regels,

het maken van beleid, uitvoering geven aan handhaving, organisatie van de crisisbeheersing, de brandweer en de samenwerking met de politie.

Het programma Veiligheid is onderverdeeld in twee aandachtsgebieden:

Crisisbeheersing en brandweer

Hieronder valt onder andere de Veiligheidsregio Fryslân en gemeentelijke ontwikkelingen en taken op het gebied van crisisbeheersing en brandweerzorg.

Openbare orde en veiligheid

Hieronder vallen diverse gemeentelijke ontwikkelingen en taken op het gebied van openbare orde en veiligheid. Ook ontwikkelingen met betrekking tot ketenpartners als politie, Veiligheidshuis en het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) vallen hieronder.

Uitwerking Kaderbrief 2025-2028

In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting

aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Gemeente Tytsjerksteradiel

46

Programmabegroting 2025-2028

Nieuw of gewijzigd beleid Ondermijning Eerder dit jaar is het onderzoeksrapport ‘Ondermijning in Fryslân’ gepubliceerd. Dit betreft

een analyse van (de gemeentelijke aanpak van) ondermijning in zeventien Friese gemeenten. In dit rapport wordt geconcludeerd dat Fryslân erg kwetsbaar is en een kansrijk gebied is

voor ondermijning. Dit vormt een ernstig probleem en vereist daarom een intensieve aanpak van de overheden in Fryslân.

Tegen deze achtergrond tekent zich ook het probleem af dat het gemeentelijk

veiligheidsbeleid voorheen met name gericht was op sociale veiligheid en aangiftedelicten. Ondermijning, maar ook bijvoorbeeld de grootschalige crisissen, demonstraties,

radicalisering en vluchtelingen waar de afgelopen jaren structureel tegen aan gelopen wordt, was niet aan de orde. De actualiteit is de afgelopen jaren echter sterk veranderd. Dat maakt dit rapport duidelijk. Wat het rapport tevens inzichtelijk maakt is dat de beschikbare

formatie voor de afdeling veiligheid en die voor de boa’s veelal niet is meegegroeid met deze actualiteit. Hiervoor volgt nog een voorstel aan de raad in 2025.

Echter, ondermijning raakt meer beleidsvelden dan alleen veiligheid. Ook op het gebied van zorg en bouwen en wonen komt veel fraude voor. Denk bijvoorbeeld aan illegale bewoning van vakantieparken, illegale verbouwingen of strijdigheden met brand- en veiligheidsnormen. Kortom, ondermijning komt op allerlei manieren voor.

Aangezien wij ondermijning als een niet te onderschatten en onacceptabel fenomeen beschouwen sluiten wij op termijn mogelijke financiële en formatieve claims niet uit. Mocht dit zich voordoen dan komen we daarop bij u terug. [Kadernota nr. 01.01]

Overige ontwikkelingen

Verhogen bijdrage veiligheidsregio

De bijdrage aan de veiligheidsregio laat een stijging in 2025 zien ten opzichte van de primitieve begroting 2024 van € 344.000. In de raadsvergadering van januari 2024 is reeds

besloten over de verhoging van de bijdrage naar aanleiding van de Kadernota. In de

raadsvergadering van mei 2024 is door de raad besloten om de toename van de bijdrage aan

de veiligheidsregio voor de autonome ontwikkelingen mee te nemen in de begroting 2025 en deze ten laste te brengen van de behoedzaamheidsbuffer.

De totale bijdrage aan de VRF bedraagt € 4.270.000. Deze bijdrage heeft betrekking op de onderdelen:   

Gezondheid (PR08)

Crisisbeheersing (PR01) Brandweer (PR01)

Gemeente Tytsjerksteradiel

€ 1.687.000

€

193.000

€ 2.390.000 47

Programmabegroting 2025-2028

Ten opzichte van de primitieve begroting 2024 betekent dit een stijging van € 344.000 voor programma 1. Bibob

Door de wijzigingen in de Wet Bibob is het Bibob-beleid aan een actualisatie toe. Het huidige

beleid komt uit 2017 en moet geactualiseerd worden naar de meest actuele wetgeving. De Wet Bibob is recent in 2020 en in 2022 gewijzigd. Hierdoor bestaan er nu meer mogelijkheden

voor het uitvoeren van het eigen onderzoek en voor het delen van informatie tussen

overheden. De Wet wordt daardoor ruimer toepasbaar. Daarnaast zijn er een aantal wijzigingen doorgevoerd met de inwerkingtreding van de Omgevingswet, ook deze zijn verwerkt in het nieuwe beleid.

