Jaarstukken 2024 (NIEUW)
Tekst van het document
Stimuleren sport- en beweegaanbieders tot veilige en integere sport en sportomgeving Omschrijving We hebben middels publicatie (website en nieuwsspecials), stimulatie en ondersteuning (in gesprek met sport- en beweegaanbieders) aandacht gevraagd voor en gestimuleerd tot verdere implementatie van veilige en integere sport in Twenterand. Waarbij sport- en beweegaanbieders zijn aangezet tot implementatie van de vier basiseisen van integriteit: Gebruik regeling gratis VOG, Gedragscode Sport, Vertrouwenscontactpersoon, Cursus of e-learning voor trainers-coaches.
Wat hebben we bereikt Subdoel: Vitale en sterke sport- en beweegaanbieders Wat hebben we daarvoor gedaan Communicatie en organisatie thema-avonden, nieuwsbrieven en nieuwsspecials Twenterand Sport Omschrijving Ook in 2024 zijn verschillende thema's verwant aan sport en bewegen onder de aandacht gebracht. Denk daarbij aan: Twents Kennis en Inspiratie Evenement voor de Sport in het stadion van Heracles in Almelo voor bestuurlijk en technisch kader sportverenigingen met in totaal circa 220 bezoekers; diverse thema-specifieke bijeenkomsten met sportorganisaties uit Twenterand o.a. in het kader van de ontwikkeling van de Nota Sportaccommodatiebeleid; drie nieuwsbrieven Twenterand Sport en circa tien tussentijdse nieuwsspecials Twenterand Sport op actuele thema's ter informatie, ontmoeting, kennis delen en verbinding.
Inzet subsidieregeling lokaal sport- en beweegakkoord Omschrijving We hebben meer dan 25 projecten van sport- en beweegaanbieders ondersteund middels de waarderingssubsidie sport en/of gezonde leefstijlinterventies en aanbieders. Met deze inzet zijn nieuwe activiteiten ontwikkeld en zijn trainers en coaches geschoold.
Ondersteunen ontwikkeling sport- en beweegaanbieders door inspiratie, verbinding, samenwerking en good practice voorbeelden Omschrijving In 2024 hebben we meer dan 40 sport- en beweegaanbieders gesproken en ondersteund bij allerhande vraagstukken t.b.v. inspiratie, ontwikkeling, uitdaging, verbinding, samenwerking en good practice voorbeelden. Daarnaast hebben we alle sport- en beweegaanbieders in Twenterand structureel geïnformeerd middels de nieuwsbrieven (3) / nieuwsspecials (10) sport en themabijeenkomsten sport (divers en thematisch).
77
Wat hebben we bereikt Subdoel: Duurzame sport- en beweegvriendelijke omgeving Wat hebben we daarvoor gedaan Implementeren nota sportaccommodatiebeleid Omschrijving De Nota Sportaccommodatiebeleid Twenterand 2024 - 2032 "De kracht van ruimte voor sport" is, mede op basis van een uitgebreid participatietraject met o.a. sportaanbieders en Sportplatform Twenterand, ontwikkeld en vastgesteld door de gemeenteraad.
Vervanging sportaccommodaties Omschrijving De staat van sportaccommodaties hadden ook in 2024 onze aandacht. Denk daarbij aan: realisatie ombouw natuurgrasveld naar kunstgrasveld voetbalvereniging Deto Vriezenveen; realisatie ombouw natuurgrasveld naar kunstgrasveld voetbalvereniging DOS '37 Vriezenveen; voorbereiding vervanging kunstgrasveld korfbalvereniging TOP Vroomshoop; privatisering tennisbanen tennisvereniging Westerhaar - Vriezenveensewijk; deprivatisering kunstgrasvelden voetbalvereniging Voorwaarts en korfbalvereniging SDO Westerhaar; voorbereiding vervanging kunstgrasveld korfbalvereniging SDO Westerhaar; vastgesteld besluit en toekenning krediet realisatie Pumptrackbaan + eerste voorbereidingen t.b.v. aanleg in 2025 in Westerhaar; vastgestelde bestuursopdracht en toekenning krediet t.b.v. voorbereiding ontwikkeling nieuwe binnensportaccommodaties Vriezenveen voor de toekomstige vervanging van Sporthal De Stamper, De Semipermanente Sporthal en de gesloopte gymzaal aan De Krijgerstraat.
Wat hebben we bereikt Subdoel: Trots op de sport in Twenterand Wat hebben we daarvoor gedaan Ondersteunen “uitzendingen” topsporters gemeente Twenterand Omschrijving We hebben in 2024 één topsporter uit Twenterand ondersteund met haar uitzending naar de Europese Kampioenschappen met een financiële tegemoetkoming in de voorbereidings- en deelnamekosten.
Stimuleren media-aandacht sportevenementen Twenterand Omschrijving We hebben media-aandacht voor de sportevenementen gestimuleerd die binnen onze gemeentegrenzen worden georganiseerd. Dit o.a. door de inzet van onze communicatietools, socials en door stimulering en advisering tijdens themabijeenkomsten en gesprekken met sport- en beweegaanbieders. Ook hebben we de link gelegd naar het platform www.actieftwenterand.nl
Stimuleren organisatie sportevenementen als inspiratiebron Omschrijving We hebben alle sport- en beweegaanbieders gestimuleerd tot de organisatie van sportevenementen welke als neveneffect een inspiratiebron zijn voor onze inwoners. Dit met inzet van de subsidieregeling waarderingssubsidie sport en/of gezonde leefstijlinterventies, onze communicatietools nieuwsbrieven en nieuwsspecials sport en door stimulering en advisering tijdens themabijeenkomsten en gesprekken met sport- en beweegaanbieders.
We zetten in op sportstimuleringsevenementen Omschrijving
78
We hebben ingezet op sportstimuleringsevenementen zoals Sjors Sportief - Creatief, TeamNL Kidsprogramma (i.v.m. de Olympische en Paralympische Spelen het alternatief voor de Nationale Sportweek) en de Koningsspelen. Daarnaast hebben we meer dan 25 projecten van sport- en beweegaanbieders ondersteund middels de waarderingssubsidie sport en/of gezonde leefstijlinterventies en aanbieders aangezet tot de organisatie van eigen sportstimuleringsevenementen.
Beleidsdocumenten Sportaccommodatiebeleid | Twenterand Nota Sportaccommodatiebeleid Twenterand 2024 – 2032 met bijlage.
79
Wat heeft het gekost Overzicht baten en lasten Economie en vrije tijdsbesteding Realisatie begrotingsjaar
Raming Raming begrotingsjaar begrotingsjaar na voor wijziging wijziging
Incidenteel gerealiseerd in boekjaar
Doelenboom cultuur en recreatie en toerisme Lasten
3.626.238
4.335.858
3.240.184
Baten
621.548
590.427
251.611
0
-3.004.690
-3.745.431
-2.988.573
-148.061
Lasten
1.060.277
1.408.837
1.238.837
319.227
Baten
17.662
19.121
6.621
0
-1.042.615
-1.389.716
-1.232.216
-319.227
Lasten
3.790.746
4.767.184
3.283.362
20.749
Baten
1.243.603
1.039.386
736.964
0
Saldo van baten en lasten
-2.547.143
-3.727.798
-2.546.398
-20.749
Totaal programma lasten
8.477.261
10.511.879
7.762.383
488.036
Totaal programma baten
1.882.812
1.648.934
995.196
0
Totaal saldo van baten en lasten
-6.594.448
-8.862.945
-6.767.187
-488.036
Mutaties reserves db cultuur en recreatie en toerisme
866.061
1.645.204
888.346
148.061
Mutaties reserves db economie en werkgelegenheid
437.053
630.000
460.000
319.227
Mutaties reserves db sport
551.807
1.361.876
437.634
20.749
Totaal mutatie reserves
1.854.921
3.637.080
1.785.980
488.036
Geraamd resultaat
-4.739.528
-5.225.865
-4.981.207
0
gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten voor resultaatbestemming
2.268.497
gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten na resultaatbestemming
486.337
Saldo van baten en lasten
148.061
Doelenboom economie en werkgelegenheid
Saldo van baten en lasten Doelenboom sport
Wat heeft het gekost Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten op het programma ‘economie en vrije tijdsbesteding’ is € 486.300 lager dan geraamd. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door onderstaande gegevens. Cultuur, recreatie en toerisme • Deel van de subsidie 2023 is teruggevorderd in 2024. Dit levert een voordeel op van € 32.000. • Er is minder uitgegeven aan meerjarig onderhoud musea en dorpshuizen. Totaal een onderschrijding van € 677.000. Er zijn wat werkzaamheden goedkoper uitgevallen en er zijn werkzaamheden verschoven naar 2025, bv. werkzaamheden het Punt zijn nog niet volledig uitgevoerd en werkzaamheden aan de Klaampe zijn uitgesteld i.v.m. de a.s. verbouwing. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken'. De onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. • Gemeente is eigenaar van camping de Blekkenhorst. De kosten zijn € 65.000 lager dan geraamd. Deze komen ten laste van de Algemene risico reserve, dus hebben geen invloed op het exploitatiesaldo. • Op uitvoeringskosten cultuur is een onderschrijding van € 60.000. De besteding vindt plaats in 2025. De kosten werden gedekt uit de reserve, dus dit heeft geen invloed op het exploitatiesaldo.
80
• Er is een onderschrijding op de kosten inzake dorpshuizen. Door de gemeente is ondersteuning voor de directeur van de Klaampe geregeld. Dit heeft € 45.000 gekost wat niet geraamd was. Economie en werkgelegenheid • Werkbudget economie lagere uitgaven dan geraamd (€ 70.000). Dit komt onder andere doordat er vanaf dit jaar een apart leader budget beschikbaar is gesteld. Daarnaast zijn er bepaalde kosten, zoals marketinguitgaven, die niet juist geboekt zijn. De komende jaren zal dit budget wel weer vaker gebruikt worden aangezien we als gemeente actief aan de slag moeten met onze economie, ook gezien onze status als krimpgemeente. • Het ondernemersfonds is dit jaar niet volledig gebruikt. Dit levert een voordeel op van € 28.500. Vanaf 2025 wordt dit anders ingestoken door middel van een investeringsfonds. In 2024 is hier met betrokken partijen aan gewerkt. • De diverse visies (bv detailhandelsstructuurvisie) waarvoor eenmalig geld beschikbaar was gesteld in de begroting, zijn nog niet klaar (€ 122.500). In 2025 wordt dit afgewerkt. Bedrag komt tlv de ARR dus heeft geen invloed op saldo jaarrekening. • In 2024 zijn geen leaderaanvragen geweest, alleen de beheerskosten zijn geboekt. Dit levert een voordeel op van € 37.500. Een aantal leaderprojecten staan on hold en zullen in 2025 hopelijk wel tot een geslaagde aanvraag en tot uitkering van de subsidie komen.
Het kan dus zijn dat dit budget in 2025 overschreden wordt. • Minder kosten uitvoering plattelandsnota van € 70.000. Onder andere door vertraging bij de herstelmaatregelen Natura2000 is nog niet gestart met het opstellen van een gebiedsvisie Deze kosten komen in 2025 en worden ten laste van de reserve gebracht. Dit heeft dus geen invloed op het exploitatiesaldo. • Kapitaallasten zijn € 32.000 lager dan geraamd, omdat de revitalisering van Garstelanden en Weitzelpoort nog niet klaar is. Sport • Het meerjarig onderhoud op de sportzalen en sporthallen is € 414.000 lager dan begroot. Betreft vervangen installaties sportzaal Beukenhage (doorgeschoven naar 2025) en kosten sporthal de Stamper voor het autonoom maken van het zwembad. Op zwembad de Zandstuve is het meerjarig onderhoud ook lager dan geraamd (€ 70.000). Dit is uitgesteld ivm plannen tot verduurzaming. Op de sportparken is het meerjarig onderhoud € 344.000 lager dan geraamd. Dit betreft de renovatie kleedkamer SDO. Dit moet nog gebeuren. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken'. De onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. • Het product nieuwe zwembad laat een voordeel zien van € 214.000. Dit komt m.n. door de kapitaallasten die wel geraamd zijn, maar die qua afschrijving pas gaan lopen in 2025 (voordeel 2024 = € 285.000).
Daarnaast is er een hogere bijdrage SPUK sport (vergoeding voor btw) ontvangen dan geraamd van € 52.000 wat ook een voordeel oplevert. Er zijn ook nadelen op het product. Er heeft een hogere WOZ aanslag plaatsgevonden dan in de raming is opgenomen. Dit is een nadeel van € 50.000. Deze aanslag wordt betaald aan de gemeente, dus onze inkomsten zijn ook hoger. Bij de berap 2025 zal dit worden aangepast (hogere kosten ramen op zwembad en hogere inkomsten ramen op OZB). Er is meer personeel ingehuurd voor € 65.000. Echter de entreeopbrengsten zijn ook € 55.000 hoger dan geraamd. Dit valt nagenoeg tegen elkaar weg. Het energieverbruik is € 20.000 hoger dan waar in de begroting rekening mee is gehouden. Daarnaast zijn er meer schoonmaakkosten van € 13.500 i.v.m. het vele vuil dat naar binnen werd gelopen. Dit is inmiddels opgelost door aanleg van bestrating, dus deze kosten dalen weer in 2025. De horeca opbrengst is € 35.000 hoger dan geraamd, echter de inkoop van de horeca is € 60.000 hoger dan geraamd. Per saldo een nadeel van € 25.000. Dit verlies zit in de eerste 4 maanden aangezien toen een omzet gerelateerde huur werd berekend. De gemeente nam toen nog de inkoop voor haar rekening en die werd vervolgens niet volledig terugverdiend. Dit is het eerste volledige jaar waarin het nieuwe zwembad geëxploiteerd werd, feitelijk een pilotjaar.
Het was lastig om sommige kosten vooraf reëel te begroten. • Het product sportbeleid laat een aantal voordelen zien: de kapitaallasten zijn € 151.000 lager dan geraamd. Dat komt doordat de kunstgrasvelden nog niet gereed gemeld zijn. Inmiddels zijn deze kredieten wel afgesloten in 2024, dus vanaf 2025 zijn er ook werkelijk kapitaallasten. Ten tweede de tijdelijke vangnetregeling energiekosten. De aanvraagperiode liep tot 1-4-2024, er is nog € 20.000 verstrekt. Deze kosten worden gedekt uit de reserve coalitie akkoord, dus hebben geen invloed op het exploitatiesaldo. Ten derde is de bijdrage zelfwerkzaamheid en exploitatie binnensport lager dan geraamd. Dit levert een voordeel op van € 17.000.
81
Onderstaande posten zijn in 2024 onderschreden, omdat de kosten in 2025 gemaakt worden. Deze posten worden hier apart benoemd, aangezien de budgetten niet overgeheveld worden naar 2025, waardoor dit tot een overschrijding zou kunnen leiden in 2025. Als verklaring kan dan worden verwezen naar dit jaarverslag. 2024: Uitvoeringskosten cultuur € 50.000
82
Bedrijfsvoering
83
Bedrijfsvoering Inleiding Bedrijfsvoering gaat over de werking van onze gemeente, toegelicht op drie gebieden. Onze dienstverlening aan inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Onze bedrijfsvoering bestaand uit het verzorgen van randvoorwaardelijke zaken, van informatie en van advies. En onze griffie die de raad ondersteunt en adviseert ten behoeve van een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming. De belangrijkste ontwikkelingen in 2024 op deze gebieden worden hieronder benoemd bij Dienstverlening en in de Paragraaf Bedrijfsvoering.
Dienstverlening Betrouwbaar, betrokken en toegankelijk, zo willen we onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties vormgeven. We streven hierbij naar ‘goed’ als beoordeling en willen dit de komende jaren terugzien in de peiling waarstaatjegemeente.nl. Aan betrouwbaar werken we door helder te zijn in wat er van ons verwacht mag worden en door die verwachtingen waar te maken. We geven invulling aan betrokkenheid door te handelen vanuit echte interesse. Toegankelijk gaat om laagdrempelig en zo eenvoudig mogelijk. Synergie tussen de centrale toegangskanalen telefonie, post, receptie, website en Social Media en consistentie van de dienstverlening over de kanalen heen zijn hierbij van belang. Op 6 juni 2024 hebben de Europees Parlement verkiezingen plaatsgevonden. Voor de verkiezingen zijn trotters gehuurd, dit is als positief ervaren.
84
Wat heeft het gekost Overzicht baten en lasten Bedrijfsvoering Realisatie Raming begrotingsjaar begrotingsjaar na wijziging
Raming begrotingsjaar voor wijziging
Incidenteel gerealiseerd in boekjaar
Doelenboom dienstverlening en klantcontact Lasten
1.394.101
1.247.696
1.247.696
0
Baten
1.102.359
883.320
839.320
0
Saldo van baten en lasten
-291.742
-364.376
-408.376
0
Lasten
14.471.202
17.510.129
13.573.572
1.429.536
Baten
9.326.278
489.679
139.679
9.108.700
Saldo van baten en lasten
-5.144.924
-17.020.450
-13.433.893
7.679.164
Totaal programma lasten
15.865.303
18.757.826
14.821.269
1.429.537
Totaal programma baten
10.428.637
1.372.999
978.999
9.108.700
Totaal saldo van baten en lasten
-5.436.666
-17.384.827
-13.842.270
7.679.163
Mutaties reserves db dienstverl. en klantcontact
0
0
0
0
Mutaties reserves db bedrijfsvoering
-12.208.612
-1.320.771
-2.645.255
-7.679.163
Totaal mutatie reserves
-12.208.612
-1.320.771
-2.645.255
-7.679.163
Geraamd resultaat
-17.645.277
-18.705.598
-16.487.525
0
totaal saldo van baten en lasten
11.948.161
totaal saldo van baten en lasten na resultaatbestemming
1.060.321
Doelenboom bedrijfsvoering
Wat heeft het gekost Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten op ‘bedrijfsvoering’ is € 1.060.000 lager dan geraamd. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door onderstaande gegevens. • Door het bestuur is externe advisering gevraagd, bv. voor de Klaampe en camping Hammerhorst. Hiervoor waren geen eigen uren beschikbaar. De kosten hiervan waren € 15.000. Dit was niet geraamd. • De kosten voor de wet open overheid waren lager dan de ontvangen bijdrage van het rijk. Dit laat een voordeel zien van € 22.000. • Ook de algemene verzekeringen (bv aansprakelijkheidsverzekering en verzekering goedwerkgeverschap) zijn lager dan geraamd. Dit komt m.n. door een verrekening over 2023. • Het communicatiebudget was in 2023 en 2024 eenmalig opgehoogd met € 32.000 ten laste van de algemene risico reserve. Hiervan is € 11.500 niet besteed. Dit heeft geen invloed op het saldo, ook een lagere onttrekking uit de reserve. • Salarissen raad zijn € 42.000 lager dan geraamd. Deze is per abuis niet aangepast in de begroting 2024. Raming wordt aangepast. • De kosten van de griffie waren hoger dan geraamd. In een raadsvoorstel is besloten tot benoeming van de interim-griffier waarbij geen bijbehorende kosten zijn aangegeven en ook geen dekking. Deels kon dit gedekt worden door lagere loonsom. Overschrijding is € 94.000. • De post accountantscontrole wordt overschreden met € 131.000.
De overschrijding wordt met name veroorzaakt door veel meerwerk. Deze zijn afgestemd met de auditcommissie. Een groot deel is nog het gevolg van de (afhandeling) van de fraudecasus, m.n. ICT-gedeelte. Er zijn afspraken gemaakt door de accountant met de ambtelijke organisatie en de griffier om meerwerk in te perken. • De aandelen Twence hebben een bedrag van € 8.642.000 opgebracht. Dit bedrag is gestort in een bestemmingsreserve. Door deze verkoop waren er extra advocaatkosten in 2024 van € 72.000. • Op het product overige financiële middelen zien we de volgende grote afwijkingen: - De kosten van belastingen en onderhoud gemeentelijke gebouwen waren hoger dan geraamd. 85
Nadeel van € 40.000. - Er was een storting in de voorziening dubieuze debiteuren, pensioen politieke ambtsdragers, spaarverlof en bovenwettelijk verlof noodzakelijk van € 642.000. Dit is een nadeel voor het exploitatiesaldo. - Er is een voordeel op schatkistbankieren van € 165.000. Dit wordt veroorzaakt door de rente die wij in 2024 ontvangen voor uitgezette middelen in de schatkist. Voorheen was het rentepercentage 0%. - Er zijn jaarlijks extra kapitaallasten geraamd i.v.m. vervangingsinvesteringen (€ 80.000 cumulatief per jaar). De raming zit inmiddels op € 160.000. Hiervoor zijn nog geen kosten gemaakt, dus dit is een voordeel voor de begroting. Voorgesteld wordt om dit bedrag in de reserve grote projecten te storten. - Er is een voordeel op meerjarig onderhoud van € 110.000. Dit bedrag blijkt niet noodzakelijk te zijn, dus dit bedrag blijft in de reserve. • Het meerjarig onderhoud aan het gemeentehuis is € 460.000 lager dan begroot i.v.m. de verbouwing. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken', de onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. Het algemeen onderhoud en de schoonmaakkosten in het gemeentehuis zijn overschreden met € 44.000. Er is een nieuwe aanbesteding geweest voor schoonmaak, die duurder uitvalt en er wordt geen groot onderhoud aan het gemeentehuis gedaan i.v.m.
de verbouwing, hierdoor komt er wat meer algemeen onderhoud. • Het meerjarig onderhoud gemeentewerf is € 58.000 lager dan geraamd i.v.m. voornemen van verbouw van de gemeentewerf ten behoeve van inhuizing SW-medewerkers. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken', de onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. De algemene onderhoudskosten gemeentewerf waren hierdoor wel wat hoger dan geraamd en er moest een defecte hogedrukreiniger in de wasstraat vervangen worden (totaal € 25.000). Ook de kosten vegen waren hoger dan geraamd. Het nadeel van € 96.000 staat op deze doelenboom, maar wordt ten lasten van riool en huisvuil gebracht. • Van het ontwikkelbudget van € 216.000 voor 2024 is niets uitgegeven, dit levert een voordeel op. • Ook van de kernbudgetten is niets uitgegeven. Dit levert een voordeel van € 55.000 op. • Er is meer loonkostensubsidie ontvangen dan geraamd, wat een voordeel van € 40.000 laat zien. • De taakmutaties en doeluitkeringen van de algemene uitkeringen worden als kostenpost opgenomen in de begroting. Hierop zijn nagenoeg geen uitgaven gedaan. Dit levert een voordeel op van € 1.850.000. • Het product ICT laat een voordeel zien van € 130.000. Dit komt met name door de post hardware. Het aanschaffen van hardware is uitgesteld a.g.v. uitstel van de herinrichting gemeentehuis.
In 2025 zal dit aangeschaft worden, dus dan zal er een overschrijding plaats vinden op hardware. Op kapitaallasten is er een nadeel van € 15.000. Dit komt doordat de kapitaallasten van financials later zijn gestart en derhalve niet meer in de raming van kapitaallasten zit. • De bijdrage aan de GR GBTwente is € 90.000 hoger dan geraamd. In de diverse vastgestelde rapportages van het GBTwente over 2023 waren een aantal structurele wijzigingen gemeld die nog niet in de begroting 2024 waren opgenomen. De belangrijkste wijziging hierbij had betrekking op de verhoging van het budget personeel van derden op de uitvoering van het primaire proces. Dit is in de gewijzigde begroting 2024 van het GBTwente opgenomen en dit heeft tot gevolg dat de gemeentelijke bijdrage van Twenterand aan het GBTwente (net als bij alle andere aangesloten gemeenten) is toegenomen en het begrote bedrag overschrijdt. • De totale salarissen (inclusief ‘calamiteitenbudget’) zijn € 1.472.000 lager dan geraamd. Dit voordeel wordt veroorzaakt doordat er personeelskosten toegerekend mocht worden aan anderen producten / rijksgelden (bv. OAB, Oekraïne, subsidie CDOKE (klimaatgelden) en Brede SPUK GALA). Hierdoor ontstond een voordeel op de salarispost.
Van deze toerekening is € 243.000, die toegerekend is aan de CDOKE subsidie, in de reserve duurzaamheid gestort (conform besluit voorgaand jaar) en € 1.228.000, net als voorgaande jaren, gestort in de bestemmingsreserve personeel. • De kosten voor de organisatieontwikkeling zijn € 50.000 hoger dan geraamd. Deze kosten worden gedekt uit de reserve personeel. • De arbokosten zijn € 40.000 hoger dan geraamd. De oorzaak hiervan is hoger verzuim, dus kosten Bedrijfspoli hoger. Ook de kosten voor coaching (i.t.t. inzetbaarheid) lagen hoger dan in 2023. En de kosten voor Pausit waren een nieuwe kostenpost. • Opleidingskosten zijn € 50.000 hoger dan geraamd o.a. doordat de teamleiders een ontwikkeltraject hebben gevolgd. • Er is een overschrijding van € 90.000, doordat er een bureau is ingehuurd voor de werving van personeel. Voor werving van personeel is geen raming opgenomen, dit gebeurt normaliter door onze eigen HR. Functies zijn echter moeilijk in te vullen.
86
• Lagere kapitaallasten van € 70.000 doordat investeringen op tractie nog niet geheel zijn uitgegeven. Deze kapitaallasten worden verrekend met de reserve, dus heeft geen invloed op het exploitatiesaldo. • De doelenboom dienstverlening laat een voordeel zien van € 72.600 zien. De kwaliteitsmeting dienstverlening heeft in 2024 niet plaats gevonden. Daarnaast is er een hogere opbrengst gemeentelijk leges burgerzaken, doordat er meer producten zijn verstrekt en is er een klein voordeel op dienstverlening Ommen. Onderstaande posten zijn in 2024 onderschreden, omdat de kosten in 2025 gemaakt worden. Deze posten worden hier apart benoemd, aangezien de budgetten niet overgeheveld worden naar 2025, waardoor dit tot een overschrijding zou kunnen leiden in 2025. Als verklaring kan dan worden verwezen naar dit jaarverslag. 2024: ICT hardware € 145.000
Algemene dekkingsmiddelen 2024 Realisatie begrotingsjaar
Raming begrotingsjaar na wijziging
Raming begrotingsjaar voor wijziging
Incidenteel gerealiseerd in boekjaar
Lokale heffingen Lasten
0
0
0
0
Baten
8.829.213
8.692.698
8.692.698
0
Saldo van baten en lasten
8.829.213
8.692.698
8.692.698
0
Algemene uitkering Lasten
0
0
0
0
Baten
68.593.197
67.626.427
66.680.277
0
Saldo van baten en lasten
68.593.197
67.626.427
66.680.277
0
Dividend Lasten
0
0
0
0
Baten
1.983.437
1.957.343
1.957.343
0
Saldo van baten en lasten
1.983.437
1.957.343
1.957.343
0
Lasten
369.727
464.729
464.729
0
Baten
268.685
291.897
366.897
0
Saldo van baten en lasten
-101.042
-172.832
-97.832
0
Saldo financieringsfunctie
Overige algemene dekkingsmiddelen Lasten
0
0
0
0
Baten
858.103
655.853
655.853
0
Saldo van baten en lasten
858.103
655.853
655.853
0
80.162.909
78.759.489
77.888.339
0
Totaal algemene dekkingsmiddelen
Wat heeft het gekost De algemene dekkingsmiddelen laten een voordeel zien van € 1.403.000. Dit verschil wordt nagenoeg geheel veroorzaakt door een hogere algemene uitkering dan geraamd. De hogere algemene uitkering over 2024 wordt met name veroorzaakt door het verstrekte voorschot op de verwachte onderschrijding van het BTW compensatiefonds (BCF) plafond. Daarnaast zijn de aantallen bij de verdeelmaatstaven (voor de berekening van de algemene uitkering) hoger dan bij de begroting vanuit is gegaan (o.a. de nieuwe maatstaf 'huishoudens met een laag inkomen’). In de afgelopen jaren is meerdere malen gebleken dat de eindafrekening van de algemene uitkering over een bepaald jaar hoger was dan de raming. De oorzaak hiervan lag onder andere in afwijkende aantallen bij de verdeelmaatstaven die gebruikt worden voor de berekening van de algemene uitkering. Hierop is een analyse op de aantallen uitgevoerd, waarna de aantallen voor Twenterand voor de raming van de algemene uitkering voor de komende jaren (meerjarenbegroting 2025) zijn bijgesteld. Hierbij valt te denken aan het aantal inwoners, aantal woningen, aantal inwoners met een
87
laag inkomen, aantal eenpersoonshuishoudens en aantal bedrijfsvestigingen. Verder is dit jaar ook meer OZB ontvangen dan bij de begroting vanuit is gegaan. Dit kwam o.a. door de hogere opbrengsten van het nieuwe zwembad i.v.m hogere taxatie (dus budgettair neutraal). Bij de berap zal de kostenpost op het zwembad worden opgehoogd en de inkomstenpost OZB met hetzelfde bedrag verhogen. Daarnaast is de opbrengst toeristenbelasting hoger dan geraamd en is er sprake van een voordeel op treasury (rentekosten).
88
Beleidsindicatoren programma's conform BBV Beleidsindicatoren programma's conform BBV Omschrijving Via onderstaande link vindt u de beleidsindicatoren https://www.waarstaatjegemeente.nl/search/ *hierbij kunt u zoeken op Twenterand Een aantal (BBV-)verplichte beleidsindicatoren worden niet weergegeven op de site 'waar staat je gemeente'. Deze worden hieronder vermeld. Excel-tabel Indicator
2024
Formatie in fte per 1000 inwoners
8,22
Bezetting in fte per 1000 inwoners
8,05
Apparaatskosten per inwoner
€ 976
Externe inhuur: totale kosten inhuur Externe inhuur: percentage van totale loonsom Overhead: totaalbedrag Overhead: % totaal lasten (excl. reserves)
€ 3.395.238 15,97% € 7.978.548 6,65%
89
Algemene dekkingsmiddelen 2024 Algemene dekkingsmiddelen 2024 Lokale heffingen De gemeente Twenterand kent de volgende niet bestedings gebonden gemeentelijke heffingen: Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
Onroerende-zaak belasting
8.829.213
8.692.698
8.692.698
Totaal
8.829.213
8.692.698
8.692.698
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
Dividend Verantwoord zijn de volgende dividenden: Realisatie begrotings jaar Bank Nederlandse Gemeenten
51.555
24.000
24.000
Twence BV
361.965
345.843
345.843
Cogas
1.106.241
1.116.000
1.116.000
Enexis
10.306
29.000
29.000
Wadinko
53.370
42.500
42.500
Rova
100.000
100.000
100.000
Zonnepark
300.000
300.000
300.000
1.983.437
1.957.343
1.957.343
Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
Baten
268.685
291.897
366.897
Lasten
369.727
464.729
464.729
Per saldo nadeel
-101.042
-172.832
-97.832
Totaal
Saldo financieringsfunctie
Ter toelichting wordt het volgende vermeld: Onder het saldo van de financieringsfunctie moet in dit verband worden verstaan het saldo van de betaalde rente over de aangegane leningen en over de aangetrokken middelen in rekening courant en de ontvangen rente over uitzettingen.
Overige algemene dekkingsmiddelen De gemeente rekent rentelasten aan de diverse programma's toe, zodat die programma's een integraal beeld geven van de kosten die met de uitvoering gemoeid zijn. Daarbij wordt ook rente gecalculeerd over het werkzame eigen vermogen van de gemeente. Aangezien de gecalculeerde rente over het eigen vermogen niet daadwerkelijk betaald hoeft te worden, vloeit deze terug in de gemeentelijke baten. De rente over de vrije componenten van het eigen vermogen wordt daarbij als algemeen dekkingsmiddel verantwoord.
Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
738.392
570.741
570.741
Overige rente reserves/voorzieningen: - Bespaarde rente reserves en voorzieningen
90
Lokale heffingen Overige algemene dekkingsmiddelen: - Forensenbelasting
9.702
5.511
5.511
- Toeristenbelasting
110.009
79.601
79.601
858.103
655.853
655.853
Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
68.593.197
67.626.427
66.680.277
Algemene uitkering
Baten
91
Paragrafen
92
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Doel van deze paragraaf is weergeven hoe solide de positie van de gemeente is en in hoeverre financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen. Door weerstandsvermogen en risicobeheersing te schetsen, alsmede kengetallen over financiële weerbaarheid en wendbaarheid gepresenteerd. De coronapandemie en de oorlog in Oekraïne hebben de afgelopen jaren laten zien dat er snel ernstige verstoringen kunnen optreden, op grote schaal en met een forse impact, voor vrijwel iedereen. De gevolgen ervan hebben we ook ervaren als gemeente. Ook de nabije toekomst is onzeker. De oorlog, de opgaven vanuit het Rijk, de gevolgen van het naderende ‘ravijnjaar 2026’, krapte op de arbeidsmarkt, opgelopen rente en de voortdurende problematiek bij jeugd vormen risico’s op korte/ middellange termijn. Dit vraagt om continue bewustwording, om monitoren en acteren en dat is wat we doen. Er komen steeds meer complexe opgaven op gemeente af. Hierop hebben wij geanticipeerd door de organisatiestructuur in te richten met een robuust en wendbaar deel om in te kunnen spelen op deze (nieuwe) complexe opgaven.
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Omschrijving Risicobeheersing is het expliciet en systematisch omgaan met en beheersen van risico’s. Een risico is een onzekere gebeurtenis met beleidsmatige en/of financiële gevolgen. Bij het weerstandsvermogen ligt de focus op de financiële gevolgen van risico’s. Het geeft aan in hoeverre de gemeente in staat is om de gevolgen van risico’s op te vangen zonder dat beleid en uitvoering in gevaar komen. Weerstandsvermogen is de beschikbare gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit is samengevat in de volgende tabel. Ultimo 2024 bedraagt de geraamde weerstandscapaciteit € 22.068.155 Tabel weerstandsvermogen Omschrijving
Stand 31-12-2023 rekening
Stand 31-12-2024 begroot
Stand 31-12-2024 rekening
Algemene Risico Reserve
€ 9.647.608
€ 7.517.274
€ 13.381.801
Reserve minimabeleid
€ 146.103
€ 67.272
€ 108.720
Reserve Sociaal Domein
€ 6.940.836
€ 6.037.733
€ 7.405.185
Reserve risico's grondbedrijf
€ 843.225
€ 749.535
€ 1.172.449
Totaal
€ 17.577.772
€ 14.371.814
€ 22.068.155
De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de risico’s die worden gelopen. Daarvoor doen we aan risicomanagement. Doelen hiervan zijn het bevorderen van risicobewustzijn en het expliciet maken en beheersen van risico’s. Het is een continu proces gericht op: • Het identificeren van risico’s: waar lopen we welke risico’s? • Het classificeren van risico’s: hoe groot is de kans, de impact en het financiële effect? • Het treffen van beheersmaatregelen We doen dit door tweemaal per jaar risicosessies te houden met inhoudelijk en financieel betrokkenen. Daarbij worden risico’s benoemd en per risico de kans op optreden en de gevolgen (impact) ervan bepaald. Gevolgen in financiële zin – incidenteel of structureel (i/s in de onderstaande tabel) - en voor doelstelling en imago (in de vorm van een rapportcijfer, waarbij een hoger cijfer staat
93
voor een groter gevolg). Zo actualiseren we het overzicht van risico’s, als basis voor beheersmaatregelen, gericht op verminderen van kans op optreden en/of op beperken van gevolgen. Hierbij wordt opgemerkt dat het soms lastig is om de risico’s te kwantificeren. De belangrijkste risico’s zijn samengevat in de tabel Risico’s en worden toegelicht. Daarmee zijn niet alle risico’s benoemd. Zo zit de gemeente sterk in de Twenterandse samenleving en heeft veel relaties met bijv. sportverenigingen en culturele organisaties. Het kan gaan om private/ maatschappelijke organisaties met een grote betekenis voor de Twenterandse samenleving. Deze kan zo groot zijn dat, wanneer zich bijv. bedrijfsvoering risico’s voordoen bij die organisaties, de gemeente als vangnet kan optreden, bestuurlijk dan wel financieel, afhankelijk van bestuurlijke afweging. Deze scenario’s zijn slecht op voorhand te bepalen omdat de gemeente veelal geen statutaire verantwoordelijkheid draagt. Ook benoemen we dat verenigingen soms een beroep doen op garantstellingen door onze gemeente, ook dat is een risico. De relatie met genoemde organisaties brengt ook met zich mee dat er risico’s zijn van een incident van grensoverschrijdend gedrag en dat kan uitstralen op de gemeente. Er is ook een risico gesignaleerd die met name ligt bij de ‘Verbonden partijen’.
Gemeente Twenterand is geconfronteerd met de gevolgen van een onzorgvuldige ontvlechting van de Regio Twente. Hierdoor is de gemeente enkele jaren geleden – in een aantal (al dan niet vrijwillige) gemeenschappelijke regelingen (GR’en) gestapt. Het verschil tussen deze regelingen is erg groot, zowel qua financiën als qua personeel. Eén van de risico’s die de gemeente Twenterand loopt is dat deze regelingen tegen financiële tegenvallers aanlopen die ze – op dit moment zonder jaren van reservevorming – niet zelfstandig kunnen dekken, waardoor de rekening bij de ‘Verbonden partijen’ (dus: de gemeenten) terechtkomt. Ook zijn er ontwikkelingen van uiteenlopende aard die invloed kunnen hebben. We volstaan met enkele voorbeelden. Energieschaarste kan gevolgen hebben voor de groei ambities van onze gemeente, uitstel van aanpassing N36 kan het vestigingsklimaat beïnvloeden en klimaatverandering kan zich manifesteren in wateroverlast, droogte en/of hitte. Dit zijn ook risico’s. Specifiek noemen we nog een aantal risico's: de omgang met systemen, inkoop, contractbeheer, Kanaal Almelo de Haandrik, Hammerflier, grenzen op gebied van nutsvoorzieningen, actiever grondbeleid, het voldoen aan regelgeving en verbouwing/ herhuisvesting van gemeentehuis. De toenemende digitalisering biedt veel voordelen, maar vraagt ook de nodige aanpassingen en inspanningen van medewerkers en burgers.
Dit kan leiden tot onjuist gebruik van systemen met mogelijk fouten en/of verspilling als gevolg. En dat kan resulteren in foutieve analyses of informatieverstrekking aan de burger. Daarom werken we voortdurend aan digitale vaardigheden onder andere t.b.v. informatiebeveiliging en zaakgericht werken. Ook is de werking van koppelingen cruciaal voor de overdracht van data. Waar voorheen keuzes per losse applicatie werden gemaakt (qua systeem, leverancier, kosten) is nu de koers om meer vanuit procesmatig werken en gebruikersgemak te focussen en daarbij op het gebied van architectuur het gehele applicatielandschap te onderzoeken bij vervangingen, waarbij de cloud het nieuwe uitgangspunt is. Bij inkoop bestaat de kans dat niet alle inkoopbehoeften in beeld zijn dan wel dat hierbij niet de juiste procedure is gevolgd. Risico hiervan kan bijv. zijn dat een marktpartij ontbinding van de overeenkomst vordert op straffe van een dwangsom. Daarnaast is er het risico van onrechtmatig handelen, met als gevolg een jaarrekening zonder goedkeurende verklaring. Het proces ‘Inkoop en aanbesteding’ wordt met het oog hierop continu onder de aandacht gebracht. Als contracten niet goed beheerd en gemanaged worden, bestaat het risico dat rechtmatig afgesloten contracten onrechtmatig worden. Goed contractbeheer en -management met ondersteuning van een contractbeheersysteem is noodzakelijk.
Op basis van het plan van aanpak ‘Professionaliseren van de inkoopfunctie’ worden hierop verdere acties ondernomen. Verbeteringen worden opgepakt bij de aanpak van het proces ‘Inkoop en aanbesteding’. Bij het Kanaal Almelo de Haandrik speelt dat de gemeente mogelijk door eigenaren (deels) aansprakelijk wordt gesteld voor schade aan hun woningen of bedrijfspanden. Die aansprakelijkstelling kan ook door netwerkbeheerders komen, wanneer de door hen aangevraagde vergunning of instemming wordt geweigerd, omdat de gemeente schade - die mogelijk door hun werkzaamheden zou kunnen optreden - wil voorkomen. Daarnaast leidt de gemeente zelf aanzienlijke
94
schade aan de eigen infrastructuur, omdat deze buiten de schaderegeling van de provincie valt en dit vraagt op termijn forse investeringen die mogelijk voor rekening van de gemeente komen. Zo neemt de schade aan de Noorderweg momenteel toe en nemen we maatregelen als dat vanuit de verkeersveiligheid noodzakelijk is. Ondanks dat er voor deze weg gelden zijn opgenomen in de begroting, blijft de kans bestaan dat er onvoorziene extra maatregelen nodig zijn. Overigens zien we in het gebied Hammerflier (met een sterk wisselende bodemopbouw) vergelijkbare schades ontstaan aan onze wegen. Ook die wegen vergen t.z.t. een bijzonder aanpak, leidend tot hogere (onderhouds)kosten. Om daar een begin mee te maken zijn er financiële middelen op genomen in de begroting. Bij grenzen op gebied van nutsvoorzieningen gaat het om elektriciteit en drinkwater. Voor het gehele grondgebied van gemeente Twenterand geldt de situatie van netcongestie, zowel voor afname als voor invoeding van elektriciteit. Dat betekent dat grootzakelijke klanten in het verzorgingsgebied van het elektriciteitsstation Vroomshoop geen nieuwe of zwaardere aansluiting met transportcapaciteit kunnen krijgen. Het risico voor de gemeente ligt erin dat de gronduitgifte van bedrijventerreinen vertraging kan ondervinden.
Voor drinkwater geldt iets vergelijkbaars: Vitens heeft gemeld, dat er niet altijd meer voldoende drinkwater beschikbaar is voor het aansluiten van nieuwe grootverbruikers (industrie/ bedrijven/ grote uitbreidingswijken met woningen) in Twente. Er wordt gewerkt aan enerzijds uitbreiding van de wincapaciteit en anderzijds aan besparing op het gebruik van drinkwater. In de afgelopen periode zijn in Twente al meerdere aanvragen van bedrijven geweigerd. Het risico voor de gemeente ligt ook hier in de uitgifte van bedrijventerreinen en bouwgrond ten behoeve van woningen. We voeren een actiever grondbeleid. Dit houdt in dat de gemeente actief gronden gaat verwerven. Dit focust zich momenteel op de zoekgebieden in Vriezenveen-Noord en Vriezenveen-Zuid waar recent al gronden zijn verworven om in de toekomst woningbouw te realiseren. Er bestaat een planologisch risico voor het verkrijgen van de juiste bestemming. De huidige bestemming is agrarisch en moet worden omgezet naar wonen. Deze bestemmingswijziging zorgt ervoor dat de grond ook de waarderingsgrondslag krijgt die behoort bij de bestemming wonen. Momenteel worden er gesprekken gevoerd met de provincie om het programma wonen te mogen ontwikkelen. Daarnaast bestaat er ook het algemene marktrisico dat de vraag naar woningen afneemt. Dit maakt het lastiger om de gronden in de toekomst weer te verkopen.
Het marktrisico is gezien de huidige woningnood nog laag, maar moet niet over het hoofd gezien worden. Om op deze mogelijke risico's in te spelen, kan het beste snel gehandeld worden zolang de markt goed is. Dit zorgt voor meer zekerheid dat de investering terug wordt verdiend. Zowel nieuwe als wijzigingen in bestaande regelgeving zorgen ervoor dat er telkens nieuwe eisen worden gesteld aan onze dienstverlening en onze werkwijzen. We noemen de Wet open overheid (Woo), de nieuwe Archiefwet en het onderwerp ‘veelschrijvers’. Het risico bestaat dat we er niet aan alle eisen voldoen door capaciteitsbeperkingen. Het nieuwe zwembad ‘De Stamper’ is in 2023 in gebruik genomen. De project-organisatie is belast met het afwerken en oplossen van de laatste opleverpunten, de ontmanteling van het oude zwembad en het autonoom maken van de sporthal. De verwachting is dat het project binnen de daarvoor beschikbare middelen kan worden afgerond. Het risico is nog aanwezig dat de SPUK-regeling (BTW) niet geheel wordt toegekend. De verbouw en herinrichting van het gemeentehuis is een project gericht op drie doelen: verduurzaming van de achtergevel, vervanging en verduurzaming van installaties en creëren van een toekomstbestendige inrichting van het pand.
Onder dit laatste valt ook de omvorming van het gemeentehuis tot ‘huis van ontmoeting’ waarbij andere organisaties toetreden en delen van het pand huren en waarbij de huuropbrengsten inkomsten vormen voor de exploitatie van het gemeentehuis. Bij een dergelijk groot en complex project spelen doorgaans risico’s op het gebied van financiën, tijd en kwaliteit. Deze zijn hier ook aanwezig. Het inkoop- en aanbestedingsproces is afgerond en de verbouwing is gestart, zodat meer zicht is op de financiële gevolgen. Voor de begroting voor 2024 en 2025 is een huuropbrengst begroot welke niet gerealiseerd wordt. Naar verwachting is de te verhuren ruimte per juli 2026 gereed. Indien alle vrijkomende ruimte tijdig verhuurd wordt tegen markthuurniveau, is het maximale huurpotentieel € 86.000 per jaar aan huur
95
(exclusief Reggedok en Ontmoetingskerk, deze ruimten zijn reeds verhuurd). Hier liggen nog geen bindende huurovereenkomsten onder. Om het verhuurrisico te minimaliseren is een bedrijfsmakelaar ingeschakeld om tijdig geschikte huurders te vinden. Excel-tabel
Tabel risico's Excel-tabel Tabel Risico's impact
kans
vereist weerstandsvermogen
i/s doel imago Risico's
in euro's
1 Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen
€ s 1.000.000
7
7 50%
€ 1.000.000
2 'Open einde' regelingen
€ s 2.000.000
7
7 50%
€ 2.000.000
3 Twentse visie op vervoer
€ 200.000 s
7
7 25%
€ 100.000
4 Optreden majeure procesfout of incident
€ 500.000 i
7
9 20%
€ 100.000
5 Samenwerkingsaspecten
€ 500.000 i
5
8 25%
€ 125.000
6 Kwetsbaarheid informatiesystemen
€ 250.000 i
9
8 25%
€ 62.500
7 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed
€ 500.000 i
5
8 35%
€ 175.000
8 Uitvoeringsprogramma VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving)
€ i 1.000.000
3
8 15%
€ 150.000
9 Bodem
€ 400.000 i
3
3 20%
€ 80.000
10 Ruimtelijke ontwikkelingen, Invoering Omgevingswet (Ow) en Wkb
€ 500.000 i
3
6 20%
€ 100.000
11 Cybersecurity-risico
€ i 2.000.000
6
10
5%
€ 100.000
12 BBV, gemeentefonds, verdeelmodellen en overige financiële regelgeving
€ s 1.500.000
2
2 50%
€ 1.500.000
13 Opduiken van onbekende afspraken met gevolgen
€ 500.000 i
2
8 20%
€ 100.000
14 Personeel gerelateerde risico's
€ i 1.000.000
8
7 75%
€ 750.000
15 Humanitaire ontwikkelingen
€ 500.000 i
8
8 50%
€ 250.000
Totaal
€ 6.592.500
Weerstandsvermogen is 'impact in euro's' maal 'kans' waarbij structurele risico's dubbel tellen
Toelichting risico's 1. Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen. De ontwikkelingen in het sociaal domein vormen nog steeds een grote uitdaging. Er is sprake van diverse autonome ontwikkelingen zoals: Participatiewet in balans (vanaf 2026), Basisdienstverlening schuldhulpverlening (vanaf 2026), reeds lopende Hervormingagenda jeugd en Toekomstscenario Jeugd en Gezinsbescherming etc. Van de gemeente wordt verwacht dat er zorg en ondersteuning wordt georganiseerd en daarvoor zijn te weinig middelen beschikbaar. Daar is een hervormingsagenda voor Jeugd aan gehangen, met een financieel akkoord tussen gemeenten en Rijk waarin zowel bezuinigingen als investeringen staan. Uit de hervormingsagenda volgt dat een verschuiving nodig is van geïndiceerde zorg naar vrij toegankelijke voorzieningen. Het is echter nog niet gezegd dat dit altijd goedkoper is. Ook van alle betrokken zorgaanbieders wordt een transformatie verwacht, bijvoorbeeld meer ambulantisering van hulp en ombouw naar kleinschalige woonvoorzieningen. Deze ombouw naar kleinschaligheid leidt tot hogere kosten alsmede neveneffect (bijv. gewijzigde kosten leerlingenvervoer. Het is nog onduidelijk of en in hoeverre we in deze extra kosten worden gecompenseerd.
Verder is het onzeker of het alle zorgaanbieders en voorliggende veldpartijen het voldoende lukt om te transformeren en om tot benodigde samenwerking te komen. We pakken de transformatie zowel lokaal met onze voorveldpartners als regionaal in de Samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente op.
96
Daarbij merken wij op dat de samenleving niet maakbaar is en externe effecten ook van invloed kunnen zijn. Door onduidelijkheid over beleid en de te ontvangen middelen vanuit het Rijk mede in relatie tot maatschappelijke effecten is het moeilijk om reële ambities en doelen te formuleren. De toekomstige inkomsten uit het gemeentefonds zijn ongewis. We weten bijv. wel dat eerdere specifieke uitkeringen structureel worden ingeboekt maar veel al met ca. 10% aftrek. Zo wachten we momenteel op nadere beleids- en of financiële uitwerking van de P-wet in balans, Toekomstscenario Jeugd- en Gezinsbescherming, Beschermd Wonen, Asiel- en Migratiebeleid en de Hervormingsagenda Jeugd. Maatschappelijke ontwikkelingen zoals: - Personeelstekorten maakt het ongewis wanneer en waar dit precies tot wachtlijsten of onvoldoende doelmatige inzet leidt. Dit leidt niet alleen in de zorg tot problemen, maar ook in de uitvoer van onze eigen gemeentelijke toegang. - Vergrijzing dat binnen de WMO leidt tot beperkte sturingsmogelijkheden op de instroom van bijv. Huishoudelijke Ondersteuning (HO). - Binnen de HO zien we dat de aanzuigende werking van het abonnementstarief en stijgende personeelskosten onvoldoende worden gecompenseerd. Het abonnementstarief wordt per 2027 omgezet naar een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.
De verwachting is echter dat het effect van deze maatregel beperkt zal zijn, gezien het maximum van de eigen bijdrage wordt gesteld op € 275 per maand. De financiële prikkel voor inwoners om zelf ondersteuning te organiseren is laag. 2. ‘Open einde’ regelingen. Binnen het sociaal domein zijn er verschillende zogenaamde ‘open einde’ regelingen. Dit betekent dat in situaties waarin een aanvraag voor een voorziening niet afgewezen kan worden, de gemeente moet leveren. De hieruit voortvloeiende kosten zijn voor rekening van de gemeente, ook wanneer als gevolg hiervan het beschikbare budget wordt overschreden. De beheersing richt zich o.a. op de inzet om inwoners te motiveren meer in de eigen kracht, sociaal netwerk en binnen het voorliggend veld hulp te zoeken. Tenslotte is er in algemene zin binnen het Sociaal Domein sprake van forse stijgingen van de indexatie als gevolg van kostenstijgingen en het moeten hanteren van reële tarieven. Denk hierbij naast de generieke stijgingen bijvoorbeeld aan een toename in de kosten van leerlingenvervoer, hulp bij het huishouden, hulpmiddelen (inclusief woningaanpassingen). Daarnaast wordt per 2027 het abonnementstarief omgezet naar een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage. 3. Twentse visie op vervoer.
In samenwerking met andere Twentse gemeenten is er sinds 2017 gewerkt aan een integrale oplossing voor de toenmalige situatie van verschillende vervoersstromen. Per 1 augustus jl. is overgegaan op het nieuwe contract met een nieuwe vervoerder. Deze overgang vergt aandacht. De kaders/randvoorwaarden van de aanbesteding hebben door een gewijzigde tariefstructuur voor het leerlingenvervoer (omslag van vaste ritprijs naar kilometertarief) in de loop van 2024 financiële impact op de kosten van het (leerlingen)vervoer. Tegelijkertijd blijft er binnen het vervoer sprake van verschillende potentiële risico’s, zoals hoge NEA-indexeringen (o.a. t.g.v. personeelskosten) en open einden in de regelingen. De beheersmaatregelen zijn beperkt, maar bevatten onder andere Persoonlijke vervoersplannen en actief contractmanagement. 4. Optreden van een majeure procesfout of incident. Dit risico betreft het optreden van een procesfout of incident leidend tot een grote verstoring van het proces of in de dienstverlening. Uiteraard kunnen procesfouten en incidenten altijd plaatsvinden, maar bij dit risico gaat het om een grote verstoring.
Aanleiding hiervoor kan zijn: een gebrek aan casusregie waardoor de juiste zorg niet of niet tijdig is verleend; het onvoldoende op orde zijn van het administratieve proces met de programmatuur en het juiste gebruik daarvan; het verlenen van andere zorg dan bedoeld of het verlenen van te dure of te langdurige zorg door rolonduidelijkheid, wachtlijsten of gebrek aan kennis bij de medewerkers. Ten gevolge van het optreden van incidenten kan de koersvastheid onder druk komen te staan. Het bestaan van onvoldoende plaatsingsmogelijkheden voor participatie, hulp en ondersteuning dan wel onvoldoende doorstroming (bijv. vanuit crisisopvang) kan leiden tot extra kosten. Er kan een toename optreden van het aantal ingebrekestellingen en/of bezwaarschriften met gevolgen voor imago en kosten oplopend van € 23 tot een maximum van € 1.442 voor bijv. de P-wet. Van belang is dat indien wachttijden oplopen het risico toeneemt, daarom vindt monitoring van wachttijden plaats. Wachttijden in de toegang en in de rest van de keten vragen bijzondere aandacht. Het
97
(vervolgens) bestaan van onvoldoende plaatsingsmogelijkheden voor participatie, hulp en ondersteuning dan wel onvoldoende doorstroming (bijv. vanuit crisisopvang) kan leiden tot extra kosten Landelijk heeft dit ook aandacht en regionaal wordt dit ook verder opgepakt. 5. Samenwerkingsaspecten. In het sociaal domein wordt met veel partijen samengewerkt. Daar spelen ook risico’s. Dat kan gaan over een verschil van inzicht over de kwaliteit van dienstverlening, wat tot aansprakelijkheidskwesties kan leiden. Er zijn verschillende coalities in Twente wat invloed heeft op slagkracht, duidelijkheid en efficiency, ook richting externe partijen. Voor transformatie van de jeugdzorg is samenwerking tussen de 14 gemeenten nodig, maar ook met de partijen in het gedwongen kader, zorgaanbieders en onderwijs. Er is een risico dat er m.b.t. onderwijs onvoldoende geanticipeerd kan worden op noodzakelijke en toekomstgerichte investeringen en de samenwerking die hier binnen het onderwijs van verwacht wordt. Huidige bekostiging schiet tekort voor ENG/BENG normen en achterstallig onderhoud. (IHP) De samenwerking staat onder druk door beperkte capaciteit, beperkende wetgeving en verschillende culturen. Inzake arbeidsmarktkrapte binnen SamenTwente (m.n. OZJT) is er meer risico doordat gekozen is voor ambtelijke dienstverbanden boven externe inhuur.
Het risico wordt (pas) geeffectueerd op termijn wanneer personeel gezien werkzaamheden en financiering daar over is. Verder kunnen er bij partijen door fors opgelopen kosten en tekorten op de arbeidsmarktproblemen ontstaan. Bijv. liquiditeitsproblemen en “niet leveren”. Ook kan het leiden tot faillissement waardoor frictiekosten kunnen ontstaan en er aanvullende maatregelen moeten worden getroffen om dienstverlening gecontinueerd te krijgen, bijv. ‘early warning’. Early warning betreft vroegsignalering bij problemen bij zorgaanbieders. Om problemen voor te zijn wordt er toenemend strakker aan de voorkant gescreend (barrièremodel). Het werken conform de privacywetgeving kan gevolgen hebben voor de beoogde integrale werkwijze en kan integraal maatwerk beperken. De regionale inkoop 2025 voor jeugd en Wmo is afgerond. Implementatie vindt nu plaats, evenals de check op een dekkend zorglandschap. De personeelstekorten kunnen ook een mogelijk risico zijn voor het tijdig kunnen bieden van zorg en kunnen een negatieve invloed hebben op de dienstverlening. Nieuwe inkoop voor hulpmiddelen staat voor 2025, met invoering in 2026, gepland. Tenslotte bestaat er in algemene zin een potentieel risico op zorgfraude.
In samenwerking met partners zoals het OZJT, RIEC (Regionale Informatie- en Expertise Centra) en de SRT (Sociale Recherche Twente) worden risico’s op het gebied van zorgfraude teruggebracht. Daarnaast is in de nieuwe inkoop Jeugd en Wmo de Bibob-toets toegepast. Ook wordt door de contractmanagers van gemeente Twenterand aandacht gevraagd tijdens (account)gesprekken met zorgaanbieders voor de managementrapportages, waarbij stil wordt gestaan bij de financiële verantwoording en de accountantsverklaring. Hierbij worden vragen gesteld over doel- en rechtmatigheid van de ingezette ondersteuning en wordt bij (potentiële) onregelmatigheden (denk bijv. aan een hoge verzilveringsgraad) hier nader op doorgevraagd. Diverse zorg, hulp en voorzieningen kopen we regionaal of bovenlokaal in. Dit brengt naast schaalvoordeel ook enig risico met zich mee, bijv. bij HO; met de nieuwe raamovereenkomsten hebben we ons gecommitteerd aan het toepassen van een gewijzigd normenkader voor het vaststellen van het aantal minuten HO per week. De financiële effecten van het toepassen van dit normenkader worden nauwlettend gemonitord. Ook op het gebied van de WSW wordt er samenwerkt met Stichting NUO (Nieuwe Uitvoeringorganisatie)/ Ontplooj. Conform verplichting in de DVO detacheren wij ambtelijk personeel naar deze stichting toe.
Door de samenwerking in dit construct staan er geen inkomsten dan behalve de detacheringsinkomsten tegenover de loonkosten. De werkgeverslasten zijn geheel voor rekening van Twenterand in gevolg er sprake is van ziekte, leveringsplicht en/of eenzijdige beëindiging van de detachering. In het kader van onderwijshuisvestiging is een nauwe samenwerking met het OOGO van belang. De betrokken schoolbesturen moeten, conform afspraak in het IHP, concrete afspraken maken en met voorstellen komen over ver- dan wel nieuwbouw (zgn. scholenplan). Het risico dat wij hier lopen is dat er onvoldoende geanticipeerd kan worden op noodzakelijke en toekomstgerichte investeringen. De bekostiging leidt sowieso al tot dilemma’s, omdat er meer financiële middelen nodig zijn dan het huidige stelsel levert. De bouwkosten (behoefte aan financieringsmiddelen) gaan verder oplopen om alle schoolgebouwen te laten voldoen aan de (wettelijke) duurzaamheidsdoelstellingen van het Klimaatakkoord, maar ook door aanvullende eisen; modern en inclusief onderwijs, circulair bouwen, modulair, adaptief en energieneutraal en locatiegebonden kosten. De vernieuwing/vervanging van schoolgebouwen is een complexe opgave waar de regieruimte niet geheel bij de gemeente berust.
98
6. Kwetsbaarheid informatiesystemen. Informatiesystemen binnen het sociaal domein hebben in de afgelopen jaren, gelet op diverse ontwikkelingen zoals vluchtelingen en ontheemden Oekraïne een steeds belangrijkere positie ingenomen. Daarmee neemt de afhankelijkheid van de informatiesystemen in het sociaal domein ook toe. Op het gebied van continuïteit zijn er risico’s van uitval met stagnerende dienstverlening, onvoldoende personeel, niet tijdige betalingen met extra inzet/ bypasses als gevolg. De komende periode zullen er ook weer diverse ontwikkelingen gaan spelen m.b.t. IT in het sociaal domein. Denk aan de uitrol van iParticipatie voor de dienstverlening aanvragen levensonderhoud, Surepay en de implementatie van een nieuw zorg-veiligheidssysteem (i.v.m. uitkomst regionale aanbesteding). In juli 2024 is een bedrijfscontinuïteitsplan (BCP) gemaakt. In 2025 is het voornemen een uitwijktest te doen. 7. Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Verschillende soorten risico’s kunnen zich voordoen. Die zijn gerelateerd aan: • De bouwkundige staat; • De exploitatie van gebouwen; • De leegstand van gebouwen. Gemeentelijk vastgoed is vastgoed waarvan de gemeente eigenaar is. Ook is er maatschappelijk vastgoed, in eigendom en/of in gebruik bij maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen en stichtingen.
Wanneer er zich (financiële) problemen voordoen, zal de gemeente al snel worden aangesproken. We benoemen het risico dat niet wordt voldaan aan de Wet Markt en Overheid, bijv. wanneer geen kostendekkende huur in rekening wordt gebracht. Een ander risico is dat er onvoldoende scherp zicht is op gemeentelijke eigendommen, waardoor zich verrassingen kunnen voordoen in de zin van niet voorziene onderhoudsinspanningen. Deze onderhoudsinspanningen kunnen ook het gevolg zijn van het feit dat de afgelopen jaren het onderhoud op (sommige) vastgoed niet of op een lager niveau is uitgevoerd. Juridische risico's: Exploitatie van vastgoed valt onder het privaatrecht. De gemeente wordt in haar handelen gezien als marktpartij, echter gelden wel aanvullende regels om oneerlijke concurrentie te voorkomen (o.a. Wet Markt en Overheid en Didam-arrest). Op verschillende vlakken zijn juridische risico's aanwezig omdat de gemeentelijke vastgoedportefeuille niet voldoet aan de wettelijke eisen. Financiële risico's: Het niet voldoen aan de wettelijke eisen levert ook financiële risico's op daar de gevolgen kunnen leiden tot schadevergoedingen en dwangsommen aan de gemeente. Daarnaast is de gemeentelijke administratie niet voldoende passend ingericht voor effectief en efficiënt vastgoedmanagement wat leidt tot onvoldoende sturing op financiële prestaties en risico's.
Het ontbreken van een strategisch vastgoedbeleid en hiermee een visie op de lange termijn leidt tot inefficiënte aanpak van de opgaven die op ons afkomen (verduurzaming, ravijnjaren, maatschappelijke doelen) en hiermee een suboptimaal vastgoedbijdrage aan het behalen van gemeentelijke doelen. Met het 5-jaarlijks vaststellen en uitvoeren van het strategisch vastgoedbeleid wordt gestuurd op het minimaliseren van risico's ten aanzien van het gemeentelijk vastgoed. Naar verwachting wordt het strategisch vastgoedbeleid in 2025 aangeboden aan de gemeenteraad. De bouwkundige staat en de staat van onderhoud wordt 3-jaarlijks door een deskundig bureau geïnspecteerd en verwerkt in een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP). In een aantal gemeentelijke panden binnen de portefeuille en leegstandsbeheer zijn asbesthoudende materialen aanwezig. Bij een brand kunnen asbestvezels vrijkomen, met risico’s voor de volksgezondheid, hoge kosten voor sanering, claims en mogelijke boetes. 8. Uitvoeringsprogramma VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving) Het niet (kunnen) voldoen aan wettelijke kwaliteitscriteria (kennis, controles en frequenties) in relatie tot het uitvoeringsprogramma voor alle VTH-producten (bouw, milieu, afwijkend gebruik etc.) bevat risico’s t.a.v.
veiligheid, gezondheid en de leefbaarheid van de fysieke leefomgeving, omdat normconform gedrag niet of verminderd wordt getoetst. Noodzakelijk herstel en sanctioneren blijven dan uit. Dit kan resulteren in ongewenste maatschappelijke, juridische en economische effecten. Denk aan toename van illegale bouwwerken, illegaal gebruik van gronden en objecten, toenemende ergernissen bij inwoners, toename van Woo verzoeken en mogelijke ingebrekestellingen bij het niet tijdig nemen van juridische besluiten, waardoor we dwangsommen verschuldigd zijn. Om de risico’s in 2025 zo beheersbaar mogelijk te maken, moet er balans zijn tussen beschikbare capaciteit en de werkvoorraad. Onvoldoende ingevulde capaciteit betekent capaciteit inhuren of uitbesteden van dossiers. Echter, de knelpunten van te weinig en onvoldoende gekwalificeerd
99
personeel zijn dusdanig groot, dat de taken in de meeste gevallen weliswaar adequaat kunnen worden uitgevoerd, maar dat wellicht niet alle risico’s beheersbaar blijken te zijn. Dat zou ervoor kunnen zorgen dat het een aantal doelstellingen uit het programma Ruimte en het VTH-beleid vertraagd en dat de dienstverlening en de kwaliteit van producten onvoldoende gewaarborgd kan worden. Om die reden is een kritisch blik naar de lokale en regionale ambities en het stellen van prioriteiten of het opschalen van de capaciteit nodig. 9. Bodem Onder de Omgevingswet zijn de bodemtaken van de Provincie overgegaan naar de gemeente. Alle uitvoerende, aan milieubelastende activiteiten gebonden, milieutaken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving en de adviestaak voor bodem worden uitgevoerd door de ODT. Vanaf maart 2024 wordt gewerkt met het digitale bodemsysteem Nazca. Dit systeem vervangt Squit XO. In dit systeem worden bodemonderzoeken, verontreinigingen en gesaneerde locaties opgenomen. Met betrekking tot de aanwezigheid van asbest in de bodem is projectbureau Bodem Asbest Sanering (BAS) opgericht. BAS voert volgens het Vrijwillig Programma Asbestbodemsanering projectmatig onderzoek en saneringen uit. Het vastgestelde programma loopt van 2024 - 2030.