Jaarstukken 2022
Tekst van het document
Verder noemen we de klimaatverandering zoals die zich kan manifesteren in wateroverlast, droogte en/of hitte. Dit zijn evenzeer risico’s. Specifiek noemen we nog zes risico's: de omgang met systemen, inkoop, contractbeheer, Kanaal Almelo de Haandrik, bouw van het nieuwe zwembad en verbouwing en herhuisvesting van gemeentehuis. De toenemende digitalisering heeft geleid tot een veelheid aan systemen die veel vraagt van medewerkers. Dit kan leiden tot onjuist gebruik van systemen met mogelijk fouten en/of verspilling als gevolg. Daarom is werken aan digivaardigheden een agendapunt. Ook speelt bij systemen dat koppelingen niet altijd goed werken. Waar voorheen keuzes per losse applicatie werden gemaakt (qua systeem, leverancier, kosten) is nu de koers om meer vanuit het gebruikersgemak en vanuit het besef van het gehele applicatielandschap te kijken bij vervangingen. Bij inkoop bestaat de kans dat niet alle inkoopbehoeften in beeld zijn dan wel dat hierbij niet de juiste procedure is gevolgd. Risico hiervan kan bijv. zijn dat een marktpartij een verbod tot uitvoering van de opdracht en een gebod tot heraanbesteding vordert op straffe van een dwangsom. Daarnaast is er het risico van onrechtmatig handelen, met als gevolg een jaarrekening zonder goedkeurende verklaring.
Het proces inkoop en aanbesteding wordt met het oog hierop in 2023 onder handen genomen gericht op verbetering en borging. Als contracten niet goed beheerd worden bestaat het risico dat rechtmatig afgesloten contracten onrechtmatig worden. Goed contractbeheer met ondersteuning van een contractbeheersysteem is noodzakelijk. Op basis van het plan van aanpak ‘Professionaliseren van de inkoopfunctie’ worden hierop verdere acties ondernomen. Ook is het de bedoeling om in samenwerking met de accountant op deze materie een beleidslijn te ontwikkelen en uit te voeren. Verbeteringen worden opgepakt bij de aanpak van het proces inkoop en aanbesteding. Bij het Kanaal Almelo de Haandrik speelt dat de gemeente mogelijk door de eigenaren (deels) aansprakelijk wordt gesteld voor de schade die aan hun woningen of bedrijfspanden is opgetreden. Of door netwerkbeheerders wanneer de door hen aangevraagde vergunning of instemming wordt geweigerd, omdat de gemeente schade, die mogelijk door hun werkzaamheden zou kunnen optreden, wil voorkomen. Daarnaast leidt de gemeente zelf aanzienlijke schade aan de eigen infrastructuur, omdat deze buiten de schaderegeling van de provincie valt en dit vraagt op termijn forse investeringen en mogelijk voor onze rekening. Het project nieuwbouw zwembad De Stamper ontkomt ook niet aan prijsstijgingen en is hierdoor financieel onder druk komen te staan.
Hoewel het project in 2021 is aanbesteed en reeds een groot aantal contracten in 2021 is afgesloten konden niet alle leveringen voor de afgesproken prijs plaatsvinden. Ook was het niet mogelijk om alle prijsstijgingen uit de post onvoorzien op te vangen en daarom is de raad om aanvullend krediet gevraagd en daarmee lijkt het risico ondervangen. De verbouw en herinrichting van het gemeentehuis is een project gericht op drie doelen: verduurzaming van de achtergevel, vervanging en verduurzaming van installaties en creëren van toekomstbestendige inrichting van het pand. Onder dit laatste valt ook de omvorming van het gemeentehuis tot ‘huis van ontmoeting’ waarbij andere organisaties toetreden en delen van het pand huren en waarbij de huuropbrengsten inkomsten vormen voor de exploitatie van het gemeentehuis. Bij een dergelijk groot en complex project spelen doorgaans risico’s, liggend op het gebied van financiën, tijd en kwaliteit en deze zijn ook aanwezig in dit project, waarbij financiële risico’s door sterk gestegen prijzen (bouwkosten, energiekosten, bouwkundig en technisch personeel, etc.) en uitbreiding scope (ICT bekabeling), in de raadsinfo van 20 februari jl. al zijn benoemd. Daarom is de raad om aanvullend krediet gevraagd en daarmee lijkt dit financiële risico ondervangen. Ook vraagt de
78
governance aandacht i.v.m. mogelijke gevolgen voor inkoop en aanbesteding en overige rechtmatigheid.
Tabel risico's Tabel Risico's impact
kans
i/s doel imago Risico's
vereist weerstandsvermogen
in euro's
1 Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen
€ s 1.000.000
7
7 50%
2 Huishoudelijke ondersteuning
€ 250.000 s
6
6 50%
€ 250.000
3 Open einde' regelingen
€ s 1.750.000
7
7 50%
€ 1.750.000
4 Twentse visie op vervoer
€ 200.000 s
7
7 25%
€ 100.000
5 Optreden majeure procesfout of incident
€ 500.000 i
7
9 35%
€ 175.000
6 Samenwerkingsaspecten
€ 500.000 i
5
8 25%
€ 125.000
7 Wijzigingen in wetgeving en verdeelmodellen
€ 500.000 s
5
5 40%
€ 400.000
8 Kwetsbaarheid informatiesystemen
€ 250.000 i
9
8 25%
€ 62.500
9 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed
€ 400.000 i
5
7 35%
€ 140.000
10 Uitvoeringsprogramma VTH
€ i 1.000.000
3
8 15%
€ 150.000
11 Bodem
€ 400.000 i
3
3 20%
€ 80.000
12 Ruimtelijke ontwikkelingen
€ 300.000 i
3
6 20%
€ 60.000
13 Niet voldoen aan BIO / AVG
€ 250.000 i
4
8
5%
€ 12.500
14 Hack
€ i 2.000.000
6
10
5%
€ 100.000
15 Regelgeving, BBV en gemeentefonds
€ 500.000 i
2
2 25%
€ 125.000
16 Opduiken van onbekende afspraken met gevolgen
€ 500.000 i
2
8 20%
€ 100.000
17 Personeel gerelateerde risico's
€ 500.000 i
8
7 75%
€ 375.000
18 Humanitaire ontwikkelingen
€ s 1.000.000
8
8 75%
€ 1.500.000
Totaal
€ 1.000.000
€ 6.505.000
Weerstandsvermogen is 'impact in euro's' maal 'kans' waarbij structurele risico's dubbel tellen
Toelichting risico's 1. Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen. De decentralisaties betekenen voor het sociaal domein een grote uitdaging. Van de gemeente wordt verwacht dat er zorg en ondersteuning wordt georganiseerd en daarvoor zijn te weinig middelen beschikbaar. Inmiddels zijn er extra middelen voor Jeugdzorg toegezegd met daarbij de opgave om kosten terug te dringen. Daar is een hervormingsagenda voor Jeugd aan gehangen, waarover in het de eerste helft van 2023 een akkoord wordt verwacht tussen gemeenten en het Rijk. Echter zijn in het regeerakkoord van het kabinet bezuinigingen opgenomen. Het belang van de transformatie blijft daarmee nog steeds onverminderd van belang. In de aanpak waarvoor de gemeente Twenterand heeft gekozen staat deze transformatie dan ook centraal. Daarbij merken wij op dat de samenleving niet maakbaar is en externe effecten ook van invloed kunnen zijn. 2. Huishoudelijke ondersteuning. In 2023 volgt een nieuwe aanbesteding van de Huishoudelijke ondersteuning. Uitkomsten hiervan kunnen een financieel effect hebben. Daarnaast heeft de Huishoudelijke ondersteuning een open einde risico en bestaat het risico dat nieuwe regelingen op dit terrein (zoals abonnementstarief eigen bijdrage en CAO-kosten) onvoldoende financieel worden gecompenseerd.