Bibob is een middel wat gebruikt kan worden in de aanpak van ondermijning. Met een actueel Bibob-beleid kan hier effectiever op worden ingezet. Op dit moment wordt het Bibob-beleid namelijk alleen toegepast en uitgevoerd op horecavergunningen. Er valt dus winst te behalen op de andere terreinen, zoals vastgoed, subsidies, sociaal domein en overheidsopdrachten.

Daarnaast kan dit nu gebeuren op risico gestuurde wijze. Een vernieuwde Bibob beleid

versterkt deaanpak tegen ondermijning. Om een en ander te kunnen realiseren is extra

capaciteit nodig. We komen in het eerste kwartaal van 2025 met een voorstel richting de raad.

Gemeente Tytsjerksteradiel

48

Programmabegroting 2025-2028

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2024

2025

meerjarenperspectief verschil

2026

2027

2028

Lasten

2.838

3.306

- 469

3.321

3.465

3.576

Baten

74

89

15

89

89

89

Saldo

- 2.764

- 3.217

- 453

- 3.232

- 3.376

- 3.487

-85

- 99

- 13

- 99

- 104

- 107

per inw.

Verklaring verschillen

De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028

Begrotingen voorgaande jaren: KN 2023-2026; Schenken onder de 18 jaar; 01.02

-30 N

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Verhoging bijdrage zorg en veiligheidshuis

-2 N

Verhoging budget opvang zwerfdieren

-7 N

Verhoging bijdrage Khonraad

-13 N

Verhogen bijdrage VRF

-344 N

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie personeelslasten

-70 N

Aanpassing legestarieven drank & horeca en evenementenvergunningen

15 V

Diversen

-2 N

Totaal

-453 N

Gemeente Tytsjerksteradiel

49

Programmabegroting 2025-2028

Indicatoren

Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator Misdrijven - Diefstal uit woning per 1.000 inwoners

Meting

Eenheid

Referentiejaar

1,5

aantal

(2023)

2,6

aantal

(2023)

3,4

aantal

(2023)

0,8

aantal

(2023)

6,0

aantal

(2023)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Winkeldiefstal per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Verwijzingen Halt Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Verbonden partijen

De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân

Gemeente Tytsjerksteradiel

50

Programmabegroting 2025-2028

2. Verkeer, vervoer en waterstaat Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen

Het programma Verkeer, vervoer en waterstaat omvat de aanleg, het beheer en onderhoud van (water-) wegen en straten c.a., openbare verlichting en verkeersveiligheid. Het programma is

gericht op het mogelijk maken van een veilige deelname aan het verkeer en een sober en doelmatig beheer van de openbare ruimte, met inachtneming van en respect voor de aanwezige (unieke) kwaliteiten.

We zetten in op blijvende bereikbaarheid op het platteland (goede wegeninfrastructuur) en duurzaam vervoer.

Uitwerking Kaderbrief 2025-2028

In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting

aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Beheerplan wegen Het Kwaliteitsplan Wegen is op 20 juni 2024 door de raad vastgesteld. In dit Kwaliteitsplan

wegen is door de raad bepaald aan welk onderhoudsniveau de verschillende wegen in onze gemeente moeten voldoen. Vervolg op het Kwaliteitsplan wegen is het Beheerplan wegen

waarin nader wordt uitgewerkt hoe het onderhoud moet worden uitgevoerd om het vereiste kwaliteitsniveau te continueren of te bereiken. Hierin wordt ook getoetst of het bestaande onderhoudsbudget voldoende is voor de gestelde eisen.

Op dit moment wordt het Beheerplan wegen opgesteld in samenwerking met Antea Group. Planning is om het beheerplan in Q4 2024 aan de raad voor te leggen ter besluitvorming. [Kadernota nr. 02.03]

Gemeente Tytsjerksteradiel

51

Programmabegroting 2025-2028

Gemeentelijk Mobiliteitsplan Het Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Tytsjerksteradiel is op 20 juni 2024 vastgesteld door de raad. De financiële effecten zijn vertaald in de meerjarenbegroting 2025-2028.

