03 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2025-2028, incl. erratum
Tekst van het document
Programmabegroting 2025-2028
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..........................................................................................................................2 1 BEGROTING.............................................................................................................................4 1.1 Ynlieding..........................................................................................................................4 1.2 Leeswijzer ........................................................................................................................5 1.3 In vogelvlucht...................................................................................................................6 1.3.1 Begroting in beeld .....................................................................................................6 1.3.2 Ontwikkelingen beleid ...............................................................................................9 2 Besluitvorming......................................................................................................................34 3 BELEIDSBEGROTING ...............................................................................................................35 3.1 Programmaplan ..............................................................................................................36 0.
Bestuur en ondersteuning .............................................................................................37 1. Veiligheid .....................................................................................................................46 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ......................................................................................51 3. Economie......................................................................................................................56 4. Onderwijs .....................................................................................................................60 5. Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................65 6. Sociaal domein .............................................................................................................71 7. Volksgezondheid en milieu ...........................................................................................82 8.
Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern ........................................................................87 Overhead ..........................................................................................................................91 3.2 Paragrafen .....................................................................................................................94 3.2.1 A - Lokale heffingen ................................................................................................95 3.2.2 B - Weerstandsvermogen c.a. ................................................................................107 3.2.3 C - Onderhoud kapitaalgoederen...........................................................................126 3.2.4 D - Financiering ....................................................................................................131 3.2.5 E- Bedrijfsvoering ..................................................................................................135 3.2.6 F - Verbonden partijen ..........................................................................................140 3.2.7 G - Grondbeleid ....................................................................................................158 3.2.8 H - Wet Open Overheid ..........................................................................................162 4 FINANCIËLE BEGROTING
......................................................................................................165 4.1 Overzicht baten en lasten .............................................................................................166
Gemeente Tytsjerksteradiel
2
Programmabegroting 2025-2028
4.1.1 Meerjarenbegroting ...............................................................................................167 4.1.2 Toelichting ............................................................................................................168 4.1.3 Baten en lasten per taakveld ..................................................................................179 4.2 Uiteenzetting financiële positie en toelichting ..............................................................183 4.2.1 EMU-saldo .............................................................................................................183 4.2.2 Investeringen .........................................................................................................184 4.2.3 Financiering ...........................................................................................................184 4.2.4 Reserves ................................................................................................................185 4.2.5 Voorzieningen .......................................................................................................186 4.3 Meerjarenbalans ...........................................................................................................188 4.4 Subsidieoverzicht .........................................................................................................189
Gemeente Tytsjerksteradiel
3
Programmabegroting 2025-2028
1 BEGROTING 1.1 Ynlieding Op eigen fuotten stean De earste begrutting fan de gemeente Tytsjerksteradiel nei it ûntflechten fan de wurkmaatskippij
hjir foar. In begrutting dy’t in soarte fan slútstik is fan in proses dat nei it beslút fan de gemeenteried op 22 juny 2023 yn gong set is. Yn twa jier tiid is der in bulte wurk ferset om de skieding sa goed as mooglik ferrinne te litten. In koersbepaling, koersfertaling, in sosjaal plan, in plaatsingsproses, fakatueres, in arbeidsmerk kampanje, de kar om ICT noch oerein te hâlden tegearre en alle oare
saken dy’t by sa’n ûntflechting boppe driuwen komme. Yn 2025 sil it finansjele plaatsje pas echt tot yn de finesses yn byld wêze, dochs binne wy wiis mei wêr’t wy no stean. Dit is it begjin fan in nij aventoer.
It ôfrûne jier hat bot yn it ramt fan ynterne bedriuwsfiering stien. It wurdt tiid om de fokus wer nei bûten te rjochtsjen. Dêr is ek grut ferlet fan. De ynwenners fan ús gemeente en yn it lân fertsjinne in bestjoer dy’t tsjinstber is oan dy ynwenners en net oarsom. Dat betsjut net dat oan alle winsken
gehoar jûn wurde kin, mar wol dat je mei-inoar sykje nei de goede ôfwaging tusken in (diel) belang en it algemien belang. Yn dit hûs meitsje jo no in kar foar it inkelde gefal, it giet altyd oer it
trochlûken fan dat beslút nei oare lykweardige kasussen. Dan moat it beslút ek noch stean as in hûs. Yn it haadstik fûgelflecht ha wy in tal fan ûntjouwingen opnaam dy’t byld en kleur jouwe by it ferlet yn dizze gemeente. Mei kop en skouders springe derút: de diskusjes oer multyfunksjonele
akkommodaasjes foar ûnderwiis, sosjale basis, biblioteek, it doarpslibben en sels de tsjerklike mienskip. Hoe kinne wy der mei-inoar foar soargje dat der in romte foar moeting is en dat dy ek
betelber is kwa enerzjy lesten en eksploitaasje. Twa foarbylden iepenje yn 2025 de doarren, yn Tytsjerk en Jistrum.
Us organisaasje moat de fuotten wer wat ûnder it gat ha en krije, mar dan gean wy der fan út dat de kriich yn dizze gemeente der wer hielendal stiet. It finansjele perspektyf sjocht der net raar út. It is gjin fetpot, mar mei skerpe karren kinne wy in hiel ein komme. Ta beslút
Yn dizze programmabegrutting wurde yn de algemiene haadstikken it belied en de finansjele
middels dy’t dêrby hearre foar de kommende jierren op haadlinen presintearre. De fierdere útwurking fynt plak yn de programma's. Elts programma hat syn eigen útdagings dy't wy allinnich mei-inoar oanpakke kinne. Graach wolle wy, mei de ried en de mienskip, de opjeften foar it kommende jier oppakke en duorsum oparbeidzje oan in gemeente dêr’t rûmte is foar elkenien.
It kolleezje tanket alle meiwurkers foar de ynset om dizze begrutting wer rûn te breidzjen en op te leverjen.
Burgum, 15 oktober 2024
Boargemaster en wethâlders fan Tytsjerksteradiel
Gemeente Tytsjerksteradiel
4
Programmabegroting 2025-2028
1.2 Leeswijzer In hoofdlijnen is de programmabegroting als volgt opgebouwd: BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG
Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. U vindt hierin de inleiding, de kaders en een overzicht van de huidige begroting ten opzichte van de vorige begroting. BESLUITVORMING
Hierin staat concreet waarover u als raad een besluit neemt. BELEIDSBEGROTING
De indeling hiervan is wettelijk verplicht en bevat o.a.
Programmaplan
De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen:
inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma, de voorstellen uit de Kadernota en hoe die een plek hebben gekregen in deze begroting.
beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van de BBV.
financieel, de lasten en baten per programma inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting.
verbonden partijen.
Paragrafen
De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Naast de programma's moeten gemeenten minimaal zeven programma-overstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de
paragrafen staat belangrijke informatie voor raadsleden om inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige kanten daarvan en de risico's. FINANCIËLE BEGROTING
Dit is een financiële samenvatting van de baten en lasten vanuit de programma. Ook een prognose van de balans over de volgende vier jaren wordt hier gepresenteerd. VERDIEPING
Tenslotte is er een aparte bijlage 'Verdieping'. Deze biedt per programma detailinformatie met betrekking tot de
kosten per programma
taakvelden en producten per programma indicatoren
Deze bijlage is vooral bedoeld voor de raad om extra achtergrondinformatie te verstrekken, maar maakt geen onderdeel uit van de besluitvorming.
Gemeente Tytsjerksteradiel
5
Programmabegroting 2025-2028
1.3 In vogelvlucht 1.3.1 Begroting in beeld OM TE BEGINNEN
Tytsjerksteradiel is een middelgrote gemeente met veel groen en water. Veel werk wordt gedaan vanuit het gemeentehuis in Burgum. Maar we gebruiken ook enkele locaties voor de buitendienst,
zoals bijvoorbeeld de afvalinzameling en het beheer van het openbaar groen. We zijn een groene
gemeente, met aandacht voor mens en milieu. Daar zetten we ons elke dag weer met hart en ziel voor in.
Op 1 januari 2025 starten we met onze nieuwe eigen ambtelijke organisatie. Vanuit onze koers "Dit binne wy" is een inrichtingsplan én een ontwikkelagenda 2025-2026 voor de nieuwe organisatie
vastgesteld. Deze gaan we in 2025 en verder uitvoeren. Zo bouwen we onze organisatie gezamenlijk verder op in de komende jaren aan de hand van twee pijlers: 1. 2.
Medewerkers, leidinggevenden en cultuur Toekomstbestendige organisatie
PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN
De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
in de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden:
Wonen en werken Samenleving
Bestuur en dienstverlening
De inkomsten zijn verdeeld in
wat we van het Rijk ontvangen
alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
Gemeente Tytsjerksteradiel
6
Programmabegroting 2025-2028
BEGROTING 2025 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2025 van de gemeente Tytsjerksteradiel (bedragen x € 1.000).
UITGAVEN
108.875
per inwoner
Bestuur en dienstverlening
22.681
696
Bestuur en ondersteuning
22.681
696
Samenleving
77.412
2.375
Onderwijs
5.828
179
Sociaal domein
46.239
1.418
Sport, cultuur en recreatie
10.001
307
Veiligheid
3.306
101
Volksgezondheid en milieu
12.038
369
Wonen en werken
8.782
269
559
17
Verkeer, vervoer en waterstaat
5.223
160
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
3.001
92
Economie
Per inwoner (in hele euro's) *
INKOMSTEN
3.340
112.807
per inwoner
Ontvangen wij van het rijk
73.553
2.256
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
39.254
1.204
Per inwoner (in hele euro's) *
RESULTAAT Per inwoner (in hele euro's) * * inwoneraantal per 01.01.2024
Gemeente Tytsjerksteradiel
3.460
3.931
per inwoner 121 32.600
7
Programmabegroting 2025-2028
BALANS
De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen.
De twee zijdes van de Balans
Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht
De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de
rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam.
Balans per 1 januari 2025 (x € 1.000) BEZITTINGEN Bezittingen Voorraden, geld en vorderingen
66.931 11.650
TOTAAL
78.581
SCHULDEN Eigen vermogen Schulden
34.546 44.035
TOTAAL
78.581
Gemeente Tytsjerksteradiel
8
Programmabegroting 2025-2028
1.3.2 Ontwikkelingen beleid Algemene ontwikkelingen Inleiding
De Kaderbrief 2025-2028, zoals die op 11 juli jl. met uw raad is besproken, was richtinggevend
voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd heeft echter niet stilgestaan tussen het bespreken van de Kaderbrief en het moment van samenstellen van deze begroting. De tussentijdse ontwikkelingen worden in deze paragraaf nader toegelicht.
Wij moeten een begroting vaststellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht zijn. Met deze begroting kunnen we constateren dat we hier aan voldoen. Uitgangspunten begroting 2025-2028
Bij het opstellen van de begroting 2025-2028 gaan we uit van het bestaande beleid zoals dat is vastgesteld in de begroting voor de komende jaren en de Kaderbrief 2025-2028.
De nieuwe beleidswensen uit de Kaderbrief 2025-2028 zijn opgenomen in deze begroting. Voor meer uitleg verwijzen we naar de verschillende programma's.
Indien nodig vinden bijstellingen plaats op grond van volumeaanpassingen in relatie tot de
autonome ontwikkelingen van onze gemeente. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgaven- als aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIST geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2025-2028.
De (meerjaren)begroting 2025-2028 wordt weergegeven in verwachte prijzen voor 2025. Dit
betekent dat we voor de jaren 2025 en verder uitgaan van een gelijkblijvend loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten.
Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2025. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2026, 2027 en 2028. Hierbij is rekening gehouden met de
stijging van inkomsten, zoals belastingopbrengsten, de ontwikkeling van de algemene uitkering vanuit het gemeentefonds en de ontwikkeling van de boekwaarde van investeringen.
Gemeente Tytsjerksteradiel
9
Programmabegroting 2025-2028
Uitkomst begroting 2025-2028
Met de bovengenoemde punten in gedachten, ziet de begroting voor de komende jaren er als volgt uit:
Ontwikkeling van het begrotingssaldo
(x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
Saldo begroting 2025-2028 na Kaderbrief
3.067
- 822
- 390
- 597
Ontwikkelingen na vaststelling Kaderbrief
865
392
609
654
3.931
- 431
219
57
Saldo begroting 2025-2028
Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting, die structureel materieel in evenwicht dient te zijn. Ontwikkeling van het begrotingssaldo
We tonen de ontwikkeling in hoofdlijnen in onderstaande tabel. Hierin is de ontwikkeling van de begroting tussen de beide jaren weergegeven inclusief de stand bij de Kaderbrief 2025 - 2028. De diverse ontwikkelingen worden daarna toegelicht onder Ontwikkelingen na Kaderbrief.
Gemeente Tytsjerksteradiel
10
Programmabegroting 2025-2028
(x € 1.000)
2026
2027
2028
Sald i jar en 2025-2028 u it b eg r o tin g 2024
2025 1.514
-2.564
-4.498
-4.490
O n twikkelin g en Kad er b r ief
1.553
1.742
4.109
3.893
Bestaand beleid
50
80
20
50
Gemeentefonds
2.223
2.534
4.973
4.739
Koersvertaling
-1.710
-1.710
-1.710
-1.710
-10
-162
-174
-186
Nieuw beleid Ontwikkeling lopende prijzen
-
-
-
-
Uitvoeringsprogramma
1.000
1.000
1.000
1.000
Sald o b eg r o tin g 2025-2028 n a Kad er b r ief
3.067
-822
-389
-597
863
390
609
655
1.508
1.141
1.398
1.480
Actualiseren kapitaallasten
16
-257
-232
-295
Actualiseren inkomsten sportaccommodaties
15
22
22
22
NA GEKO MEN O NTWIKKEL INGEN Bes taan d e u it: Bes taan d b eleid
Afwaarderen brug Eastermar
-
20
19
19
Gezamenlijke, integrale en gebiedsgerichte aanpak landelijk gebied:
-54
-54
-54
-54
Formatie vergunningverlener Bijzondere Wetten
AR
-
-
-
Herziening WMO-budgetten
720
736
736
736
Correctie Omtinken foar Elkenien
175
175
175
175
Ontwikkeling rente kortlopende leningen
100
100
100
100
Voortzetting meting klantfeedback
-14
-12
-
-
Klimaatmiddelen transitievisie warmte
AR
-
-
-
Extra leges reisdocumenten piekperiode
140
165
191
160
Ontwikkeling lopende prijzen restant naar saldo begroting
616
207
205
221
Ontwikkeling OZB opbrengst
128
155
188
427
Septembercirculaire 2024
-334
-116
48
-31
AR
-
-
-
Ko er s v er talin g Programmamanager ontwikkelagenda Nieu w b eleid
-645
-751
-789
-825
Beleids- en uitvoeringsplan raadscommunicatie
-71
-71
-71
-71
Budget Volkhuisvestingsprogramma
AR
-
-
-
Inrichting burger- en overheidsparticipatieprocessen
AR
-
-
-
Overstap bibliotheken netwerk Noord Fryslân
AR
-
-
-747
Meerkosten BVO-ICT
-571
-670
-708
PIOFACH-taken BVO-ICT
AR
AR
AR
Strategisch adviseur I&A
AR
AR
AR
-
Subsidie Toeristenbureau Earnewâld
-3
-3
-3
-
Voorbereidingskrediet onderwijsgebouwen Eastermar en Hurdegaryp
-
-7
-7
-7
SP
SP
SP
SP
AR
0
0
0
3.931
-431
219
57
O n twikkelin g lo p en d e p r ijzen MO TIES Bloeizone Tytsjerksteradiel motie M-5-6-3 Stan d b eg r o tin g 2025-2028
Gemeente Tytsjerksteradiel
11
Programmabegroting 2025-2028
Ontwikkelingen na de Kaderbrief
Bestaand beleid: Actualisering kapitaallasten
Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is en of er voldoende
rekening is gehouden met de tussentijdse prijsontwikkelingen. Op basis van deze actualisatie nemen we voor de jaren 2025-2028 de volgende ontwikkelingen op het saldo mee.