Vanaf 2019 zien we hogere kosten op de maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning. Dit komt enerzijds door een hogere indexatie door reële tarieven en anderzijds doordat het
79
abonnementstarief en vergrijzing een aanzuigende werking heeft op de vraag naar Wmo voorzieningen. Het risico bestaat dat er onvoldoende wordt gecompenseerd door het Rijk met betrekking tot de volumestijgingen die het gevolg zijn van vergrijzing. Het abonnementstarief staat op de agenda van het nieuwe kabinet. De beheersing vraagt om aanpassing van het beleid en een gerichte monitoring van de ontwikkeling van dit risico. Inmiddels zijn hiertoe de eerste stappen gezet, zowel lokaal als regionaal. Een was- en strijkservice is ingezet als lokale financiële beheersmaatregel. Tegelijkertijd zien we een toename in het aantal (nieuwe) aanvragen voor HO, waardoor de er sprake is en zal zijn van wachtlijsten wanneer de beschikbare capaciteit hiermee niet in balans is. 3. ‘Open einde’ regelingen. Binnen het sociaal domein zijn er verschillende gebieden waarbij sprake is van zogenaamde ‘open einde’ regelingen. Dit betekent dat in situaties waarin een aanvraag voor een voorziening niet afgewezen kan worden, de gemeente moet leveren. De hieruit voortvloeiende kosten zijn voor rekening van de gemeente, ook wanneer als gevolg hiervan het beschikbare budget wordt overschreden. Onder- en overschrijdingen worden in eerste instantie vanuit een reserve opgevangen. Dit risico speelt sterk in het sociaal domein. De beheersing richt zich o.a.
op het voorliggend maatschappelijke veld, waar toenemend gebruik wordt gesignaleerd. Tenslotte is er in algemene zin binnen het Sociaal Domein sprake van forse stijgingen van de indexatie (gemiddeld circa 10 tot 15%) als gevolg van kostenstijgingen. Denk hierbij naast de generieke stijgingen bijvoorbeeld aan een toename in de kosten van leerlingenvervoer (o.a. toename brandstofkosten) en hulpmiddelen (o.a. toename kosten materialen) 4. Twentse visie op vervoer. In samenwerking met andere Twentse gemeenten is er gewerkt aan een integrale oplossing voor de huidige situatie van verschillende naast elkaar bestaande vervoersstromen. Dit heeft geleid tot een aanbesteding in 2017 en inmiddels ook een lokale bestuursopdracht vervoer; er is inmiddels gestart met (de voorbereiding van) de nieuwe aanbesteding (in juni 2023 lopen de overeenkomsten af) in deze complexe markt. De kaders/randvoorwaarden van de aanbesteding kunnen een financiële impact gaan hebben. Het is niet uitgesloten dat de wijze waarop de kosten van het leerlingenvervoer anders zal gaan worden (denk bijv. aan een andere wijze van tariefopbouw). Tegelijkertijd is er (o.a.
geïnitieerd vanuit Twenterand Duurzaam Financieel Gezond) ingezet op sturingsmogelijkheden hierop, zoals bijvoorbeeld ritten op hele korte afstand (alleen nog boven de 500 of 700 meter) niet langer toe te staan, de maximale reisafstand te beperken tot de wettelijke ondergrens van 20 kilometer in en om de woning etc. 5. Optreden van een majeure procesfout of incident. Dit risico betreft het optreden van een procesfout of incident leidend tot een grote verstoring van het proces of in de dienstverlening. Uiteraard kunnen procesfouten en incidenten altijd plaatsvinden, maar bij dit risico gaat het om een grote verstoring. Aanleiding hiervoor kan zijn: een gebrek aan casusregie waardoor de juiste zorg niet of niet tijdig is verleend; het onvoldoende op orde zijn van het administratieve proces met de programmatuur en het juiste gebruik daarvan; het verlenen van andere zorg dan bedoeld of het verlenen van te dure of te langdurige zorg door rolonduidelijkheid of gebrek aan kennis bij de medewerkers. Ten gevolge van het optreden van incidenten kan de koersvastheid onder druk komen te staan. Het bestaan van onvoldoende plaatsingsmogelijkheden voor participatie, hulp en ondersteuning dan wel onvoldoende doorstroming (bijv. vanuit crisisopvang) kan leiden tot extra kosten. Er kan een toename optreden van het aantal bezwaarschriften met gevolgen voor imago en kosten.
Van belang is dat indien wachttijden oplopen het risico toeneemt, daarom vindt monitoring van wachttijden plaats. Wachttijden in de toegang en in de rest van de keten vragen bijzondere aandacht. Landelijk heeft dit ook aandacht en regionaal wordt dit ook verder opgepakt 6. Samenwerkingsaspecten. In het sociaal domein wordt met veel partijen samengewerkt. Daar spelen ook risico’s. Dat kan gaan over een verschil van inzicht over de kwaliteit van dienstverlening, hetgeen tot aansprakelijkheidskwesties kan leiden. Er zijn verschillende coalities in Twente wat invloed heeft op slagkracht, duidelijkheid en efficiency, ook richting externe partijen. Verder kunnen problemen ontstaan bij partijen, bijv. liquiditeitsproblemen, waardoor afspraken niet worden nagekomen en er bijvoorbeeld niet “wordt geleverd”. Ook kan het leiden tot faillissement waardoor frictiekosten kunnen ontstaan en er aanvullende maatregelen moeten worden getroffen om dienstverlening gecontinueerd te krijgen, bijvoorbeeld Early warning. Early warning betreft vroegsignalering bij problemen bij zorgaanbieders. Om problemen voor te zijn wordt er toenemend strakker aan de voorkant gescreend (barrièremodel). Het werken conform de privacywetgeving kan gevolgen hebben voor de beoogde integrale werkwijze en kan integraal maatwerk beperken. De samenwerking op het gebied van inkoop kan moeizaam verlopen waardoor beoogde
80
inkoopvoordelen niet gehaald worden. De verlengingen van de huidige inkoop voor het Twents Model zijn geregeld en de nieuwe inkoop voor het Twents Model in 2025 is gestart voor zowel jeugd als Wmo. Zowel binnen de Wmo en Jeugdzorg is er sprake van arbeidsmarktkrapte, wat een mogelijk risico kan gaan vormen voor toekomstige zorgdienstverlening aan inwoners. Op het gebied van jeugd een discussie gaande over het al dan niet verhogen van de tarieven en zijn er personeelstekorten. Een mogelijke impact kan zijn dat tarieven buitenregulier worden verhoogd waardoor de kosten voor jeugdzorg toenemen. De personeelstekorten kunnen zijn ook een mogelijk risico voor het tijdig kunnen bieden van zorg en kunnen een negatieve invloed hebben op de dienstverlening. Tenslotte bestaat er in algemene zin een potentieel risico op zorgfraude. In samenwerking met partners zoals het OZJT, RIEC (Regionale Informatie- en Expertise Centra) en de SRT (Sociale Recherche Twente) worden risico’s op het gebied van zorgfraude teruggebracht. Daarnaast wordt door de contractmanagers van gemeente Twenterand aandacht gevraagd tijdens (account)gesprekken met zorgaanbieders voor de managementrapportages, waarbij stil wordt gestaan bij de financiële verantwoording en de accountantsverklaring.