Het hoofddoel van het Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma is het realiseren van een veilig, betrouwbaar en duurzaam verkeers- en vervoerssysteem voor iedereen en voor alle vervoersmiddelen. Dit is overigens een gezamenlijke verantwoordelijkheid van

weggebruikers èn beheerders van de infrastructuur. De gemeente Tytsjerksteradiel

kenmerkt zich door een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. We zetten volop in op

behoud daarvan, door in te zetten op duurzame mobiliteit. Dit is ook een doorvertaling van de aspecten uit de Omgevingsvisie van Tytsjerksteradiel en de Regionale Mobiliteitsvisie ‘Ferbining’.

Deze visie op hoofdlijnen is vertaald in strategische opgaven op het gebied van

verkeersveiligheid, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Daarbij speelt ook

gezondheid van de inwoners een belangrijke rol. De bereikbaarheid voor het autoverkeer is binnen de gemeente relatief goed op orde. We zetten de komende periode met name in op de verbetering van verkeersveiligheid waarbij de kwetsbare verkeersdeelnemers extra aandacht krijgen. Ook stimuleren we lopen, fietsen en het openbaar vervoer en de

combinatie van verschillende vervoersmiddelen. Dit doen we om onze inwoners te verleiden om minder gebruik te maken van de auto. Dit heeft niet alleen maar een positief effect op de duurzaamheid maar heeft ook een positieve invloed op de gezondheid en de verblijfskwaliteit van onze inwoners. [Kadernota nr. 02.01]

Kwaliteitsplan wegen Het Kwaliteitsplan wegen is op 20 juni 2024 vastgesteld door de raad. Uit de evaluatie in het kwaliteitsplan wegen blijkt dat Tytsjerksteradiel op onderhoudsniveau nog steeds in stijgende lijn is, ondanks hogere kwaliteitseisen die aan het onderhoud gesteld worden. Denk hierbij aan bijvoorbeeld klimaatadaptatie en circulariteit.

De conclusie is daarmee dat de gemeente het goed doet. Het voorstel aan de raad is dan

ook om het huidig beleid op dit moment door te zetten en beleidsmatig de beheerkwaliteit niet te verhogen. Het college ziet wel mogelijkheden om binnen de huidige budgetten de fietspaden naar het gewenste hogere niveau te brengen. [Kadernota nr. 02.02]

Gemeente Tytsjerksteradiel

52

Programmabegroting 2025-2028

Overige ontwikkelingen

Ontwikkelingen rondom brug Eastermar

Op 10 juni 2021 heeft de raad ingestemd met het behoud van bestaande brug, uitvoeren van

groot onderhoud en realisatie van bediening op afstand vanuit het Swettehûs (variant 1 van de variantenstudie).

Vanwege het signaal van Rijkswaterstaat dat zij de bediening van de brug Eastermar wilden beeïndigen en het onderhoud wat de brug nodig heeft, hebben wij uw raad verschillende scenario’s voorgelegd. De keuze is gevallen op variant 1, het behoud van een beweegbare

brug met bediening vanuit het Swettehûs. Wij hebben één beweegbare brug in ons bezit. Voor alle kennis en expertise zijn wij afhankelijk van de provincie. Dat heeft ons ertoe gebracht, bij de verkenning ook te onderzoeken of de provincie genegen is om de brug in eigendom over te nemen.

Het heeft redelijk lang geduurd voordat wij de eisen van de provincie helder hadden om de

bediening vanuit het Swettehûs te regelen, inmiddels zijn wij aanbestedingsgereed, maar wij

hebben nog geen helderheid aan de voorwaarden en eisen die de provincie mogelijk stelt aan volledige overname van de brug, en dat zorgt voor vertraging. Want wij hebben het liever in

één keer geregeld, dan dat wij mogelijk twee keer voor kosten komen te staan. We verwachten dat dit onderzoek voor volledig overname van de brug aan het einde van het jaar gereed is zodat we de verschillende mogelijkheden in januari 2025 aan de raad kunnen voorleggen.

