Jaarstukken 2023 (OUD)
Tekst van het document
Leader Omschrijving Er is gewerkt aan een nieuwe LEADER periode 2023 – 2027. De gemeente heeft € 25.000,- voor LEADER-projecten beschikbaar gesteld. Voor 2023 is deze bijdrage ten laste gebracht van het werkbudget economie . Voor de nieuwe periode is door het LEADER-gebied een nieuwe Lokale Ontwikkelingsstrategie (LOS) gemaakt. Ook is er een nieuwe LEADER-groep gevormd: de ‘Lokale Actie Groep’, oftewel LAG. Projecten waar subsidie voor is toegekend zijn de Winterhoeve, Beleefpark de Stuve en Twente Bruist! In 2023 is er met een nieuw dekkingsvoorstel gekomen voor de Kadernota voor 2024.
Wat hebben we bereikt Subdoel: Er is voldoende kwantitatieve en kwalitatieve fysieke ruimte voor de huisvesting van ondernemers aanwezig Wat hebben we daarvoor gedaan Detailhandelstructuurvisie Omschrijving Door personele wisselingen en andere prioriteiten heeft het actualiseren van de detailhandelstructuurvisie in 2023 geen doorgang gevonden. Gesprekken met ondernemersverenigingen waren sinds de zomer van 2022 gaande, maar door verschillende omstandigheden, waaronder de invloed van COVID-19 en de werkzaamheden van de Provincie Overijssel aan hun omgevingsvisie, bleven deze gesprekken beperkt. Intern werd ook nog naar de kernen gekeken in het kader van de omgevingsvisie.
Exploiteren bestaande terreinen en revitalisering Garstelanden. Omschrijving De uitgifte van de gronden in Garstelanden is in 2023 afgerond. Dit is opgenomen in de grondexploitatie, wat ter sprake komt in de Paragraaf Grondbeleid. Voor de input voor de revitalisatie zijn gesprekken gevoerd met de ondernemers van Garstelanden. Vanwege personele tekorten heeft de revitalisatie vertraging opgelopen.
Uitvoeren plan van aanpak Centrumvisie Vriezenveen Omschrijving In 2023 is een vervolg gegeven aan de uitvoering van de centrumvisie Vriezenveen. Er is een plan opgesteld voor het opstellen van een uitvoeringsprogramma op basis van de centrumvisie Vriezenveen. Het opstellen van een kansenkaart voor het centrum maakt ook onderdeel uit van deze opdracht. In 2023 is de uitvoering van dit werk aanbesteed en gegund.
Uitvoering geven aan de economische visie 'de toekomst van BV Twenterand' Omschrijving In 2023 zijn we begonnen met het verkennen van de economische visie en behoeften van de gemeente Twenterand. Dit omvatte een analyse van de huidige economische situatie, de sterke punten en uitdagingen van de gemeente, evenals de toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden.
70
Economische agenda Omschrijving In de Programmabegroting 2023 wordt het aanbrengen van focus in het economische programma de grootste uitdaging genoemd. Vanwege personele wisselingen is op dit vlak in 2023 weinig vooruitgang geboekt. Daarnaast heeft een evaluatie van de economische visie ten behoeve van de aangekondigde update uitgewezen dat de gewenste economische koers eerst met de raad moet worden besproken, alvorens tot een uitvoeringsagenda te komen. Wél zijn er verschillende initiatieven uitgevoerd om samen met ondernemers te werken aan de economische vraagstukken van deze tijd. Denk hierbij aan een inspirerende bijeenkomst tijdens de Dag van de ondernemer en de open bedrijvendag Twenterand werkt. Met hulp van Ipsos I&O is onderzoek gedaan naar de wensen van ondernemers en inwoners met betrekking tot de koopzondag. Ook is er met ondernemersverenigingen nagedacht over de ontwikkeling van het Ondernemersfonds. Daarnaast staan de overleggen met bijvoorbeeld ondernemersverenigingen en het platform detailhandel weer regulier op de agenda van de portefeuillehouder. Met partijen als politie, brandweer en verschillende ondernemersverenigingen wordt samengewerkt binnen het Keurmerk Veilig Ondernemen om bedrijventerreinen schoon, heel en veilig te houden. Bovendien is er met partners buiten de gemeenten samengewerkt op economisch gebied.
Samen met de andere Twentse gemeenten werkte de gemeente Twenterand aan de uitvoering van de Agenda voor Twente en de Regio Deal. Sinds 2023 participeert de gemeente Twenterand in Hettrix, een samenwerkingsverband tussen ondernemers, kennisinstellingen en overheden uit de regio.
Beleidsdocumenten Detailhandelstructuurvisie
71
Doelenboom Sport Doelenboom
Beoogd maatschappelijk effect Inwoners zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal gezond
Doel: 75% van de inwoners sport en beweegt Hoe vitaler iemand is, hoe groter de kans dat diegene kan deelnemen in de maatschappij en zelfstandig thuis kan blijven wonen. De rijksoverheid streeft in het kader van het Olympisch Plan 2028 naar een samenleving waarin minimaal 75% van de Nederlanders uit alle lagen van de bevolking regelmatig aan sport en bewegen doet. In Twenterand willen we ook toewerken naar deze ambitie maar ontbreekt het ons aan actuele, betrouwbare data over de afgelopen jaren en is een actuele nulmeting niet voor handen. In de nieuw vast te stellen sportvisie wordt specifiek aandacht besteed aan onderzoek, metingen en analyses.
Wat hebben we bereikt Subdoel: Passend en veelzijdig aanbod sport- en beweegstimulering Wat hebben we daarvoor gedaan Realisatie en oplevering zwembad Vriezenveen Omschrijving Trots zijn we op de realisatie van het nieuwe zwembad De Stamper in Vriezenveen. In oktober is het nieuwe zwembad in gebruik genomen waarna op 16 november de officiële opening heeft plaatsgevonden.
Vervanging sportaccommodaties Omschrijving Binnensportaccommodaties Vriezenveen Sporthal De Stamper, De Semipermanente Sporthal en de gymzaal aan De Krijgerstraat in Vriezenveen zijn binnen nu en vijf jaar aan vervanging toe. Gebruik van de gymzaal aan De Krijgerstraat is aan einde van 2023 beëindigd en gebruikers zijn elders ondergebracht. Daarnaast is
72
een start gemaakt met de verkenning van een locatie voor de bouw van een nieuwe sporthal als onderdeel binnen de bredere ontwikkelingen van Vriezenveen Zuid. Kunstgras Voorwaarts en SDO Met de voetbalvereniging en de korfbalvereniging hebben voorbereidende gesprekken plaatsgevonden om als gemeente de kunstgrasvelden in eigendom terug te kunnen nemen. Het proces is in 2023 niet afgerond en behoeft ook in 2024 nog nadere afstemming. Uitbreiding zaalcapaciteit bewegingsonderwijs basisscholen Met ingang van het schooljaar 2023 – 2024 verzorgen de basisscholen wettelijk verplicht 2 uur bewegingsonderwijs aan hun leerlingen. Voorheen was dit één uur. In samenspraak met de basisscholen en op basis van hun daadwerkelijke uitbreidingsbehoefte aan uren zaalcapaciteit heeft de gemeente Twenterand, eveneens wettelijk verplicht, de benodigde accommodaties voor dit bewegingsonderwijs gefaciliteerd. Gemeentelijke sportaccommodaties Twenterand heeft de sportaccommodaties in eigendom van de gemeente in beeld gebracht qua levensduur en financiële vervangingswaarde. Tennisbanen TV De Bosbaan Vroomshoop De gemeentelijke tennisbanen in Vroomshoop zijn geprivatiseerd naar Tennis Vereniging De Bosbaan die ondertussen de eerste voorbereidingen heeft getroffen voor de vervanging van de tennisbanen.
Subsidieregeling "vervangen verlichting sportvelden 2023" Met de subsidieregeling "vervangen verlichting sportvelden 2023" is op sportaccommodaties van 5 sportverenigingen conventionele verlichting voor trainingsvelden vervangen door LED-verlichting.
Inzicht sportorganisaties, sport- en beweegaanbod en kennismakingslessen Omschrijving Het communicatieplatform www.actieftwenterand.nl is ontwikkeld en live. Op dit platform hebben ondertussen 65 sport en cultuurorganisaties lesaanbod en kennismakingslessen opgenomen. Maandelijks worden middels promotievideo's de aanbieders onder de aandacht gebracht. Middels het project Sjors Sportief - Creatief hebben we in samenwerking met de 21 basisscholen in Twenterand de kennismakingslessen geïntroduceerd bij alle basisschool leerlingen. Daaruit hebben 365 kinderen kennismakingslessen gevolgd.