Hierbij worden vragen gesteld over doelen rechtmatigheid van de ingezette ondersteuning en wordt bij (potentiële) onregelmatigheden (denk bijv. aan een hoge verzilveringsgraad) hier nader op doorgevraagd. Op het moment van schrijven is er ook sprake van bezwaarschriften c.q. claims op het gebied van het jongerenwerk. Dit kan tot extra kosten leiden. 7. Wijzigingen in wetgeving en verdeelmodellen. Er is een nieuw verdeelmodel voor de herverdeling van het gemeentefonds aangeboden. Hierop is door het Raad voor het Openbaar Bestuur een reactie gegeven dat het nieuwe verdeelmodel aanpassingen behoeft. Inmiddels is er een resolutie aangenomen waarbij het onduidelijk is wanneer er een nieuw verdeelmodel ingevoerd gaat worden. Er zijn extra middelen Jeugdzorg toegekend voor 2021 en 2022. Het kabinet heeft een voorlopig besluitgenomen over 2023 en verder. Hierover is nog geen overeenstemming bereikt tussen VNG en het ministerie van VWS. Hierop vooruitlopend zijn de extra middelen al wel deels structureel in de begroting opgenomen (met instemming van de toezichthouder). Daarnaast is er ook sprake van andere wijzigingen die ook raken aan het Sociaal Domein. In het bijzonder noemen we de wijziging woonplaatsbeginsel en de nog te trekken conclusies van het rapport “Stelsel in groei” met de komende hervormingsagenda Jeugdzorg. Gedurende het jaar 2022 zijn o.b.v.
het woonplaatsbeginsel de verantwoordelijkheden voor jeugdigen vanuit andere gemeenten naar onze gemeente overgedragen en zijn aan de andere kant de verantwoordelijkheden voor jeugdigen vanuit onze gemeente naar andere gemeente overgedragen. Hierin schuilt een mogelijk risico dat de zorgvolumes van de naar onze gemeente overgedragen verder kunnen toenemen, dan waar aanvankelijk rekening mee werd gehouden bij de verdeling van de financiële middelen van het woonplaatsbeginsel. 8. Kwetsbaarheid informatiesystemen De afhankelijkheid van de bij het Sociaal Domein gebruikte informatiesystemen is groot. Per 1 januari 2022 is overgegaan naar een ander regiesysteem binnen het Sociaal Domein, waardoor gebruik kan worden gemaakt van 2 softwarepakketten van dezelfde softwareleverancier voor het gehele Sociaal Domein. Hiermee is het risico hieromtrent verkleind. Op het gebied van continuïteit zijn er risico’s van uitval met stagnerende dienstverlening, niet tijdige betalingen en extra inzet/ bypasses als gevolg. De informatie uit het systeem kan tekortschieten voor goede sturing en geeft risico’s in financiële grip (tijdigheid) en de export uit het systeem heeft een omvang die tot vervolgrisico’s kan leiden. De komende periode zullen nieuwe ontwikkelingen m.b.t. IT in het Sociaal Domein een rol gaan spelen. Hierbij moet o.a.
worden gedacht aan verdere doorontwikkeling van stuurinformatie (oplevering van een real-time dashboard voor Jeugd en Wmo en deelname/lokaal uitrollen van het regionale Jeugd en Wmo-voorspelmodel), de implementatie van een nieuw document management systeem voor het sociaal domein en de implementatie van een nieuw zorg-veiligheidssysteem (i.v.m. uitkomst regionale aanbesteding). 9. Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Verschillende soorten risico’s kunnen zich voordoen. Die zijn gerelateerd aan: • De leegstand van gebouwen; • De staat van onderhoud; • De bouwkundige staat; • De exploitatie van gebouwen. Gemeentelijk vastgoed is vastgoed waarvan de gemeente eigenaar is. Ook is er maatschappelijk vastgoed, in eigendom en/of in gebruik bij maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen en stichtingen. Wanneer er zich (financiële) problemen voordoen, zal de gemeente al snel worden aangesproken. Als Twenterand zien we grote maatschappelijke opgaven op ons afkomen, zoals de energietransitie
81
en de klimaatadaptatie met bijv. de uitdaging om het (gemeentelijk) vastgoed te verduurzamen. Verder is nodig in beeld te krijgen welk vastgoed de gemeente wil (blijven) inzetten voor de realisatie van doelen en het werken aan maatschappelijke opgaven. Ook is het goed om in het licht van de maatschappelijke opgaven het in eigendom hebben van het vastgoed te bekijken. Daarnaast kan de financiële situatie aanleiding zijn om het in bezit hebben van een deel van het vastgoed te heroverwegen. Vastgoed in gemeentelijk eigendom draagt bij aan de maatschappelijke doelen van de gemeente Twenterand. Leegstaand of commercieel vastgoed zonder bijdrage aan de maatschappelijke doelen wordt afgestoten, in beginsel door verkoop. Het belang hiervan wordt onderstreept door de sterk oplopende energiekosten. Capaciteitsbeperkingen vormen hier een risico, maar met de komst van een assetmanager wordt gestart met exploitatiegericht werken en sturen op risicobeperking. In 2019 is beleidskader voor gemeentelijk vastgoed Twenterand vastgesteld, waarbij het vastgoed in kaart is gebracht, met hierbij de relatie met de doelenbomen. Ook zijn uitgangspunten geformuleerd die de richting bepalen, waarmee de afwegingen per gebouw of categorie kunnen worden gemaakt.
De bouwkundige staat en de staat van onderhoud wordt 3-jaarlijks door een deskundig bureau geïnspecteerd en verwerkt in een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP). Hiermee wordt dit risico afgedekt. 10. Uitvoeringsprogramma VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving). Het niet (kunnen) voldoen aan controles en frequenties in het uitvoeringsprogramma van evenementen-, bouw- en milieuvergunningen, als gevolg waarvan er ongewenste situaties kunnen ontstaan of optreden. Bijv. verkeerde opslag van gevaarlijke stoffen (milieu), of ten onrechte afgeven van een evenementenvergunning. Een ander risico is dat omgevingsvergunningen niet tijdig verleend of dat deze van rechtswege verleend worden, wat ongewenste maatschappelijke, juridische en economische effecten kan hebben. Deze risico’s kunnen forse gevolgen hebben voor imago/doelrealisatie en ook financieel. De milieu-inspecties en vergunningen zijn vanaf 2019 bij de Omgevingsdienst Twente (ODT) ondergebracht. De overige uitvoering van het Uitvoeringsplan ligt bij het team Omgeving. Wanneer dit plan wordt uitgevoerd blijven we binnen de aanvaardbaar geachte bestaande risico’s. Dat de ODT een deel van de uitvoering verzorgt is van beperkte invloed op dit risico. De gemeente blijft verantwoordelijk. Dit geldt ook voor de verhaalbaarheid van kosten van verwijdering van drugsafval bij grondeigenaren.
De beheersing van dit risico staat onder druk door de krapte op de arbeidsmarkt, het lukt onvoldoende om gekwalificeerd personeel aan te trekken en ook via inhuur/detachering lukt het niet. 11. Bodem. Naar aanleiding van incidenten of wijzigingen (bijv. nieuwbouw) kan het gebeuren dat bij controles zaken naar boven komen die niet in orde zijn. Bijv. een (dreigende) verontreiniging, zo is onlangs PFAS aangetroffen. In die gevallen worden er maatregelen (opdracht tot sanering) genomen, al dan niet ondersteund door een dwangsom en met een termijn, een en ander ten laste van de organisatie die het betreft. Daarbij zijn situaties denkbaar waarbij de gemeente zelf bepaalde (delen van de) saneringen moet uitvoeren en de kosten ervan ook voor een deel draagt. Gedragslijn is hierbij dat aansprakelijkheid altijd direct bij de eigenaar wordt gelegd. Deze handhavingstaken zijn per 2019 overgegaan naar de ODT. Onder de Omgevingswet komen bodemtaken van de Provincie over naar de gemeente. We onderzoeken nog of deze taken eveneens bij de ODT kunnen worden ondergebracht. Qua beheersing speelt de digitalisering van het bodemsysteem, waarbij bekende verontreinigingen zoveel mogelijk in kaart worden gebracht. Voor wat betreft de aanwezigheid of het aantreffen van asbest in de bodem is het Bureau Asbest Sanering (BAS) opgericht.