Voor de uit te voeren werkzaamheden van variant 1 is een kostenraming opgesteld. Het

benodigde budget dat na engineering noodzakelijk is, blijkt echter 2 keer zo hoog dan de raming uit 2018.

Een groot deel van de kosten is toe te kennen aan eisen die de provincie stelt voor bediening op afstand vanuit It Swettehûs en indexering. De eventuele te betalen bruidschat aan de provincie is hier nog niet bij inbegrepen. De kosten hiervan zijn nog niet in deze begroting opgenomen. Door de geplande renovatie wordt de restant boekwaarde van de bestaande brug

afgewaardeerd naar nihil. Deze afwaardering stond oorspronkelijk gepland voor 2024 en wordt nu verwerkt in de begroting 2025.

De dekking voor de afwaardering in 2025 zal conform Kadernota 2022-2025 worden voldaan vanuit de algemene reserve. De reguliere toekomstige afschrijvingen vanaf 2026 en verder

komen dan te vervallen en het resultaat hiervan komt ten gunste van het begrotingsresultaat. Actualisatie kosten energie

Voor de begroting zijn de kosten voor energie op basis van het verwachte verbruik en de

verwachte prijzen voor alle gebouwen opnieuw in beeld gebracht. In deze begroting wordt een voordelige afwijking van € 319.000 zichtbaar ten opzichte van de begroting van het vorig jaar. Deze afwijking wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in de begroting van vorig jaar geen

exacte onderverdeling van de energiekosten naar de programma's is gemaakt. In programma

0 was rekening gehouden met een organisatiebrede daling van de energiekosten van

Gemeente Tytsjerksteradiel

53

Programmabegroting 2025-2028

€ 488.000. Voor de begroting 2025 komt de totale organisatiebrede daling van de energiekosten uit op € 456.000.

Voor programma 2 leidt dit ertoe dat de energiekosten met € 32.000 dalen. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de kosten voor het gas de afgelopen jaren zijn gedaald. Met

name wordt dit zichtbaar in de lagere gaskosten voor de gebouwen van de buitendienst en de recreatieve haven Earnewâld.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2024

2025

meerjarenperspectief verschil

2026

2027

2028

Lasten

5.107

5.223

- 116

5.144

5.222

5.175

Baten

609

619

10

613

613

613

Saldo

- 4.498

- 4.603

- 106

- 4.531

- 4.609

- 4.562

per inw.

-139

- 141

-2

- 139

- 141

- 140

Gemeente Tytsjerksteradiel

54

Programmabegroting 2025-2028

Verklaring verschillen

De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028

Nieuw beleid

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Tytsjerksteradiel 2025-2028

-65 N

Bestaand beleid: Afwaarderen brug Eastermar

-137 N

Begrotingen voorgaande jaren TD: KN2021-2024; Inspecties en constructieve veiligheid bruggen; 02.05

30 V

TD: KN 2022-2025; Aanpassingen brug Eastermar; 02.04

215 V

TD: KN 2022-2026; Beleidsplan en uitvoeringsprogramma openbare verlichting

-24 N

TD: KN 2024-2027; Jaarschijf GVVP 2024

-4 N

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen TD: LP; Diverse ontwikkelingen budget wegen

-26 N

TD: LP; Actualiseren kosten energie

32 V

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie personeelslasten

-55 N

Actualisatie kapitaallasten

-81 N

Diversen Totaal

9V -106 N

Verbonden partijen

De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Vennootschap / Coöperatie Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF

Gemeente Tytsjerksteradiel

55

Programmabegroting 2025-2028

3. Economie Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen

Wij willen de lokale economie vitaal houden en toekomstbestendig maken. Daarbij werken wij

zoveel mogelijk samen met ondernemers(verenigingen), het onderwijs en andere overheden in de regio en provincie. Het economisch beleid (2021) van onze gemeente is gericht op: 

Het versterken van het ondernemersklimaat, om daarmee de werkgelegenheid te behouden en te vergroten;



Samen met onze ondernemers willen wij in spelen op veranderingen, waarbij het zwaartepunt ligt bij verduurzaming en circulariteit;



Via de regionale samenwerking pakken wij via de Versnellingsagenda en ANNO uitdagingen aan op de thema’s zoals onderwijs-arbeidsmarkt en innovatieondernemerschap.