2025:
€
2027:
€ 232.000 N
2026: 2028:
16.000 V
€ 257.000 N € 295.000 N
Actualiseren inkomsten sportaccommodaties c.a.
De inkomsten voor de sportaccommodaties zijn geactualiseerd en verhoogd met 2,8% . Er is hierbij
rekening gehouden met het feit dat het gymlokaal in Jistrum in verband met de bouw van het MFA een tijd niet wordt gebruikt.
Voor de opbrengsten van zwembad De Wetterstins is hetzelfde uitgangspunt gehanteerd, opbrengsten 2025 en verder zijn in lijn met die van 2023. De opbrengst van het verkooppunt (de
kantinefunctie) is hierbij sterk naar beneden bijgesteld, omdat dit verkooppunt niet de omvang heeft bereikt die bij de laatste grote renovatie hiervoor gedacht was.
Tot slot is ook de verwachte SDE-subsidie, een subsidie voor het terugleveren van elektriciteit aan het net, naar beneden bijgesteld, omdat de subsidie gerelateerd is aan de marktprijs van elektriciteit.
Hierbij geldt hoe hoger de marktprijs hoe lager de subsidie. De marktprijs is nu aanmerkelijk hoger dan op het moment van subsidieverlening.
In totaliteit heeft bovenstaande per saldo een positief effect op het begrotingssaldo dat zich beweegt van € 15.000 (2025) tot € 22.000 (vanaf 2026).
Afwaarderen brug Eastermar
De brug in Eastermar zal conform raadsbesluit van 10 juni 2021 worden gerenoveerd conform de
eisen van de provincie Fryslân om deze open te houden en op afstand te besturen. Dit zal gebeuren vanuit It Swettehûs in Leeuwarden de centrale brugbedieningspost van de provincie. De voorbereiding van het werk heeft vertraging opgelopen en de uitvoering zal fors duurder worden.
Hierover wordt aanvullende besluitvorming gevraagd. De verwachting is dat het werk na het
vaarseizoen 2025 zal worden uitgevoerd. Zodra meer zicht is op de omvang van deze kosten komen we daar bij u op terug.
Door de geplande renovatie wordt de restant boekwaarde van de bestaande brug nu afgewaardeerd.
De lasten hiervan worden conform eerder raadsbesluit bij de begroting 2022-2025 op basis van de Kadernota 2022-2025 ten laste van de Algemene Reserve gebracht. Daarnaast komen daarmee de reguliere toekomstige afschrijvingen vanaf 2026 en verder te vervallen. Dit heeft voor de begroting een gunstig effect van € 20.000 voor 2025 en voor de jaren 2026 t/m 2028 € 19.000.
Gezamenlijke, integrale en gebiedsgerichte aanpak landelijk gebied
Ontwikkelingen in het landelijk gebied volgen elkaar in hoog tempo op. De doelen rond meerdere
natuur-, water- en klimaatvraagstukken zorgen voor een complexe stapeling van te realiseren Gemeente Tytsjerksteradiel
12
Programmabegroting 2025-2028
stappen en het wegen van belangen. Ondanks het vervallen van het NPLG, wil de provincie Fryslân binnen een Friese aanpak doorwerken aan een gezamenlijke, integrale en gebiedsgerichte aanpak.
De gemeente wil goed en betekenisvol betrokken zijn bij dit traject. Sowieso heeft de gemeente een rol bij de inzet van de nog toegekende middelen uit de maatregelenpakketten NPLG in het
veenweidegebied. Daarnaast vraagt het continu anticiperen op de actualiteit en het bevorderen van de samenhang is ons beleid om extra inzet. Er wordt voorgesteld om structureel capaciteit
beschikbaar te blijven stellen van 0,5fte voor strategische advisering op de fysieke leefomgeving. De totale kosten voor deze formatie bedragen structureel € 54.000.
Formatie vergunningverlener Bijzondere Wetten
In de raadsvergadering van 23 november 2023 is besloten om voor de jaren 2024 en 2025 middelen beschikbaar te stellen voor de functie vergunningverlener APV Bijzondere Wetten (0,67 fte). De
kosten voor 2025 bedragen € 61.000 per jaar en worden ten laste van de algemene reserve gebracht.
Herziening WMO-budgetten
De afgelopen jaren zijn op WMO voornamelijk overschotten gerapporteerd. Een analyse van de budgetten en de realisatie heeft ertoe geleid dat we de WMO-budgetten willen bijstellen. Dit leidt
tot een structurele besparing van € 720.000 voor 2025 en € 736.000 voor de jaren 2026 en verder.
Correctie Omtinken foar Elkenien
Bij het opstellen van de primitieve begroting 2023 is in de raming de reservering van het budget
voor voortzetting van het project "Omtinken foar Elkenien" opgenomen. Omdat de uitvoering hiervan in eerste instantie was belegd in de WM8KTD, is de raming van de kosten opgenomen voor het
project in de begroting van de Werkmaatschappij. Abusievelijk was daar op de eerder opgenomen reservering niet in mindering gebracht. In feite is er nu sprake van een dubbele dekking voor dit
project. Deze omissie is eerder al hersteld voor 2023 en 2024 en wordt nu structureel hersteld voor 2025 en verder. Voor de begroting een voordeel van € 175.000 per jaar.
Ontwikkeling rente kortlopende leningen
Als gemeente vallen wij onder het schatkistbankieren en dat betekent dat wij onze overtollige
financiële middelen moeten aanhouden bij het Ministerie van Financiën. Sinds begin 2023 ontvangen wij weer rente over onze uitstaande gelden bij het Ministerie van Financiën. Vorig jaar was de renteontwikkeling nog onzeker en is er geen structurele post begrotingspost opgenomen. Rekening
houden met onze verwachte financiële positie vanaf 2025 verwachten een structurele ontvangst van € 100.000 aan rente inkomsten uit schatkistbankieren.
Voortzetting meting klantfeedback
In de raadsvergadering van 17 oktober 2024 is besloten om voor de jaren 2024, 2025 en 2026 de huidige overeenkomst voor het meten van de klantfeedback te verlengen.
De kosten voor 2025 (€ 14.000) en 2026 (€ 12.000) zijn meegenomen in deze begroting.
Klimaatmiddelen transitievisie warmte
Door het Rijk is in 2019 geld beschikbaar gesteld voor de transitievisie warmte. Deze zogeheten klimaatmiddelen transitievisie warmte zijn eind 2019 gereserveerd. Doordat er in de opvolgende
jaren geen volledige besteding heeft plaatsgevonden, zijn de restant klimaatmiddelen posten Gemeente Tytsjerksteradiel
13
Programmabegroting 2025-2028
meegenomen naar opvolgende jaren. In 2022 heeft er ook geen besteding plaatsgevonden. Abusievelijk is toen een deel van middelen niet als overlopende post opgevoerd, waardoor ze via
het rekeningresultaat 2022 in de algemene reserve zijn beland. We willen deze restant
klimaatmiddelen ten bedrage van € 200.000 in 2025 inzetten voor het soortenmanagementplan met als dekking de Algemene Reserve.