Dit bureau werkt voor 7 Twentse gemeenten en neemt de onderzoeken en de sanering geheel voor haar rekening. De middelen hiervoor worden als subsidie ontvangen van de Provincie. 12. Ruimtelijke ontwikkelingen. De invoering van de nieuwe Omgevingswet brengt risico’s met zich mee. Die kunnen zich voordoen t.a.v. meerdere aspecten: niet tijdig klaar zijn, digitaliseringsproblemen (functioneel of financieel), tekortschietend omgevingsinstrumentarium (omgevingsplan/omgevingsvisie). Inmiddels is duidelijk dat de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking treedt. Op die datum treedt ook de Wet Kwaliteitsborging (WKB) in werking. Met de WKB worden taken van gemeenten overgedragen aan externe markspartijen. Welke risico’s dit met zich meebrengt in het geval van calamiteiten en bij verantwoordelijkheidsvraagstukken is nog onduidelijk, maar zijn wel aanwezig. Deze risico’s zijn op dit moment niet goed in te schatten. 13. Niet voldoen aan BIO/ AVG en Wpg Dit risico bestaat eruit dat niet wordt voldaan aan vereisten uit de Baseline Informatiebeveiliging
82
Overheden (BIO) of aan vereisten uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg). Twenterand voldoet aan de minimum vereisten vanuit de BIO, AVG en Wpg. De beheersing van dit risico bestaat uit periodiek evalueren en acteren op de uitkomsten hiervan. Vanwege de cruciale rol die bewustzijn hier speelt wordt hieraan voortdurend aandacht besteed. Daarnaast speelt bij de beheersing de uitvoering van het geactualiseerde beveiligingsplan met organisatiebrede toepassing van tweefactor authenticatie. Er is een verzekering afgesloten waardoor de impact van bepaalde risico’s, zoals bijvoorbeeld een datalek of hack, wordt beperkt. We merken hierbij op dat het toenemend moeilijker wordt om een dergelijk risico te verzekeren en dat de premie met een factor 3 is toegenomen. 14. Hack Dit is het risico dat onbevoegden zoals bijv. criminelen toegang krijgen tot (delen van) onze systemen waardoor systemen niet meer werken, data worden versleuteld. Ondanks alle beveiligingsmaatregelen (zie ook risico 13) kan dit niet worden uitgesloten. 15. BBV, gemeentefonds en overige financiële regelgeving. Tot 2025 lijken de risico’s inzake uitkeringen gemeentefonds te overzien, de wijzigingen zijn verwerkt in de begroting en de risico’s van het ‘trap op, trap af’ zijn afgedekt. De uitkomsten van de CAO onderhandelingen zijn ongewis en daarmee een risico.
Wijzingen in BBV, bijvoorbeeld als gevolg van een wijziging van de financiële verhoudingswet, kunnen risico vormen. Onderdeel hiervan is de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording, welke een nadere duiding in het BBV krijgt. Hier is met een Plan van Aanpak al op geanticipeerd. 16. Opduiken van onbekende afspraken met gevolgen. Er is en wordt veel tijd gestoken in het compleet krijgen van dossiers zodat er een actueel overzicht bestaat van alle gemaakte afspraken en mogelijke verplichtingen (op basis van boetebedingen, etc.). Desalniettemin blijft de kans bestaan dat er nog iets opduikt wat gevolgen kan hebben. De financiële implicaties hiervan kunnen fors zijn. Voor de beheersing van dit risico is het belangrijk dat contractbeheer op orde is. De uitvoering ervan geschiedt in TOPdesk, echter de werking is niet optimaal. Bekeken wordt of dit in een beleidslijn opgepakt kan worden. Bewustzijn is van groot belang inclusief aandacht voor de vraag wie bij afspraken dienen te worden ingeschakeld. 17. Personeel gerelateerde risico’s. Twenterand beschikt over een krap personeelsbestand voor de uitvoering van alle taken. In dit verband speelt een aantal risico’s. Er komen regelmatig opgaven/taken bij zonder dat de daarvoor benodigde middelen in voldoende mate beschikbaar worden gesteld.
Naast hogere uitstroom door vrijwillig ontslag zullen de komende 10 jaar ruim 70 medewerkers uitstromen i.v.m. pensionering. De krappe arbeidsmarkt maakt het lastig om snel voldoende nieuwe medewerkers aan te trekken waardoor invulling van reguliere en tijdelijke functies stagneert wat leidt tot werkdruk en meer verloop en hogere kosten wanneer overgegaan wordt tot inhuur. Ook op de inhuurmarkt is sprake van krapte voor een aantal cruciale functies. Dit geheel kan leiden tot spanning tussen beschikbare en benodigde formatie/inzet, achterblijvende realisatie van (uitvoering van) beleid en doelen, te hoge werkdruk/verstoorde balans met mogelijk (langdurige) uitval. Ook kan het functiehuis een risico vormen, leidend tot een slechtere concurrentiepositie met verdere uitstroom tot gevolg. Het afscheid nemen van personeel kan aanleiding zijn tot het sluiten van zogenaamde vaststellingsovereenkomsten met financiële verplichtingen. 18. Humanitaire ontwikkelingen. De inval in Oekraïne door Rusland heeft grote impact. Naast economische gevolgen zijn er ook humanitaire gevolgen waarbij een groot beroep wordt gedaan op ons gemeentelijk en maatschappelijk vermogen om vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen, voor een periode van ongewisse duur. Op grond van bestaande regelgeving is het Rijk verantwoordelijk voor de financiering van de kosten die dit voor gemeenten met zich mee brengt.
De financieringsregeling die van toepassing is tot oktober 2022 is kostendekkend en de aanname is dat dit ook vanaf oktober 2022 tot maart 2024, wanneer de huidige status van deze groep vluchtelingen wijzigt, zo zal blijven. Een andere ontwikkeling die speelt is dat het Rijk werkt aan wetgeving waarbij dwang gebruikt wordt om gemeenten te bewegen meer te doen om vluchtelingen op te vangen en statushouders te huisvesten. Dat laatste tekent zich al concreet af en daarbij wordt gesproken over een verdubbeling van het aantal te vestigen statushouders, waarvan de kosten voor een deel voor rekening van de gemeente komen. Het beslag op de ambtelijke capaciteit om een en ander in goede banen te leiden is dermate groot dat het geplande reguliere werk vertraging oploopt.
83
Conclusie Het vereiste weerstandsvermogen bedraagt € 6.505.000 en de beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 16.055.852. De dekkingsratio bedraagt hiermee 2,5 en ligt ver boven de norm van 1. Daarmee lijkt de continuïteit van de bedrijfsvoering in voldoende mate gewaarborgd.
Frauderisicobeheersing Op basis van gesprekken met de accountant in 2022 zijn wij actief aan de slag gegaan met fraudebeleid. Het is van belang hier aandacht voor te hebben i.v.m. frauderisico’s zoals zich die ook bij onze gemeente kunnen voordoen. We noemen: - Management override, ongebruikelijke memoriaalboekingen bij de jaarafsluiting c.q. voor de opstelling van de jaarstukken; - Ongeautoriseerde handelingen in het systeem, onbeheerste wijzigingen verstoringen; - Schattingen ten aanzien van nog te maken kosten en opbrengsten in de grondexploitaties zijn mogelijk niet juist; - Het mogelijk niet voldoen aan richtlijnen voor EU-aanbestedingen. Helaas hebben wij moeten constateren dat zich een concreet geval van fraude heeft voorgedaan, zie hiervoor de Paragraaf Bedrijfsvoering. Inmiddels zijn er medewerkers geschoold op het gebeid van frauderisicobeheersing en is gestart met de actualisatie van de frauderisicoanalyse. Verder zal fraude worden opgepakt als onderdeel van het gemeentebrede risicobeleid.
Kengetallen: Financiële weerbaarheid en wendbaarheid Kengetallen: financiële weerbaarheid en wendbaarheid M.i.v. 2016 is een aantal kengetallen voorgeschreven om de inzichtelijkheid en de transparantie van de jaarstukken te vergroten. Deze kengetallen beogen inzicht te geven in hoe solide de financiële positie van de gemeente is. De kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en worden onderstaand toegelicht en geduid. Bij de duiding wordt gebruik gemaakt van het GTK 2020 (Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader), opgesteld door de twaalf provincies. De kengetallen zijn weergegeven in bijgaande tabel. Netto schuldquote en netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte leningen De netto schuldquote bestaat uit de schuldenlast van de gemeente gedeeld door de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Bij de netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte leningen gaat het om schulden exclusief doorgeleende gelden (aan bijv. een woningbouwcorporatie die jaarlijks aflost). De netto schuldquote bedraagt 23,98% en daarmee valt Twenterand in de categorie minst risicovol, op basis van (de signaleringswaarden van) het GTK 2020.
Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft het eigen vermogen weer als percentage van het totale vermogen en hierbij geldt hoe hoger dit percentage, hoe beter de gemeente in staat is haar verplichtingen op de lange termijn te voldoen. De solvabiliteitsratio bedraagt 42,13% en daarmee valt Twenterand in de categorie neutraal, op basis van het GTK 2020. Grondexploitatie Grondexploitatie geeft de grondpositie (waarde van de grond) weer als percentage van de totale geraamde baten. Voor deze ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie bedraagt 2,72% en daarmee valt Twenterand in de categorie minst risicovol, op basis van het GTK 2020. Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte geeft het verschil tussen baten en lasten als percentage van de totale baten. En schetst welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke stijging van baten of structurele daling van lasten daarvoor nodig is. Het beeld van deze structurele exploitatieruimte in 2022 is 2,27% en daarmee valt Twenterand in de minst risicovolle categorie, op basis van het GTK 2020. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft de hoogte van de van de woonlasten van een gezin weer als percentage
84
van de landelijk gemiddelde woonlasten van een gezin. Dit percentage bedraagt 105,85% en daarmee valt Twenterand in de categorie meest risicovol, op basis van het GTK 2020. Kengetallen
Jaarrekening Begroting Jaarrekening Begroting Begroting Begroting Begroting 2021
2022
2022
2023
2024
2025
2026
Netto schuldquote
34,20%
68,54%
23,98%
63,64%
57,47%
50,58%
48,83%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
21,92%
53,22%
12,64%
49,57%
43,94%
37,20%
35,00%
Solvabiliteitsratio
35,38%
21,55%
42,13%
28,14%
31,71%
35,41%
36,73%
Structurele exploitatieruimte
-0,58%
2,24%
2,27%
3,21%
3,21%
3,71%
-3,15%
Grondexploitatie
3,57%
1,37%
2,72%
3,83%
2,94%
1,85%
1,91%
Belastingcapaciteit
95,86%
95,17%
105,85%
91,73%
94,09%
96,12%
98,17%
85
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De kapitaalgoederen vormen het gemeentelijk kapitaal waar zorgvuldig mee moet worden omgegaan. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten. Het is van belang, dat voor de openbare voorzieningen en gebouwen goede onderhoudsplanningen aanwezig zijn. Beleid De gemeentelijke kapitaalgoederen bestaan uit veel uiteenlopende onderdelen, zoals groenvoorzieningen, speelvoorzieningen, gebouwen voor uiteenlopende functies, bestrating wegen, rioleringen, sportterreinen, afvalcontainers en dergelijke. Voor deze onderdelen wordt op basis van beheerssystemen, die zijn vastgesteld door de raad, de onderhoudsbehoefte bepaald. Daarnaast worden door de betrokken medewerkers op basis van visuele waarnemingen de nodige correcties hierop aangebracht.
Wegen De gemeente Twenterand heeft de volgende lengte wegen en oppervlakte verharding in onderhoud en beheer: Wegen/verharding
Areaal
Lengte wegen
436 km
oppervlakte verharding
237 ha.
Door de CROW (landelijk kennisplatform voor de openbare ruimte) is een standaard ontwikkeld om de kwaliteit van de openbare ruimte te bepalen. Middels deze systematiek worden de wegen geïnspecteerd en wordt de onderhoudsbehoefte bepaald. De benodigde onderhoudsmaatregelen zijn afhankelijk van de vastgestelde (technische) staat en de feitelijk optredende slijtage van een bepaalde weg door het gebruik of andere omstandigheden zoals weersinvloeden. Dit onderhoud wordt planmatig uitgevoerd, waarbij het doel is om binnen de beschikbare financiële middelen door tijdig en juist ingrijpen de technische levensduur en het goed functioneren van een weg zoveel mogelijk te verlengen. Daarom wordt gedurende de levensduur regelmatig de toestand van de wegen geïnspecteerd, zodat de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen kunnen worden bepaald. Onder wegen worden zowel de asfaltwegen als de wegen met een elementenverharding (klinkers, trottoirs) verstaan. De begroting voor het onderhoud van wegen wordt gemaakt aan de hand van ingevoerde inspectiewaarden in het beheersysteem Obsurv. In dit systeem worden per weggedeelte ca. elke twee jaar inspectiewaarden ingevoerd. Deze waarden komen voort uit een inspectieronde, waarbij de staat van het wegdek op diverse punten beoordeeld wordt.
Aan de hand van de ingevoerde inspectiewaarden en diverse instellingen worden de benodigde maatregelen bepaald en de begroting gegenereerd. Afgevlakte planning: De begroting voor het onderhoud wordt per jaar berekend. Hierdoor kan het zijn dat er in 1 jaar een laag bedrag benodigd is, terwijl het volgend jaar een hoog bedrag benodigd is. Omdat dat minder praktisch en werkbaar is, wordt een afgevlakte planning gemaakt. Hierin wordt (waar mogelijk) geschoven met onderhoudsjaren zodat per jaar een min of meer gelijk bedrag benodigd is. Aan de hand van de meest recente inspectiewaarden in het beheersysteem worden de begrotingscijfers bepaald. Aan onderhoud asfaltwegen wordt in eerste instantie voorrang gegeven om zoveel mogelijk kapitaalvernietiging te voorkomen. Wanneer namelijk asfaltwegen niet tijdig worden onderhouden zet het schadebeeld zich door in de fundering. waardoor de kosten van herstel fors toenemen. Vanaf 2020 is voor de elementenverhardingen ook extra geld beschikbaar i.v.m. achterstallig onderhoud.
86
In de post onderhoud wegen worden ook de aanleg en het onderhoud van grasbetonstenen en bermbeton meegenomen. Financieel overzicht: Wegen Omschrijving
Rekening 2021
Begroting 2022
Begr.na wzg 2022
Werkelijk 2022
Onderhoud
966.783
1.158.831
1.074.231
1.101.359
Kapitaallasten
228.686
485.440
485.440
190.054
1.195.469
1.644.271
1.559.671
1.291.412
Totaal
Openbare verlichting Het areaal van de openbare verlichting is geïnventariseerd en op basis van deze inventarisatie vindt de jaarlijkse vervanging plaats van armaturen en masten. Openbare Verlichting
Areaal
Lichtmasten/armaturen
7.227
De inventarisatie wordt periodiek bijgewerkt en actueel gehouden. In de investeringslijst is jaarlijks een bedrag opgenomen van bijna €134.000,-. De onderbouwing van dit bedrag is als volgt: Bij een theoretische technische levensduur van 20 jaar voor een armatuur en 40 jaar voor een mast komt men op een gemiddeld jaarlijks bedrag van €192.500,- voor vervanging. In het beleidsplan Openbare Verlichting, dat op 2 juli 2013 door de gemeenteraad is vastgesteld, is aangegeven dat het de verwachting is dat het bedrag van bijna €134.000,- per jaar voldoende is, aangezien in de praktijk blijkt dat de levensduur vaak enige jaren langer is. Wanneer gerekend wordt met een werkelijke vervangingstermijn van 28 jaar voor een armatuur en 50 jaar voor een mast betekent dit, dat het bedrag voldoende is. Financieel overzicht: Openbare verlichting Omschrijving
Rekening 2021
Begroting 2022
Begr.na wzg 2022
Werkelijk 2022
Onderhoud
24.706
90.016
90.016
94.452
Kapitaallasten
40.317
72.037
72.037
47.983
Totaal
65.024
162.053
162.053
142.435