Uitwerking Kaderbrief 2025-2028

In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting

aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Bedrijventerreinen In het raadsprogramma heeft de raad aangegeven aan de slag te willen met een nieuw bedrijventerrein voor de gemeente Tytsjerksteradiel.

In april 2023 is de startnotitie door de gemeenteraad vastgesteld voor een verkenning naar een nieuw regionaal bedrijventerrein. In de zomer van 2024 heeft het college de

gemeenteraad de uitgewerkte ontwerpvisie voor een nieuw bedrijventerrein aangeboden. De voorkeurslocatie ligt zuidelijk van Quatrebras. Ook zijn er een tweetal terugvalopties aangegeven. De ontwerpvisie is gepubliceerd voor inspraak.

De verwachting is dat in november 2024 de visie met een reactienota zienswijzen ter

besluitvorming wordt voorgelegd aan de raad. Er wordt dan ook een voorstel voor het vervolg (in eerste instantie voor het proces voor verwerving) ingediend met een kostenbegroting.

[Kadernota nr. 03.02]

Gemeente Tytsjerksteradiel

56

Programmabegroting 2025-2028

Centrumvisie Burgum Om het winkelcentrum van Burgum actueel te houden en goed aan te laten sluiten bij alle maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, is op 15 september 2022

door de raad de centrumvisie Burgum vastgesteld. De aandachtspunten, verbeterpunten en de gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een

geprioriteerde actielijst, welke kan worden gezien als het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie. Deze bestaat uit:   

Verbetering van de Schoolstraat, Passaazje en Markt (actielijn 5 & 6 uit de visie)

Planologisch veiligstellen van winkelfuncties in het kernwinkelgebied (actielijn 1) Verbeteren van de parkeerstructuur in het centrum (actielijnen 6 & 7)

Alle actielijnen zijn in uitvoering genomen en worden vertaald in concrete voorstellen en

inrichtingsplannen met een kostenraming. Deze worden (afzonderlijk) in de loop van 2025 besluitvormend aan de raad voorgelegd. [Kadernota nr. 03.01]

Recreatie en toerisme Het Beleid en uitvoeringsprogramma 2021-2030 (Tytsjerksteradiel, folle mear om te

ûntdekken) is leidend voor het programma toerisme en recreatie. De raad heeft in 2021 voor de uitvoering budget beschikbaar gesteld voor een periode van 3 jaren (2022 tot en met 2024, 3 x € 45.000). Dit beschikbare budget wordt over een wat langere periode

uitgesmeerd omdat de benodigde ambtelijke capaciteit hiervoor pas vanaf het najaar van 2023 beschikbaar was (2025 € 40.000 en 2026 € 34.000). [Kadernota nr. 03.03]

Overige ontwikkelingen

Aanpassing bijdrage versnellingsagenda Noordoost-Fryslân

De Versnellingsagenda is het uitvoeringsprogramma van de Regio Deal Noordoost-Fryslân, die de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en de

provincie Fryslân voor de periode 2020-2025 met het Rijk hebben afgesloten. Met dit programma wordt gewerkt aan de sociaal economische structuurversterking van de regio Noordoost-Fryslân. In 2024 is de laatste bijdrage voor de versnellingsagenda Noordoost-

Fryslân gedaan. In 2025 worden naar verwachting de laatste subsidies uit de regeling Versnellingsagenda uitgekeerd. In 2025 en 2026 zullen de laatste werkzaamheden voor de uitvoering van de Versnellingsagenda worden gedaan.

Gemeente Tytsjerksteradiel

57

Programmabegroting 2025-2028

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2024

2025

meerjarenperspectief verschil

2026

2027

2028

Lasten

814

559

255

553

519

516

Baten

474

474

-

474

474

474

Saldo

- 340

- 85

255

- 79

- 45

- 42

per inw.

-10

-3

8

-2

-1

-1

Verklaring verschillen

De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kaderbrief 2025-2028

Bestaand beleid

Aanpassing bijdrage ANNO III

17 V

Begrotingen voorgaande jaren KN 2022-2025; Aanjaagfunctie toerisme; 03.05

45 V

BB; Temporisering budget aanjaagfunctie toerisme

-40 N

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Verhoging bijdrage Stichting RegioMarketing en Toerisme (RMT)

-12 N

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kaderbrief) Actualisatie personeelslasten

-17 N

Aanpassing bijdrage versnellingsagenda Noordoost-Fryslân

263 V

Diversen

-1 N

Totaal

255 V

Gemeente Tytsjerksteradiel

58

Programmabegroting 2025-2028

Indicatoren

Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator

Meting

Eenheid

Referentiejaar

42,9

%

(2023)

177,5

aantal

(2023)

Indicator

Meting

Eenheid

Referentiejaar

Banen

554,7

aantal

(2023)

Functiemenging Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Vestigingen (van bedrijven) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

tableCell12

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Gemeente Tytsjerksteradiel

59

Programmabegroting 2025-2028

4. Onderwijs Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen

Onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van een kind én van een samenleving. Een kind

dat goed onderwijs krijgt, krijgt kansen voor de toekomst. Daarom heeft ieder kind recht op goed onderwijs. Binnen

het

programma

onderwijs

worden

de

wettelijke

verplichtingen

zoals

de

onderwijshuisvesting, leerplicht en leerlingenvervoer uitgevoerd. Extra ambitie in de gemeente is gericht op het bieden van 'gelijke kansen', op talentontwikkeling en op het voorkomen en bestrijden van achterstanden (Kansenbeleid). Goede samenwerking met de betrokken partners is een vereiste. Hoofdlijnen van beleid    

Aanpakken van (digitale) laaggeletterdheid

Voor- en Vroegschoolse Educatie, als basisvoorziening voor ieder kind Verrijkende initiatieven voor brede vorming en talentontwikkeling Versterken praktische verbindingen Onderwijs en Arbeidsmarkt

MFC / MFA / Onderwijshuisvesting

In onze gemeente wordt momenteel aan een tweetal MFA’s in onze gemeente gewerkt, te weten in Tytsjerk en Jistrum. De opening van beide gebouwen wordt in 2025 verwacht.

Daarnaast worden er in andere dorpen voorbereidende werkzaamheden verricht voor een

MFC/MFA dan wel een nieuwe school. Daarvoor vinden nu gesprekken met o.a. de schoolbesturen plaats. Ook worden andere partijen, onder andere de dorpsbelangen, hierbij betrokken.

Zo wordt in Garyp al enige tijd de haalbaarheid van een MFA onderzocht, is in Noardburgum

een locatieonderzoek voor een nieuwe school gaande, en is er een onderzoek afgerond wat betreft het huren van ruimte voor het basisonderwijs in Hurdegaryp en Eastermar. Voor de

Trynwâlden is wat betreft het onderwijs door drie partijen (twee schoolbesturen en gemeente) een denkrichting gelanceerd waarover nu een nieuw participatietraject wordt gestart. Al deze ontwikkelingen zullen te zijner tijd voor wat betreft het onderwijsdeel in een nieuw IHP opgenomen worden.

Uitwerking Kaderbrief 2025-2028

In de Kaderbrief 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting

aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kaderbrief zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Gemeente Tytsjerksteradiel

60

Programmabegroting 2025-2028

Nieuw of gewijzigd beleid Integraal huisvestingplan onderwijs In 2025 wordt in overleg met de schoolbesturen een nieuw integraal huisvestingsplan (IHP) opgesteld. Het IHP geeft de actuele weergave en schetst een toekomstbeeld van de

huisvesting van de scholen. Welke scholen zijn op welk moment aan vervanging toe? En zijn er bijvoorbeeld dringende aanpassingen nodig? Belangrijke ontwikkelingen en afwegingen worden in het IHP beschreven, waarbij ook de huisvesting van basisscholen in eventueel (toekomstige) multifunctionele accommodaties aan bod komt.

In het huidige IHP staat de vervanging van de basisschool in Garyp genoemd. Momenteel wordt voor Garyp de haalbaarheid van een MFA onderzocht. Voor Noardburgum en de

Trynwalden is in het huidige IHP budget opgenomen voor onderzoeken. In Noardburgum is een onderzoek naar een locatie gaande. De huidige school is de komende vijf jaar aan vervanging toe.