Participatieverslag Verkenningsfase ATT.pdf
Tekst van het document
•
Waarom wijken we af van de Duurzame Energieladder en de Kansenkaart?
•
Hoe verhoudt de hoogte van een windmolen zich tot de opgewekte hoeveelheid Twh? En hoeveel kleinere molens hebben we nodig om evenveel energie op te wekken?
Aanbevelingen •
Kijk vooral naar de mogelijkheden voor lokaal eigendom. De gemeente moet hierin een ondersteunende rol pakken. Zij moeten inwoners op weg helpen met lokaal eigendom en participatie. Er is behoefte aan begeleiding.
•
Duurzame energie moet in eigen behoud blijven, door bijvoorbeeld een eigen energiebedrijf op te zetten. (Het toenmalige college van Almelo stond hier niet positief tegenover.)
•
26
Overweeg goed of de windturbines passen in het Twentse landschap.
1-op-1 gesprek Twenterand #1 – 8 april 2022 In Vriezenveen spreken Kirsten van de Meeberg, Herman Zwerink en Job Schipper met een vertegenwoordiger van de Dorpsraad Vriezenveen. De Dorpsraad werkt aan verschillende initiatieven, waaronder het aanpakken van het centrum. Ook verduurzaming en energieopwekking staan op de agenda. Volgens meneer zijn er veel opties voor verduurzaming van de aarde. We leven tenslotte op een soort dynamo. We moeten dus kijken hoe we de aarde voor ons kunnen laten werken. Dit betekent dat we moeten kijken naar alle opties. Niets doen is ook geen optie meer. “Zie de situatie in Oekraïne maar als een wake-up call”. In Vriezenveen wordt al veel verduurzaamd, maar vaak nog te individueel. Collectiviteit is van belang! Het is goed om te zien dat gemeenten de samenwerking opzoeken, maar hoe gaan we om met de gemeentegrenzen? Vragen •
Hoe gaan we om met gemeentegrenzen?
•
Hoe zit het met (langdurige) gezondheidsgevolgen?
Opmerkingen •
Er is vanuit de omgeving veel kritiek geweest op eerdere bijeenkomsten vanuit de gemeente Twenterand, zoals de verschillende ‘tafels’ die georganiseerd zijn.
•
We moeten uiteindelijk toewerken naar verandering met zoveel mogelijk acceptatie. Niets doen is geen optie meer!
•
We moeten in Nederland draagvlak creëren. Oproep tot vrijwilligheid werkt niet voldoende.
•
Er gebeurt al veel op individueel niveau. Dit is goed, maar we moeten nog meer naar collectiviteit kijken.
•
Het model voor verduurzaming moet belangrijker zijn dan het financiële aspect.
Aanbevelingen: •
We kunnen pas stappen maken als we een helder einddoel voor ogen hebben.
•
Om een goed proces te doorlopen, moet je aan de volgende voorwaarden voldoen: (1) open en eenvoudig informeren, (2) transparantie, (3) neem er de tijd voor. Doe de moeite om mensen te betrekken.
•
Voorkom dat je moet ontkrachten. Communicatie en berichtgeving moeten daarom beter op elkaar worden afgestemd.
•
Stel je gaat voor een coöperatieve insteek: kies dan voor de juiste verdeling: 1/3 inwoners, 1/3 bedrijven, 1/3 overheden. Hiervoor is wel investeringskapitaal., ‘know-how’ en continuïteit nodig
27
1-op-1 gesprek Twenterand #2 – 8 april 2022 In Vriezenveen spreken Kirsten van de Meeberg, Herman Zwerink en Job Schipper met een inwoner die een actieve politieke geschiedenis heeft in de gemeente Twenterand. Deze inwoner volgt actief het ATT-proces en is ook in eerdere stadia aangehaakt via de gemeente Twenterand. De inwoner is van mijn mening dat de klankbordgroep vanuit de gemeente een valse start heeft gemaakt. Daarnaast wordt gevraagd waarom de provincie niet de regie pakt in dit vraagstuk. Er is onvrede over hoe gemeenten/bestuur tot nu toe hebben gehandeld en dit werkt barricadering in de hand. Opmerkingen •
Er is goede uitleg en transparantie nodig.
•
Laat mensen meepraten, mee participeren en financieel profiteren.
•
Neem mensen aan de hand mee. Je kan burgers niet meenemen als gemeenten verschillende dingen doen.
•
Als je start kun je niet meer terug.
•
Als we denken in protesten kunnen we niet meer nuanceren.
•
Timing brief vanuit provincie is erg ongunstig.
•
Er is ambtelijke druk op hoe het proces verloopt.
Vragen •
Hoe kunnen we het proces in gebied anders insteken?
•
Waarom zetten we niet in op zon op daken bij boeren?
•
Hoe kan je besluit hebben genomen over een plek zonder de buren te informeren?
•
Wat ga je doen om het negatieve beeld dat er is onder de inwoners terug te halen naar een gevoel van samenwerken? Als er al protest is dan zitten mensen niet meer in de feiten en ratio maar dan zit je op de emotie en het gevoel. Dat vraagt om een andere aanpak: geef toe dat het fout is gegaan en dat je los van alle feiten zoekende bent. Organiseer een ludieke actie om de stemming losser te maken. Vraag de inwoners hoe het anders moet.
Aanbevelingen •
Erken dat er fouten gemaakt zijn en zorg voor een transparant en open vervolg.
•
Ga uit van hoe mensen het wél zouden willen.
•
Vraag de inwoners hoe zij de windturbines zouden neerzetten. Waar moet rekening mee gehouden worden?
•
Vraag de inwoners actief hoe zij betrokken willen worden in het verdere proces.
•
Bedenk combinaties, bijvoorbeeld: geef boeren geld om hun daken vol te leggen met zonnepanelen wanneer er een windmolen komt, zodat daar ook meer in gebeurt.
•
28
Laat wethouders op nul beginnen, maak een herstart.
1-op-1 gesprek Tubbergen #1 – 8 april 2022. Geesteren In Geesteren spreken Kirsten van de Meeberg, Gertjan Brand en Job Schipper met vertegenwoordigers van Dorspbelang Geesteren. Dorpsbelang Geesteren behartigt de belangen van de inwoners van Geesteren. Dorpsbelang neemt bewust nog geen positie in rondom het proces omdat het alle inwoners wil vertegenwoordigen, zowel diegene die er niets in zien als die er wel wat in zien. Het is voor hen niet duidelijk welke stappen zij wel of niet kunnen nemen in het belang van de inwoners. Dorpsbelang Geesteren speelt graag een intermediaire rol. Zij willen mensen met elkaar verbinden, helemaal nu er al zoveel dynamiek in het dorp is. Dit is soms lastig omdat er vanuit de gemeente veel verschillende informatie verspreid wordt. Daarnaast heeft Geesteren te maken met twee zoekgebieden voor windenergie, het ATT-gebied en de Ossendijk. Vragen •
In hoeverre is het windbeleid, opgesteld door de gemeente Tubbergen, houdbaar? Gezien de uitslag van de verkiezingen en de opgave vanuit de RES Twente.
•
Stel we kiezen voor een coöperatieve benadering, welke rol kan de gemeente dan spelen? Denk aan gebiedsregisseur(s), projectleider, en verbinder in het gebied.
•
Wat gebeurt er als de provincie ingrijpt?
Opmerkingen •
Er is binnen Tubbergen te snel en te breed gecommuniceerd in de gemeente. Hierdoor waren veel inwoners al ongerust. De gemeente wist nog niet wat de volgende stap was.
•
Tubbergen wordt als boksbal tussen de andere gemeenten gezien. Vooral het buitengebied wordt vaak als ‘wisselgeld’ gezien.
•
Misschien is weerstand nooit volledig weg te nemen.
•
Tegengeluiden moeten er zeker mogen zijn en zijn van belang in het proces.
Aanbevelingen •
Maak wel duidelijk waar nog invloed op is: komen ze er wel of niet? Of is de gemeente en de RES als zo ver dat ze er komen en is de vraag alleen op welke manier?
•
Zorg ervoor dat je iedereen zo goed mogelijk betrekt. En voorkom dat buurtbewoners tegen elkaar worden uitgespeeld.
•
Werk aan grensoverschrijdende coöperatieve voorwaarden
29
1-op-1 gesprek Twenterand #3 – 12 april 2022, Vriezenveen In Vriezenveen spreken Kirsten van de Meeberg en Job Schipper met twee leden van de werkgroep Windmolens Vriezenveen. Zij vertegenwoordigen 80 huishoudens in Vriezenveen Zuid-Oost. Volgens de Werkgroep is niemand tegen duurzaamheid. Maar in het proces is het belangrijk dat burgers gehoord worden. De Werkgroep is van mening dat we als Nederlanders allemaal aan verduurzaming moeten doen. De Werkgroep ziet dat het een hele opgave is voor de gemeente om goed invulling te geven aan de verduurzaming. Daarnaast speelt het windturbinevraagstuk zich over gemeentegrenzen af. Tegelijkertijd ziet de Werkgroep de rol van de Provincie in dit proces eerder verstorend dan bevorderend werken. De Werkgroep bemerkt dat tijdens de gesprekken blijkt dat de Provincie gezondheid en welbevinden van inwoners niet belangrijk vindt. De Provincie blijkt enkel bezig te zijn haar doelstelling te verwezenlijken zonder naar inwoners te luisteren. Deze houding verstoort het proces. Het contact tussen inwoners en gemeenteraad, op lokaal niveau, functioneert beter dan het contact op provinciaal niveau. De Werkgroep ziet daarom graag de besluitvorming en regie bij de gemeente(raad) liggen. De Werkgroep Windmolens Vriezenveen wil geen windmolens in het gebied, gezien de overlast en andere schade die het voor betrokken inwoners gaat veroorzaken.
Opmerkingen •
We zijn in de gemeente van vier windmolens naar een flexibele energiemix gegaan. Idee is van de gemeente om dit verder uit te werken met de inwoners. Neem inwoners dus ook beter mee in dit proces. Stel je doel dus in op een hoeveelheid op te wekken kWh aan duurzame energie en bepaal samen met de inwoners hoe je hier invulling aan geeft. Pas dan creëer je draagvlak.
•
De gemeentelijke doelstellingen zijn gebaseerd op oudere technieken. Binnen afzienbare tijd is bijvoorbeeld waterstof ook op een andere manier dan met elektrolyse te winnen. Verder zijn ook de kleinere kernreactoren rond 2030 op de markt. Deze technieken geven niet de overlast die windturbines wel hebben.
•
Kijk ook naar alternatieven. Er is de angst dat er enkel voor wind gekozen wordt, zonder alternatieven te onderzoeken. Denk bijvoorbeeld aan biogas of ‘zon op dak’. Hier zie je niks van terug, maar je kan wel op meer draagvlak rekenen. Voor ‘zon op dak’ zou 30% van de daken vol moeten komen te liggen, dat is een haalbare doelstelling. Laat weten wat dit dan bijdraagt aan de totale opgave en hoeveel dan nog op welke manier nodig is.
•
Het technische haalbaarheidsonderzoek had eerder in het proces gemoeten. En de gezondheidsaspecten worden in het technisch en ruimtelijk onderzoek van Bosch & van Rijn onvoldoende onderzocht. Het onderzoek naar gezondheid is ook toepasbaar op een zoekgebied en uit te voeren naar de Twenterandse situtatie voordat er een keuze gemaakt gaat worden. Tot op heden is dat onderzoek niet uitgevoerd.
•
Het moet duidelijk zijn en vastliggen wat de rol is van de inwoners in het gebiedsproces. Momenteel is er sprake van een klankbordgroep waaruit signalen vastgelegd worden. Het is echter niet duidelijk wat er met deze signalen gedaan wordt. Ook is niet duidelijk waar inwoners inspraak op hebben. Waar staan we op de participatieladder?
•
Daarnaast is er geen directe invloed in de ATT stuurgroep. Deze stuurgroep wordt alleen vertegenwoordigd door bestuurders die zelf geïsoleerd keuzes maken buiten de invloedssfeer van de inwoners. De vraag is dan meerwaarde van de klankbordgroepen is als niet duidelijk is wat is met deze signalen gedaan wordt. Verder zou draagvlak voor de plannen een belangrijke graadmeter moeten zijn om te bepalen of we verder gaan met het uitwerken van de plannen.
•
De Zandwinplas bij Vriezenveen heeft volgens bestemmingsplan de functie van recreatieplas na exploitatie. Dit betekent in de beleving van inwoners dus geen windturbines. Leg uit waarom dan windmolens dan wel haalbaar zijn binnen het Bestemmingsplan Oosterweilanden. Bovendien is de functie van recreatie toegevoegd om wat terug te doen voor inwoners. Want hun landschap wordt ontsierd door hoge zandbergen en installaties voor de zandwinning. De landschappelijke waarde mag dus niet verder verlaagd worden, ook niet tijdens exploitatie, omdat dit strijdig is met het bestemmingsplan en landelijke regels rondom ruimtelijke kwaliteit.
•
30
Er is bij voorbaat minder vertrouwen in het proces omdat er al zoveel is langsgekomen en miscommunicatie was.
•
Fijn blijven wonen is het belangrijkst! Geen gezondheidsschade, woningwaardedaling, geluidsoverlast, slagschaduw etc. Uitkopen is een laatste optie. Echter blijven er ook dan inwoners over die met overlast te maken krijgen.
Vragen •
Waarom wordt de afstand van 1000 meter vanaf woningen niet onderzocht, ondanks de motie van de Raad? De Raadsbesluiten moeten terug te zien zijn in het gebiedsproces. Verder lijkt het door een keuze van 400/600/800 meter neer te leggen net alsof er geen andere opties zijn.
•
Voor wie is de opgewekte energie? Voor de eigen gemeente, provincie..? Probeer dat vast te leggen.
•
Hoeveel hectare zon op land of zon op dak staat gelijk aan hoeveel windturbines?
•
Wie zijn volgens het onderzoek omwonenden?
•
Wat is draagvlak en wanneer is het voldoende bereikt?
•
Hoe voorkom je overlast en/of gezondheidsschade
•
Waar zegt de Raad straks ja of nee tegen?
•
Hoe en wanneer krijgen we antwoord op onze vragen? Deze zijn namelijk in veel gevallen bepalend voor de keuzes die er gemaakt gaan worden.
Aanbevelingen •
De gemeente hoeft niet voorop te lopen. Initiatieven en projecten moeten passen bij het innovatieve tempo van de gemeente. Het creëren van draagvlak kost tijd. Dat verdient zich later echter wel terug.
•
Leg participatie goed vast, neem het structureel mee in verdere uitvoering van het proces en wees duidelijk in welke mate de burgers invloed hebben op welke moment op welke keuze.
•
Voer democratische besluitvorming uit.
•
Werk de 1000 meter uit en wellicht nog grotere afstanden en communiceer duidelijk dat het gebied dan ongeschikt is voor opwekking van windenergie. Andere opties en minimum afstanden maken ook andere keuzes mogelijk, zoals de optie om niet voor windturbines te gaan.
31
1-op-1 gesprek Tubbergen #2 – 25 april 2022. Geesteren In Geesteren spreken Kirsten van de Meeberg, Hanneke Nijland en Gertjan Brand met een vertegenwoordiging van de werkgroep Weitemanslanden. De werkgroep vertegenwoordigtzo’n 90 huishoudens in Tubbergen. De 80 huishoudens in Twenterand worden vertegenwoordigd door de Werkgroep Windmolens Vriezenveen. In het gesprek wordt duidelijk dat de werkgroep geen windturbines in het gebied wil. “We hebben er niet om gevraagd en we willen het niet in ons gebied, omdat het teveel gezondheidsschade oplevert en het landschappelijk niet in te passen is.” De werkgroep zet haar vraagtekens bij de meerwaarde van de ATT-gebiedsgroep. “Het is een vinkje bij participatie en door. Dit proces zelf heeft geen waarde!” Welke plek heeft deze groep op de participatieladder? Enkel informeren of raadplegend is niet voldoende. De ATT-gebiedsgroep ook te gemêleerd. Het kennisniveau is zo wisselend waardoor het gesprek niet goed te voeren is en hierdoor is er voor hen, die al lange tijd actief hiermee bezig zijn, weinig nieuws op te steken en te bespreken. Opmerkingen •
De gemeente Tubbergen geeft toe dat zij ergens aan begonnen is zonder het eind te weten en dat ze achter hun bewoners en de gezondheidsvraagstukken. Het windbeleid had anders opgesteld moeten worden, nu is er wellicht onnodig veel onrust gecreëerd.
•
GertJan Brand heeft aangegeven dat we ons moeten realiseren dat het niet de vraag is of wind- en zonneenergie er komt, maar dit komt er gewoon
•
Volgens de werkgroep heeft aansluiten bij de gebiedsgroep weinig meerwaarde en moeten zij gelijk naar de Raad toe. “Wij willen aan tafel, op hoger niveau. Als de windturbines hier al komen, dan moet het gebied geschikt(er) gemaakt worden. En we willen meebeslissen over het concept windbeleid.”
•
De werkgroep geeft aan bij elke bijeenkomst aanwezig te willen zijn om te voorkomen dat ze iets niet meekrijgen: een gat in de informatievoorziening, ook naar hun achterban. Maar dit is niet haalbaar naast een fulltime baan en een huishouden.
•
De gemeente geeft een te eenzijdig en gekleurd beeld. De gezondheidsschade, weerstand en andere negatieve aspecten en onduidelijkheden worden niet volop kenbaar gemaakt. Tijdens de sessie(s) probeert de werkgroep een ander beeld te laten zien dan de gemeente of provincie. De werkgroep ziet dit ook als informatievoorziening naar de overige aanwezigen die wellicht minder kennis hebben.
•
Er is onvoldoende ruimte voor het tegengeluid.
•
Gezondheid hier en nu is het belangrijkst! En dit komt absoluut niet terug in de sessies, verslagen of uitgebrachte stukken.
•
In aanloop naar het proces hebben niet alle buurtbewoners informatie ontvangen. Dit komt over als een bewuste keus, alsof de gemeente de weerstand zo veel mogelijk weg wil houden. Het is voor inwoners niet duidelijk welke keuze of selectie is gemaakt bij verzending van de eerste brieven: wie kreeg er wel een brief en wie niet?
•
Dit versterkt het wantrouwen vanuit de werkgroep. De gemeente houdt bewust informatie achter.
•
Het gevoel leeft dat de gemeente Tubbergen ‘op schoot kruipt’ bij de provincie en het beste jongetje van de klas wil zijn.
•
Als dit gebied wordt gekozen, dan willen we hier niet meer wonen en dus uitgekocht worden. Dat geldt niet voor iedereen die ze vertegenwoordigen bijvoorbeeld diegene met een boerenbedrijf. Verken de verschillende opties van uitkopen.
•
Een aantal bewoners is juist in dit gebied komen wonen omdat in de Omgevingsverordening van de provincie Overijssel stond dat hier geen windturbines geplaatst konden worden. Dan worden ineens de grenzen van het nationaal Twents landschap aangepast, waardoor dit wel kan. De gesprekspartners hebben het beeld dat er eerst landschapstypes en locaties bekeken en daaromheen is een onderzoek gebouwd.
•
De gesprekspartners vinden dat het niveau van meepraten moet zijn: als ze hier niet kunnen komen, dan moet deze locatie uit het beleid. En niet: als ze er komen, dan kunnen we een boom of groenstrook voor de woning plaatsen.
•
32
Er is een motie ingediend voor de visualisatie van windturbines en hier is budget voor. Doe hier wat mee!
Vragen •
Wat als de (nieuwe) normen er komen en het gebied blijkt niet geschikt? Wordt het zoekgebied dan geschrapt uit bijvoorbeeld het Concept Windbeleid, Provinciale Omgevingsverordening, het Programma Energie Overijssel etc…? Verandert dan ook het beleid en wordt aangegeven dat het hier dus nooit mogelijk is?
•
Waarom wordt er niet gekeken naar de 180 hectare bij Weerselo? Deze vraagt leeft al lange tijd en is op meerder manier gesteld. Tot nu toe nog geen sluitend antwoord op ontvangen.
•
Waarom is er gekozen om te werken met gebiedstypologie vanuit de Provincie?
•
Waar heeft de gebiedsgroep invloed op? In welke mate kunnen wij participeren?
Aanbevelingen •
Bij een volgend proces: Zorg ervoor dat alle bewoners op de hoogte gesteld worden. Geef de juiste informatie over bijvoorbeeld besproken hoogtes e.d. Maak informatie meteen visueel (met bijvoorbeeld 3D modellen, zoals ProWind dat doet).
•
Zorg ervoor dat mensen niet ATT moe worden. Vind de balans in de hoeveelheid bijeenkomsten. Geef daarnaast langer de tijd om te reageren op stukken. Het is voor iedere gedupeerde iets wat zij NAAST hun baan moeten doen.
•
33
Stel dat er windturbines komen. Zorg dat het gebied voorop staat en projectontwikkelaars erbuiten gehouden worden.
1-op-1 gesprek Tubbergen #3 – 4 juli 2022, Teams Via Teams spreken Kirsten van de Meeberg, Gertjan Brand en Maartje Ahne met een viertal grondeigenaren in het ATTwindzoekgebied. Ze maken onderdeel uit van een groep van 9 á 10 grondeigenaren die elkaar hebben opgezocht verdeeld over de gemeente Tubbergen en gemeente Twenterand. (Ongeveer 2/3 van de grondeigenaren van het gebied.) De grondeigenaren zijn benaderd door ontwikkelaars. Ze hebben nog veel vragen en het is moeilijk om keuzes te maken, en willen graag meer weten over windenergie mogelijkheden en vooral hoe dit goed te doen voor de omgeving. Daarom elkaar opgezocht. Ze willen niet voor de muziek uitlopen terwijl de ontwikkelaar sneller gaat dan de gemeente. Ook vinden ze de windmolens zelf erg hoog en hebben hier nog meerdere vragen over. Opmerkingen •
Er zijn grote verschillen tussen de grondeigenaren in de groep. De een wil het echt niet en de ander wil graag.
•
Als groep belangrijk dat het geld in de omgeving komt. Zorgen dat het niet verdwijnt in de zakken van de grote ontwikkelaars.
•
Een ontwikkelaar zoekt de grenzen van de wet op bijvoorbeeld met slagschaduw. Als coöperatief initiatief kan je dit juist ruimer nemen: minder rendement en minder last van hinder door slagschaduw.
•
We willen met de onderlinge samenwerking gezamenlijke het gesprek voeren met de ontwikkelaar om te voorkomen dat we uitgespeeld worden.
•
De beslissing of het wel of niet gebeurt ligt niet bij de groep. Daar gaat de politiek over.
•
De groep is een regienemer en geen initiatiefnemer. We hebben het beste voor met het gebied en tekenen daarom nog niet en niet individueel.
Vragen •
Waar bestaat de ATT gebiedsgroep uit waar mee gesproken is? Is dit een diversiteit aan mensen? Inwoners, antiwindgroepen, energiecoöperaties?
•
Is dit gesprek vanuit de gemeente of vanuit de ATT projectgroep?
•
Hoe groot is de kans dat de provincie het overneemt na de zomer?
•
Gemeente Tubbergen wil eind van het jaar naar besluitvorming van het concept windbeleid en hoe verder in de samenwerking voor het windzoekgebied, wordt het dan ook concreter?
Aanbevelingen en uitgangspunten voor de raadsleden •
Het gebied en de gesprekken met de commerciële partijen zijn verder dan het gemeentelijk/provinciale participatie en beleidsproces.
•
De druk bij de grondeigenaren neemt toe. Steun ze door een aantal kaders op papier te zetten waaraan, of ze er nu komen of niet, moet worden voldaan. Pas op dat de groep niet uit elkaar wordt getrokken door de druk van de ontwikkelaar en dan straks de regie alleen nog bij de ontwikkelaar ligt.
•
Zorg als samenwerkende gemeenten voor tempo zodat je niet ingehaald wordt door ontwikkelaars als gemeente. Als de technische onderzoeken duidelijk zijn en de normen uitgewerkt dan gaat de ontwikkelaar tien stappen sneller lopen. Als je als gemeente dan nog geen duidelijk kader hebt gegeven dan kan de ontwikkelaar je inhalen. Zorg op tijd voor duidelijke kaders.
•
Laat regie bij de eigenaren liggen en niet bij de ontwikkelaar. Help als gemeente de groep eigenaren door duidelijke kaders neer te leggen. Zet in je beleid dat 75% eigenaarschap door het gebied een voorwaarde is. In de RES wordt gesproken over minimaal 50% eigenaarschap, maar 75% eigenaarschap geeft de inwoners een sterkere positie richting commerciële projectontwikkelaars. Veranker dit in het beleid, dan staat de groep sterker in het gesprek met de ontwikkelaar. Zodat het
34
gebied in de regie kan blijven en de groep en inwoners zeggenschap krijgen bij de ontwikkeling. •
Dien bijvoorbeeld alvast een motie in: als we zover zijn om wind toe te laten dan moet het gebied minimaal 75% eigenaar zijn. Dan zegt de raad niets over óf er wind komt maar wel dat áls het er komt, dan met eigenaarschap in de omgeving.
•
Zoek in het vervolg uit hoe straks het vergunningstraject moet gaan met provincie als bevoegd gezag die het overdraagt aan gemeenten, en een zoekgebied in meerdere gemeenten.
•
Zorg dat de rust in de buurt bewaard wordt en je niet uitgespeeld wordt door de ontwikkelaar.
•
Lusten en lasten in balans.
35
Technische bijeenkomsten Technische sessies Bosch & Van Rijn – 20 juni 2022, Teams Op maandag 20 juni vond er een online technische sessie plaats. Tijdens deze sessie konden leden van de ATT-gebiedsgroep verdiepende vragen stellen aan de maker van het technische en ruimtelijke onderzoek van Bosch & Van Rijn. Vragen en opmerkingen: Proces •
Komt er een nieuwe participatieronde als raadleden besluiten niet verder te gaan in de samenwerking? Of wordt de inhoud van deze analyse en dit participatieverslag gebruikt als basis?
•
Komt er een toelichting op het rapport in eenvoudigere taal? Met bijvoorbeeld duiding op de definitie slagschaduw, geluid etc… En benoem daarnaast wat je niet weet, of wat een open einde is.
•
Woonkern
•
Motie Vriezenveen 1000 meter afstand tot woningen. Wat is gehanteerd? Woning of woonkern? En wat is dan definitie van woonkern?
•
Check opnieuw voorgestelde afstanden o.b.v. de definitie van woonkern.
Geluid •
Hoe meet je geluidsbelasting in de praktijk als windturbines er staan?
•
Wat is de basis voor de keuze van de db’s? WHO is 45db, oude norm 47db en iets scherper gaan zitten op 43db
•
Maak geluid duidelijker voor raadsleden: Dat je geluid van verschillende vormen hebt. Dat laag frequent door muren gaat. Dat het een logaritmische schaal is en 3 db meer een verdubbeling van het geluid is. 47db op je gevel is constant leven met windkracht 6 tegen je huis.
•
Maximale dba (niet l) opnemen! Zoals ook bij geluidsproductie van een bedrijf overdag.
•
Waarom zijn de normen in het buitenland aangescherpt? Toelichten graag.
•
Cirkels op de kaart zijn niet realistisch. Geluid is niet als een cirkel om de windmolen. Bodem, water, en windrichting doet veel.
•
Cummulatie wanneer meer windmolens bij elkaar komen? Ja dat tel je op.
Slagschaduw •
Hoe ver reikt slagschaduw?
•
Waarom slagschaduw weinig ruimte in het rapport? Stilleggen eenvoudig, Martijn extra toelichting in rapport.
•
Hoe kan je slagschaduw voorkomen?
•
Waar mag hoeveel slagschaduw op vallen? Raam huis? Raam schuur?
Overig •
Advies voor vervolgfase eis stellen life-cycle van de windmolen meenemen in tender
•
Onrust hogere aantallen in de tabel dan ooit benoemd is in het proces. Dat is misschien niet het uitgangspunt nu, maar wie bepaalt straks hoeveel er komen en als dit technisch mogelijk is.
•
36
RIVM onderzoek nog steeds geen uitkomst. Meer bekend?
Ingezonden vragen Leden van de ATT-gebiedsgroep konden hun vragen ook na afloop van de technische sessie insturen. Hieronder volgt een overzicht van deze ingezonden vragen:
1.
Op pagina 11 van het rapport staat het volgende genoteerd: Lichthinder
Overijssel kent gebieden waar het ’s nachts nog echt donker is. Omdat deze donkerte wordt gezien als een te koesteren kwaliteit zijn in de Omgevingsvisie gebieden aangegeven waarbinnen wordt ingezet op beperking van de lichthinder. In de provinciale Omgevingsvisie en -verordening staat niet expliciet benoemd of de nabijheid van gebieden waar wordt ingezet op beperking van de lichthinder van invloed is op de ruimtelijke mogelijkheden voor windturbines. Vraag: Wordt dit nu wel of niet als beperking gezien voor het plaatsen van windturbines? Er staat alleen dat het niet expliciet is benoemd?
2. Op pagina 17 wordt benoemd dat clustering van windturbines (3) een voorwaarde is voor Gemeente Tubbergen. Hoe verhoudt de nieuwe ontwikkeling van Windpark Langeveen hierin? Hier is het initiatief opstart om 2 windturbines te exploiteren. Is de gemeente Tubbergen hier voorstander van en wordt het aantal windturbines bij ATT dan verminderd met 2? Of gaat clustering voor en heeft Windpark Langeveen in eerste instantie geen kans van slagen?
3.
In dezelfde alinea staat dat windturbines zoveel mogelijk aan dienen te sluiten bij landschappelijke structuren. Wat houdt dat in voor het ATT gebied?
4.
a.
Op pagina 17 wordt ook gesproken over het landschappelijk inpassen van windturbines. Hoe heeft men dit voor ogen in het ATT gebied?
b. In de geconsolideerde omgevingsverordening van de Provincie Overijssel staat beschreven dat de Weitemanslanden en omgeving in hoogveengebied valt (gebiedskenmerk natuurlijke laag). “Het open natte karakter is een belangrijke kwaliteit in dit gebied.” Hoe wordt dit gehanteerd als men hier windturbines landschappelijk wil inpassen?
5. Op pagina 18 wordt het volgende benoemd: Een concept van het nieuwe beleidskader (waarover besluitvorming nog moet plaatsvinden) wordt naar verwachting in april 2022 aan de raad gepresenteerd. Vraag: is dit al gebeurd?
6.
Op pagina 40 wordt benoemd dat er in de toekomst 3 woningen worden gesaneerd ten behoeve van de zandwinplan. Wanneer staat dit ongeveer op de planning?
7.
In deze zelfde alinea staat:
Tegelijkertijd moet nog worden bezien of de ontwikkeling van de zandwinplas de realisatie van wind-turbines in dit gebied niet in de weg zal staan, doordat het technisch onaantrekkelijk kan zijn windturbines in het water van de zandwinplas te plaatsen. Vraag: waarom kan het technisch onaantrekkelijk zijn om windturbines in het water van de zandwinplas te plaatsen? Ze worden toch elders ook in water/zee geplaatst?
37
8. In het algemeen wordt er erg weinig informatie over gezondheidseffecten van windturbines meegenomen in dit rapport. En hetgeen er wel over wordt meegenomen, is enkel gebaseerd op bronnen van RIVM en GGD. Waarom zijn enkel deze 2 bronnen meegenomen, terwijl in het rapport van RIVM juist sprake is belangenverstrengeling? Een snelle zoekactie op Google leert bijvoorbeeld dat er veel meer zorgen en gezondheidsproblemen rondom windturbines zijn. Verschillende dokters en experts hebben aan de bel getrokken en toch zie ik hiervan niets terug in het verslag. Waarom is dit?
9. Op pagina 59 wordt de transportcapaciteit en infrastructuur besproken. Hierin wordt aangegeven dat ten zuiden van Almelo en Tubbergen nog wel transportcapaciteit beschikbaar lijkt, maar hier ook schaarste dreigt. Met andere woorden; Rondom Weerselo is dus nog wel capaciteit én heeft dezelfde landschapstypen als beschreven in HNS. Nogmaals de vraag waarom dit gebied niet is meegenomen als zoekgebied. En de vraag of dit gebied kan worden opgenomen als zoekgebied, aangezien de natuurgebieden nu ook als zoeklocatie worden opgesteld?
10. In het technische rapport staat een verkeerde lijn m.b.t. afstand van de woonkern. Kan worden weergegeven in het participatieverslag dat er een nieuwe versie van het rapport komt waar dit in wordt aangepast? (toezegging is door gem. Almelo gedaan) De antwoorden op deze vragen zijn te vinden in deel 4 van dit verslag. Daarnaast hebben we een reactie ontvangen vanuit stichting gezonde leefomgeving Weitemanslanden. De vragen hieruit hebben we deels beantwoord. De vragen en de reactie die vanuit de projectgroep ATT is gegeven staan hieronder. Ik heb de sessie bijgewoond als bezorgde inwoner van de Weitemanslanden en nu blijkt voor niets. Ik heb het concept van mijn buurman John Nijhuis doorgestuurd gekregen en met stijgende verbazing gelezen. Er is niet genotuleerd en er zijn uitspraken en een complete visie wegelaten in dit verslag. Graag zie ik dit aangepast voor dat het naar de raad word gestuurd. Op pagina 12 is mijn opmerking als volgt beschreven. Dit is een totaal andere weergave dan door mij verteld. Dit is foutief omschreven en mijn uitleg is van cruciaal belang. Ook heb ik aangegeven dat er een totaal verkeerde weg bewandeld wordt ten aanzien van commissioning. Ik heb een duidelijke uitleg gegeven en hier ook geen letter op papier.
Dus graag mijn visie ten aanzien van het project graag beschrijven als dit fout loopt kan het hele grootte gevolgen hebben voor de participanten en doestellingen worden dan niet gehaald. Onderaan staan nog technische aandachtspunten die verder bekeken dienen te worden. Als laatste wil ik even mijn ei kwijt over de hele gang van zaken welke los staat van wat er niet goed in het verslag is opgenomen. Er wordt ook met geen woord gerept over scheuren in de muren. Bij deze willen wij een onderzoek naar de laag frequente trillingen die veroorzaak worden door de windturbines. Ik zal het even heel simpel uitleggen zodat elke techneut en niet techneut het direct snapt. Vroeger ging ik wel eens vissen met mijn vader. Dan moesten we eerst “piern stekken”. In het nederlands is dat regenwormen verzamelen. Door een riek of greep (een uit de kluiten gewassen gabaksvorkje) rechtop in een grasveld te plaatsen en door tegen de steel te slaan breng je trillingen voort in de bovengrond. De pieren komen dan aan de oppervlakte en je kunt ze dan uit het gras gewoon oprapen.
38
Wat heeft dit met windturbines te maken. Heel simpel, een windturbine wordt geplaatst op een fundatie. Deze fundatie bestaat uit ongeveer 66 heipalen van 25 tot 30 meter lengte. Op deze heipalen komt een fundatie van ongeveer rond 30 meter en bestaat uit 2800 kubieke meter beton met de vereiste wapening. Op deze voet wordt de mast geplaatst van 170 meter. Deze mast beweegt onder invloed van de wind. Door dat er geen constante windsnelheid en kracht is zal er een laagfrequente trilling doorgegeven worden aan de starre fundatie met de heipalen. In uw verbeelding kun je dit zien als een Greep of riek. Door het plaatsen van de wieken zal er nog een grotere regelmatige onregelmatige belasting plaatsvinden daar dat de wieken niet achter de mast maar voor de mast langs draaien. Doordat de windturbine een constant toerental moet draaien en de bekrachtiging continu moet bijstellen heb je ineens de laagfrequente trillingen die zich nog onregelmatiger door de bodem voortplanten. Gevolg wisselende lage frequentie tonen die door de grond in aanraking komen met de fundaties van de woningen en het gevolg dat de muren de laagfrequente trilling als een luidsprekerkast versterken. Dus het geluid wat op de gevel gemeten wordt kan ook geluid zijn wat der gevel produceert. Dit is een totaal ongewenst neveneffect. In uw onderzoek wordt gepraat over het geluid op de gevel om deze te meten.
Ik ben van mening dat de longitudinale golven ondergronds veroorzaakt door deze industriële windmolens de gevels van de woningen in trilling brengen en dat de gevels van de objecten het geluid veroorzaken. Hier is op land nog nergens onderzoek naar gedaan. Op zee zien we dat in de buurt van de windturbines de biotoop veranderd en dat hier ook onderzoek naar is gedaan. Wij willen een nieuw onderzoek waar deze tot nu toe nog nooit onderzochte effecten gemeten worden. In ons gebied is ontgonnen in de jaren dertig. Het gebied is tot op de koffielaag afgegraven. Dit is een harde laag die makkelijk de longitudinale golven voortplant. Normaal planten zich de golven ondergronds zo’n 3000 meter voort. Het zou zo maar kunnen dat in ons gebied de golven zich ondergronds 6000 meter voortplanten. We weten dat we gehoor technisch in een bepaald spectrum opereren maar ook gevoelstechnisch. Dit gevoel kan nog veel schadelijker zijn dan het gehoor doordat alle weke delen en organen in een laagfrequente trilling worden gebracht 24/7 jaar in jaar uit. Ook de overlast tijdens de bouw is niet omkaderd. Ook de tijdsduur is niet omkaderd. Ook het aantal te plaatsen windmolens is niet omkaderd. Graag zien wij een complete omkaderde lange termijnvisie. Gezien er geen testen kunnen worden uitgevoerd bij een bestaande windturbine versus bodemgesteldheid zal er een model gemaakt moeten worden.
Nu zijn wij geen specialisten maar even los uit de pols: •
Trillingen en geluid meten
•
Het spectrum van de te plaatsen windturbine in en uit bedrijf
•
In en uit bedrijf met opstart en aftoeren
•
Het meten van het resonantie getal in de vermogen kromme
•
Het meten van het resonantie getal in de toerental kromme.
•
Het meten van het resonantie getal bij wisselende bekrachtiging van de generator
•
De trilling frequentie bij stilstand bij alle windbelastingen
•
Het resonantie getal bij stilstand bij alle windsnelheden
•
De trillingen die veroorzaakt worden door voorgaande metingen in relatie tot de bodemgesteldheid in het zoekgebied
•
De overdracht van deze trillingen op de objecten geplaatst in het zoekgebied aan de traditionele fundaties en anders gefundeerde objecten
•
Het overbrengen van deze trillingen via de fundatie aan de muren van deze objecten per object onderzocht i.v.m bouw en fundatie wijze
39
•
De geluidsnorm in het betreffende gebied zowel overdag en nachts meten bij de objecten en dit als standaard geluidsnorm
•
Het meten van bovenwindse objecten en benedenwindse objecten
Nog een kleine aanvulling waar niemand op toeziet: de veiligheid. •
Het op hol laten slaan van een turbine is twee nulletjes in een eentje veranderen en dit kan op afstand
•
Het schootsveld voor de onderwindse objecten moet in kaart gebracht worden. De risicoanalyse maken op basis van wcs en afdekken
•
Het vrijkomen van stoffen door erosie van wieken door slijtrage of osmose door intreden van vocht in luchtbellen gel coatlaag
•
Het schadelijke effect onderzoek bij een spil van diëlektricum gassen
•
Het onderzoeken van lekkage van gearbox oliën in omgeving en natuur
•
Het preventief en correctief onderhoud moet door een externe partij gemonitord worden. Breakdown maintenance is niet gewenst door bewoners
Tot slot: ik ben zeer goed op de hoogte met grootte projecten op gebied van duurzame energie en heb verschillende grootte commissioning projecten afgerond en ken daardoor de klappen van de zweep. Ik heb ‘s avonds aangegeven dat er niemand bij de gemeente en provincie kennis heeft om dit project te starten. Gezien dit verslag weet niemand waar het overgaat of dat mijn visie en zorgen compleet genegeerd worden. Er was niemand die ook maar iets technisch inhoudelijk wist te weerleggen. Dit is voor wat er bij ons in de achtertuin staat te gebeuren een volledig brevet van onvermogen. Er is mij een bidbook beloofd en een keukentafelgesprek maar tot op heden niets. Had ik dit verslag niet van mijn buurman gekregen dan zou de raad compleet verkeerd geïnformeerd zijn.
40
Reactie vanuit de projectgroep (19 oktober 2022) op bovenstaande Beste heren Nijhuis en Rijpma, Dank voor uw opmerkingen op het concept-participatieverslag. Het is inmiddels al even geleden, maar we zijn op dit moment aan de slag met het verwerken van alle reacties. En we leggen nu de laatste hand aan het definitieve verslag. Via deze weg wil ik laten weten dat we de reactie van dhr. Rijpma opnemen in het definitieve participatieverslag. Zodra het verslag gereed is wordt deze gedeeld met de gebiedsgroep. Ten aanzien van uw inhoudelijke punt (de risico’s van ongewenste effecten van geluidstrillingen via de ondergrond; bodemtrillingen) het volgende. Allereerst dank voor uw uitgebreide onderbouwing en de beeldende manier waarop u uw zorg hebt geïllustreerd met het voorbeeld van het ‘piern stekken’. U constateert terecht dat dit niet de expertise is van de betrokken projectleden van gemeente en provincie. Dit betreft specifieke, specialistische kennis waarvoor wij ondersteund worden door adviesbureau Bosch & van Rijn. In hun aangepaste rapport over de potentie van windenergie in het ATT gebied (gewijzigde versie van september, deze gaat binnenkort richting de colleges en komt na 1 november via de openbare besluitenlijst beschikbaar) gaan zij in op de door u benoemde zorgen. In paragraaf 5.1.11 (pag 55) beschrijven zij wat op basis van onderzoek en praktijk ervaring bekend is.
Geconstateerd wordt dat uw zorgen geen bevestiging kennen in onderzoek en praktijk. Zij schrijven hier onder andere over: “omdat de intensiteit van bodemtrillingen exponentieel afneemt met de afstand tot de trillingsbron is uitgesloten dat bodemtrillingen tijdens de exploitatiefase van windturbines bij woningen in de omgeving waarneembaar zullen zijn”. Met respect voor uw zorgen concluderen wij dat het benoemde risico zich in de praktijk niet voordoet en voor zo ver bij ons en bij Bosch & van Rijn bekend nog nooit ergens heeft voorgedaan bij windprojecten op land. Mocht u over onderzoeken dan wel informatie over praktijk casussen beschikken die tot een andere conclusie leiden dan ontvangen wij die graag van u. Ik hoop jullie hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Evelien Spoler
41
Deel IV: Een overzicht van alle vragen en antwoorden tot nu toe Tijdens alle participatiemomenten zijn veel (technische) vragen gesteld. Een deel van die vragen is na de eerste gebiedsgroepbijeenkomst verzameld in een Q&A en gepubliceerd op de websites van de betrokken gemeenten. Naar mate het gebiedsproces vorderde en het thema echt ging leven, kwamen er ook andere vragen op tafel. Een deel van de vragen zijn tijdens de bijeenkomsten aan bod gekomen en beantwoord. En op een deel van de vragen is in deze verkennende fase nog geen antwoord te geven. Deels omdat die antwoorden “pas” bij vervolgonderzoek in beeld komen. En deels, omdat er nog onduidelijkheden zijn over landelijk beleid, zoals afstandsnormen. Bovendien zitten er in de gespreksverslagen thema’s, waarover men het in de sessies niet met elkaar eens werd. Om deze redenen worden in dit participatieverslag niet alle vragen beantwoord, die tijdens het proces op tafel zijn gekomen. Hieronder een overzicht van alle vragen, waarop we op dit moment een antwoord kunnen geven.
Onderzoeksbureau / onafhankelijkheid / onderzoeksmethode
1.
Wie bepaalt de onafhankelijkheid van het onderzoeksbureau?
Het geselecteerde adviesbureau Bosch & Van Rijn is een gerenommeerd en onafhankelijk adviesbureau met uitgebreide expertise op het gebied van windenergie.
2.
Het onderzoek is gebaseerd op een literatuurstudie. Hoe controleren we de feiten uit deze literatuur?
In het onderzoek van Bosch & Van Rijn wordt toegelicht hoe, en op basis van welke bronnen, bepaalde conclusies bereikt zijn. Inwoners of andere partijen kunnen deze methode en bronnen controleren. Op dit moment is het onderzoek een eerste verkenning naar de mogelijkheden voor wind in het ATT-zoekgebied. Om de exacte effecten van windturbinegeluid op een specifieke locatie in beeld te brengen, is nader onderzoek nodig. In latere fasen kan onderzoek naar de effecten meer in detail en meer lokaal worden ingevuld.
3.
Is modelleren (onderzoeken op basis van modellen) wel voldoende?
De gebruikte modellen voor effectenberekening voldoen aan wettelijke bepalingen. We doen er alles aan om aan de voorkant alles goed te berekenen. Bepalingen moeten uiteindelijk in omgevingsvergunningen worden vastgelegd. Gemeente en/of de Omgevingsdienst Twente controleren de voorwaarden uit de omgevingsvergunning. Het werken met modellen is de gebruikelijke methode (omdat molens er nu niet staan, is modelleren de enige mogelijkheid om inzicht te krijgen in mogelijke effecten). Zie rapport pagina 44.
4.
Hoe worden slagschaduw en geluidsoverlast berekend op basis van modellen? Hoe controleren we dit ‘in het echt’?
Zie antwoord vraag 3
5.
Welk referentiekader houden we aan? Europees recht? Nederlands recht? Lokaal beleid?
In het rapport van Bosch & Van Rijn zijn als uitgangspunt Nederlandse regels gehanteerd. Notabene, vanwege uitspraak van de Raad van State kan daar bij vergunningverlening niet van uit worden gegaan. Daarom zijn in dit rapport, om inzicht te krijgen in de potentie voor wind, ook andere, strengere normen gebruikt (pagina 22).
42
6. Hoe kunnen inwoners controleren dat de normen/ afstanden goed gemotiveerd zijn en ook nageleefd worden? Een geluidsnorm is niet te controleren / handhaven; een afstandsnorm wel. In het onderzoek van Bosch en van Rijn wordt toegelicht hoe we tot de conclusies zijn gekomen en op basis van welke bronnen deze zijn bereikt. Inwoners of andere partijen kunnen these methoden en bronnen controleren. Om de geluidsnormen naar vuistregelafstanden te vertalen worden in het onderzoek modelmatig enkele verkennende geluidsberekeningen uitgevoerd. In het rapport staat een verwijzing naar de rekenmethode die door het model wordt gebruikt. Door de complexiteit van de rekenregels is deze voor de meeste inwoners wellicht moeilijk te controleren, maar een derde partij die bekend is met geluidsberekeningen kan dit wel doen. Op dit moment loopt landelijk onderzoek voor PlanMER nieuwe milieunormen. De Minister heeft een brief aan de Tweede Kamer gestuurd over rapport afstandsnormen (een combinatie van afstandnorm en geluidnorm is mogelijk) Kamerbrief bij onderzoeksrapport afstandsnormen windturbines | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.
7.
Wordt er ook voldoende rekening gehouden met de hogedruk gasleidingen, die door het blauwe gebied lopen?
Bij het in kaart brengen van de ruimtelijke belemmeringen is rekening gehouden met de gasleiding die door het zoekgebied ATT loopt (buisleiding) Zie pagina 23 > buisleidingen
Afstand en geluidsnormen
8. Welke afstands- en geluidsnormen worden gehanteerd tijdens het verkennende onderzoek naar windmolens in het ATT-gebied? In het verkennend ruimtelijk-technisch onderzoek wordt in de gevoeligheidsanalyse gewerkt met de vuistregelafstanden van 400 meter (die ongeveer overeenkomt met de ‘oude norm’ van 47 dB Lden[1]) en de afstanden van 600 en 800 meter (die overeenkomen met strengere normen). Vanuit wettelijke normen voor geluid en veiligheid werden vaak theoretische richtafstanden (gebaseerd op rekenregels en een referentiewindturbine) gehanteerd tussen windmolen en object (zoals woonkernen, woningen, wegen of buisleidingen). Voor geluid bij een bepaald type windturbine bijvoorbeeld 300 meter t.o.v. losse woningen en 500 meter t.o.v. woonkernen. Deze oude milieunormen mogen nu niet meer zo worden gehanteerd. Wij houden de landelijke ontwikkelingen en informatie nauwgezet in de gaten. Als er landelijk nieuwe normen komen (naar verwachting in werking eind 2023), moet daar rekening mee gehouden worden. [1] De Lden is een Europese maat om de geluidsbelasting door omgevingslawaai over een heel etmaal uit te drukken. Met ingang van 2004 werd het gebruik van de Lden in alle Europese landen verplicht. Dit hing samen met de implementatie van de Europese Richtlijn Omgevingslawaai. Zie rapport pagina 22 en verder.
9.
Waarom worden er verschillende normen of richtlijnen gebruikt voor bijvoorbeeld het buitengebied en dorpskernen?
Het zoekgebied is aangeduid met een afstand van 1 km ten opzichte van woonkernen, naar de wens die de gemeenteraad in een motie heeft gegeven. De gemeenteraad van Twenterand heeft in het besluit over de Startnota RES de afstand van 1 km ten opzichte van woonbebouwing meegegeven. In het gebiedsproces zoeken we met de omgeving naar optimale locaties. T.o.v. elke woning 1 km zou echter betekenen dat er in heel Twente geen mogelijkheden zijn.
10. Wat is de hoogte van de windmolens die worden opgenomen in het verkennende onderzoek? In het ruimtelijk-technisch onderzoek rekenen wij met windturbines met een tiphoogte van 240 meter Als rekenvoorbeeld is gewerkt met windturbine 240 meter tiphoogte, zie rapport pagina 20 (dit wil niet zeggen dat er al gekozen is voor deze hoogte!)
11. Hoe wordt de onderlinge afstand tussen windmolens berekend? Voor de onderlinge afstand tussen windturbines wordt als stelregel 3 á 4 keer de rotordiameter aangehouden Zie rapport pagina 38.
43
12. Hoe gaan jullie in het onderzoek om met nieuwe landelijke milieunormen voor windturbines? Waarom werken we aan een rapport terwijl de richtlijnen nog niet bekend zijn? Bosch en Van Rijn werkt met een aantal scenario’s voor normen en afstanden. In deze scenario’s proberen wij inzicht te krijgen in de mogelijkheden en belemmeringen bij gebruik van ‘oude’ en strengere normen. Wij houden de landelijke ontwikkelingen en informatie nauwgezet in de gaten. Het rapport geeft een eerste inzicht van mogelijkheden in deze verkenningsfase. In rapport pagina 55 is opgenomen dat ATT wil wachten op de nieuwe landelijke milieunormen.
13. Als de normen strenger worden, betekent dat dan dat het potentieel van het gebied kleiner wordt? En wat betekent dat dan voor het RES-bod? Als er landelijk andere of strengere normen komen, moet het onderzoek daar rekening mee houden. Bij strengere normen wordt het potentieel voor wind in dit zoekgebied kleiner. Dat betekent dat het RES-bod met andere mogelijkheden moet worden ingevuld.
14. Waarom gebruiken jullie geen afstandsnorm van 10X de rotordiameter? Wij gaan uit van de eisen van who op het gebied van gezondheid. Een afstand van 10 x de rotordiameter is dan niet aan de orde.
15. Kijken jullie naar voorbeelden elders in Europa (Denemarken en Duitsland worden genoemd) voor de (afstands) normen voor windturbines i.v.m. gezondheid? In het landelijk onderzoek naar afstandsnormen dat is uitgevoerd, is gekeken naar windturbinenormen in Europa. Voor de uiteindelijke toetsing van een windpark in Nederland worden altijd de geldende Nederlandse of lokale normen toegepast. Elk land maakt bij het opstellen van deze normen een eigen afweging tussen verschillende ruimtelijke belangen. Nederland hoeft daarin niet per se tot dezelfde conclusies te komen als omliggende landen. In landelijk onderzoek afstandsnormen Kamerbrief bij onderzoeksrapport afstandsnormen windturbines | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl én bij landelijk onderzoek Planmer windturbinenormen wordt ook naar andere voorbeelden in Europa gekeken. Zie rapport pagina 47.
16. Wordt laagfrequent geluid meegenomen in het onderzoek van Bosch en van Rijn? Zie het rapport van Bosch & Van Rijn, pagina 45. Laagfrequent geluid is onderdeel van geluidsnormen (net als bij andere geluidsbronnen).
17. Willen de gemeenten misschien ook afstanden van minder dan 400 meter? Daar is op dit moment geen beleid op vastgesteld bij de drie betrokken gemeenten. ATT heeft aangegeven te willen wachten op nieuwe landelijke milieunormen.
18. Waarom maken jullie geen geluidsopnames van windturbines? Geluid is sterk afhankelijk van omstandigheden (bijvoorbeeld lokaal verkeer en dergelijke).
19. Maken hogere turbines meer geluid? Niet noodzakelijk. Het geluid heeft o.a. te maken met het toerental en de vormgeving van de rotorbladen. Zie het Bosch & Van Rijn rapport pagina 43.
44
Gezondheid
20. Hoe hoog zijn de windturbines die onderzocht worden in het RIVM-onderzoek naar de negatieve aspecten van windturbines? In het ruimtelijk-technisch onderzoek rekenen wij met windturbines met een tiphoogte van 240 meter, omdat wij er van uit gaan dat windturbines van deze afmetingen op land gebruikelijk zullen zijn tegen de tijd dat in het ATT-gebied een windpark kan worden gerealiseerd. Dit baseren wij op de historische ontwikkeling van windturbineafmetingen in Nederland, op het gegeven dat windturbines van deze afmetingen nu al commercieel verkrijgbaar zijn en op de noodzaak voor grotere (meer kostenefficiënte) windturbines vanwege een constant dalende subsidiebijdrage vanuit het Rijk. In het rapport worden deze ontwikkelingen toegelicht. In het landelijke RIVM onderzoek wordt o.a. gekeken naar verschillende hoogtes van windturbines?
21. Worden lange-termijn gezondheidseffecten ook meegenomen? Op de bladzijdes 45 tot en met 49 van het verkennend ruimtelijk/technisch onderzoek van Bosch & Van Rijn staat meer informatie over geluid en eventuele effecten op de gezondheid. Echter in een volgende fase wordt hier meer aandacht aan besteed, omdat daarvoor exacte locaties bekend moeten zijn. Het RIVM onderzoekt de gezondheidseffecten van geluid van windturbines. Lees hier het volledige onderzoek van het RIVM. Zie ook de brief minister aan TK over mogelijkheden gezondheidsonderzoek windturbines Verkenning van opties voor gezondheidsonderzoek rond windturbines | Rapport | Rijksoverheid.nl.
Hoogte en opbrengsten windmolens
22. Waarom wordt gerekend met windturbines van 240 meter tiphoogte? Zie antwoord vraag 20 en toelichting in rapport op pagina 20.
23. Hoeveel EAZ-windmolens zijn nodig voor een vergelijkbare bijdrage in het RES-bod? Wat is de opbrengst van een windturbine van 240 mtr ( 5-6 MW) in vergelijking met een EAZ windmolen? In het rapport van Bosch en van Rijn wordt een berekening gemaakt van de elektriciteitsproductie van verschillende formaten windturbines in het ATT-gebied. Uit de berekening blijkt onder andere dat een windturbine van 240 meter in het ATT-gebied circa 20.500 MWh per jaar zou procedure. Voor een vergelijkbare elektriciteitsprocedure zijn meer dan 800 EAZ windmolens nodig.
Voor een vergelijkbare energieopbrengst als van 1 windturbine van 240 meter zijn 823 EAZ windmolens nodig (zie rapport pagina 65).
45
24. Hoeveel draagt één windmolen bij aan de totale doelstelling van ATT? Wat is de capaciteit of het vermogen van één windmolen? Een windmolen van 5,6 MW met 3500 vollasturen (tijdsduur op vol vermogen gedraaid) levert gemiddeld 17.500 MWh per jaar (Bron: website van het Nationaal Programma RES). In Twente is de doelstelling om in 2030 1,5TWh duurzaam op te wekken (www.energiestrategietwente.nl)
25. Hoeveel windturbines komen er? In het gebiedsproces en het verkennende onderzoek kijken we naar de verschillende (on)mogelijkheden. Het aantal mogelijke windturbines staat met andere woorden nog niet vast. Nog geen keuzes gemaakt, dit is onderdeel van het gebiedsproces.
Conclusies / resultaat
26. Wanneer is hinder/overlast te groot om windmolens door te laten gaan? Gezondheid is een belangrijk aspect. Het gaat hier uiteindelijk om een politieke afweging.
27. Wat levert het verkennende onderzoek naar windmolens in het ATT gebied op voor inwoners? Het verkennende onderzoek levert de inwoners een technisch rapport op, waardoor ze meer duidelijkheid krijgen over de mogelijkheden en onmogelijkheden van windturbines in het zoekgebied. Daarnaast hadden ze via de gebiedsgroep en via keukentafelgesprekken de mogelijkheid hun zienswijze te ventileren. Dit wordt vastgelegd in een participatieverslag voor de verschillende gemeenteraden en de provincie. Ook die zien dus wat er onder de inwoners leeft. Dat kunnen ze meenemen in hun besluit over het vervolgtraject.
28. Wat wordt de conclusie van het onderzoek? Ligt de focus op mogelijkheden of onmogelijkheden voor het plaatsen van windmolens in het ATT gebied? Verkenning is naar mogelijkheden voor wind en ophalen van de geluiden uit de omgeving. Keuze na de verkenningsfase is over het al dan niet doorgaan me de ATT-samenwerking.
29. Wat als blijkt dat het gebied niet geschikt is voor windmolens? En wat als het gebied juist wel geschikt is? Zie antwoord op de vorige vraag.
30. Wat wordt concreet opgeleverd in het onderzoek? Hoe lokaal en gedetailleerd is de informatie voor inwoners / woningen? Dit is een 1e technische verkenning van de mogelijkheden in het zoekgebied ATT. Van zoekgebied naar zoeklocaties. In het verdere traject is steeds gedetailleerder en uitgebreider onderzoek nodig.
Gebiedsproces / ATT-gebiedsgroep
31. Welke mogelijkheid hebben inwoners om hun zorgen te uiten of inspraak uit te oefenen? De vragen en zorgen van inwoners kunnen worden ingebracht voor het verkennend ruimtelijk technische onderzoek in deze verkennende fase. Ook in de ATT-gebiedsgroep kunnen deelnemende inwoners hun input geven. Wat zijn verder de mogelijkheden in het vervolg proces? Hoe dit in een eventueel vervolgproces wordt vormgegeven komt aan de orde als de gemeentelijke colleges en eventueel de raden een besluit hebben genomen over het wel of niet verder samenwerken in ATT-verband.
46
Wat houdt de klankbordgroep in? Welke rol en welke bijdrage heeft deze groep in het proces rondom het verkennende onderzoek? In deze verkenningsfase is het niveau van participatie vooral informeren (vertellen wat er gaat gebeuren), raadplegen (geluiden ophalen uit de omgeving) en adviseren (de omgeving denkt mee) in de vorm van uitgangspunten en aanbevelingen (zie pagina 5 van het gebiedsverslag).
32. Hoe weten we als inwoners dat de informatie die we ontvangen neutraal of objectief is? Voor de (technische) onderzoeken worden altijd onafhankelijke, deskundige bureaus om advies gevraagd. Zij werken alleen met wetenschappelijk onderbouwde gegevens. Daarnaast is er tijdens de verkenning een onafhankelijk procesbegeleider ingezet als aanspreekpunt voor de gebiedsgroep. De procesbegeleider is er voor de inwoners en denkt mee over de belangen van inwoners zoals een neutraal en objectief proces.
33. Wordt de input die wij als inwoners tijdens de (start)sessie delen, meegenomen in de bevindingen van het onderzoek? Ja, de input die bewoners leveren worden in het gebiedsverslag meegenomen en is onderdeel van de besluitvorming in de colleges en eventueel de gemeenteraden (indien van toepassing). Bron: PvA
34. Vraag voor inwoners is of er windmolens komen en hoe dat tegen te houden. Of er windmolens komen moet uiteindelijk blijken uit het ontwikkelproces. Inwoners hebben het reguliere juridisch instrumentarium tot hun beschikking om een eventueel besluit tot realisatie aan te vechten.
35. Hoe zit dat met de lokale klankbordgroepen van de 3 gemeenten t.o.v. de gemeentegrensoverschrijdende gebiedsgroep ATT? Iedere inwoner, al dan niet verenigd in een klankbordgroep of gebiedsgroep heeft dezelfde rechten.
36. De offerte voor het onderzoek ligt er al. Wanneer en hoe kunnen inwoners hun vragen inbrengen? Er zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd waarbij inwoners hun vragen kunnen inbrengen. Niet alle vragen zijn in behandeling genomen dat komt omdat dit een verkennend ruimtelijk/technisch onderzoek is. Vragen over bijvoorbeeld gezondheid volgen in een eventuele latere fase.
Samenwerking ATT-gemeenten
37. Waarom is er voor dit ATT-gebied gekozen? / Waarom is dit gebied in de RES Twente een kansrijk zoekgebied? Voor Almelo, Tubbergen en Twenterand is het ATT-gebied in de individuele gemeenten geschikt geacht voor het mogelijk plaatsen van windmolens. Omdat ontwikkelingen in alle drie de gemeenten in dit gebied elkaar raken trekken de betrokken gemeenten en provincie samen op om een grensoverschrijdend gebiedsproces te starten. Ten behoeve hiervan is eind 2021 het plan van aanpak: verkenning energie opwek door wind in het ATT-zoekgebied opgesteld. Bron: Rapport Bosch en van Rijn De (concept) zoekgebieden wind in de gemeenten Almelo, Twenterand en Tubbergen liggen geografisch op korte afstand van elkaar. Dat wil zeggen dat de (eventuele) realisatie van grote windturbines in de ene gemeente effect hebben voor inwoners van inwoners van het ATT-gebied in een andere gemeente. De windturbines zullen in veel gevallen zichtbaar zijn en ook kan er wellicht gemeentegrensoverschrijdend overlast worden ervaren door inwoners. Dat maakt dat het van belang is dat alle inwoners van het ATT-gebied geïnformeerd moeten worden over plannen in een van de ATT-gemeenten. Inwoners moeten gemeentegrensoverschrijdend kunnen participeren, en als gemeenten willen we gebruik maken van elkaars kennis en expertise. Bron: plan van aanpak
47
38. Bestaat de kans dat alle benodigde windmolens binnen de gemeentegrens van één gemeente komen? Daarover zijn geen afspraken gemaakt. Iedere gemeente moet in ieder geval zijn eigen bijdrage aan de Regionale Energiestrategie realiseren.
39. Welke rol heeft de Provincie als gemeenten niet kunnen of willen voldoen aan de doelstellingen? De provincie heeft een escalatiemodel dat in werking kan treden, waardoor de provincie een inpassingsplan kan inzetten. (vraag 24)
40. Elke gemeente heeft eigen besluitvorming over (wind)beleid. Als 1 gemeente windturbines weigert, komt de totale opgave voor ATT dan bij de andere gemeenten te liggen? Nee, zie antwoord op vraag 24. Elke gemeente moet zijn eigen opgaven invullen. Als windturbines niet mogelijk zijn, dan moet de opgave op een andere manier worden ingevuld. Bijvoorbeeld door zon op land, of grootschalig zon op dak. Daarnaast kan het escalatiemodel vanuit de Provincie Overijssel in werking treden, waardoor de provincie een inpassingsplan kan inzetten.
41. Wat zijn de doelstellingen per gemeente? De omgevingsvisie Almelo is onderdeel van de Omgevingswet, die naar verwachting in januari 2023 wordt ingevoerd. In de gemeentelijke omgevingsvisie wordt gefocust op twee pijlers: besparing van energie en verduurzaming van de energievoorziening. Voor 2030 wil de gemeente Almelo, naast zon op dak, 100 hectare aan zon- neparken en 3-5 hoge windturbines realiseren. De gemeente Tubbergen geeft haar duurzame energiebeleid als onderdeel van de regio Noordoost-Twente gezamenlijk vorm met de naburige gemeenten Dinkelland, Losser en Oldenzaal. Middels de RES 1.0 hebben de gezamenlijke gemeenten ingestemd met een doelstelling van 225 GWh duurzame elektriciteitsproductie, onder- verdeeld in 63 ha zon op daken, 100 ha zonnevelden en 9 windturbines. In de Agenda Samen Duurzaam Doen van de gemeente Twenterand zijn de ambities en de lokale uitvoeringsmaatregelen uitgewerkt langs drie lijnen: energieneutraal, circulaire economie en klimaatadaptatie. In aansluiting op de Twentse Energie Strategie heeft de gemeente als tussendoel om in 2030 30% duurzame energie op te wekken en 12% energiebesparing te realiseren. Voor 2050 zet de gemeente in op 100% hernieuwbare energieopwekking. Hiervoor zal een mix van verschillende duurzame energiebronnen nodig zijn.
De raad heeft voor Twenterand 82 GWh als bijdrage in de RES Twente vastgesteld, in te vullen met een flexibele energiemix. Hiervan is op dit moment al circa 30 GWh gerealiseerd door projecten binnen de scope van de RES: 20 GWh grootschalig zon op veld en grootschalig zon op dak . Voor de rest van de bijdrage is mogelijk: grootschalig zon op dak (tot de maximaal geachte hoeveelheid van 22 GWh) en 40 GWh door grootschalige opwek flexibele energiemix. Voor grootschalige opwek is in de vastgestelde Omgevingsvisie 1.0 het zoekgebied Vriezenveen zuidoost aangewezen. Bron: Rapport Bosch en van Rijn Dit betekent niet dat dit aantal ook echt gerealiseerd kan worden. Verdiepend technisch onderzoek naar de mogelijkheden moet nog volgen.