Gebouwen en civieltechnische kunstwerken Er vindt driejaarlijks een herinspectie plaats van alle gemeentelijke gebouwen en zesjaarlijks van alle civieltechnische kunstwerken gelegen binnen de gemeente Twenterand (gebruik gemaakt wordt van van de systemen voor rationeel gebouwenbeheer en rationeel kunstwerkenbeheer van Antea). Het grootschalig onderhoud voor instandhouding van bestaande gebouwen en civieltechnische kunstwerken is voor de komende 10 jaren geregeld. In het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) wordt voor 10 jaar de toekomstige onderhoudsbehoefte aangegeven. Wanneer een gebouw of gebouwonderdeel of een civieltechnisch kunstwerk onderhoud vergt, worden de gewenste activiteit en de onderhoudscyclus vermeld, inclusief de daarbij behorende kosten. In de meerjarenbegroting is voor de storting in het onderhoudsfonds betreffende de gemeentelijke gebouwen ieder jaar een verhoging van €45.000,- en voor de kunstwerken ieder jaar een verhoging van €6.000,- opgenomen. Uit de inspecties blijkt dat indien men bovengenoemde jaarlijkse verhoging handhaaft, er voor de komende 10 jaar voldoende dekking aanwezig is om het noodzakelijke onderhoud uit te kunnen voeren. De gemeente heeft de volgende aantallen accommodaties/gebouwen en civieltechnische kunstwerken in beheer: Accommodaties/gebouwen
Areaal
aantal accommodaties/gebouwen
50
Civieltechnische kunstwerken
Areaal
aantal kunstwerken
55
87
Financieel overzicht: Bruggen en kunstwerken Omschrijving
Rekening 2021
Begroting 2022
Onderhoud
Begr.na wzg 2022
Werkelijk 2022 844
0
16.236
16.236
Mutatie reserve/voorziening groot onderhoud
132.431
80.317
277.615
200
Kapitaallasten
15.011
14.895
14.895
14.895
Totaal
147.442
111.448
308.746
15.939
Rekening 2021
Begroting 2022
Begr.na wzg 2022
Werkelijk 2022
Onderhoud
350.051
283.999
281.499
353.185
Mutatie reserve/voorziening groot onderhoud
415.611
538.152
2.665.566
547.884
Kapitaallasten
957.192
1.213.851
1.213.846
1.057.976
1.722.854
2.036.002
4.160.911
1.959.044
Financieel overzicht: Gebouwen Omschrijving
Totaal
Groen Door de CROW (kennisplatform voor de openbare ruimte) is een landelijke standaard ontwikkeld om de kwaliteit van de openbare ruimte te bepalen. Op basis van die standaard heeft Sweco het rapport geschreven Keuzemodellen kwaliteitsniveaus Wegen en Groen (oktober 2010). Voor openbaar groen is een aantal kwaliteitsniveaus doorgerekend. Middels het pakket rationeel groenbeheer van Sweco zijn deze onderhoudsniveaus vertaald in de werkpakketten (technisch en financieel). De onderhoudsbudgetten staan onder druk vanwege enkele ontwikkelingen, die kosten verhogend werken (wijziging regelgeving, verbod op gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen op verhardingen, areaaluitbreiding en prijsindexatie). Er wordt gezocht naar maatregelen en aanpassing van werkzaamheden om binnen de bestaande budgetten de vastgelegde onderhoudsniveaus zoveel mogelijk te handhaven. Daarbij zal het voorkomen, dat die onderhoudsniveaus niet in de volle breedte worden gehaald. Mutaties in het areaal worden op structurele wijze bijgehouden en verwerkt. Dat areaal bestaat uit: Openbaar groen
Areaal
bomen
25.271 stuks
hagen
16,5 km
oppervlakte openbaar groen
156 ha.
In 2022 zijn de beheerplannen voor wegen opgesteld, deze worden begin 2023 door de raad vastgesteld. Financieel overzicht: Openbaar groen Omschrijving
Rekening 2021
Begroting 2022
Begr.na wzg 2022
Werkelijk 2022
Onderhoud
1.206.851
1.835.204
1.850.312
1.816.160
Kapitaallasten
21.409
20.149
20.149
12.169
1.228.260
1.855.353
1.870.461
1.828.329
Totaal
Grondwater Het hoge grondwaterbeheer is opgenomen in het Gemeentelijke Rioleringsplan 2019-2023. Voor zover bekend zijn binnen de gemeentegrenzen geen gebieden met grote problemen. Mochten zich toch problemen voor doen, dan zijn gelden beschikbaar binnen het product Riool om de oorzaak van de problemen te onderzoeken en zo nodig maatregelen te treffen.
Riolering De volgende rioolvoorzieningen zijn aanwezig in de gemeente:
88
Riolering
Areaal
vrij verval riolering
231 km
(mini)gemalen
760 stuks
In 2018 is een nieuw GRP vastgesteld en is bepaald welke maatregelen er aan het rioolstelsel getroffen dienen te worden voor met name de komende planperiode van 5 jaar. In de eerste vier jaar is daar gedetailleerd naar gekeken en zijn ook de benodigde budgetten vastgelegd. Voor de periode daarna is dat ook gedaan, maar dan meer op hoofdlijnen. Op het gebied van de riolering gaat het om het onderhoud en beheer van bestaande riolering en gedeelten van de riolering, die vervangen moeten worden. In het GRP 2019-2023 is ingespeeld op de klimaatverandering. Er zijn maatregelen ingepland voor de locaties, waar via modelberekeningen is gebleken, dat daar bij toenemende hoeveelheden neerslag problemen kunnen gaan optreden. De gemeente Twenterand gaat in deze GRP-periode ervaring opdoen met risicogestuurd rioolbeheer. Wij gaan dus vervangen op basis van risico en dus op functioneren. Door verbetering van methodieken kunnen wij nauwkeuriger bepalen hoe lang een riool meegaat en wat de gevolgen van bepaalde schades zijn. Door risicogestuurd rioolbeheer blijven de kosten maatschappelijk aanvaardbaar. Zowel m.b.t. het opstellen van het nieuwe GRP als de doelmatigheid van te treffen maatregelen heeft overleg plaatsgevonden met het waterschap Vechtstromen. Het overleg met het waterschap heeft o.a.
tot doel dat er zowel voor het waterschap als voor de gemeente een win- win-situatie ontstaat, m.a.w. zo slim mogelijk en tegen zo laag mogelijke kosten de noodzakelijke maatregelen treffen. Middels het kostendekkingsplan is de hoogte van de rioolheffing bepaald op basis van 100% kostendekkendheid. Planmatig wordt het rioolstelsel gereinigd en geïnspecteerd, waardoor de kwaliteit wordt bewaakt. Ter plekke van de overstorten en de gemalen worden permanent metingen verricht om de werking van het stelsel te kunnen monitoren. Er wordt gewerkt met het programma rationeel rioolbeheer van Sweco. Financieel overzicht: Riolering Omschrijving
Rekening 2021
Begroting 2022
Begr.na wzg 2022
Werkelijk 2022
285.301
246.731
246.731
233.036
2.692
0
817
272
Kapitaallasten
480.460
726.037
726.037
557.089
Totaal
768.453
972.768
973.585
790.397
Onderhoud Mutatie reserve/voorziening groot onderhoud
Kaderplan speelruimte Voor het kaderplan speelruimte (door de Raad vastgesteld in 2018) is jaarlijks gemiddeld €76.000,nodig. Dit is meegenomen in de begroting 2020 en verder. Alle centrale plekken en steunplekken blijven hiermee ingericht. Speeltoestellen
Areaal
Aantal speeltoestellen
569 stuks
Tractie en gereedschappen Tractie en gereedschappen hebben blijvend aandacht nodig in relatie tot bezetting en daarmee effectief gebruik. Door gewijzigde inzichten of anders uitvoeren van werkzaamheden is het zinvol het gebruik van deze middelen constant tegen het licht te houden. De kapitaallasten van de tractie zijn in de begroting opgenomen voor een vast bedrag. Het verschil tussen werkelijk en begroot wordt gestort c.q. onttrokken uit de reserve tractie. Jaarlijks wordt beoordeeld of de vervangingen, die zijn opgenomen in het tractieplan, noodzakelijk zijn. Door de integratie van SW-medewerkers in de buitendienst is er gelijktijdig uitbreiding van het wagenpark en overig materiaal en materieel geweest.
89
Paragraaf Financiering Inleiding In de paragraaf financiering bij de begroting en de jaarrekening neemt het college, naast de verplichte onderdelen op grond van het BBV, in ieder geval op: A. de kasgeldlimiet; B. de renterisiconorm; C. een overzicht van verstrekte geldleningen.