Overzicht aanbod Uniek sporten Omschrijving Twenterand is een samenwerkingsverband aangegaan met Uniek Sporten waarmee het aanbod in en om Twenterand voor mensen met een beperking laagdrempelig en dichtbij in beeld is gebracht. Uniek Sporten is geïntegreerd in het platform www.actieftwenterand.nl zodat via één portal de organisaties en het aanbod in beeld zijn gebracht en mensen met een beperking op deze manier worden ondersteund inzicht te krijgen in de mogelijkheden van sport- en beweegaanbod. Inwoners kunnen rechtstreeks terecht bij de contactpersonen, gelinkt aan gemeente Twenterand.
Wat hebben we bereikt Subdoel: Er zijn vitalere sportverenigingen Wat hebben we daarvoor gedaan Vaststellen en implementeren sportvisie en sportaccommodatiebeleid Omschrijving In april 2023 werd de nieuwe sport- en beweegvisie Twenterand 2023 - 2026 / Sportakkoord II vastgesteld en in uitvoering genomen. In samenwerking met o.a. het sportplatform, sport- en beweegorganisaties, diverse gemeentelijke afdelingen en expertise op het gebied van sportaccommodaties van buiten Twenterand werd de nota Sportaccommodatiebeleid Twenterand 2024 - 2032, de kracht van ruimte voor sport ontwikkeld. We hebben hiervoor meer tijd genomen waardoor het niet haalbaar bleek om het besluitvormingsproces in 2023 af te ronden. Per aanvang 2023 werd de Subsidieregeling "tijdelijk vangnet energiekosten voor maatschappelijke-, culturele en sportorganisaties" ingesteld met een beschikbaar gesteld bedrag van € 150.000 vanuit de reserve uitwerking coalitieakkoord.
73
Vanaf oktober 2023 werd deze regeling verlengd. Dit jaar werd in totaal door 14 organisaties voor € 72.000 een beroep gedaan op deze regeling die nog loopt tot en met 1 april 2024.
Organisatie Thema-avonden "Twenterand Sport" Omschrijving In een samenwerkingsverband van de 14 Twentse gemeenten werd in De Grolschveste in Enschede het Twents Kennis en Inspiratie Event voor de Sport georganiseerd met ruim 250 deelnemers, voornamelijk bestuurlijk en technisch kader van sportorganisaties. In samenwerking met Rabo Club Support werden verspreid over Twente een 10-tal thema-avonden, masterclasses en cursussen aangeboden ten behoeve van kennisverruiming van het bestuurlijk en technisch kader van sportorganisaties. In de 4 kernen van Twenterand werden in totaal 8 Thema-avonden “Sportaccommodatiebeleid" georganiseerd. Dit om in samenspraak met sport- en beweegaanbieders in gesprek te gaan ten behoeve van de ontwikkeling van de nota sportaccommodatiebeleid Twenterand 2024 - 2032, de kracht van ruimte voor sport.
Uitvoering geven aan lokaal sport- en beweegakkoord Omschrijving Vanuit de sport- en beweegvisie Twenterand 2023 - 2026 / Sportakkoord II is de Subsidieregeling "Waarderingssubsidie Sport en/of gezonde leefstijlinterventies 2023" ingesteld. Sport- en beweegorganisaties werden daarmee in de gelegenheid gesteld een subsidie te verwerven voor het opzetten van nieuwe sport- en beweegactiviteiten, activiteiten voor nieuwe doelgroepen en scholingsactiviteiten voor kennisverruiming van het kader. We hebben maar liefst 22 aanvragen gehonoreerd met een totaalwaarde van ruim € 26.000. Daarmee hebben we een boost kunnen geven aan sportstimulering en bij kunnen dragen aan de doorontwikkeling van vitale en sterke sport- en beweegaanbieders en een stap kunnen zetten naar een veilige en integere sportomgeving. Sportevenementen zoals de Nationale Sport Week, De Ronde van Overijssel met Vroomshoop als dorp van de ronde, de Koningsspelen, de Twenterandrun en 3x3 NL Basketbal Tour Nederland werden ingezet en/of ondersteund als inspiratiebron. Dit alles met uiteindelijk als doel meer mensen, langer in beweging en sportief actief te krijgen op weg naar 75% van de inwoners die voldoen aan de beweegrichtlijnen.
Wat hebben we bereikt Subdoel: Twenterand is trots op de sport (talentontwikkeling) Wat hebben we daarvoor gedaan Inzet verenigingsadviseur / gemeentelijk aanspreekpunt Omschrijving Binnenkomende sport- en adviesvragen binnen de Gemeente Twenterand werden belegd bij en ter hand genomen door de medewerkers Sport. Ook is procesondersteuning ingezet met een bijdrage vanuit de services van NOC*NSF.
Voortzetten combinatie functionarissen Omschrijving De brede regeling combinatiefunctionarissen is wat betreft de combinatiefunctie sport en jongerenwerk in 2023 doorgezet. Vanuit deze regeling heeft de combinatiefunctionaris in de gemeente Twenterand invulling gegeven aan de opzet van nieuwe sport- en beweegactiviteiten zoals walking tennis en walking volleybal. Andere projecten waar de combinatiefunctionaris zijn bijdrage in heeft geleverd zijn o.a. de sportcarrousel, Nationale Sportweek, Koningsspelen , Sjors Sportief - Creatief en activiteiten op het gebied van sportstimulering en verenigingsondersteuning.
Samenwerken met Sportplatform Omschrijving Gemeente en Sportplatform hebben dit jaar een flinke stap voorwaarts gezet door actieve samenwerking op de volgende onderdelen:
74
Ontwikkeling Sport- en Beweegvisie Twenterand 2023 - 2026 / Sportakkoord II Ontwikkeling Sportaccommodatiebeleid Twenterand 2024 - 2032, de kracht van ruimte voor sport Doorontwikkeling Platform op kerngerichte inzet Signaleren en bespreken van actuele ontwikkelingen
Deelname regionaal sportoverleg en uitvoering regionale sportvisie Omschrijving De gemeente Twenterand heeft actief deelgenomen aan de regionale overleggen "sport" met de 14 Twentse gemeenten. Vooral om de expertise vanuit collega gemeenten en de kracht van samenwerking tussen gemeenten te benutten. Dit voornamelijk op de regionale thema's inclusie sport, sportontwikkeling, sportstimulering, samenwerking en kennisdeling.
Beleidsdocumenten Lokale sport- en beweegvisie 2023-2026 Twenterand Subsidie waarderingssubsidie sport en gezonde leefstijlinterventies Twenterand 2023
75
Wat heeft het gekost Overzicht baten en lasten Economie en vrije tijdsbesteding Realisatie begrotingsjaar
Raming begrotingsjaar na wijziging
Raming begrotingsjaar voor wijziging
Incidenteel gerealiseerd in boekjaar
Lasten
2.689.252
2.732.584
2.434.700
411.513
Baten
-641.074
-600.151
-367.901
0
Saldo van baten en lasten
2.048.178
2.132.433
2.066.799
411.513
Lasten
858.695
1.096.013
757.513
330.726
Baten
-196.882
-198.834
-198.834
0
Saldo van baten en lasten
661.813
897.179
558.679
330.726
Lasten
3.537.401
3.567.204
2.798.723
183.166
Baten
-921.418
-627.898
-599.144
0
Saldo van baten en lasten
2.615.982
2.939.306
2.199.579
183.166 925.405
Doelenboom cultuur en recreatie en toerisme
Doelenboom economie en werkgelegenheid
Doelenboom sport
Totaal programma lasten
7.085.348
7.395.801
5.990.936
Totaal programma baten
-1.759.375
-1.426.883
-1.165.879
0
Totaal saldo van baten en lasten
5.325.973
5.968.918
4.825.057
925.405
Mutaties reserves db cultuur en recreatie en toerisme
-258.392
-308.851
-256.851
-411.513
Mutaties reserves db economie en werkgelegenheid
-338.799
-352.500
-14.000
-330.726
Mutaties reserves db sport
-837.426
-1.067.161
-330.840
-183.166
Totaal mutatie reserves
-1.434.617
-1.728.512
-601.691
-925.405
Geraamd resultaat
3.891.356
4.240.406
4.223.366
0
gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
-642.945
Wat heeft het gekost Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten op het programma ‘economie en vrije tijdsbesteding’ is € 643.000 lager dan geraamd. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door onderstaande gegevens. Cultuur, recreatie en toerisme • Er is minder uitgegeven aan meerjarig onderhoud musea en dorpshuizen. Totaal een onderschrijding van € 107.000. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken'. De onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. Werken zijn verschoven naar 2024. • De middelen voor de creatieve broedplaats is verwerkt in de subsidieregeling cultuur 2024 voor de jaren 2023 en 2024. Het jaar 2023 moest namelijk ook nog geregeld worden (rechtmatig uitgeven). De uitgave komt in 2024, dus nu een voordeel van € 20.000 en in 2024 een nadeel. • Gemeente is vanaf oktober officieel eigenaar van camping de Blekkenhorst. Er is dus ‘maar’ 3 maanden huur ontvangen. Er is wel onderhoud gedaan. Derhalve in 2023 een nadeel van € 27.000. • Er is een overschrijding op de kosten inzake dorpshuizen. Door de gemeente is ondersteuning voor de directeur van de Klaampe geregeld. Dit heeft € 24.000 gekost wat niet geraamd was. Daarnaast waren er meerkosten bij het Punt door vernielingen van € 14.000. Economie en werkgelegenheid • In 2022 is het niet uitgegeven bedrag t.b.v.
het ondernemersfonds overgeheveld naar 2023, waardoor er in 2023 € 200.000 te besteden was. De uitgaven zijn echter € 98.500, dus het budget van 2023 was voldoende, eenmalige onderschrijding van € 105.000.
76
• Door ontvlechting van de organisatie van Regio Twente worden de kosten voor economie nu in rekening gebracht door het Recreatieschap Twente. Deze kosten zijn structureel lager dan geraamd (€ 90.000). Dit is reeds aangepast in de begroting 2024. Van dit bedrag wordt voorgesteld om € 80.000 te bestemmen voor eenmalige kosten die in 2024 worden gedeclareerd door Recreatieschap Twente voor de noodzakelijke investering t.b.v. de beschoeiing bij 2 recreatieparken. • Kapitaallasten zijn € 31.000 lager dan geraamd, omdat de revitalisering van Garstelanden en Weitzelpoort nog niet klaar is. Sport • Het meerjarig onderhoud op de sportzalen en sporthallen is € 164.000 lager dan begroot. Dit betreft m.n. sporthal de Stamper, hier komen nog kosten daar deze autonoom wordt gemaakt van het zwembad èn zwembad de Zandstuve, waar het groot onderhoud aan de installaties nog moet gebeuren. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken', de onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. Werken zijn verschoven naar 2024. • Er zijn eenmalige kosten gemaakt van € 37.000 voor de afkoop van de houtkachel van Cogas. • Er is een nadelig resultaat op zwembad de Stamper van € 16.000 (oude en nieuwe samen). Dit heeft te maken met aanloopkosten.
• Het product sportbeleid laat een aantal voordelen zien: De duurzaamheidssubsidies zijn onderschreden met € 8.800. Dit bedrag zal in 2024 nog uitgegeven worden als aanvulling op een reeds verstrekte subsidie. Er is dus in 2023 een onderschrijding, maar de uitgaven komen in 2024. Daarnaast zijn de kapitaallasten € 148.000 lager dan geraamd. Dat komt doordat de kunstgrasvelden nog niet gereed gemeld zijn. Inmiddels zijn deze kredieten wel afgesloten, dus dit is een eenmalig voordeel. Als 3e de tijdelijke vangnetregeling energiekosten. Hiervoor was € 150.000 beschikbaar. De uitgaven op dit moment zijn € 72.000, de aanvraagperiode loopt nog tot 1-4-2024. Er kunnen dus nog aanvragen/kosten komen van max. € 78.000 in 2024. Deze kosten worden gedekt uit de reserve coalitie akkoord. Onderstaande posten zijn in 2023 onderschreden, omdat de kosten in 2024 gemaakt worden. Deze posten worden hier apart benoemd, aangezien de budgetten niet overgeheveld worden naar 2024, waardoor dit tot een overschrijding zou kunnen leiden in 2024. Als verklaring kan dan worden verwezen naar dit jaarverslag. Creatieve broedplaatsen € 20.000 Duurzaamheidssubsidies € 8.800
77
Bedrijfsvoering
78
Inleiding Inleiding Bedrijfsvoering gaat over de werking van onze gemeente, toegelicht op drie gebieden. Onze dienstverlening aan inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Onze bedrijfsvoering bestaand uit het verzorgen van randvoorwaardelijke zaken, van informatie en van advies. En onze griffie die de raad ondersteunt en adviseert ten behoeve van een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming. De belangrijkste ontwikkelingen in 2023 op deze gebieden worden hieronder benoemd bij Dienstverlening en in de Paragraaf Bedrijfsvoering.
79
Dienstverlening Inleiding Dienstverlening Dienstverlening Betrouwbaar, betrokken en toegankelijk, zo willen we onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties vormgeven. We streven hierbij naar ‘goed’ als beoordeling en willen dit de komende jaren terugzien in inwonerstevredenheid onderzoeken zoals de peiling waarstaatjegemeente.nl. Aan betrouwbaar zijn werken we door helder te zijn in wat er van ons verwacht mag worden en door die verwachtingen waar te maken. Betrokken geven we invulling door te handelen vanuit echte interesse. Toegankelijk gaat om laagdrempelig en zo eenvoudig mogelijk. Synergie tussen de centrale toegangskanalen telefonie, post, receptie, website en Social Media en consistentie van de dienstverlening over de kanalen heen zijn hierbij van belang. Uiteraard nemen we hierbij wettelijke voorschriften op gebied van beveiliging en privacy in acht en borgen we dit zoveel mogelijk in onze processen. Daarbij faciliteren en stimuleren we selfservice en passen hedendaagse technieken toe wanneer dit leidt tot een meer efficiënte dienstverlening. Daarbij is van belang dat we werken volgens onze servicenormen en onze online gepubliceerde afspraken en informatie. Voor al onze dienstverleningsprocessen geldt dat monitoring wordt gebruikt om te komen tot doorontwikkeling en verbetering.
Eind 2022 zijn we gaan werken we met een ander zaaksysteem. 2023 stond in het teken van de verdere doorontwikkeling van dit zaaksysteem. In het najaar 2023 is een succesvolle start gemaakt met de inrichting van het digitaal loket waarin inwoners toegang hebben tot eigen zaken. De gemeente Twenterand werkt per 1 januari 2023 samen met de gemeente Ommen op het gebied van de publiekszaken; burgerzaken, verkiezingen en begraafplaatsadminstratie. Het geworven team burgerzaken Twenterand-Ommen voert de publiekszaken voor de gemeente Ommen uit vanaf de locatie gemeentehuis Ommen. De teams burgerzaken Twenterand en Twenterand-Ommen maken gebruik van gelijke applicaties en werkprocessen en werken vakinhoudelijk nauw samen. Beide gemeenten zijn tevreden over de samenwerking. De evaluaties in 2023 hebben geresulteerd in een meerjaren dienstverleningsovereenkomst. Op 15 maart 2023 organiseerde de burgerzakenteams in gemeenten Twenterand en Ommen de Provinciale Statenverkiezingen en de Waterschapsverkiezingen. Medio 2023 viel het kabinet. Dit leidde tot een tweede te organiseren verkiezing binnen 1 jaar tijd. De formaties van beide burgerzakenteams zijn gebaseerd op de organisatie van 1 verkiezingsmoment per jaar. Het Rijk stelde geen extra middelen beschikbaar.
Beide gemeenten hebben extra middelen beschikbaar gesteld voor de organisatie van de Tweede Kamerverkiezingen gehouden op 22 november. De verkiezingen zijn met inzet van ambtenaren en vele vrijwilligers ordelijk en gestructureerd en zonder hertellingen verlopen. Jaarlijks voert de gemeente een onderzoek uit naar de inrichting, werking en beveiliging van de basisregistratie en de verwerking van gegevens in de basisregistratie. Deze zelfevaluatie is een wettelijk verplicht onderzoek. De uitkomsten voor de zelfevaluatie 2023 voor reisdocumenten is 96,3% (2022 96,8%) en voor de BRP 96,6% (2022: 99,3%). In 2023 is gestart met een nieuwe huwelijks variant. Deze wordt aangeboden naast kosteloze en reguliere varianten (gemeentehuis of op locatie). In 2023 vonden er 75 reguliere huwelijken, 65 kosteloze en 6 eenvoudige huwelijken plaats. Door de oorlog in Oekraïne komen er nog steeds veel Oekraïense vluchtelingen richting Nederland. De gemeente Twenterand heeft hiervoor extra opvangplekken ingericht. De opvang van de Oekraïense vluchtelingen gaat gepaard met extra inzet van burgerzaken. In het 3e en 4e kwartaal van 2023 werden circa 60 eerste inschrijvingen en circa 40 intergemeentelijke verhuizingen uitgevoerd.
80
Het servicepunt (telefonie, receptie en postregistratie) ontving in 2023 vrijwel dezelfde aantallen klantcontacten per kanaal als in 2022. Circa 26.000 inkomende geregistreerde telefonische klantcontacten en ruim 30.000 digitale en schriftelijke poststukken. In 2023 heeft het team servicepunt klantreizen uitgevoerd naar het gebruik van het contactformulier. Inwoners bleken goed tevreden te zijn over de inrichting en gebruik van het contactformulier.
81
Bedrijfsvoering Twenterand Bedrijfsvoering Alle informatie met betrekking tot Bedrijfsvoering en ook de terugblik op de Griffie in 2023 is opgenomen in de Paragraaf Bedrijfsvoering.
Griffie Alle informatie met betrekking tot de Griffie in 2023 is opgenomen in de Paragraaf Bedrijfsvoering.
82
Wat heeft het gekost Overzicht baten en lasten Bedrijfsvoering Realisatie begrotingsjaar
Raming begrotingsjaar na wijziging
Raming begrotingsjaar voor wijziging
Incidenteel gerealiseerd in boekjaar
Lasten
1.196.770
1.242.412
1.038.432
0
Baten
-775.158
-841.068
-436.190
0
Saldo van baten en lasten
421.611
401.344
602.242
0
Lasten
14.184.872
14.721.929
12.136.547
802.201
Baten
-919.038
129.541
129.541
-1.282.865
Saldo van baten en lasten
13.265.834
14.851.470
12.266.088
-480.664
Totaal programma lasten
15.381.642
15.964.342
13.174.980
802.201
Totaal programma baten
-1.694.196
-711.527
-306.649
-1.282.865
Totaal saldo van baten en lasten
13.687.446
15.252.815
12.868.331
-480.664
Mutaties reserves db dienstverl. en klantcontact
-149.700
-149.700
0
0
Mutaties reserves db bedrijfsvoering
4.059.615
3.441.059
3.593.085
2.920.065
Doelenboom dienstverlening en klantcontact
Doelenboom bedrijfsvoering
Totaal mutatie reserves
3.909.915
3.291.359
3.593.085
2.920.065
Geraamd resultaat
17.597.361
18.544.174
16.461.416
2.439.401
gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
-1.565.370
Wat heeft het gekost Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten op ‘bedrijfsvoering’ is €1.565.000 lager dan geraamd. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door onderstaande gegevens. • Kosten van burgemeester en wethouders is € 39.000 hoger dan geraamd. Dit komt o.a. door verhuiskostenvergoeding conform rechtspositie, hogere opleidingskosten en ondersteuning t.b.v. het opstellen van het collegeakkoord. • Door het bestuur is externe advisering gevraagd op het gebied van jongerenwerk en dorpshuizen. De kosten hiervan waren € 26.000. Dit was niet geraamd. • De kosten voor de wet open overheid waren lager dan de ontvangen bijdrage van het rijk. Dit laat een voordeel zien van € 32.000. • De interne representatiekosten zijn in 2023 overschreden met € 30.000. Vanuit dit budget worden bloemen, cadeaubonnen, e.d. bekostigd voor o.a. jubilea, ziekte en afscheid. Ook de zomerbijeenkomst wordt hieruit betaald. Onder andere door meer deelnemers is dit budget overschreden. • De post accountantscontrole wordt overschreden met € 117.000. De overschrijding wordt met name veroorzaakt door het fraude onderzoek • Er zijn extra kosten gemaakt van € 31.000 voor inhuur van een griffier. Deze waren niet geraamd. • De gemeente heeft € 268.000 meer ontvangen inzake liquidatiesaldo Soweco, dan in 2022 was verwerkt als te ontvangen bedrag. Dit is een eenmalig voordeel.
• Op het product overige financiële middelen zien we de volgende grote afwijkingen: - Er is een bedrag ontvangen van € 60.000 voor verrekening bijdragen fase 2b Vroomshoop Oost. Dit was niet geraamd, dus dit is een voordeel op dit product. - De opbrengst zandwinning is € 27.000 hoger dan geraamd. - De voorziening pensioen politieke ambtsdragers is, (conform BBV) o.b.v. een actualisatieberekening van Raet, voor een bedrag van € 140.000 vrijgevallen. - Er is een voordeel op schatkistbankieren van € 385.000. Dit wordt veroorzaakt door de rente die wij in 2023 ontvangen voor uitgezette middelen in de schatkist. Voorheen was het rentepercentage
83
0%. - Er is een bedrag gestort in de voorziening spaarverlof van € 82.300, in de voorziening bovenwettelijk verlof van € 231.400 en in de voorziening dubieuze debiteuren van € 34.400. • Het meerjarig onderhoud aan het gemeentehuis is € 214.000 lager dan begroot i.v.m. de verbouwing. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken', de onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. De werkzaamheden worden in 2024/2025 uitgevoerd. Het algemeen onderhoud en de schoonmaakkosten in het gemeentehuis zijn overschreden met € 82.000. Er is een nieuwe aanbesteding geweest voor schoonmaak, die duurder uitvalt en er wordt geen groot onderhoud aan het gemeentehuis gedaan i.v.m. de verbouwing, hierdoor komt er wat meer algemeen onderhoud. De huuropbrengst in het gemeentehuis is € 182.000 lager dan geraamd. De verbouwing is nog gaande en nog niet alle ruimtes zijn verhuurd. • Van het ontwikkelbudget van € 250.000 voor 2023 is nog € 188.000 over, wat niet besteed is en dus een voordeel op laat zien. • Voordeel van de begroting 2023 was geraamd op € 727.000. Hieraan is in de begroting geen bestemming gegeven. Het werkelijk begrotingssaldo is 6,6 mln. (waarvan de begrote € 727.000 dus een onderdeel is). Voor de besteding van dit bedrag wordt een voorstel voor bestemming gedaan.
• Het product ICT laat een nadeel zien van € 90.000. Dit komt met name door de post software. Dit wordt deels veroorzaakt door extra kosten (verlenging e-suite) t.b.v. implementatie van het nieuwe zaaksysteem. Daarnaast is er nog een factuur geboekt die betrekking heeft op het jaar 2022. • De totale salarissen (inclusief ‘flex’) zijn € 574.000 lager dan geraamd. Dit voordeel wordt veroorzaakt doordat er personeelskosten toegerekend mocht worden aan anderen producten / rijksgelden (bv. OAB, Oekraïne, subsidie CDOKE (klimaatgelden) en Brede SPUK gala). Hierdoor ontstond een voordeel op de salarispost. Van deze toerekening stellen we voor om € 164.000, die toegerekend is aan de CDOKE subsidie, te bestemmen voor duurzaamheid en deze te storten in de reserve duurzaamheid. De CDOKE middelen mogen alleen gebruikt worden voor uitvoering van taken inzake duurzaamheid, dus personele inzet, en niet voor kosten van werkelijke duurzaamheidsmaatregelen. Door eigen personeel hier aan toe te rekenen voorkomen we dat niet uitgegeven rijksmiddelen in opvolgende jaren moeten worden terugbetaald én blijft het budget beschikbaar voor het beoogde onderwerp. De opgaven op dit gebied zijn namelijk ook de komende jaren groot. Het restant van € 410.000 is, net als in 2022, gestort in de bestemmingsreserve personeel. • De kosten voor de organisatieontwikkeling, bv.
voor begeleiding, participatietraject personeel, huur accommodatie, assessments, etc van totaal € 198.000, zijn ten laste van de reserve personeel gebracht. • Lagere kapitaallasten van € 165.000 doordat investeringen (bv software) in 2023 nog niet geheel zijn uitgegeven en er dan nog geen kapitaallasten worden geboekt. Deze kapitaallasten waren wel begroot, maar komen dus een jaar later. • Vennootschapsbelasting, VPB-plicht 2016-2022 nabetaling € 48.500 en over 2023 is een bedrag van € 9.500 betaald. Dit is niet geraamd. De nabetaling is het gevolg van een intern uitgevoerde controle na een gesprek met de belastingdienst en heeft te maken met reclameopbrengsten. De belastingdienst neemt hierover het standpunt in dat de gemeente voor deze opbrengsten VPB-plichtig is. Hierover loopt momenteel een landelijke procedure bij de rechtbank. Wij hebben de aanslag geboekt en betaald, maar wel met behoud van het recht op bezwaar. Voor 2023 dus een eenmalig nadeel van € 58.000.
84
Algemene dekkingsmiddelen 2023 Realisatie begrotingsjaar
Raming begrotingsjaar na wijziging
Raming begrotingsjaar voor wijziging
Incidenteel gerealiseerd in boekjaar
Lokale heffingen Lasten
0
0
0
0
Baten
-8.688.879
-8.581.143
-8.581.143
0
Saldo van baten en lasten
-8.688.879
-8.581.143
-8.581.143
0
Algemene uitkering Lasten
0
0
0
0
Baten
-64.106.097
-62.220.970
-61.458.770
-1.885.127
Saldo van baten en lasten
-64.106.097
-62.220.970
-61.458.770
-1.885.127
Dividend Lasten
0
0
0
0
Baten
-2.504.121
-2.447.343
-1.957.343
0
Saldo van baten en lasten
-2.504.121
-2.447.343
-1.957.343
0
Saldo financieringsfunctie Lasten
403.498
453.500
453.500
0
Baten
-292.993
-368.987
-368.987
0
Saldo van baten en lasten
110.505
84.513
84.513
0
Overige algemene dekkingsmiddelen Lasten
0
0
0
0
Baten
-757.892
-643.906
-643.906
0
Saldo van baten en lasten
-757.892
-643.906
-643.906
0
-75.946.484
-73.808.849
-72.556.649
-1.885.127
Totaal algemene dekkingsmiddelen
Wat heeft het gekost De algemene dekkingsmiddelen laten een voordeel zien van € 2.138.000. Dit verschil wordt nagenoeg geheel veroorzaakt door een hogere algemene uitkering dan geraamd. De hogere algemene uitkering over 2023 wordt met name veroorzaakt door een wijziging in de maatstaf ‘huishoudens met een laag inkomen’ (aantal is aanzienlijk hoger dan waarvan het Rijk in eerste instantie is uitgegaan). Dit is een nieuwe maatstaf in het verdeelmodel van de algemene uitkering (per 2023) en de impact van de actualisatie van deze maatstaf is relatief groot. Verder wordt het verschil bij de algemene uitkering veroorzaakt door het verstrekte voorschot op de verwachte onderschrijding van het BTW compensatiefonds (BCF) plafond. Naast de hogere algemene uitkering is er ook OZB ontvangen dan bij de begroting vanuit is gegaan (€ 100.000).
85
Beleidsindicatoren programma's conform BBV Beleidsindicatoren programma's conform BBV Via onderstaande link vindt u de beleidsindicatoren https://www.waarstaatjegemeente.nl/search/ *hierbij kunt u zoeken op Twenterand
86
Algemene dekkingsmiddelen 2023 Algemene dekkingsmiddelen 2023 Lokale heffingen De gemeente Twenterand kent de volgende niet bestedings gebonden gemeentelijke heffingen: Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
Onroerende-zaak belasting
-8.688.879
-8.581.143
-8.581.143
Totaal
-8.688.879
-8.581.143
-8.581.143
Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
Dividend Verantwoord zijn de volgende dividenden:
Bank Nederlandse Gemeenten
-59.670
-24.000
-24.000
Twence BV
-837.692
-835.843
-345.843
Cogas
-1.106.241
-1.116.000
-1.116.000
Enexis
-55.026
-29.000
-29.000
Wadinko
-53.370
-42.500
-42.500
Rova
-92.121
-100.000
-100.000
Zonnepark
-300.000
-300.000
-300.000
-2.504.121
-2.447.343
-1.957.343
Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
Baten
-292.993
-368.987
-368.987
Lasten
403.498
453.500
453.500
Per saldo nadeel
110.505
84.513
84.513
Totaal
Saldo financieringsfunctie
Ter toelichting wordt het volgende vermeld: Onder het saldo van de financieringsfunctie moet in dit verband worden verstaan het saldo van de betaalde rente over de aangegane leningen en over de aangetrokken middelen in rekening courant en de ontvangen rente over uitzettingen.
Overige algemene dekkingsmiddelen De gemeente rekent rentelasten aan de diverse programma's toe, zodat die programma's een integraal beeld geven van de kosten die met de uitvoering gemoeid zijn. Daarbij wordt ook rente gecalculeerd over het werkzame eigen vermogen van de gemeente. Aangezien de gecalculeerde rente over het eigen vermogen niet daadwerkelijk betaald hoeft te worden, vloeit deze terug in de gemeentelijke baten. De rente over de vrije componenten van het eigen vermogen wordt daarbij als algemeen dekkingsmiddel verantwoord.
Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
-672.400
-562.106
-562.106
Overige rente reserves/voorzieningen: - Bespaarde rente reserves en voorzieningen
87
Overige algemene dekkingsmiddelen: - Forensenbelasting
-8.864
-5.180
-5.180
- Toeristenbelasting
-76.627
-76.620
-76.620
-757.892
-643.906
-643.906
Realisatie begrotings
Raming begrotings
Raming begrotings
jaar
jaar na wijziging
jaar voor wijziging
-64.106.097
-62.220.970
-61.458.770
Algemene uitkering
Baten
88
Paragrafen
89
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Doel van deze paragraaf is weergeven hoe solide de positie van de gemeente is en in hoeverre financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen. Door weerstandsvermogen en risicobeheersing te schetsen, alsmede kengetallen over financiële weerbaarheid en wendbaarheid gepresenteerd. De coronapandemie en de oorlog in Oekraïne hebben de afgelopen jaren laten zien dat er snel ernstige verstoringen kunnen optreden, op grote schaal en met een forse impact, voor vrijwel iedereen. De gevolgen ervan hebben we gezien we in de sterk opgelopen inflatie en die hebben we ook ervaren als gemeente. Ook de nabije toekomst is onzeker. De oorlog, de opgaven vanuit het Rijk, het ‘ravijnjaar 2026’, gebrek aan menskracht en materialen, de opgelopen rente en de voortdurende problematiek bij jeugd vormen risico’s op korte / middellange termijn. Dit vraagt om continue bewustwording, om monitoren en acteren en dat is wat we doen.
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Risicobeheersing is het expliciet en systematisch omgaan met en beheersen van risico’s. Een risico is een onzekere gebeurtenis met – beleidsmatige en/of financiële – gevolgen. Bij het weerstandsvermogen ligt de focus op de financiële gevolgen van risico’s. Het geeft aan in hoeverre de gemeente in staat is om de gevolgen van risico’s op te vangen zonder dat beleid en uitvoering in gevaar komen. Weerstandsvermogen is de beschikbare gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit is samengevat in de volgende tabel. Ultimo 2023 bedraagt de geraamde weerstandscapaciteit € 17.577.772. Tabel weerstandscapaciteit: Omschrijving
Stand 31-12-2022 rekening
Stand 31-12-2023 begroot
Stand 31-12-2023 rekening
Algemene risico reserve
€ 9.069.846
€ 7.240.149
€ 9.647.608
Reserve minimabeleid
€ 67.272
€ 59.113
€ 146.103
Reserve sociaal domein
€ 6.169.199
€ 3.541.372
€ 6.940.836
Reserve risico's grondbedrijf
€ 749.535
€ 677.718
€ 843.225
Totaal
€ 16.055.852
€ 11.518.352
€ 17.577.772
De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de risico’s die worden gelopen. Daarvoor doen we aan risicomanagement. Doelen hiervan zijn het bevorderen van risicobewustzijn en het expliciet maken en beheersen van risico’s. Het is een continu proces gericht op: • Het identificeren van risico’s: waar lopen we welke risico’s? • Het classificeren van risico’s: hoe groot is de kans, de impact en het financiële effect? • Het treffen van beheersmaatregelen We doen dit door tweemaal per jaar risicosessies te houden met inhoudelijk en financieel betrokkenen. Daarbij worden risico’s benoemd en per risico de kans op optreden en de gevolgen (impact) ervan bepaald. Gevolgen in financiële zin – incidenteel of structureel (i/s in de onderstaande tabel) - en voor doelstelling en imago (in de vorm van een rapportcijfer, waarbij een hoger cijfer staat voor een groter gevolg). Zo actualiseren we het overzicht van risico’s, als basis voor beheersmaatregelen, gericht op verminderen van kans op optreden en/of op beperken van gevolgen. Hierbij wordt opgemerkt dat het soms lastig is om de risico’s te kwantificeren. De belangrijkste risico’s zijn samengevat in de tabel Risico’s en worden toegelicht. Daarmee zijn niet alle risico’s benoemd. Zo zit de gemeente sterk in de Twenterandse samenleving en heeft veel relaties met bijv.
90
sportverenigingen en culturele organisaties. Het kan dan gaan om private/maatschappelijke organisaties met een grote betekenis voor de Twenterandse samenleving. Deze kan zo groot zijn dat, wanneer zich bijv. bedrijfsvoering risico’s voordoen bij die organisaties, de gemeente als vangnet kan optreden, bestuurlijk dan wel financieel, afhankelijk van bestuurlijke afweging. Deze scenario’s zijn slecht op voorhand te bepalen omdat de gemeente veelal geen statutaire verantwoordelijkheid draagt. Ook benoemen we dat verenigingen soms een beroep doen op garantstellingen door onze gemeente, ook dat is een risico. De relatie met genoemde organisaties brengt ook met zich mee dat er risico’s zijn van een incident van grensoverschrijdend gedrag en dat kan uitstralen op de gemeente. Ook zijn er ontwikkelingen van uiteenlopende aard die invloed kunnen hebben. We volstaan met enkele voorbeelden. Energieschaarste kan gevolgen hebben voor de groei ambities van onze gemeente, uitstel van aanpassing N36 kan het vestigingsklimaat beïnvloeden en klimaatver-andering kan zich manifesteren in wateroverlast, droogte en/of hitte. Dit zijn ook risico’s.
Specifiek noemen we nog een aantal risico's: de omgang met systemen, inkoop, contractbeheer, Kanaal Almelo de Haandrik, grenzen op gebied van nutsvoorzieningen, actiever grondbeleid, terugbetaling Coronasteun, bouw van het nieuwe zwembad en verbouwing en herhuisvesting van gemeentehuis. De toenemende digitalisering biedt veel voordelen, maar vraagt ook de nodige aanpassingen en inspanningen van medewerkers en burgers. Dit kan leiden tot onjuist gebruik van systemen met mogelijk fouten en/of verspilling als gevolg. En dat kan resulteren in foutieve analyses of informatieverstrekking aan de burger. Daarom werken we voortdurend aan digivaardigheden onder andere t.b.v. informatiebeveiliging en zaakgericht werken. Ook is de werking van koppelingen cruciaal voor de overdracht van data. Waar voorheen keuzes per losse applicatie werden gemaakt (qua systeem, leverancier, kosten) is nu de koers om meer vanuit procesmatig werken en gebruikersgemak te focussen en daarbij op het gebied van architectuur het gehele applicatielandschap te onderzoeken bij vervangingen, waarbij de cloud het nieuwe uitgangspunt is. Bij inkoop bestaat de kans dat niet alle inkoopbehoeften in beeld zijn dan wel dat hierbij niet de juiste procedure is gevolgd. Risico hiervan kan bijv. zijn dat een marktpartij ontbinding van de overeenkomst vordert op straffe van een dwangsom.
Daarnaast is er het risico van onrechtmatig handelen, met als gevolg een jaarrekening zonder goedkeurende verklaring. Het proces inkoop en aanbesteding is met het oog hierop in 2023 onder handen genomen gericht op verbetering en borging. Als contracten niet goed beheerd en gemanaged worden bestaat het risico dat rechtmatig afgesloten contracten onrechtmatig worden. Goed contractbeheer en -management met ondersteuning van een contractbeheersysteem is noodzakelijk. Op basis van het plan van aanpak ‘Professionaliseren van de inkoopfunctie’ worden hierop verdere acties ondernomen. Verbeteringen worden opgepakt bij de aanpak van het proces inkoop en aanbesteding. Bij het Kanaal Almelo de Haandrik speelt dat de gemeente mogelijk door eigenaren (deels) aansprakelijk wordt gesteld voor schade aan hun woningen of bedrijfspanden. Of door netwerkbeheerders wanneer de door hen aangevraagde vergunning of instemming wordt geweigerd, omdat de gemeente schade, die mogelijk door hun werkzaamheden zou kunnen optreden, wil voorkomen. Daarnaast leidt de gemeente zelf aanzienlijke schade aan de eigen infrastructuur, omdat deze buiten de schaderegeling van de provincie valt en dit vraagt op termijn forse investeringen en mogelijk voor onze rekening. Zo neemt de schade aan de Noorderweg momenteel snel toe en nemen we maatregelen als dat vanuit de verkeersveiligheid noodzakelijk is.
Zo zijn we bezig om de meest ernstige verzakkingen in de Noorderweg aan te pakken. Overigens zien we in het gebied Hammerflier (met een sterk wisselende bodemopbouw) vergelijkbare schades ontstaan aan onze wegen. Ook die wegen vergen t.z.t. een bijzonder aanpak, leidend tot hogere (onderhouds)kosten. Bij grenzen op gebied van nutsvoorzieningen gaat het om elektriciteit en drinkwater. Voor het gehele grondgebied van gemeente Twenterand geldt de situatie van netcongestie, zowel voor afname als voor invoeding van elektriciteit. Dat betekent dat grootzakelijke klanten in het verzorgingsgebied van elektriciteitsstation Vroomshoop geen nieuwe of zwaardere aansluiting met transportcapaciteit kunnen krijgen. Het risico voor de gemeente ligt er in dat de gronduitgifte van bedrijventerreinen vertraging kan ondervinden. Voor drinkwater geldt iets vergelijkbaars: Vitens heeft gemeld, dat er niet altijd meer voldoende drinkwater beschikbaar is voor het aansluiten van nieuwe grootverbruikers (industrie/bedrijven/grote uitbreidingswijken met woningen) in Twente. Er wordt gewerkt aan enerzijds uitbreiding van de wincapaciteit en anderzijds aan besparing op het gebruik van drinkwater. In de afgelopen periode zijn al meerdere aanvragen geweigerd. Het risico voor de gemeente ligt ook hier in de uitgifte van bedrijventerreinen en bouwgrond ten behoeve van woningen.
91
We voeren een actiever grondbeleid. Dit houdt in dat de gemeente actief gronden gaat verwerven. Dit focust zich momenteel op de zoekgebieden in Vriezenveen Noord en Vriezenveen Zuid waar recent al gronden zijn verworven om in de toekomst woningbouw te realiseren. Er bestaat een planologisch risico voor het verkrijgen van de juiste bestemming. De huidige bestemming is agrarisch en moet worden omgezet naar wonen. Deze bestemmingswijziging zorgt ervoor dat de grond ook de waarderingsgrondslag krijgt die behoort bij de bestemming wonen. Momenteel worden er gesprekken gevoerd met de provincie om het programma wonen te mogen ontwikkelen. Daarnaast bestaat er ook het algemene marktrisico dat de vraag naar woningen afneemt. Dit maakt het lastiger om de gronden in de toekomst weer te verkopen. Het marktrisico is gezien de huidige woningnood nog laag, maar moet niet over het hoofd gezien worden. Om op deze mogelijke risico's in te spelen, kan het beste snel gehandeld worden zolang de markt goed is. Dit zorgt voor meer zekerheid dat de investering terug wordt verdiend. Het MKB en overige bedrijven moeten coronasteun terugbetalen en bij sommige organisaties kan blijken dat dit niet haalbaar is, ondanks de mogelijkheden van betalingsregelingen. Dat kan zich vertalen in overnames en faillissementen. In Twenterand kan dit risico zich voordoen bij bijv.
horeca, detailhandel en kleine bouwbedrijven met een beperkt aantal medewerkers. En zo de ambitie om sterke kernen te behouden beïnvloeden. Zwembad De Stamper is op 16 oktober 2023 in gebruik genomen en op 16 november 2023 feestelijk geopend. De projectorganisatie is belast met het afwerken en oplossen van de laatste opleverpunten, het afronden van de terreininrichting en het voorbereiden van de ontmanteling van de oude Stamper en het autonoom maken van de sporthal. Vooralsnog is de verwachting is dat het project binnen de daarvoor beschikbare middelen kan worden afgerond. Kanttekening die hierbij moet worden geplaatst is dat de sloop van de oude Stamper en het autonoom maken van de oude Stamper nog moeten worden ingekocht. Hiervoor zijn bedragen gereserveerd, maar die geven nog geen financiële zekerheid vanwege de nog te doorlopen inkooptraject. Ook bestaat er nog een risico dat de SPUKregeling (BTW) niet geheel wordt toegekend. De verbouw en herinrichting van het gemeentehuis is een project gericht op drie doelen: verduurzaming van de achtergevel, vervanging en verduurzaming van installaties en creëren van toekomstbestendige inrichting van het pand.
Onder dit laatste valt ook de omvorming van het gemeentehuis tot ‘huis van ontmoeting’ waarbij andere organisaties toetreden en delen van het pand huren en waarbij de huuropbrengsten inkomsten vormen voor de exploitatie van het gemeentehuis. Bij een dergelijk groot en complex project spelen doorgaans risico’s, liggend op het gebied van financiën, tijd en kwaliteit en deze zijn ook aanwezig in dit project. Vanwege sterk gestegen prijzen en uitbreiding scope heeft de raad aanvullend krediet beschikbaar gesteld. Ook is er een substantiële rijkssubsidie voor duurzaamheid toegekend en dit betekent dat het financieel risico van dit project beperkt is. Desalniettemin moet het inkoop- en aanbestedingsproces in 2024 nog doorlopen worden, wat financiële gevolgen kan hebben. Ook vraagt de governance aandacht i.v.m. mogelijke gevolgen voor inkoop en aanbesteding en overige rechtmatigheid.
92
Tabel risico's Tabel Risico's impact
kans
vereist weerstandsvermogen
€ 1.000.000
i/s doel imago Risico's
in euro's
1 Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen
€ s 1.000.000
7
7 50%
2 Huishoudelijke ondersteuning
€ 250.000 s
6
6 50%
€ 250.000
3 Open einde' regelingen
€ s 1.750.000
7
7 50%
€ 1.750.000
4 Twentse visie op vervoer
€ 200.000 s
7
7 25%
€ 100.000
5 Optreden majeure procesfout of incident
€ 500.000 i
7
9 20%
€ 100.000
6 Samenwerkingsaspecten
€ 500.000 i
5
8 25%
€ 125.000
7 Wijzigingen in wetgeving en verdeelmodellen
€ 500.000 s
5
5 40%
€ 400.000
8 Kwetsbaarheid informatiesystemen
€ 250.000 i
9
8 25%
€ 62.500
9 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed
€ 400.000 i
5
8 35%
€ 140.000
10 Uitvoeringsprogramma VTH
€ i 1.000.000
3
8 15%
€ 150.000
11 Bodem
€ 400.000 i
3
3 20%
€ 80.000
12 Ruimtelijke ontwikkelingen
€ 300.000 i
3
6 20%
€ 60.000
13 Niet voldoen aan BIO / AVG
€ 250.000 i
4
8
5%
€ 12.500
14 Hack
€ i 2.000.000
6
10
5%
€ 100.000
15 Regelgeving, BBV en gemeentefonds
€ 500.000 i
2
2 25%
€ 125.000
16 Opduiken van onbekende afspraken met gevolgen
€ 500.000 i
2
8 20%
€ 100.000
17 Personeel gerelateerde risico's
€ 500.000 i
8
7 75%
€ 375.000
18 Humanitaire ontwikkelingen
€ i 1.000.000
8
8 75%
€ 750.000
Totaal
€ 5.680.000
Weerstandsvermogen is 'impact in euro's' maal 'kans' waarbij structurele risico's dubbel tellen
Toelichting risico's 1. Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen. De decentralisaties betekenen voor het sociaal domein nog steeds een grote uitdaging. Van de gemeente wordt verwacht dat er zorg en ondersteuning wordt georganiseerd en daarvoor zijn te weinig middelen beschikbaar. Daar is een hervormingsagenda voor Jeugd aan gehangen, met een financieel akkoord tussen gemeenten en Rijk waarin zowel bezuinigingen als investeringen staan. Uit de hervormingsagenda volgt dat een verschuiving nodig is van geïndiceerde zorg naar vrij toegankelijke voorzieningen. Het is echter nog niet gezegd dat dit altijd goedkoper is. Afspraken tussen Rijk en GI’s over caseloadverlaging en het toewerken naar een landelijk tarief leiden tot een sterke kostentoename, waarvoor gemeenten maar deels worden gecompenseerd. Ook van alle betrokken zorgaanbieders wordt een transformatie verwacht, bijvoorbeeld meer ambulantisering van hulp en ombouw naar kleinschalige woonvoorzieningen. Deze ombouw naar kleinschaligheid leidt tot hogere kosten. Daarnaast is onzeker of het alle zorgaanbieders voldoende lukt om te transformeren en om tot benodigde samenwerking te komen. We pakken de transformatie zowel lokaal met onze voorveldpartners als regionaal in de Samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente op.
Daarbij merken wij op dat de samenleving niet maakbaar is en externe effecten ook van invloed kunnen zijn. 2. Huishoudelijke ondersteuning. Per 1 januari 2023 zijn er nieuwe raamovereenkomsten afgesloten voor Huishoudelijke Ondersteuning (HO), een maatwerkvoorziening met een openeinderegeling. Een risico hier is dat er beperkte sturingsmogelijkheden zijn op de instroom, die vooral bepaald wordt door de vergrijzing. Daarnaast zien we dat de aanzuigende werking van het abonnementstarief en stijgende personeelskosten onvoldoende worden gecompenseerd. Met de nieuwe raamovereenkomsten hebben we ons gecommitteerd aan het toepassen van een gewijzigd normenkader voor het vaststellen van het aantal minuten HO per week. De financiële
93
effecten van het toepassen van dit normenkader zijn na Q1 duidelijk en worden nauwlettend gemonitord. 3. ‘Open einde’ regelingen. Binnen het sociaal domein zijn er verschillende zogenaamde ‘open einde’ regelingen. Dit betekent dat in situaties waarin een aanvraag voor een voorziening niet afgewezen kan worden, de gemeente moet leveren. De hieruit voortvloeiende kosten zijn voor rekening van de gemeente, ook wanneer als gevolg hiervan het beschikbare budget wordt overschreden. Onder- en overschrijdingen worden in eerste instantie vanuit een reserve opgevangen. Dit risico speelt sterk in het sociaal domein. De beheersing richt zich o.a. op het voorliggend maatschappelijke veld, waar we sturen om inwoners te motiveren meer in de eigen kracht en binnen het voorliggend veld hulp te zoeken. Tenslotte is er in algemene zin binnen het Sociaal Domein sprake van forse stijgingen van de indexatie (gemiddeld circa 10 tot 15%) als gevolg van kostenstijgingen en het moeten hanteren van reële tarieven. Denk hierbij naast de generieke stijgingen bijvoorbeeld aan een toename in de kosten van leerlingenvervoer (o.a. toename brandstofkosten) en hulpmiddelen (o.a. toename kosten materialen). 4. Twentse visie op vervoer In samenwerking met andere Twentse gemeenten is er sinds 2017 gewerkt aan een integrale oplossing voor de toenmalige situatie van verschillende vervoersstromen.
In 2023 zijn de vervoerscontracten vervoer door 10 gemeenten gezamenlijk opnieuw aanbesteed. Door juridische procedures n.a.v. de gunning van het nieuwe contract is er nu een tijdelijk tussenjaarcontract (van 1 augustus 2023 tot 1 augustus 2024). De overgang naar het nieuwe contract in 2024 vergt aandacht. De kaders/randvoorwaarden van de aanbesteding hebben door een gewijzigde tariefstructuur voor het leerlingenvervoer (omslag van vaste ritprijs naar kilometertarief) in de loop van 2024 financiële impact op de kosten van het leerlingenvervoer. Deze kostenstijging wordt echter weer deels gecompenseerd door de lager uitvallende kosten van het Wmo-dagbestedingsvervoer en het Jeugdwetvervoer. Tegelijkertijd blijft er binnen het vervoer sprake van verschillende potentiële risico’s, zoals hoge NEAindexeringen (o.a. t.g.v. hogere brandstof- en personeelskosten) en open einden in de regelingen. 5. Optreden van een majeure procesfout of incident. Dit risico betreft het optreden van een procesfout of incident leidend tot een grote verstoring van het proces of in de dienstverlening. Uiteraard kunnen procesfouten en incidenten altijd plaatsvinden, maar bij dit risico gaat het om een grote verstoring.
Aanleiding hiervoor kan zijn: een gebrek aan casusregie waardoor de juiste zorg niet of niet tijdig is verleend; het onvoldoende op orde zijn van het administratieve proces met de programmatuur en het juiste gebruik daarvan; het verlenen van andere zorg dan bedoeld of het verlenen van te dure of te langdurige zorg door rolonduidelijkheid, wachtlijsten of gebrek aan kennis bij de medewerkers. Ten gevolge van het optreden van incidenten kan de koersvastheid onder druk komen te staan. Het bestaan van onvoldoende plaatsingsmogelijkheden voor participatie, hulp en ondersteuning dan wel onvoldoende doorstroming (bijv. vanuit crisisopvang) kan leiden tot extra kosten. Er kan een toename optreden van het aantal bezwaarschriften met gevolgen voor imago en kosten. Van belang is dat indien wachttijden oplopen het risico toeneemt, daarom vindt monitoring van wachttijden plaats. Wachttijden in de toegang en in de rest van de keten vragen bijzondere aandacht. Landelijk heeft dit ook aandacht en regionaal wordt dit ook verder opgepakt. 6. Samenwerkingsaspecten. In het sociaal domein wordt met veel partijen samengewerkt. Daar spelen ook risico’s. Dat kan gaan over een verschil van inzicht over de kwaliteit van dienstverlening, wat tot aansprakelijkheidskwesties kan leiden.
Er zijn verschillende coalities in Twente wat invloed heeft op slagkracht, duidelijkheid en efficiency, ook richting externe partijen. Voor transformatie van de jeugdzorg is samenwerking tussen de 14 gemeenten nodig, maar ook met de partijen in het gedwongen kader, zorgaanbieders en onderwijs. Deze samenwerking staat onder druk door beperkte capaciteit, beperkende wetgeving en verschillende culturen. Inzake arbeidsmarktkrapte binnen SamenTwente (m.n. OZJT) is er meer risico doordat gekozen is voor ambtelijke dienstverbanden boven externe inhuur. Het risico wordt (pas) geeffectueerd op termijn wanneer personeel gezien werkzaamheden en financiering daar over is. Verder kunnen bij partijen door fors opgelopen kosten en tekorten op de arbeidsmarkt problemen ontstaan. Bijv. liquiditeitsproblemen en “niet leveren”. Ook kan het leiden tot faillissement waardoor frictiekosten kunnen ontstaan en er aanvullende maatregelen moeten worden getroffen om dienstverlening gecontinueerd te krijgen, bijvoorbeeld Early warning. Early warning betreft vroegsignalering bij problemen bij zorgaanbieders. Om problemen voor te zijn wordt er toenemend strakker aan de voorkant gescreend (barrièremodel). Het werken conform de privacywetgeving kan gevolgen hebben voor de beoogde integrale werkwijze en kan integraal maatwerk beperken.
94
De samenwerking op het gebied van inkoop kan moeizaam verlopen waardoor beoogde inkoopvoordelen niet gehaald worden. De verlengingen van de huidige inkoop voor het Twents Model zijn geregeld en de nieuwe inkoop voor het Twents Model in 2025 lopen volop voor zowel jeugd als Wmo. Op het gebied van jeugd een discussie gaande over het al dan niet verhogen van de tarieven en zijn er personeelstekorten. Een mogelijke impact kan zijn dat tarieven buitenregulier worden verhoogd waardoor de kosten voor jeugdzorg toenemen. De personeelstekorten kunnen zijn ook een mogelijk risico voor het tijdig kunnen bieden van zorg en kunnen een negatieve invloed hebben op de dienstverlening. Tenslotte bestaat er in algemene zin een potentieel risico op zorgfraude. In samenwerking met partners zoals het OZJT, RIEC (Regionale Informatie- en Expertise Centra) en de SRT (Sociale Recherche Twente) worden risico’s op het gebied van zorgfraude teruggebracht. Daarnaast wordt door de contractmanagers van gemeente Twenterand aandacht gevraagd tijdens (account)gesprekken met zorgaanbieders voor de managementrapportages, waarbij stil wordt gestaan bij de financiële verantwoording en de accountantsverklaring. Hierbij worden vragen gesteld over doelen rechtmatigheid van de ingezette ondersteuning en wordt bij (potentiële) onregelmatigheden (denk bijv. aan een hoge verzilveringsgraad) hier nader op doorgevraagd.
Op het moment van schrijven lopen er meerdere beroepsprocedures die betrekking hebben op het jongerenwerk De kans bestaat dat de uitkomsten hiervan tot extra kosten leiden. 7. Wijzigingen in wetgeving en verdeelmodellen. Er is een nieuw verdeelmodel voor de herverdeling van het gemeentefonds aangeboden. Hierop is door het Raad voor het Openbaar Bestuur een reactie gegeven dat het nieuwe verdeelmodel aanpassingen behoeft. Inmiddels is er een resolutie aangenomen waarbij het onduidelijk is wanneer er een nieuw verdeelmodel ingevoerd gaat worden. In algemene zin blijft de financiële doorwerking van modellen naar Twenterand vaak niet op maat gezien de opdracht en ervaren wij ons als nadeelgemeente. Inzake beheersing hierover het volgende: Aan de voorkant (inzet VNG-commissie, lobby, internetconsultaties) en wanneer zich dit gaat voordoen (integraal advies n.a.v. calculaties financiën). Voor het sociaal domein zijn er bijvoorbeeld rond hervormingsagenda en afschaffen abonnementstarief zorgen over de financiële doorwerking. 8. Kwetsbaarheid informatiesystemen Informatiesystemen binnen het sociaal domein hebben in de afgelopen jaren, gelet op diverse ontwikkelingen zoals bijv. de energietoeslag, vluchtelingen en ontheemden Oekräine een steeds belangrijke positie ingenomen. Daarmee neemt de afhankelijkheid van de informatiesystemen in het sociaal domein ook toe.
Op het gebied van continuïteit zijn er risico’s van uitval met stagnerende dienstverlening, niet tijdige betalingen met extra inzet/ bypasses als gevolg. De komende periode zullen er ook weer diverse ontwikkelingen gaan spelen m.b.t. IT in het sociaal domein. Denk bijvoorbeeld aan de uitrol van iParticipatie voor de dienstverlening aanvragen levensonderhoud (en later in het jaar ook voor de Wmo), Surepay en de verdere doorontwikkeling van stuurinformatie (doorontwikkeling van het real-time dashboard voor Jeugd en Wmo en deelname/lokaal uitrollen van het regionale Jeugd en Wmo-voorspelmodel) en de implementatie van een nieuw zorgveiligheidssysteem (i.v.m. uitkomst regionale aanbesteding). 9. Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Verschillende soorten risico’s kunnen zich voordoen. Die zijn gerelateerd aan: • De leegstand van gebouwen; • De bouwkundige staat; • De exploitatie van gebouwen. Gemeentelijk vastgoed is vastgoed waarvan de gemeente eigenaar is. Ook is er maatschappelijk vastgoed, in eigendom en/of in gebruik bij maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen en stichtingen. Wanneer er zich (financiële) problemen voordoen, zal de gemeente al snel worden aangesproken. We benoemen het risico dat niet wordt voldaan aan de Wet Markt en Overheid, bijv. wanneer geen kostendekkende huur in rekening wordt gebracht.
Een ander risico is dat er onvoldoende scherp zicht is op gemeentelijke eigendommen, waardoor zich verrassingen kunnen voordoen in de zin van niet voorziene onderhoudsinspanningen. Als Twenterand zien we grote maatschappelijke opgaven op ons afkomen, zoals de energietransitie en de klimaatadaptatie met bijv. de uitdaging om het (gemeentelijk) vastgoed te verduurzamen. Verder is nodig in beeld te krijgen welk vastgoed de gemeente wil (blijven) inzetten voor de realisatie van doelen en het werken aan maatschappelijke opgaven. Ook is het goed om in het licht van de maatschappelijke opgaven het in eigendom hebben van het vastgoed te bekijken. Daarnaast kan de financiële situatie aanleiding zijn om het in bezit hebben van een deel van het vastgoed te heroverwegen. Vastgoed in gemeentelijk eigendom draagt bij aan de maatschappelijke doelen van de gemeente