02a - Bijlage bij opdracht informateur - Verkiezingsprogramma's 2022 gegroepeerd naar programma's

Vergelijking verkiezingsprogramma’s Tytsjerksteradiel 2022

PARTIJ

Programma's

Bestuur en ondersteuning

Bestuur (raad) Burgers en politiek verbonden De gemeenteraad moet ook onderling meer samen gaan werken. Het CDA pleit voor een door zoveel mogelijk partijen gesteunde agenda met de belangrijkste onderwerpen. De raad kijkt naar het grotere geheel en vertrouwt voor de lokale invulling op de burgers in onze dorpen en verenigingen met professionele ondersteuning van de gemeente. Dit verbindt burgers en politiek en maakt het duidelijker voor onze burgers.

Bestuur (raad) De FNP is fan betinken dat it beslissingsfoech lizze moat by de demokratyske oerheid fan de lytste ienheid dy't dat hantearje kin, nammentlik it gemeentebestjoer  By útstellen dy't grutte bestjoerlike konsekwinsjes hawwe, moat de befolking perfoarst yn 't foar rieplachte wurde.  It ferminderjen fan besteande regeldruk moat in basishâlding fan it gemeentebestjoer wêze en kin stal krije troch by nije regeljouwing de 'âlde' regels te skrassen. Bestuur (college)

Bestuur (raad) Geen coalitieprogramma, maar het streven naar een raadsprogramma. Daarvoor is niet een deel van de raad, maar zijn alle fracties nodig om het beleidsplan in elkaar te zetten. Het doel blijft bestuurlijke vernieuwing

Fractie De PvdA en GroenLinks in Tytsjerksteradiel gaan de al bestaande samenwerking intensiveren. In de raadsperiode 2022-2026 zal de samenwerking verder worden uitgewerkt. Te denken valt hierbij aan gezamenlijke fractievergaderingen en gedeeld woordvoerderschap over punten waarover beide partijen het eens zijn. Ook zal dan onderzocht worden of beide partijen op termijn onder éen naam kunnen gaan opereren. Bestuur (raad en college): Wij willen samen met de raad komen tot een statuut waarin raad en college vastleggen hoe zij samenwerken en hoe bestuurders verantwoording afleggen. Bestuur (raad) Na de verkiezingen vindt er een openbaar debat over de verkiezingsuitslag plaats waarna door de raad een verkenner/informateur, met minimaal 2/3 steun van de raad, wordt aangewezen. De traditie dat de grootste partij deze aanwijst, wordt losgelaten. Voor de periode 2022-2026 maken we geen collegeprogramma maar een breed gedragen raadsprogramma waarna het college in een uitvoeringsplan aangeeft hoe zij dit programma gaat uitvoeren.

Bestuur (raad) - Wij sluiten geen enkele politieke partij uit om mee samen te werken - Wij werken graag samen met alle politieke partijen binnen onze gemeente - De kennis van ieder afzonderlijk raadslid moet serieus worden genomen om de gemeente vooruit te helpen - Wij willen dat de leden van de Gemeenteraad het College van B&W duidelijke kaders meegeeft. Ook vinden wij dat de Gemeenteraad het College van B&W goed controleert. Bestuur (college) - Wij willen dat wethouders worden benoemd, die beschikken over kennis van zaken binnen openbaar bestuur en die beschikken over strategisch inzicht binnen de door hun toebedeelde portefeuilles - Wij willen dat wethouders op correcte wijze omgaan met alle inwoners, ondernemers en raadsleden. - Wij verwachten dat het College van B&W kwaliteit levert qua uitvoering en goede raadsvoorstellen stuurt richting de raad. - Wij willen dat het College van B&W alle financiële transacties uitvoert in het belang van de gemeente en haar inwoners. - Van het College van B&W wordt verwacht dat zij zonder omwegen

Bestuur/raad en college

Bestuur

De ChristenUnie zet in haar werk in de gemeenteraad in op luisteren en samenwerken. Het wel of niet deelnemen in een coalitie is daarbij niet doorslaggevend. Het innemen van standpunten in de raad wordt primair bepaald door de uitgangspunten van de partij, die o.a. zijn vastgelegd in ons verkiezingsprogramma

Dat betekent voor ons dat de inwoners van Tytsjerksteradiel meedenken bij de inrichting van hun eigen gemeenschap en woonomgeving en maximaal invloed hebben op de besluitvorming hierover. Onze uitgangspunten daarbij zijn, dat: • de informatie van de gemeente naar de inwoners open, transparant en volledig is. • de communicatie tussen gemeente, raad, organisaties en burgers verbetert en effectief is. • inwoners zich kunnen herkennen in politieke beslissingen, waarbij ze voldoende kennis kunnen nemen van de onderliggende argumenten, of ze het er mee eens zijn of niet en er ruimte is om een mening te vormen en te geven. • overleg altijd met aandacht en respect voor de waarden van de andere partij is Bestuur/raad/college D66 spreekt het college aan op goede informatie aan de burger en actieve openbaarmaking van besluiten

PARTIJ

Het college verwerft voor elk raadsvoorstel een zo groot mogelijke raadsmeerderheid. Bestuur (regionale samenwerking): - Wij willen een gemeente die vitaal blijft, door samenwerking in regionale verbanden.

Bestuur (reg. samenwerking)  Dêrneist hat de FNP ek each foar de kânsen dy't gearwurking mei oare gemeenten opsmite kin en wol de goede kontakten mei it provinsjebestjoer behâlde.  Boppegemeentlike taken bygelyks by mienskiplike regelingen - moatte helder, trochsichtich en beynfloedber wêze

Bestuur (reg. samenwerking) - Wij willen dat burgemeester en wethouders flink scherp zijn op gemeenschappelijke regelingen qua uitdijende hoeveelheid taken en kosten. Iedere euro kunnen wij immers maar één keer uitgeven.

Dienstverlening Tytsjerksteradiel was in 2019 de ‘MKB-vriendelijkste gemeente’. De PvdA wil dat onze gemeente vanaf 2023 ook de meest dienstbare gemeente wordt. Niet alleen met mond en schrift beleden maar ook “gevoeld” door de burgers.

Dienstverlening:  De eigenheid fan ús gemeente wolle wy útdrukke troch de ekstinsje .frl op it eigen webstek en yn it e-postferkear te brûken.  It aktyf brûken fan begryplik Frysk, mûnling en skriftlik, moat wizânsje wêze.

We onderzoeken daarom of in Multi Functionele Centra (MFC) of dorpshuizen een servicepunt van de afdeling burgerzaken kan worden gehuisvest.

Participatie: Actief deelnemen aan de mienskip Het CDA ziet actieve deelname niet als een plicht, maar vraagt de overheid wel burgers hiervoor de ruimte te geven en hen hierin te ondersteunen. Wij moedigen vooral ook jongeren aan actief deel te nemen aan onze gemeenschap. Om bij te dragen en ervaring op te doen. Iets waar zij zelf later ook voordeel van kunnen hebben. Vertrouwen en loslaten Het CDA wil verbinden, vertrouwen geven en daarna loslaten. De gemeenteraad moet hierover overleggen met dorpsbelangen en verenigingen en samen afspreken wat er kan. In deze afspraken zit voldoende ruimte voor initiatieven en

Participatie  Mei gearspraak/partisipaasje as útgongspunt betsjut dit dat it oerlis - it praten mei en it harkjen nei de boargers - mei de mienskip de basis is foar de plannerij en beslútfoarming.  De rol fan 'e ferienings foar doarpsbelangen mei harren doarpsfyzjes binne hjir wichtich yn; mar ek oare belangegroepen moatte partisipearje kinne.

Organisatie

op een uiterst transparante wijze alle informatie verstrekken over bedoelde onderwerpen.

Participatie: Burgerinitiatieven steunen en faciliteren. De huidige maatschappij vraagt overheden responsief en participatief te zijn en samen te werken met de actieve samenleving. Overheden zullen steeds meer van ‘buiten naar binnen’ moeten werken Extra gemeentelijke loketten in de gemeente die 2 à 3 dagdelen open zijn en waar bewoners terecht kunnen voor eenvoudige administratieve zaken en vragen

Participatie: Met de invoering van de Omgevingswet in 2022 wordt participatie en overleg met betrokkenen nog meer de standaard: de samenleving zal meer betrokken raken bij de ontwikkeling van haar omgeving/dorp.Wij stimuleren dat burgerinitiatieven maximaal worden bevorderden beter begeleid.