Algemene ontwikkelingen De gemeente dient een paragraaf Financiering in zowel de begroting als in het jaarverslag op te nemen, waarin aangegeven wordt op welke manier er uitvoering word gegeven aan de financieringsfunctie. Het uitgangspunt hierbij is het beheersen van risico’s, met name het renterisico. Daarnaast geeft de paragraaf inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. Om volledig te voldoen aan de wetgeving op het gebied van treasury heeft de gemeente Twenterand een treasurystatuut. In dit treasurystatuut zijn de uitgangspunten, de doelstellingen, de beleidsmatige en organisatorische kaders (inclusief het toezicht op de uitvoering van de treasury) voor de treasuryfunctie vastgelegd. De wet FIDO definieert treasury als volgt: “het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op: de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s”. Onderstaand treft u aan de voor de gemeente Twenterand relevante informatie met betrekking tot de treasury-activiteiten van de gemeente in 2022.
Treasurybeleid De beleidsdoelstelling van het treasurybeleid van de gemeente Twenterand kan als volgt worden omschreven: De gemeente voert, gelet op haar publiekrechtelijke taak om maatschappelijk kapitaal te beheren, een risicomijdend treasurybeleid. Binnen dit risicomijdende beleid stelt de gemeente zich ten doel zo laag mogelijke kosten over leningen en/of een zo hoog mogelijk rendement over het belegd vermogen te realiseren, voor zover nog mogelijk binnen de opgelegde regeling voor schatkistbankieren. Dit binnen de daarvoor geldende randvoorwaarden en ter beperking van risico’s.
Renterisico's In de Wet Fido is de renterisiconorm opgenomen. Doel van deze norm is het beperken (spreiden) van het renterisico op de vaste schuld van de gemeente. Het toezichthoudende orgaan wordt met behulp van deze norm op een transparante wijze inzicht geboden in het renterisico als gevolg van renteaanpassing en herfinanciering van leningen. Een hoofddoel van treasury is het beperken van de gevolgen van een stijgende rente. Aan de andere kant dient er optimaal geprofiteerd te worden van lage rentestanden. Met het bijhouden van de ontwikkelingen op de geld en kapitaalmarkt en de grote diversiteit in leningsproducten wordt continue geprobeerd om een zo optimaal mogelijk resultaat te behalen tegen een verantwoord risico, eventueel ondersteund door een liquiditeitsprognose. Berekening renterisiconorm: 1.
Begrotingstotaal
2.
Wettelijk percentage
€ 100.892.244
3.
Renterisiconorm (1x2)
4.
Renteherzieningen
5.
Aflossingen
6.
Bedrag van renterisico (4+5)
€ 3.820.461
7.
Ruimte onder renterisiconorm
€ 16.357.987
20% € 20.178.449 €0 € 3.820.461
Renteberekening In het jaar 2022 is over opgenomen langlopende gemeentelijke geldleningen gemiddeld 1,00% rente betaald (2021: 1,26%, 2020: 1,49%, 2019: 1,89%). In de begroting 2022 zijn deze rentelasten opgenomen. Voor het aantrekken van kort geld werd begrotingstechnisch rekening gehouden met een gemiddeld percentage van 1,00% (rente
90
financieringstekort binnen de kasgeldnorm). De werkelijke rente is verantwoord op de het product/taakveld 'treasury'.
Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet geeft het renterisico op de korte termijn weer. Hieronder vallen alle kortlopende financieringen met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar. Onderstaand treft u een weergave aan van de in de loop van het jaar 2022 verzamelde gegevens met betrekking tot de renterisico’s op korte termijn. De wetgever beoogt met behulp van de kasgeldlimiet het renterisico op korte termijn van gemeenten in te perken. Dit wordt bereikt door aan gemeenten een limiet aan te geven tot hoe ver met kort geld gefinancierd mag worden. Deze (wettelijke) limiet is 8,5% van de totale lasten van de gemeente. Als de gemeente voorziet dat structureel de kasgeldlimiet wordt overschreden dan is de gemeente verplicht te consolideren, dat wil zeggen langlopende geldleningen aan te trekken. (bedragen x € 1.000)
1e kwartaal
2e kwartaal
3e kwartaal
4e kwartaal
Kasgeldlimiet
8.397
8.397
8.397
Saldo gemeente
497
351
96
46
-7.900
-8.046
-8.301
-8.351
Over-/onderschrijding
8.397
Kortlopend geld Met de Bank Nederlandse Gemeenten is een ‘Overeenkomst financiële dienstverlening’ voor onbepaalde tijd afgesloten (opzegbaar). Hier is onder andere de kort-kredietverlening geregeld. Dit houdt in dat er een krediet in rekening-courant (kredietlimiet) van maximaal € 6,9 miljoen is overeengekomen.
Aangegane langlopende geldleningen In 2022 is geen nieuwe langlopende lening aangetrokken. In de loop van het jaar is € 3.820.461 afgelost. De som van de aangegane langlopende geldleningen bedraagt per 31 december 2022 € 39.918.850. Dit is volledig bestemd voor eigen financiering.
Schatkistbankieren Op 15 december 2013 is de wet verplicht schatkistbankieren van kracht geworden. Vanaf dat moment zijn alle decentrale overheden (waaronder gemeenten) verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden. Het drempelbedrag is gelijk aan 2% van het begrotingstotaal en bedraagt voor de gemeente Twenterand in 2022 € 2.017.845. Er mag maximaal drie kwartalen op één volgend worden overschreden. Na de derde op één volgende overschrijding dient actie te worden ondernomen om de overschrijding de komende kwartaal op te lossen. Uit onderstaand overzicht blijkt dat in 2022 is voldaan aan de regeling schatkistbankieren. Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000) Verslagjaar Drempelbedrag
2022
2.018 Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3
Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Ruimte onder het drempelbedrag Overschrijding van het drempelbedrag
Kwartaal 4
63
104
147
171
1.955
1.913
1.871
1.847
-
-
-
-
Kredietrisico's Ten behoeve van de uitoefening van de publieke taak kunnen gemeenten leningen verstrekken. Op deze verstrekte leningen loopt de gemeente kredietrisico. Het kredietrisico is het risico dat de tegenpartij niet aan haar contractuele verplichtingen kan voldoen (het terugbetalen van de verstrekte lening). Hieronder treft u een overzicht aan van de verstrekte leningen door de gemeente Twenterand.
91
Omschrijving
Bedrag 31-12-2022
Lening Enexis tranche B
€ 142.372
Lening Zonnepark BV
€ 5.680.000
Lening Activiteitencentrum 'het Punt'
€ 4.106.603
BAGL GR Vechtdal
€ 932.591
Achtergestelde lening het Punt
€ 27.627
Lening Den Ham FC Twente Madness
€ 7.110
Lening de Groene Jager
€ 30.817
Lening Triangel
€ 173.170
Startersleningen
€ 880.210
Hypotheekverstrekkingen ambtenaren
€ 2.129.864
Lening korfbalvereniging TOP
€ 12.250
Lening Voorwaarts
€ 3.000
Lening IKB/Stadsbank
€ 52.622
Duurzaamheidsleningen
€ 4.448
Lening St.Kulturhus De Klaampe
€ 68.982 € 14.251.666
Financiering Dit onderdeel geeft inzicht in de ontwikkeling van de financieringspositie van onze gemeente en de daarbij behorende financieringsbehoefte, rekening houdend met (geplande) (des-) investeringen en beschikbare interne en externe middelen. In feite gaat het hier om het opstellen van een liquiditeitsbegroting. De ontwikkeling van de financieringspositie is bepalend voor de leningenportefeuille. De activa van de gemeente Twenterand zijn per ultimo 2022 als volgt gefinancierd: Uit de tabel blijkt dat de boekwaarde van de vaste activa (investeringen) wordt gefinancierd met langlopende middelen. Boekwaarde vaste activa
€ 90.111.021
Vaste financieringsmiddelen Reserves (inclusief rekeningresultaat)
€ 50.964.348
Voorzieningen
€ 15.667.808
Langlopende leningen
€ 39.918.850
Totaal financieringsmiddelen
€ 106.551.007
Financierings overschot
€ 16.439.985
Rentetoerekening De behoefte aan inzicht in de kosten op de taakvelden en de behoefte om de wijze van verantwoorden van rente in de begroting en jaarrekening te harmoniseren, hebben er toe geleid dat in het wijzigingsbesluit Besluit begroting en verantwoording (BBV) is opgenomen, dat de rentekosten aan de desbetreffende taakvelden moeten worden toegerekend met behulp van een (rente)omslag. Omdat de onderlinge vergelijking tussen gemeenten het uitgangspunt is voor de aanpassingen van het BBV is hier sprake van een verplichting. Voor 2022 is een renteomslag gehanteerd van 1,00%. Met deze renteomslag blijft het resultaat op het taakveld treasury (zie tabel hieronder) binnen de norm, zoals voorgeschreven door het BBV. De rente wordt samen met de afschrijvingslasten doorberekend aan de diverse taakvelden. Aan investeringen wordt geen rente rechtstreeks toegerekend. Het grondbedrijf hanteert een ander percentage wordt zoals wordt voorgeschreven door het BBV.