Extra leges reisdocumenten piekperiode
Tussen 2025 en 2028 wordt een stijging van het aantal reisdocumenten verwacht. Dit komt door de
zogenaamde paspoortpiek. Met ingang van 2014 zijn reisdocumenten voor meerderjarigen niet vijf maar tien jaar geldig. In de begroting 2024-2027 is hiervoor tot en met 2028 extra formatie toegekend om deze piek op te vangen.
Inmiddels is inzichtelijk wat de omvang van de (extra) opbrengsten van de paspoortpiek is. De paspoortpiek zorgt voor de jaren 2025 tot en met 2028 voor extra opbrengsten die zich bewegen
tussen € 140.000 en € 190.000 per jaar. De verwachting is dat de opbrengsten zich vanaf 2029 weer stabiliseren rond het bedrag dat reeds in de meerjarenbegroting was opgenomen.
Ontwikkeling lopende prijzen restant naar saldo begroting
Vanaf de begroting 2023 kennen we een stelpost voor loon- en prijsontwikkelingen. In de loop van dit begrotingsproces zijn daarmee diverse loon- en prijsontwikkelingen in de begroting mee afgedekt. Hierbij valt onder meer te denken aan de actualisering van de actualisering van de bijdragen aan de FUMO en de Veiligheidsregio .
salariskosten en de
In het kader van de afronding van de begroting 2025-2028 hebben we voor deze stelpost de balans opgemaakt en hebben het restant van de stelpost toegevoegd aan begrotingssaldo. Indien zich vanaf 2025 loon- en prijsontwikkelingen voordoen, dan komen we hier bij u op terug via het reguliere P&C proces.
2025:
€ 616.000
2027:
€ 205.000
2026: 2028:
€ 207.000 € 221.000
Ontwikkeling OZB opbrengst
De OZB opbrengsten voor de begroting 2025-2028 zijn geactualiseerd. Als basis dient hiervoor de OZB opbrengst van de begroting 2024. Voor 2025 is deze verhoogd met 2%.
De voorgenomen ombuiging van nog driemaal 2,5% voor de jaren 2024, 2025 en 2026 schuiven we
door naar de jaren 2025, 2026 en 2027, omdat het saldo van de begroting 2024 ruim voldoende is en de lasten voor afvalstoffenheffing en rioolheffing voor de burger fors omhoog gaan.
Septembercirculaire 2024
In deze begroting is rekening gehouden met de uitkomsten van de septembercirculaire 2024. De doorrekening van de septembercirculaire ten opzichte van de meicirculaire pakt iets ongunstiger
uit. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de wijziging van de definitie van de maatstaf "huishoudens met laag inkomen met drempel" vanaf 2025.
Gemeente Tytsjerksteradiel
14
Programmabegroting 2025-2028
De effecten van de septembercirculaire voor het saldo zijn:
2025:
€ 334.000 N
2027:
€
2026: 2028:
€ 116.000 N €
48.000 V
31.000 N
Dit is inclusief de reservering voor onderstaande taakmutaties Taakmutaties: Te r es er v er en taakm u taties / bedr ag en x € 1.000
2025
2026
2027
2028
Wet op de lijkbezorging
0
6
6
6
Toezicht en handhaving aanpassing kwaliteitseisen kinderopvang
3
0
0
0
Kinderopvang Sociaal Medische Indicatie (SMI)
7
7
7
7
Wet Betaalbare huur
30
26
14
11 0
Alleenverdienersproblematiek 2023-2024 Openbare bibliotheken
0
0
0
100
100
0
0
140
139
27
24
Koersvertaling: Programmamanager ontwikkelagenda
Om uitvoering te geven aan de ontwikkelagenda en ter ondersteuning van de directie in de eerste
fase van opbouw van de nieuwe organisatie, vragen we voor 2025 1,0 fte tijdelijke formatie aan voor een programmamanager organisatie(ontwikkeling).
De programmamanager is ter ondersteuning van het nieuwe directieteam in 2025, stuurt en coördineert de ontwikkelagenda en is verantwoordelijk voor realisatie van een aantal deelprojecten daarbinnen. Deze rol stond reeds beschreven in ons inrichtingsplan, maar was (nog) niet in het formatie overzicht opgenomen omdat het daadwerkelijk invullen van deze rol gekoppeld was aan de ontwikkelagenda die nog moest worden opgesteld.
De kosten bedragen voor 2025 € 123.000 en worden ten laste van de algemene reserve gebracht.
Nieuw beleid: Beleids- en uitvoeringsplan raadscommunicatie
In het raadsprogramma ‘Samen in actie voor Tytsjerksteradiel’ heeft de raad vastgelegd het van belang te vinden om de verbinding tussen burgers en de gemeente te vergroten. Raadscommunicatie kan daar een belangrijke bijdrage aan leveren. In overleg met de
Werkgeverscommissie en de Commissie Communicatie is daarom besloten een beleidsplan raadscommunicatie op te laten stellen, waarbij ook een advies zou worden gegeven over de
kwantitatieve en kwalitatieve uitvoering hiervan. Het proces is begeleid door de Commissie Communicatie. Dit heeft geleid tot een raadsvoorstel, dat op 20 juni 2024 is vastgesteld.
Hierbij is besloten om een structureel budget beschikbaar te stellen voor zowel de uitvoering als voor capaciteit (0,67 fte). Hiervoor wordt een raadsadviseur geworven.
Vanaf 2025 is structureel € 71.000 benodigd, bestaande uit € 5.000 aan materiële kosten en € 66.000 aan personele lasten. dit is nu meegenomen in deze begroting,
Gemeente Tytsjerksteradiel
15
Programmabegroting 2025-2028
Budget Volkhuisvestingsprogramma
De Wet Versterking Regie Volkshuisvesting (WVRV) heeft als doel de regie en samenwerking op het gebied van volkshuisvesting te versterken. Deze Wet wordt van kracht om de
uitdagingen op de woningmarkt aan te pakken en ervoor te zorgen dat er voldoende passende en betaalbare woningen beschikbaar zijn voor alle burgers. Het kerninstrument in de Wet is het
Volkshuisvestingsprogramma.
In
2026
moet
elke
gemeente
een
Volkshuisvestingsprogramma opgesteld hebben die de huidige woonvisie moet gaan vervangen. We stellen de raad voor om voor 2025 een bedrag van € 40.000 ten laste van de Algemene
Reserve
beschikbaar
te
stellen
Volkshuisvestingsprogramma als gevolg van de WVRV.
voor
het
opstellen
van
een
Meerkosten BVO-ICT
De keuze voor ontvlechting brengt met zich mee, dat we voor meerkosten van ICT komen te
staan. Op basis van het eerdere advies van Lysias was al aangegeven dat we rekening moeten houden met een structurele uitzetting van anderhalf keer het huidige budget (per gemeente € 750.000).
De uitkomsten van de eerste fase van ontvlechting van de budgetten ICT leiden voor onze
begroting tot onderstaande effecten. In de komende tijd zullen nog meer contracten worden ontvlochten. Hier komen we dan via de reguliere P&C cyclus op terug.
2025:
€ 571.000 N
2027:
€ 708.000 N
2026: 2028:
€ 670.000 N € 747.000 N
PIOFACH-taken BVO-ICT
Op basis van het inrichtingsplan BVO-ICT is voor de PIOFACH-taken extra fte ruimte noodzakelijk. Daarnaast is voor extern advies op gebied van inkoop en juridische
ondersteuning binnen de BVO-ICT een extra budget nodig van € 60.000. De totale netto
kosten voor deze taken bedragen € 240.000 en worden 50-50 verdeeld. De kosten voor onze gemeente bedragen voor de jaren 2025, 2026 en 2027 € 120.000 per jaar en worden ten laste van de Algemene Reserve gebracht.
Strategisch adviseur I&A
Naast de kosten voor de nieuwe organisatie BVO-ICT en de kosten voor het leveren van
PIOFACH ondersteuning aan de GR is er binnen onze gemeente nog 0,5 fte nodig voor de functie van strategisch adviseur I&A. Hiermee kan vervolgens invulling worden gegeven aan
de het (gedelegeerd) opdrachtgeverschap aan de GR. De kosten bedragen voor de jaren 2025, 2026 en 2027 € 64.000 per jaar en worden ten laste van de Algemene Reserve gebracht.
Subsidie Toeristenbureau Earnewâld
In 2012 stopte de stichting Beheer Recreatieve Voorzieningen met het beheren van gemeentelijke recreatieve voorzieningen in Earnewâld. De stichting werd daarna opgeheven waardoor de
beheertaken terug naar de gemeente zijn gegaan. Om de taak bevordering toerisme in Earnewâld niet te laten verdwijnen, heeft de gemeente in 2012 jaarlijks een subsidie van € 2.500 toegezegd Gemeente Tytsjerksteradiel
16
Programmabegroting 2025-2028
aan Toeristenbureau Earnewâld (TBE). Wij stellen voor om deze voor de jaren tot en met 2027 te verlengen en daarna opnieuw te kijken naar een eventuele verlenging van deze subsidie.
Voorbereidingskrediet onderwijsgebouwen Eastermar en Hurdegaryp
De onderwijsgebouwen in Eastermar en Hurdegaryp zijn voor een langdurige periode gehuurd. Door het jaarlijks indexeren van de huurbedragen worden de jaarlijkse kosten van de huur steeds hoger.
Na een huurperiode van 20 jaar is er een optie de huurovereenkomsten op te zeggen. Uit een extern rapport blijkt dat het opzeggen van de huurovereenkomsten op de vervaldata en het realiseren van nieuwe huisvesting een voordeel voor de gemeente oplevert.
Om tijdig nieuwe scholen te realiseren is het noodzakelijk dat er een voorbereidingskrediet beschikbaar komt van € 335.000 voor de uitwerking van deze plannen. Dit bedrag is conform de verordening gebaseerd op 8% van het investeringsbedrag. Vanuit diverse vakafdelingen zal extra inzet nodig zijn voor deze opdracht.
Het voorbereidingskrediet leidt vanaf 2026 tot een geschatte rentelast van 2% van € 6.500. Moties
In stand houden jongerenwerk op scholen (M-5-6-2)
In de raadsvergadering van 11 juli 2024 is een motie aangenomen om het jongerenwerk op
de voortgezet onderwijsscholen structureel in de begroting op te nemen en bij een succesvolle
evaluatie van de pilot gebiedsteam medewerker ook hiervoor met een voorstel bij de begroting 2025-2028 op terug te komen.
Een eventuele voortzetting van jongerenwerk in het voortgezet onderwijs en de gebiedsteam medewerker (in welke vorm dan ook) kan niet los gezien worden van een brede preventieve aanpak. De onderzoeksrapportage gebiedsteam medewerker (proeftuin) is in het najaar 2024 gereed. Om op een goede wijze uitvoering te kunnen geven aan deze motie vraagt het iets meer tijd om met een gefundeerd voorstel te komen. Wij komen hier zo spoedig mogelijk bij u op terug.
Bloeizone Tytsjerksteradiel (M-5-6-3)
In de raadsvergadering van 11 juli 2024 is een motie aangenomen om meer ambitie te tonen rondom het thema Bloeizone. Op dit moment is hier geen ambtelijke capaciteit voor. We verwachten dat we met een bedrag van € 25.000 voldoende startbudget hebben om met
externe begeleiding een activatiebijeenkomst te organiseren en meer handen en voeten kunnen geven aan Bloeizone Tytsjerksteradiel. We hebben dit bedrag in de begroting 2025 meegenomen ten laste van de Algemene Reserve.
Onderzoek actief grondbeleid (M-3-1)
Op dit moment wordt onderzoek gedaan naar wat actief grondbeleid precies is en wat de (eventuele) voor- en nadelen voor de gemeente zijn. Ook de eventuele (financiële) risico's en kansen worden in beeld gebracht. Tenslotte wordt ook de relatie getrokken met de diverse ambities zoals betaalbaar wonen en duurzaamheid en in hoeverre grondbeleid een rol kan spelen in het realiseren van deze ambities.
Gemeente Tytsjerksteradiel
17
Programmabegroting 2025-2028
Ombuigingen
In de begroting 2024-2027 is op basis van onder meer de jaarrekening 2022 de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Er is toen een deel van de niet te realiseren ombuigingen ten laste van het begrotingssaldo gebracht. Het restant van de ombuigingen betrof toen de volgende onderwerpen:
Reductie formatieplan Sociaal Domein
Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening
Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)
Hiervan is het reductie formatieplan Sociaal Domein inmiddels ingevuld en gerealiseerd. Resteren nog de kostendekkende leges en de verhoging van de OZB.
Hieronder in het kort een nadere toelichting op de stand van zaken.
Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening
Het halen van de taakstelling voor kostendekkende leges Ruimtelijke ordening is nog onzeker. Dit is vooral afhankelijk van de te maken keuzes en besluitvorming over de (hoogte van de) nieuwe
leges op basis van de Omgevingswet. De leges omgevingsvergunningen worden geheven conform
de vastgestelde legesverordening. Het jaar 2024 was het eerste jaar waarin de Omgevingswet en de desbetreffende leges van toepassing waren. Op basis van de ervaringscijfers en ook in vergelijking met de hoogte van de leges in omliggende gemeenten zullen de leges de komende jaren in de
legesverordeningen worden opgenomen. Het streven naar zoveel mogelijk kostendekkende tarieven
wordt aangehouden. Voor 2025 en volgende jaren wordt nu eerst voortgeborduurd op de cijfers van 2024.
Verhoging opbrengst OZB (lijn 4 Inkomsten verhogen)
Deze taakstelling was conform de besluitvorming bij de begroting 2023-2026 verwerkt in de
begroting in de begroting 2024-2027. Uitvoering hiervan zou betekenen dat er in 2025, 2026 en 2027 telkens nog 2,5% extra OZB-verhoging boven op de nominale ontwikkeling bij komt. Bij de
behandeling van de begroting 2024-2027 is toegezegd, dat we hier in het kader van de begroting 2025-2028 bij u op terug zouden komen.
Ons voorstel voor 2025 is als volgt. Mede gezien het begrotingsresultaat van 2025 en de forse
stijging voor de burger van de afvalstoffenheffing en rioolheffing kiezen we voor een bescheiden nominale ontwikkeling voor de OZB tarieven van 2% (prijsindex = 5,1%) en schuiven we de extra verhoging van driemaal 2,5% door naar de jaren 2026, 2027 en 2028.
Dat wil zeggen dat de meeropbrengst voor de jaren 2026, 2027 en 2028 al wel in de begroting 2025-2028 is verwerkt.
Gemeente Tytsjerksteradiel
18
Programmabegroting 2025-2028
Incidentele baten en lasten
Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Zie hiervoor het verplichte overzicht op bladzijde 172 t/m 177. Een samenvatting daarvan treft u hieronder. bedragen x € 1.000
2025
2026
2027
2028
Saldo baten en lasten
-1.022
-1.862
-1.050
-485
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
4.953
1.431
1.269
542
Begrotingssaldi
3.931
-431
219
57
-
-
-
-
3.931
-431
219
57
Waarvan incidentele baten en lasten saldo Stand Begroting 2025-2028
Algemene Reserve
Onderstaande tabel toont van de Algemene Reserve de geraamde saldi in de periode 2024-2028. bedragen x € 1.000
2024
2025
2026
2027
2028
Stand begin van het jaar
32.066
33.838
32.003
35.503
34.804
Mutaties gedurende het jaar
1.772
-1.835
3.501
-699
219
Stand Begroting 2025-2028
33.838
32.003
35.503
34.804
35.023
Voor een nadere specificatie van de ontwikkeling van de Algemene Reserve verwijzen we u naar pagina 118 t/m 122 van deze begroting.
Gemeente Tytsjerksteradiel
19
Programmabegroting 2025-2028
Lastenontwikkeling burgers
Voor de begroting 2025 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing
aangepast op de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2025 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden.
Onroerendezaakbelasting
Het OZB tarief wordt in 2025 alleen verhoogd met een beperkte inflatiecorrectie van 2% voor de totale omzet ten opzichte van 2024.
Afvalstoffenheffing
De Afvalstoffenheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 7,23% en 7,29%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een stijging van de afvalstoffenheffing van € 20,40 per huishouden.
Rioolheffing
Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt.
De rioolheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met
respectievelijk 4,83% en 4,55%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een stijging van de afvalstoffenheffing van € 7,80 per huishouden.
In de paragraaf Lokale heffingen vindt u hierover een nadere toelichting.
Gemeente Tytsjerksteradiel
20
Programmabegroting 2025-2028
Effecten bijdrage aan WM8KTD en BVO-ICT De begroting 2025 van de WM8KTD is al voor de behandeling van de Kadernota 2025-2028
vastgesteld. De voorstellen die betrekking hebben op de verdere ontwikkeling van de WM8KTD, in het kader van de ontvlechting en het doorstarten in de nieuwe gemeenschappelijke regeling BVOICT, zijn daarin uiteraard niet opgenomen.
In deze begroting nemen we hiervoor de begrotingswijzigingen mee, die nodig zijn om enerzijds de WM8KTD te ontvlechten en anderzijds de BVO-ICT te vullen.
Omdat de processen van de WM8KTD en de gemeente ten aanzien van de begroting niet synchroon lopen, hebben we er bewust voor gekozen om op deze plek een toelichting te geven op de ontwikkeling van de bijdrage aan de WM8KTD en BVO-ICT vanuit de begroting 2024 naar de
begroting 2025 toe. U vindt daarom in de programma's geen afzonderlijke toelichting op het verschil in de bijdrage aan de WM8KTD.
De begrotingswijzigingen voor de WM8KTD en de BVO-ICT bestaan uit de volgende items en worden hieronder nader toegelicht.
Begrotingswijziging(en met betrekking tot ontvlechting van de WM8KTD
In eerste instantie zijn diverse begrotingswijzigingen gemaakt om alle personeelskosten en
werkbudgetten over te hevelen van de WM8KTD naar de beide gemeenten toe conform de verdeling van de begroting.
Hierbij zijn alleen de werkbudgetten van ICT achtergebleven in de WM8KTD/BVO-ICT. In
totaal
is
voor
Achtkarspelen
€
20.558.000
overgeheveld
en
voor
Tytsjerksteradiel
€ 21.019.000. Op dat moment bleef nog een bedrag van € 3.601.000 aan werkbudgetten voor ICT achter.
Begrotingswijziging met betrekking tot actualisering van de personeelskosten van de WM8KTD
De (concept)begroting 2025-2028 van de WM8KTD is vanaf april 2024 op basis van de afgesproken bestuurlijke momenten al voor zienswijze voorgelegd aan beide gemeenten en vastgesteld in het AB. Voor de personeelskosten is deze begroting in eerste instantie geactualiseerd op basis van de laatste CAO, de verwachte loonontwikkeling voor 2025 en de doorwerking van de laatst bekende herwaarderingsronde.
Begin mei is voor de personeelskosten een geactualiseerde begroting ontvangen van de PSA. Op
basis hiervan is de begroting van de WM8KTD voor 2025 geactualiseerd op afdelingsniveau. Hiermee creëren we in het kader van na de ontvlechting een zo actueel mogelijk beeld op afdelingsniveau.
Via diverse begrotingswijzigingen met betrekking tot de ontvlechting worden de geactualiseerde bedragen per programma overgeheveld van de WM8KTD naar de beide gemeenten.
De werkbudgetten voor de BVO-ICT blijven achter in de gemeenschappelijke regeling.
Deze begrotingswijziging heeft wel gevolgen voor de bijdragen per programma maar geen gevolgen voor het begrotingssaldo van de beide gemeenten. Binnen de gemeenten maken we hiervoor gebruik van een aantal stelposten in het kader van loon- en prijsontwikkelingen.
Gemeente Tytsjerksteradiel
21
Programmabegroting 2025-2028
Begrotingswijziging met betrekking tot de personeelskosten BVO-ICT
Op basis van het inrichtingsplan BVO-ICT is bepaald dat er 25,67 fte aan formatie binnen de BVO-
ICT beschikbaar komt vanaf 2025. De totale kosten hiervan inclusief overheadkosten en een opslag voor te verwachten meerkosten voor inleen van (nog) niet ingevulde formatie bedraagt in totaal
€ 2.943.000. Per gemeente is hiervoor de bijdrage aan de BVO-ICT € 1.472.000. Zie verder in de bijlage voor de opbouw van deze personeelskosten.
Begrotingswijziging met betrekking tot de PIOFACH-taken
In de begroting voor beide gemeenten zal ook de inzet medewerkers van de gemeenten ten behoeve van PIOFACH-taken voor de BV- ICT worden opgenomen. Hiervoor gelden afspraken die worden vastgelegd
in
de
regeling,
dienstverleningsovereenkomst.
inrichtingsplan
en
een
nog
over
een
te
komen
De PIOFACH-taken voor de BVO-ICT zijn ingeschat op bruto 3,05 fte. Per fte is een gemiddelde loonsom berekend wat neerkomt op 100.000 per fte. Het benodigde budget voor deze taken bedraagt 305.000. Beide gemeenten dragen voor de helft bij aan dit budget.
De inschatting is dat de gemeente Tytsjerksteradiel 1,9 fte verricht aan PIOFACH-taken en de
gemeente Achtkarspelen 1,15 fte. Via de BVO-ICT vindt verrekening met de beide gemeenten plaats. De netto kosten voor beide gemeenten bedragen drie jaar lang € 120.000 per jaar
De werkzaamheden worden op basis van een urenverantwoording aan de BVO-ICT in rekening
gebracht. Jaarlijks wordt als onderdeel van het begrotingsproces van de BVO-ICT geëvalueerd of de ingeschatte formatie van de PIOFACH-taken geactualiseerd moeten worden.
De afspraken over de PIOFACH taken tussen de gemeenten en de BVO-ICT zijn per 1 januari 2025 vastgelegd in een Dienstverleningsovereenkomst.
Begrotingswijziging met betrekking tot de ICT-werkbudgetten
De werkbudgetten voor ICT zijn in de begroting van de BVO-ICT verwerkt op basis van de hierboven vermelde uitgangspunten.
Gemeente Tytsjerksteradiel
22
Programmabegroting 2025-2028
Resumé:
Uiteindelijke leiden bovenstaande begrotingswijzigingen tot het volgende totaalbeeld voor de BVOICT.
Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027
Personeelskosten
2.943.160
2.943.160
2.943.160
ICT kosten
1.967.126
2.154.624
2.222.056
365.000
365.000
365.000
Totale kosten
5.275.286
5.462.784
5.530.216
Bijdrage 8K 50-50
-2.382.643
-2.401.543
-2.401.109
Bijdrage 8K tenzij
-241.588
-314.795
-347.603
Bijdrage TD 50-50
-2.382.643
-2.401.543
-2.401.110
Bijdrage TD tenzij
-268.412
-344.903
-380.394
-5.275.286
-5.462.784
-5.530.216
Kosten Piofach taken
Totale baten
Het effect van deze begrotingswijzigingen is al meegenomen in onze begroting 2025. U ontvangt
voor deze wijzigingen dus geen afzonderlijk raadsvoorstel meer. In de besluitvorming onder punt 2 is dit formeel op de juiste wijze vertaald.
Gemeente Tytsjerksteradiel
23
Programmabegroting 2025-2028
WONEN EN WERKEN Omgevingswet
Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet bracht en
brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze complexe implementatie loopt nog door tot in ieder geval 2032. In dat jaar dient namelijk het tijdelijk deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving omgezet te zijn in één nieuw
omgevingsplan. We ontwikkelen een transitieplan waarin we de benodigde stappen en onderwerpen benoemen, die belangrijk zijn om tot dit integrale omgevingsplan te komen. Ook
richten we ons op het inbedden van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Verder staan de
komende jaren in het teken van doorontwikkeling en het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk.
Daarbij
werken
we
continu
aan
het
optimaliseren
informatievoorzieningen, werkprocessen en dienstverlening.
van
onze
systemen,
Wonen
Vanuit het Rijk wordt er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving.
De
minister
van
Volkshuisvesting
en
Ruimtelijke
ordening,
voorheen
ondergebracht bij Binnenlandse zaken, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. In april 2023 hebben we tezamen met de andere ANNO-gemeenten met het rijk en de provincie een regionale Woondeal afgesloten. Onze Woonvisie loopt hiermee nog goed in de pas. Deze wordt nog 1 jaar verlengd. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de
pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden. De gemeenteraad wordt hierover periodiek bijgepraat. We hebben de lijn voortgezet om oog te blijven houden voor toevoeging van betaalbare huur
en koop en voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden. Hierbij is aandacht voor spreiding over de
gemeente, waarbij we in gesprek zijn met alle dorpen om te bespreken hoe we tot
woningbouwplannen komen die voorzien in de lokale behoefte en de leefbaarheid van het dorp verhogen.
In 2023 is gestart met de voorbereidingen op een woon-zorgvisie, die richtinggevend wordt
voor het programma voor specifieke doelgroepen. In 2024 is deze vastgesteld, waarna er een
uitvoeringsagenda opgesteld gaat worden. Dat willen we parallel laten lopen met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma, dat als opvolger gaat gelden van de Woonvisie en voor 1 januari 2026 vastgesteld moet zijn. Op deze wijze wordt er een gecoördineerd programma opgesteld voor alle doelgroepen.
Budget volkshuisvestingsprogramma
De Wet Versterking Regie Volkshuisvesting (WVRV) heeft als doel de regie en samenwerking
op het gebied van volkshuisvesting te versterken. Deze Wet wordt van kracht om de
uitdagingen op de woningmarkt aan te pakken en ervoor te zorgen dat er voldoende passende en betaalbare woningen beschikbaar zijn voor alle burgers. Het kerninstrument in de Wet is
Gemeente Tytsjerksteradiel
24
Programmabegroting 2025-2028
het Volkshuisvestingsprogramma. In 2026 moeten wij een Volkshuisvestingsprogramma opgesteld hebben die de huidige woonvisie moet gaan vervangen. Duurzaamheid
De komende jaren wordt de uitvoering van onze Duurzaamheidsagenda en de daaraan
gekoppelde Transitievisie Warmte verder geïntensiveerd. Wij hebben hiertoe van het Rijk de benodigde financiële middelen toegekend gekregen, de zogenaamde CDOKE-middelen:
Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Deze middelen mogen
uitsluitend gebruikt worden voor menskracht (eigen of inleen) voor de uitvoering van klimaaten energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van drie jaar (2023-2025).
De speerpunten voor 2025 zijn warmtetransitie, energiearmoede en het Nationaal isolatieprogramma(subsidieregeling isolatie woning). Bedrijventerreinen
In het raadsprogramma heeft de raad aangegeven aan de slag te willen met een nieuw bedrijventerrein voor de gemeente Tytsjerksteradiel.
In april 2023 is de startnotitie door de gemeenteraad vastgesteld voor een verkenning naar een nieuw regionaal bedrijventerrein. In de zomer van 2024 heeft het college de gemeenteraad de uitgewerkte ontwerpvisie voor een nieuw bedrijventerrein aangeboden. De voorkeurslocatie ligt zuidelijk van Quatrebras. Ook zijn er een tweetal terugvalopties aangegeven. De ontwerpvisie is gepubliceerd voor inspraak.
De verwachting is dat in november 2024 de visie met een reactienota zienswijzen ter
besluitvorming wordt voorgelegd aan de raad. Er wordt dan ook een voorstel voor het vervolg (in eerste instantie voor het proces voor verwerving) ingediend met een kostenbegroting. Centrumvisie Burgum
Om het winkelcentrum van Burgum actueel te houden en goed aan te laten sluiten bij alle
maatschappelijke ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, is op 15 september 2022 door de raad de centrumvisie Burgum vastgesteld. De aandachtspunten, verbeterpunten en de
gewenste aanpassingen uit de ‘Centrumvisie Burgum’ zijn samengevat in een geprioriteerde actielijst, welke kan worden gezien als het uitvoeringsprogramma van de centrumvisie. Deze bestaat uit: ·
Verbetering van de Schoolstraat, Passaazje en Markt (actielijn 5 & 6 uit de visie)
·
Verbeteren van de parkeerstructuur in het centrum (actielijnen 6 & 7)
·
Planologisch veiligstellen van winkelfuncties in het kernwinkelgebied (actielijn 1)
Alle actielijnen zijn in uitvoering genomen en worden vertaald in concrete voorstellen en
inrichtingsplannen met een kostenraming. Deze worden (afzonderlijk) in de loop van 2025 besluitvormend aan de raad voorgelegd.
Aanpassing bijdrage versnellingsagenda Noordoost-Fryslân
De Versnellingsagenda is het uitvoeringsprogramma van de Regio Deal Noordoost-Fryslân, die de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en de Gemeente Tytsjerksteradiel
25
Programmabegroting 2025-2028
provincie Fryslân voor de periode 2020-2025 met het Rijk hebben afgesloten. Met dit programma wordt gewerkt aan de sociaal economische structuurversterking van de regio Noordoost-Fryslân. In 2024 is de laatste bijdrage voor de versnellingsagenda Noordoost-
Fryslân gedaan. In 2025 worden naar verwachting de laatste subsidies uit de regeling Versnellingsagenda uitgekeerd. In 2025 en 2026 zullen de laatste werkzaamheden voor de uitvoering van de Versnellingsagenda worden gedaan. Prioritering ruimtelijke ontwikkelingen
Er zijn veel ruimtelijke plannen en ideeën in ontwikkeling. Het gaat vaak om woningbouw. Dit
vraagt om de nodige ambtelijke capaciteit. In de werkmaatschappij was hiervoor vaste formatie van 3,0 fte aan projectleiding beschikbaar en op inhuurbasis 2,5 fte. Op basis van de 50-50 verdeling is dat voor onze gemeente 1,5 fte vaste formatie en 1,25 fte inhuur. Naast
projectleiding wordt er ook voor aanpalende functies tijdelijk extra capaciteit ingehuurd. De
dekking van deze vorm van inhuur vindt plaats vanuit de grondexploitaties dan wel via anterieure overeenkomsten. Deze inhuur wordt gecontinueerd, omdat dit geen nadelige financiële consequenties heeft en de lopende projecten kunnen worden voortgezet.
Naast woningbouw zijn er ook ideeën en wensen over leefbaarheidsprojecten, zoals multifunctionele centra enzovoort. De hiervoor benodigde ambtelijke capaciteit en dekking zijn niet meegenomen in bovenstaande berekening.
Om over voldoende slagkracht te beschikken wordt nog in 2024 op een rij gezet welke
projecten er vanaf 2025 in ontwikkeling en uitvoering zijn, welke capaciteit daarvoor nodig is en welke andere (leefbaarheids)projecten daar bovenop nog gewenst zijn. Er wordt hieraan
een globale extra capaciteitsbehoefte gekoppeld. Er zal een voorstel worden gedaan voor een prioritering, waarmee geschoven kan worden, waarbij dan wel de consequenties voor de
projecten die een lagere prioriteit krijgen moeten worden aangegeven. Indien er meer wensen zijn dan er capaciteit voor beschikbaar is (voor zowel projectleiding als aanverwante
vakgebieden) komen vervolgens de (financiële) gevolgen in beeld die nodig zijn om hieraan
tegemoet te komen. Voor zover die extra behoefte kan worden gedekt uit de grondexploitaties heeft dat geen negatief effect op het begrotingssaldo. In het andere geval moet hierop een integrale afweging worden gemaakt: herprioriteren op financiën dan wel op de inhoud. Propositie aanvraag Regio Deal 2.0
De ANNO-gemeenten hebben besloten om samen een propositie voor te bereiden om kans te maken op een bijdrage uit 6e (en laatste) tranche van de Regio Deals. Voor de 6e tranche is voor heel Nederland in totaal 244,3 miljoen euro beschikbaar. Doel van de Regio Deals is het verbeteren van de zogeheten brede welvaart; de kwaliteit van leven, wonen, werken van
inwoners en ondernemers, nu en in de toekomst. De ANNO-gemeenten zien de Regio Deal 2.0 als een kans om de gemeenschappelijke opgaven te realiseren. Met de gelden uit de Regio Deal is het streven om een stap te zetten om van de ANNO-regio een Topregio te maken met
als inhoudelijke thema’s Noflik Wenje, Ferbining en Undernimmend. De Regio Deal 2.0 zal qua structuur aansluiten op de structuur van ANNO en wordt aangevraagd vanuit bestaande budgetten. Er komt geen nieuw geld te pas aan de co-financiering vanuit de regio. Wel kan het zijn dat er extra personele capaciteit nodig is om uitvoering aan de regiodeal te kunnen geven.
Gemeente Tytsjerksteradiel
26
Programmabegroting 2025-2028
SAMENLEVING Jeugd
Hervormingsagenda Jeugd
Het rijk hoopt met de hervormingsagenda Jeugd lastenverlichting te realiseren waardoor gemeenten minder middelen toebedeeld krijgen. In Friesland zijn wij al met een aantal onderwerpen uit de hervormingsagenda bezig, waaronder de regiovisie en gezamenlijke inkoop, maar tot nu toe zien wij de lastenverlichting niet terug. Wij zien, gelijk aan de landelijke trend, op dit moment een stijging in de uitgaven.
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
In opdracht van de VNG en de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid,
Welzijn en Sport is “Het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming” opgesteld. Het doel is om het gezin samen met professionele ondersteuning te laten werken aan het verbeteren
van de thuissituatie. De gemeenten behouden de huidige verantwoordelijkheden in de zorg
en ondersteuning aan inwoner. Op dit moment is nog niet duidelijk of de aansturing, centraal, decentraal of lokaal wordt. Dit zal mogelijk in 2025 bekend worden.
Inkoop Jeugdzorg
De contracten voor de specialistische jeugdhulp zijn op 1 januari 2024 ingegaan. Tijdens de
implementatie zijn er veel vragen ontstaan die een nader onderzoek vragen. Een onafhankelijk bureau verricht dit onderzoek. De gevolgen hiervan zijn nog niet inzichtelijk. Het administratief verzorgen van de nieuwe inkoop doet een groot beroep op onze personele inzet. Dat ziet onder meer op inzet van beleid, inkoop, kwaliteit, maar ook back-office en de financieel adviseurs. Wmo
Het doel van de Wet maatschappelijke ondersteuning is om onze (kwetsbare) inwoners ondersteuning te bieden waarmee ze zo lang mogelijk prettig en verantwoord zelfstandig kunnen (blijven) wonen en met de” Mienskip” mee kunnen blijven doen.
Voor 2026 staat (her)invoering van het abonnementstarief gepland en mogelijk de
doordecentralisatie van Beschermd Wonen. Dit betekent dat in de loop van 2025 de verordening zal moeten worden aangepast en dat er een begin moet worden gemaakt met een nieuwe inkoop.
De landelijke en lokale demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en de arbeidsmarkt ontwikkelingen in de zorg, waar sprake is van een tekort aan mensen, vraagt om een goede
samenwerking tussen het sociale- en het zorgdomein. Veel ouderen wonen nu in deels
ongeschikte woningen en/of woonomgeving waardoor het moeilijk is om meer intensieve zorg in te zetten. Het aantal verpleeghuisplekken neemt niet toe. Daarom zal er meer zorg bij de mensen thuis geleverd (moeten) worden. Dit vraagt om een integrale aanpak voor de woon-
zorg opgave om samen met de verschillende betrokken partijen een ontwikkelrichting voor de komende jaren te gaan bepalen.
Gemeente Tytsjerksteradiel
27
Programmabegroting 2025-2028
In Friesland wordt het landelijk gesloten Integrale Zorg Akkoord (FrIZA) door de
zorgverzekeraar, zorgorganisaties en de gemeenten gezamenlijk uitgewerkt aan de hand van de vier opgaven: Kansrijk opgroeien en gezond leven, Gezond ouder worden, Mentale
gezondheid en veerkracht en Toekomstbestendige medisch specialistische zorg (MSZ). De
Wmo is bij de eerste drie opgaven betrokken, zoals 18-/18+, valpreventie en suïcide preventie en het inrichten van laagdrempelige steunpunten voor mentale gezondheid. Onderwijs Binnen
het
programma
onderwijs
worden
de
wettelijke
verplichtingen
zoals
de
onderwijshuisvesting, leerplicht, leerlingenvervoer en onderwijs-kansenbeleid uitgevoerd. We
zetten steeds meer in op preventie en het versterken van de verbinding tussen onderwijs en
zorg. Het onderwijs-kansenbeleid gaat voort op de ingeslagen weg. De huidige beleidsperiode met de bijbehorende rijksmiddelen (GOAB) loopt tot en met 2026. De gemeentelijke speerpunten
blijven
gericht
op
de
Voor-
en
Vroegschoolse
Educatie,
de
aanpak
Laaggeletterdheid en ontwikkeling van de verbinding tussen Onderwijs en Zorg in en rond de school.
In 2025 wordt een integraal huisvestingsplan (IHP) opgesteld in overleg met de
schoolbesturen. Het IHP geeft een actuele weergave van de huisvesting van scholen en een toekomstbeeld.
Participatie (incl. Armoede)
Iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet. De wet moet ervoor zorgen dat meer mensen werk vinden, ook mensen met een arbeidsbeperking.
Het jaar 2025 zal in het teken staan van een groot aantal wijzigingen van de Participatiewet,
die onder de noemer “Participatiewet in Balans” een eigen leven zullen gaan leiden. Deze wijzigingen moeten de Participatiewet weer terugbrengen naar een wet die doet waarvoor hij
ooit is vastgesteld: Het geven van een garantie voor een toereikend en voorspelbaar bestaansminimum, het bestrijden van armoede en de hantering van de menselijke maat in de dienstverlening, waarbij dit laatste ook moet doorklinken in de controle op naleving.
Het aantal uitkeringen dat de gemeente verstrekt daalt al enige tijd, vooral als gevolg van hoge werkgelegenheid en grote personeelskrapte. Desondanks houdt de gemeente de zorg voor