Dienstverlening: - Wij zijn van mening dat de Gemeenteraad, het College van B&W en de ambtenaren er zijn voor de inwoners. Niet andersom. - Wij willen dat de overheid weer een menselijk gezicht krijgt. De Gemeente Tytsjerksteradiel dient haar steentje hieraan bij te dragen. - Wij willen dat de openingstijden, bereikbaarheid en dienstverlening nog beter worden afgestemd op de inwoners. - Wij willen richting inwoners, verenigingen, Dorpsbelangen en ondernemers een duidelijke werkwijze communiceren participatie - Inwoners, verenigingen, Dorpsbelangen en ondernemers hebben vaak goede ideeën. Het zijn vaak ideeën, waarvan een veel van onze inwoners profijt van kunnen ondervinden. Toch is de zoektocht binnen de gemeente veelal moeilijk om iets van de grond te krijgen. Van de andere kant kan de gemeente ook niet alles bekostigen. Er moeten heldere keuzes worden gemaakt Organisatie - Wij verwachten dat wethouders samen met de gemeentesecretaris de bedrijfsvoering op efficiënte wijze inrichten en dat “fergrieming” snel wordt weggesneden. - Wij willen de afdeling Ruimtelijke Ordening op orde brengen. - Wij willen het grote verloop van medewerkers een halt toeroepen - Wij willen kundige medewerkers

dienstverlening participatie/dienstverlening Met een versimpelteam zorgen we voor heldere begrijpelijke regels en procedures. - We hebben een regelarm beleid Solidariteit komt van twee kanten. Dit betekent dat er rechten zijn maar ook plichten. De gemeente staat daarin dicht bij haar inwoners en helpt bij het herstellen van een fout. De mens centraal, niet het systeem. Het gaat om de menselijke maat.

de zichtbaarheid van de gemeente wordt groter, door dienstverlening in de dorpen aan te bieden.

Participatie Nadruk op zelfredzaamheid in plaats van afhankelijkheid van de overheid.

Organisatie Hervorming en verkleining van de ambtelijke organisatie.

PARTIJ

plannen, waarbij de gemeente ondersteunt.

met de juiste achtergrond op sleutelposities.

- Wij willen een gemeente als netwerkorganisatie, samenwerkend met maatschappelijke organisaties. Wij betrekken jongeren meer bij de gemeente. -Wij willen inwoners meer betrekken bij besluitvorming, bijvoorbeeld door te experimenteren met bestuurlijke vernieuwing. - Wij willen een heldere en transparante communicatie door de gemeente. Samenwerking met Achtkarspelen Het CDA is blij met dit extra geld. Uiteraard moet de gemeenteraad blijven controleren of deze middelen doelmatig worden besteed. En of dit op de best mogelijke manier gebeurt. Voor deze efficiëntie en effectiviteit is de samenwerking met buurgemeente Achtkarspelen belangrijk. Zo worden taken verdeeld en kosten gedeeld. Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder. Samen bouwen aan onze toekomst.

Veiligheid

Zelfstandigheid/WM8KTD  Us gemeente hat genôch bestjoerskrêft en kin dus selsstannich bliuwe; der is wol in gearwurking mei buorgemeente Achtkarspelen; dy gearwurking hat as útgongspunt dat it belied by de gemeente sels bliuwt en dat de beliedsútfiering, as dat foardiel opsmyt, mienskiplik plakfine kin.

Zelfstandigheid/WM8KTD De samenwerking tussen beide gemeentes versterken en toewerken naar een fusie. Dit is in het belang van de burgers en ambtenaren. Een gemeente met 1 werkgever geeft duidelijkheid, stabiliteit en een duurzamer systeem

Veiligheid Een zichtbare dorps- of wijkagent die in de wijken en dorpen van onze gemeente praat, optreedt als dit nodig is, handhaaft, (preventief) beveiligt, helpt, verbindt en niet etnisch profileert

Zelfstandigheid/WM8KTD De samenwerking met de gemeente Achtkarspelen in de vorm van de werkmaatschappij 8KTD is in 2021 door bureau Berenschot geëvalueerd en blijkt niet erg succesvol. Niet voor de inwoners, niet voor de medewerkers en ook voor de raad is het niet transparanten ondemocratisch. In de komende raadsperiode wordt daarom serieus onderzocht hoe deze samenwerking kan doorgroeien richting bestuurlijke fusie. Daarbij worden de burgers van onze gemeente actief betrokken. Essentieel is verder hoe de afstand tussen burger en bestuur zoveel mogelijk kan worden verkleind. De PvdA staat voor veilige dorpen in een veilig Tytsjerksteradiel. Daarvoor is samenwerking met onder meer woningbouwcorporaties, welzijnsen zorginstellingen, hulpdiensten, burgers en bedrijven essentieel. Wanneer het om veiligheid gaat wil de PvdA preventie waar dat kan en ingrijpen waar het moet. We staan pal voor de veiligheid van onze bestuurders en volksvertegenwoordigers.

Zelfstandigheid/WM8KTD: - Wij willen een goede afweging maken over het ontvlechten van de werkmaatschappij WM8KTD, fuseren met een andere gemeente of zelfstandig verder gaan. De VVD staat open voor alle opties, waarbij wij ons telkens afvragen “In welke vorm krijgen onze inwoners en ondernemers de beste dienstverlening voor een goede prijs?”

politie - Wij willen dat de politie met een laagdrempelige aanspreekbaarheid aanwezig is in alle dorpen. Een dagelijkse patrouille te voet of per fiets is gewenst. - Wij willen de politie op incidentele wijze een rol geven in het (basis)onderwijs. Brandweer: - Wij willen dat de brandweerkorpsen in Gytsjerk en Burgum volop de beschikking houden over goed materieel. Veiligheidsregio: - Wij willen dat de Veiligheidsregio Fryslân, die de brandweerkorpsen aanstuurt,

Zelfstandigheid 8ktd Wij zien de samenwerking zich dan ook doorontwikkelen tot een fusie. Hoe dat precies er uit komt te zien en wanneer dat zien wij het liefst natuurlijk gebeuren zonder gedwongen herindeling. Want als we willen dat het slaagt zal daar een groot draagvlak voor moeten zijn.

Samenwerking 8ktd D66 is voorstander van samenwerking over de gemeentegrenzen heen • mits er goede en controleerbare afspraken zijn en de democratische bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de gemeente niet worden uitgehold. • samenwerking heeft de voorkeur als er sprake is van schaalvoordelen of als expertise gedeeld kan worden

PARTIJ

Verkeer en vervoer

Economie

.

Welzijn en welvaart in balans Het CDA staat voor een economie waarin groei geen doel meer is, maar een middel. Waarin mensen zich kunnen ontwikkelen, (familie)bedrijven alle ruimte krijgen en de aandeelhouder niet het belangrijkst is. De CDAuitgangspunten zijn terug te zien bij de lokale ondernemers, die staan voor menselijke

 Gjin grutte frachtskippen (klasse Va) nei en fan Drachten troch Earnewâld.  De gemeente stiet noed foar de ferkearsfeiligens. As soks spilet op provinsjale diken yn ús gemeente dan moat de gemeente by it provinsjebestjoer oanstean op it nimmen fan maatregels.  It besteande fytspadenet moat goed en deeglik ûnderhâlden wurde.  Foar de feiligens foar de fytsers moatte op bepaalde trajekten, neffens rjochtlinen CROW fytspaden oanlein wurde.  Der moat yn ús gemeente omtinken jûn wurde oan agrarysk relatearre ferkear. By skea oan diken moat it útgongspunt wêze dat de fernieler betellet.  De FNP stipet it provinsjale plan om ta in kwaliteitsnetwurk foar it lânbouferkear te kommen.  Der moat belied komme foar genôch parkeargelegenheid yn nij oan te lizzen of te renovearjen wenwiken, mei dêrby omtinken foar in te grutte ferstienning fan it wengebiet.  Oan de opset en útfiering fan in takomstbestindige en feilige digitale ynfrastruktuer sil de FNP fan herten meiwurkje.  De oanlis fan in akwadukt yn it PM-kanaal tusken Skûlenboarch en Koatstertille kin de feilichheid fan it farferkear, dat al mar frekwinter wurdt en mei hieltyd gruttere skippen plakfynt, op de rûte De Lemmer - Delfsyl fergrutsje  De âlde bedriuwe- en yndustryterreinen moatte as earste opwurdearre wurde foarôfgeande oan it opsetten fan nije.  Wêr nedich moatte lytsskalige bedriuwsterreinen opset wurde kinne.

De mooglikheid fan wenjen op sokke terreinen slút de FNP net út.  It kreëarjen fan sammelgebouwen is tige wichtich

Het stimuleren van elektrische deelauto’s

Verkeersveiligheid blijft een belangrijk thema.

Fors inzetten op uitbreiding van openbare laadpunten voor elektrische auto’s. Boven elk laadpunt een zonnedak

- In het verkeer streven we naar een meer gelijkwaardige behandeling van de verschillende verkeersdeelnemers en waarderen de dominante aandacht voor de automobilist af. Bij de PvdA is extra aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers, met name voor voetgangers en fietsers. - We ondersteunen initiatieven die bijdragen aan duurzaam woon-werkverkeer zoals het fietssnelwegen net.

Het versneld oppakken van de inrichting van 30 kilometerzones die nog niet duurzaam veilig zijn gemaakt, zodat auto’s minder hard rijden en deze gebieden ook daadwerkelijk veiliger worden Aanleg van goede fietsstallingen bij de opstapplaatsen voor het openbaar vervoer

dient te werken zonder “fergrieming”. - Wij willen onze burgemeester, die de gemeente vertegenwoordigt in het Algemeen Bestuur van de Veiligheidsregio Fryslân, op pad sturen met duidelijke opdrachten. - Wij willen een meerjarig onderhoudsplan infrastructuur met een hoger budget. - Mensen, die niet in het bezit zijn van een eigen auto, moeten snel en efficiënt gebruik kunnen maken van laagdrempelig vervoer. Daar waar het regionaal aanbod onvoldoende is, werken we actief mee aan initiatieven vanuit de dorpen (zoals Burgum Mobyl).

Ruimte creëren en regelgeving aanpassen om nieuwe initiatieven en bedrijven op een locatie mogelijk te maken  Koop lokaal bij boeren, bedrijven en winkels

- De bedrijfslocatie Quatrebras wordt in de komende periode ontwikkeld. Het gaat ons daarbij om zowel een goede landschappelijke inpassing als het creëren van werkgelegenheid. - In alle dorpen zoeken we naar kleinschalige bedrijfslocaties voor starters en doorstarters. - Om zowel winkeliers als publiek te faciliteren zetten we in op de verbetering van de

Voldoende bankjes, zodat ook mensen die minder goed ter been zijn, geregeld kunnen rusten of elkaar ontmoeten. Fietsen is gezond en zorgt er voor dat de auto blijft staan. Als forenzengemeente is het daarom van belang dat er goede fietsverbindingen zijn met de werkkernen in de regio. De ChristenUnie wil zich zetten in voor meer oplaadpunten voor elektrische fietsen en watertappunten. We maken zowel voor recreatie als forensenverkeer het gebruik van de fiets aantrekkelijker Tytsjerksteradiel kiest ervoor om in het buitengebied verlichting zoveel mogelijk te beperken. Op die manier rekening wordt gehouden met de flora en fauna in onze gemeente. Als dat onveilige situaties oplevert zoekt de gemeente in overleg met betrokkenen en dorpsbelangen zoeken naar een veilige oplossing.

Het uitbreiden en verbeteren van ons fietspadennetwerk

Het efficiënter gebruiken van bestaande bedrijventerreinen: zo weinig mogelijk nieuwbouw, maar het liefst verbouw en herbestemming

Barrières voor voetgangers moeten verdwijnen, vooral bij basisscholen, winkelcentra, en zorgvoorzieningen. -

- Wij willen dat bij de meeste dorpen mogelijkheden aanwezig zijn voor wonen en werken. - Wij willen dat er bij de meeste dorpen naar schaalgrootte ruimte komt voor ondernemingen, die zich hier willen vestigen. De nadruk komt hierbij te liggen op Quatrebras vanwege de perfecte ligging naast de Centrale As en de prima toegangswegen naar omliggende gemeenten.

De gemeente stimuleert het bedrijfsleven om zich samen met het onderwijs actief in te zetten voor een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. De gemeente stimuleert vestigingsbeleid voor bedrijven waarvan de werkgelegenheid aansluit bij de regionale behoefte.

De gemeente is regisseur van een goed op elkaar aansluitend OV, waardoor de gemeente goed bereikbaar blijft voor de inwoners met behoud van de leefbaarheid en een mooie omgeving. • De gemeente zet in op een goed, obstakel-vrij en aansluitend fietspadennet, om woonwerkverkeer en andere verplaatsingen op de fiets te stimuleren. • fietspaden en wegen worden gecheckt op veiligheid en verbeterd waar dat nodig is, zeker bij scholen en andere kwetsbare punten.

D66 wil de economische ontwikkeling stimuleren Dit wil D66 bereiken door ruimte te geven aan startende en bestaande bedrijven, binnen kaders van duurzaamheid en goede ruimtelijke afweging. En een goed ondernemersklimaat met een diversiteit aan banen te creëren.

Het MKB moet een topprioriteit zijn voor de gemeente Bedrijvigheid is leefbaarheid. De gemeente is dienstbaar aan onze inwoners en bedrijven, niet andersom. Wij stimuleren kleinschalige bedrijven terreinen. De mensen in de werkkleding met de smerige handen krijgen weer de waardering die ze verdienen.

PARTIJ

waarde, solidariteit, duurzaamheid, rechtvaardigheid en betrokkenheid. Die ondernemers gaan voor de balans tussen welzijn en welvaart en de balans tussen economie en ecologie. Zij gaan voor de lange termijn. En daarin kunnen zij volop rekenen op de betrokkenheid en steun van het CDA. Ondernemers ondersteunen Tytsjerksteradiel is een zeer MKB-vriendelijke gemeente. Het CDA vindt dat onze ondernemers in de nasleep van de coronapandemie en in de opbouw daarna moeten kunnen rekenen op de inzet en ondersteuning van de gemeente. Bijvoorbeeld door goed te luisteren, proactief te handelen, een snelle besluitvorming en actieve samenwerking. Onze ondernemers mogen rekenen op een gemeente die het voortouw neemt. Hen steunt en inspireert met een lange termijnvisie op wat voor gemeente Tytsjerksteradiel wil zijn. Ruimte voor het MKB Het CDA wil dat onze gemeente zich richt op het MKB. Op een breed en aantrekkelijk winkelaanbod, ruimte en ondersteuning voor start ups en ondernemende jongeren, zorginstellingen, toerisme en recreatie en inclusieve landbouw. Het CDA wil geen uitbreiding of vestiging van bedrijven die ongewenst belastend zijn voor de natuur of het welzijn van onze burgers. Ruimte voor bedrijvigheid Onze ondernemers hebben ruimte nodig om te kunnen ondernemen. Het CDA wil dat de gemeente initiatief neemt voor het versterken van onze winkelcentra en regiofunctie.

Bedrijventerreinen met voldoende ruimte zijn van belang om onze ondernemers een geschikte plaats te bieden en, wanneer nodig, te kunnen

foar begjinnende ûndernimmers en moat stimulearre wurde en dat kin, sa mooglik, ek yn leechsteande bedriuwspânen.  By útwreiding fan it bedriuweterrein Skûlenboarch/Westkern moatte demooglikheden foar wetterbûne bedriuwen fergrutte wurde omdat it oan in Va-farrûte leit. In goede gearwurking mei Achtkarspelen is hjir beskiedend en in goed lykwicht tusken bouwerij en lânskipsbehâld needsaaklik.  By ferlet kin ek it bedriuweterrein Garyp-Noard ûntwikkele wurde.  It gemeentlik ynkeap- en oanbestegingsbelied moat goed omtinken jaan oan lokale en provinsjale ûndernimmingen.  Frijkommende pleatsen yn it bûtengebiet kinne as bedriuwsgebou brûkt wurde foar nije lytsskalige en skjinne bedriuwen, as de ynfrastruktuer it talit.  Karakteristike pânen moatte hoede en noede wurde. Dêrmei wurdt wurkgelegenheid mooglik makke, it oansjoch ferbettere en it wengenot ferhege.

Het inzetten op een circulaire economie en het optimaliseren van hergebruik van goederen en natuurlijke bronnen Een gemeente waar iedereen de kans krijgt om een kwalitatief bestaan op te bouwen. Waar werk (betaald en onbetaald) en zorg eerlijk verdeeld worden, gedacht kan worden aan een experiment met basisinkomen Meer ondersteuning voor startende of kleine ondernemingen, zzp’ers en kunstenaars door het beschikbaar stellen van (gemeentelijke) lege panden tegen lage huur Het nadenken over een (nabije!) toekomst met toenemende robotisering en digitalisering en dit zien als kans

verblijfskwaliteit van winkelgebieden. We zijn voorstander van innovatieve voorzieningen (bijvoorbeeld snellaadstations voor elektrische auto’s) die het winkelgebied extra aantrekkelijk kunnen maken.

- Wij willen de dienstverlening aan het MKB versterken, zodat een ondernemer kan ondernemen. De Gemeente Tytsjerksteradiel heeft hier een faciliterende rol qua vergunningen, contacten en het bieden van mogelijkheden. - Wij blijven ons inzetten voor minder regels voor ondernemers. - Wij willen de lokale lasten en leges van vergunningen laag houden en niet sterker laten stijgen dan het inflatiepercentage

Daarom zijn wij als ChristenUnie niet alleen voor een circulaire economie maar voor een volledig circulaire samenleving. Dit vraagt om ambitieuze doelstellingen en een realistische aanpak aangaande het niet gebruiken, minder gebruiken, hergebruiken, terugwinnen en composteren van materialen en grondstoffen. Het nieuwe afvalplan van Leeuwarden is hierbij een eerste aanzet. Circulair Fryslân kan nauw betrokken worden bij het versterken van de circulaire samenleving in Tytsjerksteradiel. Meer inzetten in onze gemeente op werk voor de toekomst, dus niet alleen kijken naar de huidige bedrijven maar kijk ook naar toekomst van werk, nieuwe banen en plaats voor starters en zzp’ers in samenwerkingsconcepten waar gemeente faciliterende rol kan hebben. Ondernemerschap stimuleren, ook met aanjaagsubsidies en als “launching customer” voor nieuwe bedrijven of nieuwe concepten van bestaande bedrijven. Tytsjerksteradiel zet zich in voor goede samenwerking tussen de gemeente en de provincie en omliggende gemeenten als het gaat om het aantrekken van werkgelegenheid. De gemeente Tytsjerksteradiel stelt zich op als partner voor ondernemers. De gemeente moet goede voorwaarden scheppen, en lokaal en regionaal en maatschappelijk verantwoord ondernemerschap stimuleren. Gemeentelijke inkoop doen we in Tytsjerksteradiel zoveel mogelijk lokaal of regionaal.

(MKB vriendelijk aanbesteden) Bevorderen van innovatie in het MKB. Toekomstbestendige (familie) bedrijven moeten voortdurend doorontwikkelen. De gemeente ondersteunt daarin, bijvoorbeeld via (het stimuleren van onderlinge) kennisdeling/kenniskringen. Ondersteuning van starters en doorgroeiers. Succesvolle ondernemingen zijn allemaal ooit

PARTIJ

laten groeien. Dit vraagt ook om bedrijventerreinen voor wonen en werken. Door het verplaatsen van bedrijven uit de dorpskernen naar bedrijventerreinen komt er ruimte voor nieuwbouw in die kernen. Het één versterkt zo het ander. Samen bouwen aan een ondernemende toekomst. - Wij zoeken aansluiting op de Lelylijn. - Wij willen meer laadpunten in onze winkelcentra. - Waar mogelijk stimuleren wij lokale ondernemers bij aanbestedingen. - Wij willen een overleg platform rondom onze dorpen tussen ondernemers, winkeliers, verenigingen en dorpsbelang initiëren.

klein begonnen. Het is belangrijk dat de lokale overheid starters op de arbeidsmarkt ondersteunt met goede werkplekken, waar afstemming, kruisbestuiving en ondersteuning kan plaatsvinden. De ChristenUnie in Tytsjerksteradiel wil dat de lokale overheid investeert in goede infrastructuur en betere bereikbaarheid. Ook digitaal. Sociale ondernemers krijgen een grotere kans bij aanbestedingen en overheidsinkoop; Bij alle aanbestedingen is social return een voorwaarde.

Landbouw

Landbouw

Betere balans en eerlijke prijzen Het CDA vindt dat er een betere balans moet komen tussen winst en waarde. Er moet ruimte blijven voor de productie voor regionale en (inter)nationale markten. Maar duurzaamheid, dierenwelzijn en het boereninkomen moeten wel in balans zijn. Een balans tussen ecologie en economie. De samenleving moet de boer meer gaan zien als deel van onze leefomgeving. Als een ondernemer die invulling geeft aan het landschap, waarin inwoners en toeristen ook kunnen recreëren, en daar een afgestemde beloning of compensatie voor ontvangt. Burgers moeten een eerlijke prijs betalen voor de mooie producten van die boeren, en hen zo kans bieden een eerlijk inkomen te verdienen. Boeren moet streven naar een toekomstbestendige landbouw met een kringloopbenadering van de activiteiten op zijn akkers en weiden. Intensieve en extensieve landbouw kunnen wat ons betreft onder voorwaarden naast elkaar bestaan. Al wil het CDA geen uitbreiding of vestiging van

landbouw naast natuur accepteren als een bedrijfstak die in Friesland thuishoort. • landelijke problematiek niet één op één door-vertalen naar de regio: lokaal maatwerk. • ruimte geven aan bestaande bedrijven met een gezonde en milieubewuste bedrijfsvoering. • ontwikkelingen op gebied van biologische landbouw faciliteren. • inzetten op een leefbaar platteland, waar naast landbouw, ruimte is voor nevenactiviteiten als horeca (bijv. B&B) en ‘kamperen bij de boer’, verkoop van eigen producten en zorgactiviteiten.

Landbouw Handen af van onze boeren ! Voedselzekerheid is niet vanzelfsprekend. Om niet verder afhankelijk te worden van voedsel uit het buitenland mag onze landbouw niet krimpen.

PARTIJ

bedrijven die ongewenst belastend zijn voor de natuur of het welzijn van onze burgers. Steun aan innovatie Boeren bewerken het land al eeuwen. Vroeger lag de nadruk op hergebruik van afval. Organisch afval werd in de agrarische keten gebruikt. Nu is dat vaak vervangen door dierlijke mest en kunstmest. Een overdaad aan regels maakt het onze agrariërs lastig. Het CDA wil graag meedenken over waar er ruimte is voor eigen initiatief, vernieuwing en creativiteit. Proeven, zoals potstalmest of GFT vermengd met drijfmest als bodemverbeteraar, ondersteunen we graag. Ook projecten als grondcoöperaties, erfwateropslag, minder controles en ruilverkaveling hebben onze aandacht en steun. - Wij stimuleren een circulaire benadering voor grondgebonden landbouw. - Wij stimuleren lokale ruilverkaveling als duurzaamheidsmiddel. Behoud van ons landschap Leefbaarheid is een kernprioriteit van het CDA. Behoud van ons unieke landschap ten behoeve van onze inwoners, toeristen en ondernemers is daar een belangrijk onderdeel van. Boeren moeten meer mogelijkheden krijgen om mee te doen in landschaps-en natuurbeheer. Samenwerking met organisaties als de Noardlike Fryske Wâlden is hierbij wenselijk. Het CDA is tegen het gebruik van landbouwgrond voor zonneparken, tenzij daar een groot maatschappelijk draagvlak voor is. Zonnepanelen op daken hebben onze sterke voorkeur.

Boer-burgersamenwerking

PARTIJ

Het CDA wil boeren en burgers dichter bij elkaar brengen. We stimuleren en steunen daarom burger-boersamenwerking in coöperaties. Die verkorten de keten tussen producent en consument met als voordelen: eerlijk voedsel uit de eigen regio, meer biodiversiteit, minder ongewenste schaalvergroting en minder voedselverspilling. Klimaat, landschap, landbouw en voedsel in de goede verhouding. Ecologie en economie in balans. Samen bouwen aan een agrarische toekomst. huisvesting  It yn stân hâlden fan kwalitatyf goede basisskoallen en pjutteboartersplakken is ús útgongspunt. As der yn in doarp yn gearspraak/partisipaasje mei de âlden oergien wurde kin fan twa aparte nei ien libbensfetbere doarpsskoalle, hat dat ús ynstimming.  It besteande oanbod fan fuortset ûnderwiis moat oerein bliuwe en it stribjen nei in tariedend wittenskiplik ûnderwiisfêstiging moat stipe wurde.  By nije húsfêstingsplannen wurdt der goed sjoen nei de mooglikheden foar it opsetten fan in gebou mei mear funksjes as allinnich ûnderwiis; yn it ramt fan it belied foar maatskiplik fêstgoed kinne mienskippen dan ferrike wurde mei passende akkommodaasjes dy't ek as moetingsplak funksjonearje sille.

Onderwijs

Huisvesting Groene schoolpleinen

huisvesting - Wij willen dat er een strategische visie komt, waarin staat hoe we omgaan met de huisvesting van basisscholen. Daarbij stellen we de vraag of we alles kunnen blijven betalen in de toekomst.

Onderwijs in gebouwen die passen bij de eisen van deze tijd: schoon, energieneutraal, veilig, digitaal, comfortabel en groen

peuteropvang  De gemeente moat tasjen op de kwaliteit fan en it tal pjutteboartersplakken. Onderwijs aanbod - Wij willen een MBOonderwijsinstelling in onze gemeente

onderwijsaanbod  It stimulearjen fan it Frysk yn it ûnderwiis en by de foarming is in ûnderdiel fan it eigen taalbelied.  Trijetalige skoallen moatte yn ús gemeente algemien wurde.  De kursussen dy't ProDemos foar basis- en fuortset ûnderwiis jout, moatte in ferfolch krije.

Huisvesting Kleine scholen zijn vaak scholen die sterk geworteld zijn in hun omgeving. De ChristenUnie heeft zich zowel landelijk als op lokaal niveau ingezet voor kleine scholen. Dat willen wij ook de komende periode in Tytsjerksteradiel blijven doen.

Peuteropvang -

Onderwijsaanbod: Extra aandacht voor de scholen in de kleine dorpen. Samen met de onderwijskoepels, schoolbesturen, ouders en leerlingen moet de opzet van scholen toekomstbestendig worden gemaakt. Dit kan door samenwerking tussen, of het samengaan van scholen en sport,

Onderwijsaanbod Onderwijs is dé poort naar een betere toekomst voor onze kinderen. Alle scholen zijn openbaar toegankelijk voor kinderen en medewerkers. Daarom is goed onderwijs voor de PvdA van het allerhoogste belang. De invulling van dat onderwijs is aan de scholen en het Rijk, maar voor de randvoorwaarden is

Onderwijsaanbod -

Onderwijsaanbod De ChristenUnie is voor de vrijheid van onderwijs. En alle onderwijs is bijzonder. Dit houdt in dat ouders, vanuit hun verantwoordelijkheid voor de opvoeding van hun kinderen, kunnen kiezen voor een school die aansluit bij de eigen waarden, identiteit en idealen en dat de

D66 staat voor goed onderwijs Om bovenstaande doelen te bereiken is goed onderwijs met een integrale aanpak onontbeerlijk. Deelname aan een open en eerlijke samenleving en een gezonde democratie staat en valt bij goede kennis, informatie en de vaardigheid vanuit een brede belangstelling en tolerantie goede afwegingen te maken. Dat begint bij leren vanaf heel jonge leeftijd, maar ook scholing en bijscholing tijdens werk en voor groepen met minder kansen op de arbeidsmarkt. D66 zet zich er voor in dat er passende scholing is en een omgeving waarin iedereen zich kan ontplooien. In ieder dorp van Tytsjerksteradiel een IKC (integraal kind-centrum), waar onderwijs, zorg en kinderopvang samenwerken, in verbinding met het dorp of de wijk, eventueel in samenhang met een dorpshuis. • In de IKC’s wordt de doorgaande ontwikkellijn met maximale opbrengsten en gelijke kansen voor alle kinderen geborgd. Vroeg- en voorschoolse educatie met een grote diversiteit aan activiteiten spelen een belangrijke rol om alle kinderen een goede en gelijkwaardige start te geven. • goede samenwerking en afstemming tussen kinderopvang en basisschool om op deze manier ouders te ontzorgen en het combineren van zorgtaken en werk mogelijk te maken. • kinderopvang moet een basisvoorziening worden waar

PARTIJ

kunst en cultuur. Denk in mogelijkheden en kansen Het steunen van initiatieven om laaggeletterdheid aan te pakken

Sport, cultuur en recreatie

Sport

Sport

Sport

Sport en bewegen: leuk, gezond en leerzaam Sport draagt bij aan de gezondheid en zorgt voor ontspanning en ontmoeting. En er zijn meer positieve maatschappelijke effecten: het overbrengen van waarden en vaardigheden. Sport zorgt ook voor verbinding waardoor mensen mee kunnen doen en niet aan de kant (van de mienskip) staan.

 De sportfoarsjenningen moatte optimaal brûkt wurde.

Het stimuleren en faciliteren van sport in de openbare ruimte. Sportvoorzieningen moeten toegankelijk zijn voor jong, oud, mensen met beperkingen, arm en rijk 

 De sportfoarsjenningen yn de doarpen moatte safolle mooglik bestean bliuwe. Der moat hiel hoeden omgien wurde mei de konsintraasje dêrfan. It berikken fan in balâns tusken wolwêzen en finansjele helberens is wichtich.  De gemeentlike swimbaden moatte yn stân bliuwe

Cultuur Friese cultuur De Friese eigenheid met haar eigen taal en cultuur wordt gewaardeerd door toeristen, maar ook door de eigen inwoners. Het CDA wil het gebruik van de Friese taal en deze eigen Friese cultuur

Cultuur/taal  It aktyf fieren fan in belied oangeande it brûken fan it Frysk.  In folweardich plak fan it Frysk sawol yn belied én útfiering as

Ondersteuning van kleine sportverenigingen om de diversiteit van het aanbod in de gemeente overeind te houden Ook aandacht en faciliteiten voor ongeorganiseerde sporten

Cultuur/taal Tytsjerksteradiel als broedplaats voor culturele evenementen en festivals Het stimuleren van kunst en cultuur in de gemeente van atelierruimte, theaterschool tot cultuureducatie. Ieder kind en volwassene moet ruimschoots

lokaal beleid van groot belang. Basisscholen hebben een buurtfunctie. Daarom juichen we samenwerkingsscholen toe. Beter één goede school in een dorp dan geen school. - We pleiten voor gastlessen politiek op de basisschool en voortgezet onderwijs om kinderen en jongeren eerder bewust te maken van de waarde van democratie en actief burgerschap in onze samenleving. - Een ambassadeur ‘werk’ gaat zich inzetten voor een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en stage-en leerwerkplekken. Sport Sport en vrije tijd Sport en spel zijn belangrijk voor onze samenleving. Ze zorgen voor ontspanning, zijn goed voor lijf en leden en ze vormen een deel van je netwerk, bevorderen integratie en sociale samenhang. Sportverenigingen vervullen hierin een essentiële rol. Om in de toekomst sportverenigingen vitaal te houden is het van belang dat zij ondersteuning krijgen om vrijwilligers aan zich te blijven binden. Ook hier geldt dat we zo veel mogelijk overlaten aan de verenigingen en vrijwilligers, de gemeente is er om te faciliteren en te ondersteunen als dat nodig is. - We zoeken naar een mogelijkheid om verenigingen te ondersteunen. Dit zou bijvoorbeeld vanuit Kearn kunnen. - De participatiewet biedt inwoners met een minimum inkomen een maximale vergoeding om te sporten van 102 euro per jaar. De PvdA zoekt naar budget om deze bijdrage te verhogen.

Kunst en cultuur Voor de PvdA zijn kunst en cultuur zowel artistiek als sociaal van grote waarde. Zonder kunst en cultuur zijn dorpen slechts woonoorden en geen plekken waar iets te beleven valt. Wij vinden het belangrijk dat zoveel mogelijk inwoners kunnen

gemeente de diversiteit van scholen op levensbeschouwelijke en pedagogische gronden respecteert; ook wanneer scholen in samenwerking verdergaan.

alle kinderen kunnen profiteren van het aanbod om te leren en te ontwikkelen. • ouders betrekken bij voor- en vroegschoolse educatie. Behoud van een locatie voor voortgezet onderwijs in Burgum

sport -Wij willen dat er een strategische visie komt, waarin staat hoe we omgaan met sportaccommodaties. Daarbij stellen we de vraag of we alles kunnen blijven betalen in de toekomst.

Sport We stimuleren de breedtesport in Tytsjerksteradiel. Jong, oud, mindervalide, arm, getalenteerd of gewoon gezellig met elkaar; voor iedereen moet sport beschikbaar zijn. Daarom is het nodig om ook voor de toekomst voldoende sportfaciliteiten te hebben; van openbare beweegplekken tot sportparken en sportaccommodaties. De ChristenUnie zet zich in voor een toegankelijke sportwereld. Iedereen is welkom! Sport breng ook mensen samen. Sportverenigingen fungeren vaak als cement in de samenleving en verdienen onze steun en medewerking. Zeker nu deze door de coronacrisis grote klappen hebben gehad. De Nije Westermar

Sport en gezondheid stimuleren in Tytsjerksteradiel BVNL wil een integraal gezondheidsbeleid met de nadruk op preventie. BVNL wil haar inwoners aan de voorkant gezond houden.

Het is van groot belang dat alle kinderen kunnen sporten. Ook de kinderen uit een gezin met een kleinere portemonnee.

Cultuur/taal -

Sportverenigingen bieden mensen niet alleen de kans om in beweging te komen, maar zorgen ook voor sociale contacten. Om ook in de toekomst een goede spreiding van sportvoorzieningen te houden is een nauw samenspel tussen gemeente en sportverenigingen nodig. Bijvoorbeeld als het gaat om onderhoud van gebouwen. Met een integraal beheersplan sportvoorzieningen is

Cultuur BVNL koestert de plattelandscultuur met haar tradities. Wij willen geen betutteling van de gemeente maar een constructieve houding

PARTIJ

behouden en uitdragen. We hebben aan jong en oud zo veel moois te bieden.

mûnling en skriftlik - yn de gemeentlike organisaasje en dêr bûten

kunnen kennismaken met verschillende vormen van sport, kunst en cultuur

Culturele voorzieningen Onze inwoners dragen zelf ook veel bij aan onze unieke gemeente. De saamhorigheid en de trots op het landschap zien we terug in het gebruik van culturele voorzieningen en de grote deelname aan culturele evenementen. Het meedoen in verenigingen en het samen opzetten en uitvoeren van evenementen draagt bij aan de saamhorigheid en verbinding in de dorpen. En het geeft mensen de kans om dingen te leren en zichzelf te ontwikkelen. Als CDA luisteren we naar wat het dorp zelf wil aan cultuur en voorzieningen. Wij ondersteunen voor zover mogelijk de vraag uit het dorp. Het CDA is voorstander van het organiseren van culturele evenementen die passen bij Tytsjerksteradiel. Wij willen daarvoor een gemeentelijk evenementenfonds oprichten.

 In aktive behearsking fan beide talen sawol mûnling as skriftlik is in funksje-eask yn de gemeentlike organisaasje.

Een goede bibliotheekfunctie in Burgum, Hurdegaryp en de Trynwalden

 It Frysk moat mear brûkt wurde op it gemeentlik webstek.  Yn it ramt fan de boppelokale funksje fertsjinje de musea yn ús gemeente gemeentlike stipe.

Verbinding door samenwerken

De gemeente Tytsjerksteradiel als voortrekker en stimulator in het Fryske taalbeleid

 In goede en brede biblioteekfoarsjenning is in basisbetingst.  Inisjativen út de befolking wei op it mêd fan keunst - lykas in keunstrûte of in iepenloftspul moatte safolle mooglik stimulearre en stipe wurde.  It omtinken foar gemeentlike monuminten moat by de boargers stal krije troch draachflak te kreëaren mei in oansprekkend belied.

Recreatie: Recreëren bij eigen ondernemers Genieten op de wandel- en fietspaden tussen Wâld en Wetter of in het coulisselandschap. Recreëren kan natuurlijk ook op het water. Onze gemeente biedt veel ruimte om die met een boot te verkennen. En dan bijvoorbeeld aan te leggen bij gezellige horecagelegenheden met een terras aan het water. Voor toeristen en bewoners zijn er tal van mogelijkheden om te winkelen of ondernemers te ontmoeten en ter plaatse hun eigen streekproducten te kopen. - Wij willen de mogelijkheden om te recreëren in het prachtige landschap en de natuur, waar Tytsjerksteradiel bekend om staat en rijk aan is, behouden.

Meer verbinding en interactie tussen kunstenmakers, onderwijs, gemeente en bedrijven stimuleren

meedoen met en in aanraking komen met cultuur, onafhankelijk van de hoogte van hun inkomen. De bibliotheken dreigen te verdwijnen uit de dorpen. De bibliotheekfunctie kan behouden blijven doorfuncties te combineren in bijvoorbeeld een dorpshuis, een basisschool of een MFC. Dergelijke voorbeelden zijn er al in Gytsjerk en Hurdegaryp. De PvdA vindt dat er in de dorpshuizen en MFC’s meer functies kunnen worden toegevoegd, zoals een gemeentelijk servicepunt. - Wij zijn trots op de plaatselijke verenigingen en initiatieven, (amateur)kunst wordt door ons gesteund en gemeentelijke subsidies moeten de komende jaren tenminste meegroeien met de inflatie. - Er vindt vanuit de gemeente actieve stimulering plaats van jong talenten amateurkunst, bijvoorbeeld door middel van een ondersteuningspunt voor het aanvragen van externe fondsen en subsidies.

Recreatie en toerisme

Recreatie:  Yn ús gemeente hawwe lytsskalige rekreaasjefoarsjenningen de foarkar en de FNP stiet netwurkfoarming op dit mêd foar, lykas dat by "Wetterwâlden Bûtenfjild" (tûk ferbine) bart.  Der moat omtinken jûn wurde oan it befoarderjen fan it kultuertoerisme yn ús gemeente.  Rekreaasjefoarsjenningen kinne allinne mar útwreide wurde as de mienskip, de natuer en it lânskip dat oankinne. Yn dat ramt moat der noed stien wurde foar in sûne wetterkwaliteit. Yn dat ferbân sille der mear

Bevorderen van energieneutrale en natuur besparende vormen van recreatie en toerisme, zoals wandelen, fietsen, elektrisch varen en de aanleg van boerenlandpaden Wandelen en fietsen als toeristisch speerpunt van de gemeente. Inzetten op uitbreiding en verbinden van het lokale wandel- en fietsnetwerk

Recreatie: We blijven voorstander van een recreatievoorziening aan het Burgumer Mar ter plaatse.

Tytsjerksteradiel klaar voor de toekomst

Recreatie: - Wij willen schoon zwemwater in de Burgumer Mar.

toerisme Wij willen die toeristische en recreatieve mogelijkheden voor wandelen, fietsen en watersporten versterken, op een manier die bij de cultuur en de dorpen past. Dat betekent ruimte voor kleinschalige voorzieningen en uitbreiding rondom de grootschalige faciliteiten bij de watersportgebieden. De promotie pakken we gezamenlijk aan met de andere gemeenten in onze regio

gericht het mogelijk maken van b.v. carbidschieten, dorpsfeesten, versierde optochten, evenementen etc.

PARTIJ

Al dit moois komt alleen tot stand als we met elkaar samenwerken. Het CDA vindt het belangrijk om actief met elkaar te delen welke mogelijkheden er zijn om te recreëren. Dat betekent dan wel dat ondernemers, horeca, toeristenbureaus en inwoners van al deze mogelijkheden op de hoogte moeten zijn. En dat toeristen en inwoners alle mogelijkheden in onze gemeente op een eenvoudige manier moeten kunnen vinden. Het CDA wil er graag aan bijdragen om deze verbinding en verbondenheid met elkaar tot stand te brengen. Samen bouwen aan een ontspannende toekomst. - Wij willen toeristische informatiepunten in de dorpen.

smoarchwetterôfjeftepunten komme moatte.  Der moat omtinken bliuwe foar de âlde en nij oan te lizzen kuierpaden en de ûnder-  linge ferbiningen tusken dy paden.  Romte en fasiliteiten foar sportfiskerij.  In goed ûnderhâlden en útnûgjend netwurk fan feilige fytspaden kin bydrage oan aktive rekreaasje, wat ek jildt foar wetterwegen geskikt foar lytse fartugen (kano's, skouwen en supplanken).  By de fergunningferliening foar grutskalige festivals sil - yn oerlis mei omwenjenden - in akseptabele noarm foar lûd, ljocht en ferkear neistribbe wurde moatte. As sa'n aktiviteit krekt bûten de gemeentegrins bygelyks It Griene Stjergebiet tastien wurdt, moat ús gemeentebestjoer by de 'buorlju' ynspraak hân hawwe oer de neamde noarm.

Sociaal Domein

Grens aan bezuinigingen Het Sociaal Domein is voor het CDA een belangrijk onderwerp. Helaas heeft de gemeente hier de laatste jaren op moeten bezuinigen. Met deze bezuinigingen is voor ons de grens bereikt. Er kan, wat het CDA betreft, niet nog meer worden bezuinigd binnen het Sociaal Domein. We controleren uiteraard het goed en terecht besteden van het geld op de best mogelijke manier. Maatwerk Het CDA streeft naar minder regels, minder betutteling en meer vertrouwen in de burger. Hoever gaat de eigen verantwoordelijkheid van de burger en waar houdt die van de gemeente op? Moet elke burger krijgen waar hij recht op heeft of is wat nodig is voldoende? Het CDA kiest voor maatwerk. We kijken eerst naar wat er in eigen kring mogelijk is en daarna naar de eventueel noodzakelijke steun door de gemeente. Verbinding Mensen leven niet alleen voor zichzelf, maar vooral ook met en voor anderen. De adviezen van raden als de WMO-raad en de cliëntenraad zijn waardevol. Het CDA vindt het samenbrengen en laten samenwerken van burgers belangrijk. Als het nodig is met ondersteuning van gebiedsteams en welzijnsorganisaties vanuit de sociale basis. Die vanuit een vaste plaats in elk dorp als dienstverleners met de gemeente samenwerken. De gemeente kan hierin burgers vanuit de Participatiewet mee laten doen, naast de vrijwilligers en ondersteunende organisaties.

Scholen mogen van het CDA nog meer aandacht besteden aan de maatschappelijke stage, waarin jongeren zich bewuster worden van hun leefomgeving. Dit in samenwerking met de jongerenwerkers. Informatie over al deze zaken moet bekend zijn bij de burgers en goed vindbaar op de gemeentelijke informatiebronnen. Sociaal loket in ieder dorp Het CDA vindt preventie en vroegsignalering van sociale problemen heel belangrijk. Alles wat je kunt voorkomen, hoef je niet meer te repareren. Wij willen in elk dorp een vertrouwenspersoon en in elk dorpshuis een sociaal loket. Hierdoor kunnen de inwoners laagdrempelig en in een

 It romhertige sosjaal belied fan ús gemeente wurdt fuortset.  De gemeente soarget foar in bliuwende goede foarljochting oer de kritearia foar it takennen fan soarch, bystân, ensfh.; de eigen regy fan 'e belutsen boarger moat hjir útgongspunt wêze en de basis foar it te bieden maatwurk lizze.  De yndikaasjestelling foar soarch en tsjinsten is objektyf, ûnôfhinklik en yntegraal.  By de útfiering fan de opdrachten yn it Sosjaal Domein leit de klam op kwaliteit; dat jildt foar alle tsjinsten dy't de gemeente biede kin oan alle ynwenners.  By it oanbesteegjen fan de soarch moat it útgongspunt wêze dat de helpferlieners sadanich harren talen sprekke dat de soarch optimaal bean wurde kin.  Oan mantelsoargers en frijwilligers moat rom omtinken jûn wurde.  Der moat nei stribbe wurde yn safolle mooglik doarpen oansprekmooglikheden foar saken oangeande it sosjaal belied foar de bewenners op te setten. Sa moat it gebietstiim yn alle doarpen bekend, sichtber en tagonklik wêze.  Foar de jongerein moat genôch omtinken wêze: de FNP wol foarsjenningen en aktiviteiten fasilitearje.  Troch sinjalearring en begelieding moat soarge wurde dat boargers net yn 'e skuldeproblematyk bedarje.

Gelijkheid, inclusiviteit en diversiteit Een opbouwwerker in elk dorpshuis voor jong en oud, zodat de creatieve, culturele en sociale ruimte gewaarborgd wordt inkomen Een eerlijk en goed minimabeleid, met een uitbreiding naar mensen die vlak boven het minimum zitten Een betere behandeling van uitkeringsgerechtigden, vanuit vertrouwen en niet dwingen, maar motiveren Regelvrije bijstand voor meer bestaanszekerheid  Rekening houden met de steeds grotere groep ouderen in onze gemeente wat betreft welzijn, wonen en zorg

Vanuit de gedachte ‘iedereen doet mee’ wordt de komende periode een lokale inclusieagenda ontwikkeld en uitgevoerd. Niet alleen met werk, maar ook met sport en ontspanning. Geen drempels voor mensen met een lichamelijke beperking, gelijkwaardige kansen voor kinderen uit arme gezinnen, begrijpelijke overheidscommunicatie en maximale burger-participatie vanuit alle lagen van de samenleving. Zorg en welzijn(sociale basis) Bescherming, zelfredzaamheid, participatie (dus allemaal mee kunnen doen), zorg voor en met elkaar zijn de sleutelwoorden als het om welzijn gaat. Welvaart is nog geen welzijn. Die inspanning leveren we door vroegtijdig problemen van burgers en samenleving te signaleren, te benoemen en op te lossen. Door middel van samenwerking tussen de inwoner, onze gemeente en verschillende instanties als Kearn, dorpenondersteuners, zorgverzekeraars, nutsbedrijven en woningbouwcorporaties willen we een sterke verbetering op dit punt zien te bewerkstelligen. We denken hierbij aan maatregelen als het bestrijden van eenzaamheid, het tegengaan van schooluitval, het stimuleren van een gezonde leefstijlen het verminderen van verloedering in woonwijken. Goede zorg moet toegankelijk zijn voor alle inwoners. Het aanvragen van hulp of ondersteuning moet zo eenvoudig mogelijk.

Ons uitgangspunt is dat zorg over mensen gaat en niet over systemen, protocollen en een verantwoording van de werktijd tot op de minuut. De zeggenschap ligt bij de cliënt, hij/zij wordt ondersteund door professionals. Niet het beschikbare budget is doorslaggevend maar de benodigde zorg. Tegelijk moet zorg moet ook betaalbaar blijven. Vooral de gespecialiseerde zorg wordt steeds duurder, wat betekent dat we vooral op zoek moeten naar vroegtijdige ondersteuning en hulp zodat dure specialistische zorg op termijn minder nodig is. - De PvdA accepteert geen bezuinigingen in het sociaal domein/de sociale basis. - Om kleinschalige, persoonlijke en langdurige zorg ook in de toekomst betaalbaar en toegankelijk te houden gaat er meer geld naar zorgtaken en minder naar administratieve rompslomp en controledwang. - We ontwikkelen zelforganisatie van dorps-en buurtgenoten, familie of vrienden. Door hen te ondersteunen en te faciliteren kunnen nieuwe kleinschalige

- Wij willen de Gemeenteraad voortdurend betrekken bij de keuzes die wij maken binnen het sociaal domein - Wij willen meer grip op de kostenontwikkeling bij WMO en Jeugdzorg - Wij willen geen onnodige bureaucratie - Wij willen inzetten op preventie (beter voorkomen dan genezen), maar hier moet wel budget voor zijn. - Wij willen dat de gemeente druk blijft uitoefenen bij de Rijksoverheid om de wetgeving aan te passen (afschaffen open einde regeling) of toereikend budget beschikbaar stellen

Voor de groep jongeren blijven we inzetten met onze welzijnsorganisaties op succesvolle initiatieven van Amargi en projecten als het Stationnetje Er is doelgerichte en laagdrempelige voorlichting over geld en budgetbeheer. De gemeente heeft afspraken met woningcorporaties en energieleveranciers en banken over signalering en omgaan met betalingsachterstanden. Ook scholen en sportverenigingen wordt gevraagd alert te zijn op signalen van armoede bij kinderen. Ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid kosten geld. De gemeente zorgt dat ook de minima mee kunnen doen en profiteren van een lagere energierekening en is waakzaam voor het ontstaan van ”energiearmoede” De ChristenUnie wil dat voorzieningen voor hulp en financiële ondersteuning beter bekend zijn bij de doelgroep. Zorg willen we dat de ChristenUnie de gemeente vrijwilligerswerk faciliteert en het vrijwilligers en organisaties/verenigingen gemakkelijk maakt zonder extra regels of beperkingen. Dit geldt voor het doen van vrijwilligerswerk naast een uitkering, maar ook voor het geven van mantelzorg naast een baan en het activeren van vluchtelingen door middel van vrijwilligerswerk De gemeente neemt actief deel aan Fries preventie akkoord met aandacht voor gezonde leefstijl. Preventie van verslavingen hebben grote aandacht in ons lokale gezondheidsbeleid.

Niet alleen gericht op alcohol en softdrugs maar ook gameverslaving en het gebruik van synthetische drugs en lachgas. De gemeente is verantwoordelijk voor verschillende vormen van zorg, zoals WMO en jeugdzorg. De ChristenUnie is groot voorstander van zorg die dichtbij is georganiseerd. Zorg op een menselijke schaal, bereikbaar en met een menselijk gezicht

burgers van alle leeftijden toegang hebben tot goed onderwijs en gezondheidszorg • het gezondheidsbeleid gericht is op preventie, waarbij er zowel aandacht is voor lichamelijke-, sociale- als geestelijke gezondheid. • iedereen toegang heeft tot arbeid; we zullen daar actief op inzetten. • discriminatie altijd onacceptabel is en moet worden uitgesloten. • eenzaamheid en uitsluiting van bevolkingsgroepen wordt gesignaleerd en voorkomen. Jeugdzorg De gemeente houdt zich onverkort aan de Jeugdwet 2. Beleid in samenhang • Het jeugdbeleid wordt in samenhang met het beleid voor kinderopvang, onderwijs, arbeidstoeleiding en gezinsondersteuning gebracht. Er is sprake van integrale beleidssturing • ouders kunnen met hun opvoedvragen terecht bij scholen, de kinderopvang en lokale sporten buurtverenigingen. • Een sterke eerste lijn reageert adequaat op vragen van kinderen, jongeren en gezinnen. Op plekken waar veel kinderen, jongeren en opvoeders komen, hebben goed opgeleide pedagogische professionals een vaste plaats, bijvoorbeeld in dorpshuizen en MFC’s. • bij wachtlijsten voor jeugdzorg voorzien we in een vangnet, we laten niemand vallen. 6. Verbeter input en rapportage • Jeugdzorgaanbieders worden verplicht om jaarlijks, uiterlijk in maart van het jaar volgend op het verslagjaar, te rapporteren over hun successen en verbeterpunten.

Sociale voorzieningen moeten meer lokaal en tussen burgers zelf georganiseerd worden binnen de eigen gemeenschap. Steun voor initiatieven van barmhartigheid van burgers en van religieuze of maatschappelijke instellingen

PARTIJ

Volksgezondh eid en milieu

Volksgezondheid: Gezond gelukkig Als de toeristische sector groeit, stimuleert dat de lokale economie. Het zorgt voor meer omzet, voor meer banen en een betere leefomgeving voor de eigen inwoners. Ook jongeren hebben dan meer kans om hier te blijven werken en wonen. Het CDA wil dat onze gemeente een Bluezone wordt (Bloeizone Tytsjerksteradiel). De gelukkigste gemeente van Fryslân, waar je jezelf kunt opladen en gezonder kunt worden. Samen met de lokale gezondheidszorg, ondernemers en sportverenigingen een andere manier van leven ontwikkelen. Dat betekent ook: het weren van recreatievormen die de omgeving schaden. Duurzaamheid: Draagvlak door betrokkenheid Inwoners, organisaties en bedrijven willen echt wel meewerken aan de energie- en warmtetransitie. Als men tenminste het vertrouwen heeft dat de lasten betaalbaar blijven en dat men op weg wordt geholpen. En dat ze vooraf worden betrokken bij belangrijke besluiten. Dit is essentieel voor het draagvlak en de samenwerking. Om ons heen zien we tal van mensen en organisaties die de schouders eronder zetten. Initiatiefnemers in coöperaties helpen we graag vooruit met bijvoorbeeld kennisondersteuning uit de gemeente en hulp bij het toepassen van de regelgeving. Het CDA zet zich in voor een schonere, gezondere en groenere omgeving. En wil een zichtbare bijdrage leveren aan een duurzame ecosamenleving.

Een sociale samenleving waarin ecologie en economie in balans zijn. Lenen voor verduurzaming Volgens het CDA moet iedereen beschikbare, betrouwbare en duurzame energie en warmte

volksgezondheid  It besteande boarterstúnbelied moat fuortset wurde.  De oanlis fan strúnplakken - dy't as doel hawwe om bern út te nûgjen ta aventoerlik boartsjen - moat stimulearre wurde.  Ynformaasje en goede foarljochting oan de (jonge) boargers oer de gefaren fan it brûken fan alkohol, drugs en tabak moat ûnderdiel wêze fan in trochtocht previnsjebelied.

Volksgezondheid

Volksgezondheid -

Gezondheid

Het instellen van meer vuurwerkvrije zones in de dorpen

wij maken ons sterk voor uitvoering van de gezondheidszorg, waarbij alle spelers van het gezondheidsdomein samenwerken. • door voorlichting en gerichte activiteiten sturen op gedragsverandering op het gebied van roken, voeding, overgewicht. • ondersteunen van vrijwilligersorganisaties en goede voorwaarden creëren voor initiatieven vanuit de burgers, eventueel met inzet van proffesionals. • Initiatieven vanuit de bevolking financieel ondersteunen. •

Duurzaamheid  Yn de ôfrûne riedsperioade is de gemeentlike enerzjyfyzje mei in helber enerzjyplan ta stân kaam. By it wurkjen om enerzjyneutraal te wurden is stipe foar maatregels dy't enerzjy besparje in wichtige earste stap.  De FNP wol ta op in wynmûnefrij lânskip, mar respektearret de rjochten fan de eigeners fan besteande wynmûnen.  By it opwekken fan sinneenerzjy moat alderearst socht wurde nei mooglikheden op de dakken fan besteande gebouwen. Binne dy der net, dan is in goede lânskiplike ynpassing fan in sinnepark needsaaklik.  De FNP stipet ynnovaasje op it mêd fan duorsumens.  Projekten dy't duorsume mobiliteit stimulearje, lykas it tapassen fan elektrysk ferfier, hawwe ús sympaty en stipe.  It oantaasten fan 'e boaiem troch boarjen en grûnwetterpeilferleging kin rekkenje op tsjinstân fan 'e FNP. Dat jildt ek foar in útwreiding fan 'e gaswinning en it kommen ta skalygaswinning.

Duurzaamheid Eet lokaal. Bevorderen van lokale productie en distributie van voedsel. Grondstoffen en producten hergebruiken en in kringloop houden. Beter inkopen, minder eten weggooien en bewustwording stimuleren Het stimuleren van experimenten en onderzoek op het terrein van duurzaamheid in samenwerking met hogescholen en universiteiten Een ecologisch openbaargroenbeleid van de gemeente dat zich ook richt op ideeën van de bewoners, duurzaamheid en behoud van werkgelegenheid in het groen Betere, klantvriendelijke regelgeving voor duurzame energie en onze bewoners helpen om dit te realiseren Zelf duurzame energie opwekken waar het maar kan: op daken van woonhuizen of bedrijven of in de tuin

Duurzaamheid De ontwikkeling van ons klimaat maar ook de aardbevingsschade in Groningen vragen om drastische besluiten in onze energievoorziening. De komende periode zal in het teken staan van concrete stappen in de energietransitie. Nederland gaat van het gas af en de winning in Groningen stopt. - Naast ‘all-electric’(volledig elektrisch)worden ook andere warmtebronnen zoals waterstof en geothermie als alternatief onderzocht. - De overgang naar een alternatieve warmtebron moet ook voor mensen met de kleinere beurs betaalbaar zijn. - Ons uitgangspunt is dat verduurzaming van huurwoningen tot een lagere huurlast voor de bewoners leidt. -We bouwen zoveel mogelijk circulair en maken een versnelling richting energie-neutraal door ‘nul op de meter’ als uitgangspunt te hanteren.Te beginnen bij (ver)nieuwbouw van sociale woningbouwprojecten. - We blijven voorstander van sluiting van de energiecentrale in Burgum, maar we volgen de

Duurzaamheid: - Wij willen niet dat inwoners en ondernemers worden gedwongen om duurzame stappen te zetten bovenop landelijk beleid. - Wij vinden een aardgasvrije ambitie in 2040 geen goed idee zolang een uitvoeringsplan en de kosten en baten voor onze inwoners onbekend zijn. De energietransitie dient haalbaar en betaalbaar te zijn. - Aardgaswinning in Tytsjerksteradiel is niet onbespreekbaar, maar moet veilig zijn en niet leiden tot extra bodemdaling en bevingsgevaar. - Wij zijn van mening dat zonnepanelen op daken moeten worden aangebracht, zodat er geen wildgroei aan zonneparken ontstaat. - Wij willen geen windmolens bij woonkernen, mede vanwege slagschaduw en geluidsoverlast. Het landschap van onze gemeente willen we in de komende vier jaar niet vernielen door een grote hoeveelheid alternatieve energiebronnen. - Wij willen niet dat de gemeente Tytsjerksteradiel de ambitie heeft om koploper duurzaamheid te zijn. Experimenteren kost veel