92
Renteschema De externe rentelasten over de korte en lange financiering
437.720
De externe rentebaten (idem)
308.521
Saldo rentelasten en rentebaten.
129.199
Rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend
26.021
De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerend
67.136
Rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (=projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
147.680
Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
-54.523
Rente over eigen vermogen
607.694
Rente over voorzieningen
0
Totaal werkelijk aan taakvelden toe te rekenen rente
791.416
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
893.962
Renteresultaat op taakveld Treasury
102.546
Procentule afwijking (max. 25% afwijking, anders aanpassing rentepercentage)
12,96%
93
Paragraaf Bedrijfsvoering Algemeen In de paragraaf Bedrijfsvoering worden relevante thema’s op het gebied van bedrijfsvoering toegelicht en daarnaast bevat de paragraaf een terugblik op de Griffie in 2022. Bedrijfsvoering omvat het verzorgen van randvoorwaardelijke zaken, van informatie en van advies. Het betreft Personeel en Organisatie, (interne) Communicatie, Bestuursadvies en -ondersteuning van B&W, Planning & Control, Financiën , Informatisering & Automatisering, Bodediensten en Bestuurlijk Juridische zaken. In deze paragraaf wordt op een aantal thema’s die in 2022 speelden bij Bedrijfsvoering nader ingegaan. Het gaat om TDFG, privacy, informatieveiligheid, Woo (Wet open overheid), rechtmatigheidsverklaring, corona en Griffie. TDFG TDFG staat voor Twenterand Duurzaam Financieel Gezond. Omdat Twenterand, zo blijkt uit de meerjarenbegroting, er op lange termijn financieel niet goed voor staat is door BMC in 2021 hiernaar onderzoek verricht. Conclusie uit het onderzoek is dat de financiële positie van Twenterand onvoldoende gezond is en kwetsbaar is. En conclusie die aantoont dat optreden noodzakelijk is en kan. In vervolg hierop zijn in fase 2 keuzemogelijkheden in beeld gebracht om kosten te beperken en uitgaven te verhogen en zijn toekomstscenario’s geschetst. het coalitieakkoord bevat de keuze voor een "economisch sterke gemeente met een sociaal kloppend hart".
De uitwerking hiervan in een coalitieprogramma loopt door tot in 2023. Privacy De gemeente Twenterand is verplicht te voldoen aan de Europese privacyregels op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Hierin staan de belangrijkste regels voor de omgang met persoonsgegevens. Het is een illusie dat een gemeente als ‘AVG-proof’ kan worden betiteld. Er zal namelijk continu aandacht gevraagd moeten worden voor het bewust omgaan met privacygegevens van inwoners, leveranciers en eigen personeelsleden. De belangrijkste in 2022 getroffen maatregel om het risico van onzorgvuldig gebruik van persoonsgegevens te beperken, is de inzet van de tool om de privacybewustwording organisatiebreed te vergroten: het gebruik van de NanoLearning tot 1 juli 2022 (door Junglemap) en per kwartaal de bewustwordingssessies voor nieuwe medewerkers. Daarnaast is het management meegenomen in de resultaten van kwartaalrapportages op het gebied van informatiebeveiliging en privacy. Bovenstaande heeft geresulteerd dat er in 2022 minder datalekken zijn gemeld vergeleken met 2021 (resp. 9 en 19). Dit is een goede ontwikkeling, omdat dit een signaal is dat medewerkers meer bewust zijn geworden wat een datalek is en weten hoe zij dit moeten melden. Anderzijds kan het een signaal zijn dat er blijvend aandacht gevraagd moet worden om datalekken daadwerkelijk te melden.
Het streven is wel dat het aantal datalekken de komende jaren moet afnemen. Na een zorgvuldige analyse is gebleken dat de privacyrisico’s voor betrokkenen dermate gering waren, dat een melding van deze datalekken aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) achterwege kon blijven. Informatieveiligheid De afgelopen jaar heeft gemeente Twenterand zich ingezet op het verhogen van de informatieveiligheid en verdere professionalisering van deze functie in de organisatie. Ook in 2022 zijn er met als uitgangspunt de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), die regels geeft rondom informatieveiligheid, de nodige stappen gezet om de informatiebeveiliging naar een hoger niveau te tillen. Een van de verplichte stappen die we gezet hebben is de invoering van de wachtwoordkluis ‘Keeper’. Afgelopen jaar zijn de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden toegewezen en bewustzijn gecreëerd. Om blijvend aandacht te vragen voor ‘Security & Privacy Awareness’ is voor het komend jaar een programma aangeschaft, dat bestaat uit vragenlijsten, trainingen en een phishingcampagne voor medewerkers. Via de zelfevaluatie ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) wordt vanaf 2017 (jaarlijks) verantwoording afgelegd over de gemeentelijke inspanningen op het gebied van informatieveiligheid.
De zelfevaluatie is eind december afgerond en de resultaten worden in het tweede kwartaal van 2023 verstrekt aan de raad. Geconstateerde fraude Tijdens de accountantscontrole van de jaarrekening 2022 van de gemeente Twenterand, uitgevoerd door BDO, is een mogelijk geval van financiële fraude geconstateerd. In overleg met onze accountant
94
is vervolgens een intern onderzoek ingesteld om deze vermeende fraude en de totale omvang ervan, verder te onderzoeken en vast te stellen. Op basis van het uitgevoerde interne onderzoek blijkt inderdaad dat sprake is van fraude gepleegd door één van de medewerkers van de gemeente Twenterand. De betreffende medewerker heeft in de periode augustus 2018 tot en met mei 2023 diverse keren geld van de gemeente overgemaakt naar een privé-bankrekeningnummer. Voorlopig gaat het in totaal om een bedrag van circa € 24.150. De betreffende medewerker heeft het geld over kunnen maken door het tijdelijk (onrechtmatig) wijzigen van crediteurstamgegevens (bankrekeningnummer). Naar aanleiding van de uitkomsten van het interne onderzoek is een extern recherchebureau ingeschakeld. Zij hebben het intern uitgevoerde onderzoek onafhankelijk gecontroleerd en tevens nader onderzoek gedaan naar de geconstateerde fraude. De controlerend accountant heeft kennis genomen van dit onderzoek en een noodzakelijk aanvullend onderzoek ingesteld. Voor dit aanvullend onderzoek zijn gegevens benodigd die door een derde partij aangeleverd moeten worden. Deze gegevens zijn op het moment van het opstellen van de jaarrekening 2022 nog niet volledig aangeleverd, waardoor het aanvullend onderzoek door de forensisch accountant naar de fraude nog niet is afgerond.
De uitkomsten van dit aanvullend onderzoek en daarmee de (potentiële) totale omvang van de fraude zijn hierdoor nog onbekend. Wel kan opgemerkt worden dat, op basis van de informatie die tijdens het aanvullend onderzoek beschikbaar is gekomen, tot op heden nog geen nieuwe frauduleuze transacties zijn ontdekt. Twenterand heeft na constatering van de fraude direct noodzakelijke maatregelen getroffen om de tekortkomingen in de administratieve organisatie, die zijn gebruikt voor deze fraude, te dichten. Tijdens het interne onderzoek is de betreffende collega geschorst en na de conclusies van het externe onderzoek is de betreffende collega ontslagen. Het bedrag van € 24.150 is door Twenterand teruggevorderd en inmiddels ook ontvangen. Rechtmatigheidsverklaring Verantwoordelijkheid college van burgemeester en wethouders In deze rechtmatigheidsverantwoording geeft het College van burgemeester en wethouders aan in hoeverre de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders, zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving.