CConstaterende datTwenterand
Koppel je AI →
Document · PDF

Integraal Huisvestingsplan Scholen gemeente Twenterand 2023-2039 (OUD).pdf

Raadsvergadering 30 mei 2023, gemeente TwenterandBij agendapunt: Vaststellen Integraal Huisvestingsplan Scholen gemeente Twenterand 2023-203930.210 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Slimme meter

Slimme meter

3.5. Tussentijds opwaarderen gebouwen De gemeente Twenterand hanteert voor nieuwbouw gebouwen van na 2012 een afschrijvingstermijn van 60 jaar. In de loop der tijd verouderen gebouwen technisch en functioneel. Na veertig jaar is sprake van veroudering op het gebied van bijvoorbeeld binnenklimaat, verduurzaming, technische staat en flexibiliteit, zonder dat het hele gebouw is afgeschreven. Gebouwen worden in principe na 40 jaar tussentijds opgewaardeerd. Door een upgrade moet het gebouw weer minimaal 25 jaar vooruit kunnen. Na 60 jaar is de vraag of een uitgebreide renovatie of vervangende nieuwbouw noodzakelijk is. In alle gevallen moet worden bekeken of: het onderwijs voor de betreffende upgrade levensvatbaar is (leerlingenprognoses); het gebouw nog past in het strategisch perspectief van het schoolbestuur; combinaties mogelijk zijn met andere onderwijsvoorzieningen en/of kinderopvangorganisaties; het past binnen het financieel perspectief van de gemeente. 31

Over de bekostiging van de duurzaamheidsmaatregelen zijn in het kader van het IHP nog geen bestuurlijke afspraken gemaakt. 3.6. Inzage in financiële consequenties van bepaalde keuzes. Op basis van geactualiseerde kengetallen die zijn aangeleverd door HEVO en Arcades geeft onderstaand overzicht een beeld van de financiële consequenties van bepaalde keuzes die aan de orde zijn. Dit alles vanuit de wetenschap dat de huidige specifieke marktomstandigheden die een rechtstreeks gevolg zijn van de huidige geopolitieke omstandigheden maken dat verdere prijsontwikkelingen moeilijk zijn in te schatten. Voor deze opstelling zijn de door HEVO en Arcadis aangeleverde m² -prijzen van 1-1-2021 als uitgangspunt genomen. Op deze prijzen is een indexering toepast van 14% over de periode 1-1-2021/ 1-8-2022, gebaseerd op indexcijfers van Bureau Bouwcoördinatie Nederland BV. Voor de gebouwen die gerealiseerd dan wel ingrijpend zijn aangepast vanaf 2000 is geen doorberekening gemaakt voor wat betreft nieuwbouw en renovatie omdat dit niet aan de orde zal zijn.

Tabel 12 Financiële consequenties investeringskeuzes scholen Overzicht financiële consequenties investeringskeuzes aanpak scholen Twenterand Beslisboom Verduurzaming scholen (zie ook Tabel aangepaste bedragen) Bron: Naam school (locatie) Nieuwbouw 1) 2) Renovatie 4) Aardgas 5 Aardgas 15 Aardgas 25 All electric Warmtenet 25 Kindcentrum TROTZ! € 2.651.647 € 1.658.020 € 35.481 € 176.813 € 491.118 € 611.047 € 480.262 CBS De Bron € 2.210.166 € 1.242.955 € 23.199 € 115.609 € 321.116 € 399.531 € 314.017 OBS De schakel € 2.642.844 € 1.678.062 € 35.910 € 178.950 € 497.054 € 618.433 € 486.067 CBS Shalom hfdloc. € 3.510.864 3) € 1.750.272 € 40.238 € 200.518 € 556.960 € 692.967 € 544.648 CBS De Regenboog € 3.194.621 € 1.816.416 € 55.371 € 375.750 € 550.087 € 691.234 € 537.310 Ref.B.S. Joh.

Bogermans 1 € 3.960.735 € 2.224.880 € 45.228 € 225.388 € 626.040 € 778.917 € 612.202 CBS Oranjeschool € 5.232.276 € 2.752.608 € 83.909 € 569.413 € 833.605 € 1.047.500 € 814.243 CBS De Pölle € 1.937.306 € 1.587.640 € 39.292 € 266.638 € 390.351 € 490.512 € 381.284 CBS Eltheto 2 CBS Eltheto 1 € 5.215.266 € 2.661.435 € 77.085 € 523.102 € 765.807 € 962.306 € 748.020 CBS De Fontein - Hoofdweg € 3.644.620 € 1.816.534 € 51.545 € 349.787 € 512.079 € 643.474 € 500.185 Willibrordusschool € 2.633.052 € 2.236.388 € 45.462 € 226.554 € 629.279 € 782.946 € 615.368 CSG Het Noordik Vroomshoop € 12.109.650 € 11.622.624 € 373.688 € 2.535.872 € 3.712.445 € 4.665.023 € 3.626.215 *) CSG Het Noordik Vriezenveen € 12.112.685 € 8.105.928 € 196.549 € 979.466 € 2.720.057 € 3.384.931 € 2.660.438 *) CBS Rehoboth € 2.740.294 € 2.042.462 € 57.956 € 393.330 € 575.768 € 723.505 € 562.394 CBS Nieuwoord 1 € 4.446.414 € 2.836.854 € 60.707 € 302.525 € 840.297 € 1.045.494 € 821.722 CSG Het Noordik Vroomshoop Ref.B.S. Joh. Bogermans 2 OBS Weemewereld € 42.656 € 91.954 € 429.218 € 531.371 € 419.980 GBS Domino € 29.336 € 63.240 € 295.191 € 365.446 € 288.838 CBS Nieuwoord 2 CBS Shalom disloc. CBS De Fontein - Oranjestraat € 126.592 € 272.895 € 1.273.809 € 1.576.972 € 1.246.393 **) OBS De Blokstoeke € 41.775 € 90.055 € 420.357 € 520.401 € 411.310 Chr.

Dalton De Maten € 43.279 € 215.673 € 599.056 € 745.343 € 585.814 CBS De Smithoek € 172.330 € 371.493 € 1.734.042 € 2.146.739 € 1.696.720 ****) CBS 't Groeipunt € 10.059 € 39.702 € 155.158 € 40.326 SBO De Sleutel € 12.187 € 48.100 € 187.976 € 48.855 CSG Het Noordik Vriezenveen *) Gemiddeld investeringsbedrag brede scholengemeenschap: €3.035 per m2 **) Zie ook Blokstoeke/De Fontein Oranjestraat Legenda: ****) GrotendeelsIn gebruik bij partners Brede school + Domino 1) Nieuwbouw Kostenconfiguratoren Onderwijs 2023 2): Op basis van de normatieve ruimtebeoefte 2022 x normbedrag HEVO 3): Vervanging bestaande bouw hoofdlocatie 4) Renovatie bestaand gebouw o.b.v. kostencalculator HEVO prijspeil 1-1-2021 + 14% (Index BBN), zonder onderwijskundige aanpassingen c.q.extra kosten gebouwelijke optimalisering. N.B. BBN = Bureau Bouwcoordinatie Nederland BV)

32

Het is van belang om bij eventuele besluitvorming voor nieuwbouw ook de overige kosten te betrekken. Concreet gaat het dan bijvoorbeeld over: • Grondverwerving • Bouwrijp opleveren (incl. kosten voor onderzoeken t.b.v. de omgevingsvergunning) • Aanpassingen infrastructuur omgeving • Sloopkosten • Tijdelijke huisvesting • Restant boekwaarde (indien sprake is van vervanging bestaand schoolgebouw)

33

DEEL 4

UITVOERING

34

35

4.1. Aanpak in dit IHP De uitwerking van de investeringsscenario’s is gebaseerd op verschillende bronnen. Naast de uitkomst van de gesprekken, die de afgelopen jaren zijn gevoerd met de schoolbesturen en andere betrokken partners, is bij de uitwerking gebruik gemaakt van: de leerlingenprognoses (Pronexus april 2022); de eindrapportage van de schouw van de gebouwen (HEVO, juni 2022); Concept coalitieakkoord 2022 – 2026 gemeente Twenterand (7 juni 2022). Citaat onderwijs: ‘Momenteel wordt hard gewerkt aan een nieuw Integraal HuisvestingsPlan (IHP). Vanwege veranderende regels vanuit het Rijk zijn we verplicht om straks een IHP te hebben dat minimaal zestien jaar vooruitkijkt en dat is een grote uitdaging. Dat betekent dat we wel moeten beschikken over voldoende geld vanuit het Rijk om het onderwijsklimaat voor onze kinderen en het personeel goed te krijgen en te houden. De resultaten van het laatstgehouden IBO (Interdepartementaal BeleidsOnderzoek) laten zien dat landelijk per jaar € 735 miljoen nodig is om alles op orde te krijgen en daarbij te beginnen met de aanpak van de verouderde voorraad. Sprekend over verouderde voorraad: de coalitie geeft de opdracht aan het college om op basis van het IHP te komen met een geprioriteerde lijst van aanpak van de gebouwen in onze gemeente.

Daarbij moeten ook de financiën in beeld worden gebracht zodat we stappen kunnen zetten in de aanpak van de gebouwen in onze gemeente. Dit doen we samen met de schoolbesturen waarbij we elkaar moeten versterken en slimme oplossingen moeten bedenken. De positie van de Oranjeschool in Vroomshoop is hierbij een bijzondere. Door de gemeenteraad is namelijk een onderzoek gestart en op basis van de uitkomsten van dit onderzoek wil deze coalitie zo snel mogelijk concrete plannen ontwikkelen om tot nieuwbouw van deze school te komen.’

Schoolbesturen spraken zich in een reeks interviews uit over de toekomst van hun eigen schoolgebouwen. De gemeente vindt het van groot belang dat zij dit hebben gedaan. Belangrijk criterium is de levensvatbaarheid van een school op ten minste de middellange termijn (15 jaar). Verder is (nadrukkelijk) aan de orde geweest: De vraag of een schoolbestuur bijvoorbeeld van plan is om scholen samen te voegen. Het intensiveren van de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs. Dit alles heeft geresulteerd in een aanpak per fase. Zoals in hfdst. 3.1 reeds is vermeld, zullen in de eerste planperiode de benodigde financiële middelen vrijgemaakt moeten worden èn een plan opgesteld gaan worden dat uiteindelijk gedragen moet worden door de gemeente en de schoolbesturen samen. Uitgangspunt IHP Gezamenlijke verantwoordelijkheid en vertrouwen van gemeente en schoolbesturen vanuit een gedeelde visie op (onderwijs)huisvesting. Status IHP * Visie met randvoorwaarden, meerjarenbegroting en uitvoeringsplan; * Jaarlijks OOGO om in te spelen op ontwikkelingen; * Elke vier jaar evaluatie en mogelijk herijking van het IHP; * Het wettelijk kader (lees verordening) blijft leidend; * De raad stelt het IHP en het uitvoeringsplan vast; * Het college van B&W voert het IHP op basis van de uitvoeringsagenda uit. Termijn IHP 16 jaar op basis van 4-jaarlijks uitvoeringsagenda.

4.2. De aanpak van de schoolgebouwen is onderverdeeld in vier fases Deze vier investeringsfases zijn: Fase 1: Tussen nu en 2026 Uitwerking financiële voorwaarden; Fase 2: Tussen 2027 en 2030 jaar nieuwbouw of renovatie; Fase 3: Tussen 2031 en 2034 jaar nieuwbouw of renovatie; Fase 4: Na 2035 (nader te bepalen). 36

Het HEVO-rapport is in onderstaand schema als basis gebruikt. Hier liggen geen bestuurlijke keuzes vanuit het College aan ten grondslag (Beleidsneutraal): 4.2.1. Uitvoeringsagenda:

Fase 1 Periode 2023-2026

Fase 2 Periode 2027-2030

Gebouw

Actie:

Concreet:

Geen

Gemeente creëert financiële voorwaarde voor de uitvoering van fase 2

Opbouwen van de Financiële voorwaarden: Bepalen: 1. Rekenrente 2. Rentetoerekening vaste activa 3. Afschrijvingsduur Nieuwbouw 4. Afschrijvingsduur Renovatie 5. Afschrijvingsduur Overige aanpassingen 6. Bestaande Activa 7. Bijdrage Scholen (Nieuwbouw en renovatie) 8. Creëren ruimte nieuwe kapitaalslasten in meerjarenramingen Prijspeil 2023: Nieuwbouw: Renovatie:

€ 2.651.647 € 1.242.955

Prijspeil 2023: Nieuwbouw: Renovatie:

€ 2.210.166 € 1.242.955

TROTZ

CBS De Bron

Fase 3 Periode 2031-2034

OBS De Schakel CBS Shalom hfdloc

Levensduur verlengende renovatie c.q. nieuwbouw Levensduur verlengende renovatie c.q. nieuwbouw Levensduur verlengende renovatie c.q. nieuwbouw

CBS De Regenboog Bogermansch. Fase 4 Periode 2035-2039

CBS Oranjeschool CBS De Pölle

Levensduur verlengende renovatie c.q. nieuwbouw

CBS Eltheto 1 en 2 CBS De Fontein (Hoofdweg) Willibrordusschool CSG Het Noordik Vroomshoop Tabel 13

37

Financiële consequentie

Prijspeil 2023 Nieuwbouw: Renovatie: Nieuwbouw: Renovatie: Nieuwbouw Renovatie: Nieuwbouw: Renovatie: Prijspeil 2023 Nieuwbouw: Renovatie: Nieuwbouw: Renovatie: Nieuwbouw: Renovatie: Nieuwbouw: Renovatie: Nieuwbouw: Renovatie: Nieuwbouw: Renovatie:

€ 2.642.844 € 1.678.062 € 3.510.864 € 1.750.272 € 3.194.621 € 1.816.416 € 3.960.735 € 2.224.880 € 5.232.276 € 2.752.608 € 1.937.306 € 1.587.640 € 5.215.266 € 2.661.435 € 3.644.620 € 1.816.534 € 2.633.052 € 2.236.388 € 12.109.650 € 11.622.624

4.2.2. Status van de uitvoeringsagenda: Met het vaststellen van dit IHP is deze uitvoeringsagenda richtinggevend geworden in de planning. Besluitvorming over de aanpak van een specifiek gebouw vindt plaats per apart raadsbesluit waaraan de gebruikelijke besluitvormingsprocedures voorafgaat. 4.2.3. Levensduur verlengende renovatie/Passende jas Wanneer het huidige gebouw is te groot is door de daling van het aantal leerlingen en er ook geen sprake is van duurzaam medegebruik c.q. verhuur, heeft de betreffende school een fors probleem met de exploitatie. Dat kan zodanige vormen aannemen dat een schoolbestuur moet besluiten om zo’n school te sluiten. In een aantal gevallen kan de betreffende school technisch toe zijn aan (levensduur verlengende) renovatie. Dan zou de passende jas (verkleinen van het gebouw) een optie kunnen zijn. Deze aanpak/renovatie biedt de volgende mogelijkheden: • om het gebouw te verduurzamen, • om onderwijskundig te optimaliseren voor de toekomst, • om de beschikbare m² ‘s BVO af te stemmen op de langjarige behoefte aan m² ‘s BVO, • om, wanneer aan de orde, IKC-vorming te realiseren. Voor levensduur verlengende renovatie/passende jas geldt vervolgens een afschrijvingstermijn van ten minste 25 jaar.

4.3 Financiële kaders Waar moeten scholen en gemeente rekening mee houden bij de financiering van de genoemde scenario’s? Wie betaalt wat? En wat zijn mogelijke subsidieregelingen? Dat leest u in dit hoofdstuk. 4.3.1. Duurzaamheidsinvesteringen Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor de aanpassingen in het binnenklimaat. Zij moeten hier dus zelf in investeren. Schoolbesturen gebruiken hiervoor de materiële instandhoudingsvergoeding (MI) van het rijk. Dit gebeurt voor zover dit verantwoord is binnen het geldende investeringsverbod en de totale schoolexploitatie. De schoolbesturen kunnen een deel financieren op basis van Total Cost of Ownership bij nieuwbouw of renovatie. De bijdrage kan een gunstig effect hebben op het onderhoud en de exploitatie van het gebouw. De scholen besparen in de aanloop naar de investering op groot onderhoud. Deze besparing investeren zij in de nieuwbouw/aanpassingen. Na realisatie wordt bespaard op energie- en onderhoudslasten. Belangrijke voorwaarde is dat het schoolgebouw voldoet aan de eisen duurzaamheid en kwaliteit. 4.3.2. Gezamenlijke investering Voor het realiseren van de plannen zijn forse financiële investeringen noodzakelijk. In het vorige hoofdstuk bleek dat er op korte termijn forse bedragen nodig zijn. Dit vraagt een grote inspanning van de gemeente en de schoolbesturen.

Vanuit de zorgplicht financiert de gemeente de noodzakelijke voorzieningen. Het zorgen voor adequate onderwijshuisvesting is een wettelijke zorgplicht van gemeenten. De gemeente is verantwoordelijk voor de realisatie van een schoolgebouw dat sober en doelmatig is (niveau BENG7). De gemeente ontvangt middelen voor onderwijshuisvesting uit het Gemeentefonds. De benodigde financiële middelen worden door de raad beschikbaar gesteld.

7

BENG = bijna energieneutraal gebouw, ENG = energieneutraal gebouw

38

Schoolbesturen kunnen een beperkt deel financieren bij nieuwbouw of renovatie. Dit kan dan op basis van Total Cost of Ownership en het moet gaan om duurzaamheidsmaatregelen. Renovatie is onderwerp van overleg tussen schoolbesturen en gemeente. Dit onderwerp is namelijk niet wettelijk geregeld. 4.3.3. Bespaarde middelen inzetten voor nieuwbouw Bij slecht onderhoud is verrekening mogelijk. Als er sprake is van aantoonbaar achterstallig onderhoud in een schoolgebouw bespreken de gemeente en het schoolbestuur de verrekening daarvan bij de overdracht van het gebouw. Hiervoor wordt eerst een staat van onderhoud opgemaakt (art. 28 van de modelverordening Onderwijshuisvesting). Blijkt uit de staat van onderhoud dat er aantoonbaar achterstallig onderhoud is? Dan stellen gemeente en schoolbestuur in overleg vast: welk deel hiervan voor rekening van het bevoegd gezag komt; of het bevoegd gezag opdracht verstrekt voor het uitvoeren van de werkzaamheden; of het bevoegd gezag een in overleg vast te stellen bedrag aan het college betaalt. Het IHP biedt gemeente en besturen de mogelijkheid om grote investeringen uit te stellen Dit kan tot de nieuwbouw gerealiseerd wordt. De bespaarde middelen voor renovatie en duurzaamheid kunnen worden ingezet voor de nieuwbouw. Dat is wettelijk toegestaan. 4.3.4.

Investering per schoolgebouw Bij de uitvoering van het IHP stellen gemeente en schoolbestuur per gebouw een overeenkomst op In de overeenkomst staat wat de respectievelijke bijdragen voor nieuwbouw en duurzaamheid zijn. In 2050 moet de energievoorziening bijna helemaal duurzaam en CO2-neutraal zijn. Iedere overeenkomst is maatwerk. Gezien de diversiteit van de gebouwen (verschillende bouwperiodes met verschillende technische kwaliteiten) is zo’n investeringsovereenkomst altijd maatwerk. 4.3.5. PO investeren in gebouw Een basisschool mag onder bepaalde voorwaarden wél MI-gelden investeren in het gebouw Eerder is beschreven dat op dit moment nog sprake is van het zogenaamde investeringsverbod voor het primair onderwijs. Als een schoolbestuur voor PO een lager energieverbruik of beter binnenklimaat wil realiseren, mag een basisschool hiervoor wel MI-gelden inzetten. De voorwaarden hiervoor zijn: de investering is goed onderbouwd; er is een redelijke verhouding tussen de investering, het eigen vermogen van het schoolbestuur en de tijd waarin de investering zichzelf terugverdient.

Concreet: Bij nieuwbouw wordt van de schoolbesturen een eigen bijdrage verwacht om de voordelen die door de schoolbesturen worden behaald door de energiebesparende maatregelen die worden aangebracht tussen het niveau BENG (Bouwbesluit) en het niveau ENG en verduurzaming én die door de gemeente zijn bekostigd, te compenseren. De hoogte van deze bijdrage wordt bepaald door middel van voorcalculatie op basis van het ontwerp en nacalculatie op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde energiebesparing een jaar na ingebruikname. In het wetgevingsvoorstel staat een terugverdientijd van maximaal twintig jaar Dit hebben de PO-Raad, VO-raad en VNG voorgesteld. Het ministerie van OCW heeft dit nog niet vastgelegd.

39

Samenwerking tussen schoolbesturen en gemeente kan belangrijke voordelen opleveren Bijvoorbeeld: een kostenbesparing door beide geldstromen, gemeentelijk en onderwijs (MI-gelden), te bundelen; door samen slim te investeren kunnen hogere ambities worden waargemaakt. Dit kan middels aanbestedingsprocedures en/of door nieuwbouw te bundelen in nieuwe schoolgebouwen of IKC’S. 4.3.6. VO investeren in gebouw De investeringsmogelijkheden voor het VO zijn ruimer dan die voor het PO Want: de vergoedingen voor groot onderhoud zijn al vanaf 2005 overgeheveld van de gemeente naar het schoolbestuur; het eerdergenoemde investeringsverbod PO is niet van toepassing voor VO. 4.3.7. Subsidies en ondersteuningsprogramma’s In bepaalde gevallen kunnen scholen een aanvraag indienen voor subsidie of een ondersteuningsprogramma. Hieronder staat een aantal voorbeelden hiervan. Subsidieregeling voor Energie Innovaties Schoolbesturen en gemeenten die willen investeren (innoveren) in aardgas loze renovatie van schoolgebouwen, kunnen subsidie aanvragen via deze twee regelingen: Subsidie voor duurzame Energieopwekking (SDE+); Demonstratie Energie Innovatie (DEI+). Doel van deze subsidieregeling is om de overstap voor bestaande gebouwen naar een aardgasvrije warmtevoorziening op korte termijn aantrekkelijker en goedkoper te maken. Per deelnemer is maximaal € 125.000 beschikbaar.

Programma Scholen Besparen Energie Het programma ondersteunt basisscholen en middelbare scholen actief en onafhankelijk bij het nemen van eenvoudige maatregelen om energie te besparen. In de praktijk blijkt dat kleine ingrepen al zo’n 10% energiebesparing kunnen opleveren. Zo kunnen kleine energiebesparende ingrepen die weinig kosten, schoolbesturen relatief veel geld besparen. Denk bijvoorbeeld aan: het inzichtelijk maken van het energieverbruik; het minimaliseren van sluimerverbruik; het energiezuinig inregelen van de verwarming; het samen met leerlingen en leerkrachten werken aan energiebesparend gedrag. Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS) Op dit moment is de tweede termijn voor de SUVIS-subsidie gesloten. Eerder is reeds opgemerkt dat de gemeente Twenterand heeft besloten om hieraan niet deel te nemen wat tot gevolg heeft gehad dat de besturen in onze gemeente geen aanvragen hebben kunnen indienen (meedoen van de gemeente was een toekenningsvoorwaarde). Omdat dit ook landelijk veelal het geval was, is een nieuwe subsidiemogelijkheid geopend: Maatwerkregeling (zie paragraaf 3.8.1. van dit IHP).

40

4.4 IHP in relatie tot het coalitieakkoord De in de voorgaande hoofdstukken geschetste ontwikkelingen, het stappenplan en de voorgestelde uitvoeringsagenda verschillen op een aantal punten van het gesloten coalitieakkoord, waarin op het gebied van onderwijshuisvesting het volgende is opgenomen: Momenteel wordt hard gewerkt aan een nieuw Integraal HuisvestingsPlan (IHP). Vanwege veranderende regels vanuit het Rijk zijn we verplicht om straks een IHP te hebben dat minimaal zestien jaar vooruitkijkt en dat is een grote uitdaging. Dat betekent dat we wel moeten beschikken over voldoende geld vanuit het Rijk om het onderwijsklimaat voor onze kinderen en het personeel goed te krijgen en te houden. De resultaten van het laatstgehouden IBO (Interdepartementaal Beleidsonderzoek) laten zien dat landelijk per jaar € 735 miljoen nodig is om alles op orde te krijgen en daarbij te beginnen met de aanpak van de verouderde voorraad. Sprekend over verouderde voorraad: de coalitie geeft de opdracht aan het college om op basis van het IHP te komen met een geprioriteerde lijst van aanpak van de gebouwen in onze gemeente. Daarbij moeten ook de financiën in beeld worden gebracht zodat we stappen kunnen zetten in de aanpak van de gebouwen in onze gemeente. Dit doen we samen met de schoolbesturen waarbij we elkaar moeten versterken en slimme oplossingen moeten bedenken.

De positie van de Oranjeschool in Vroomshoop is hierbij een bijzondere. Door de gemeenteraad is namelijk een onderzoek gestart en op basis van de uitkomsten van dit onderzoek wil deze coalitie zo snel mogelijk concrete plannen ontwikkelen om tot nieuwbouw van deze school te komen. Het IHP voorziet in de opdracht van de coalitie aan het college om tot een geprioriteerde lijst te komen van de aanpak van schoolgebouwen in de gemeente Twenterand. Er is bij de Oranjeschool echter sprake van politiek-bestuurlijke urgentie die deels afwijkt van de in dit IHP voorgestelde prioritering. Hier is op de volgende manier aandacht voor: de komende periode zal worden gekeken hoe het beste met de positie van de Oranjeschool kan worden omgegaan, ook in relatie tot verkeerstechnische aspecten. Bij de uitwerking op het gebied van onderwijshuisvesting in Vroomshoop zou dan niet alleen naar de Oranjeschool gekeken kunnen worden, maar kan een integrale aanpak aan de orde zijn: zowel kijkende naar de andere scholen in het dorp (De Schakel, Willibrordusschool en de Sleutel) in relatie tot de huidige gebouwen, de wensen van de schoolbesturen, de actuele leerlingenprognoses, maar ook inclusief bredere gebiedsontwikkeling en toekomstige nieuwbouwprojecten in relatie tot mogelijke toekomstige locatie(s) van de Oranjeschool, of wellicht een tweede brede school in het dorp Vroomshoop.

41

Bijlagen bij dit IHP: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Landelijke Ontwikkelingen Prognoses BO, VO en SBO van Pronexus Rapport HEVO Beslisbomen verduurzaming scholen Schema IBO Subsidieregeling ‘Maatwerk’ Verslagen interviews met schoolbesturen Verslagen interviews kinderopvang

42

Bijlage 1: Landelijke ontwikkelingen 1. Onderwijs 2032 Het Platform Onderwijs 2032 heeft in 2015 in opdracht van de staatssecretaris van Onderwijs een maatschappelijke dialoog gevoerd over de inhoud van het primair en het voortgezet onderwijs. Het doel was te komen tot een visie op de kennis en de vaardigheden die leerlingen moeten opdoen met het oog op (toekomstige) ontwikkelingen in de samenleving. Het is duidelijk dat er een nieuwe koers in het onderwijs nodig is om leerlingen die nu voor het eerst naar school gaan de kennis en de vaardigheden mee te geven die ze nodig hebben wanneer ze in 2032 aan hun volwassen en werkende leven beginnen. Het Platform onderscheidt een aantal kenmerken van gewenst toekomstig onderwijs, waaronder een grotere nadruk op persoonsvorming (naast kennisontwikkeling en maatschappelijke vorming het derde hoofddoel van het onderwijs). Met een beter evenwicht tussen deze doelen kan het onderwijs leerlingen begeleiden in hun ontwikkeling tot zelfstandige volwassenen die vaardig, waardig en aardig zijn, voor zichzelf en voor hun omgeving. (Bron: Ons-Onderwijs 2032-Eindadvies-januari 2016) 2. Passend Onderwijs 2.1. Wat wordt bedoeld met Passend Onderwijs? Passend onderwijs is een beleidsverandering, die uitgaat van het Ministerie van OCW. Het gaat erom dat alle leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen op school.

Het stelsel moet zo goed mogelijk onderwijs bieden aan kinderen die extra begeleiding nodig hebben. Het uitgangspunt van Passend onderwijs is de verantwoordelijkheid van schoolbesturen om voor elke leerling een passend onderwijsaanbod te realiseren. Als een school niet kan voorzien in de behoeften van het kind, dan wordt in overleg met de ouders uitgezocht welke school binnen het samenwerkingsverband dat wel kan. Een passend onderwijsaanbod houdt dus in dat onderwijs en ondersteuning moeten aansluiten op de behoeften van het kind. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheden van het personeel en de wensen van de ouders. Bij Passend onderwijs zijn er meerdere doelen opgesteld. - Het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Alle kinderen hebben recht op toegang tot onderwijs van goede kwaliteit. De kwaliteit van het onderwijs aan zorgleerlingen moet verbeterd worden door helder te formuleren wat zij precies gaan leren. -

De ondersteuning aan kinderen met speciale zorgbehoeften moet beter, onder andere met behulp van handelingsgerichte diagnostiek (HGPD8)). Een nevendoel daarbij is het oplossen van de beperkingen van de bestaande wetgeving.

-

Er is een landelijk dekkende structuur van regionale netwerken. Binnen deze netwerken moet de onderwijszorgstructuur transparant zijn.

-

De kwaliteit van pabo’s en lerarenopleidingen moet beter. Dat betekent dat nieuwe leerkrachten adequaat kunnen omgaan met verschillen tussen leerlingen.

Passend onderwijs heeft gevolgen voor de onderwijshuisvesting. Als meer kinderen met een extra zorgvraag op reguliere scholen instromen, moet de huisvesting daarvoor voldoende geschikt zijn of worden gemaakt. Dit is vooral een vraag van kwaliteit van de gebouwen in plaats van capaciteit. Concreet kan dan gedacht worden aan verzorgruimtes die nodig zijn, drempelloze toegangen of ruimtes

8 *) Met HGPD slaagt de leerkracht erin de ontwikkeling van een leerling te stimuleren. De leerling leert zijn of haar

ontwikkelingskracht te benutten en méér eigenaar te zijn van de eigen ontwikkeling. HGPD is een manier van denken én van doen. Juist de positieve kwaliteiten en mogelijkheden van de 'zorgleerling' worden als uitgangspunt genomen 'waar is de leerling sterk in?'. Daarmee geeft HGPD een praktische invulling aan 'pedagogisch optimisme'. Een 'zorgleerling' is in deze optiek vooral een 'kansleerling'.

43

waar met individuele kinderen apart gewerkt kan worden. 2.2. Passend Onderwijs en inclusiviteit In zijn brief van november 2020 beschrijft de minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media van dat hij verder wil gaan met passend onderwijs en dat hij nòg verder wil gaan dan tot nu toe. Meer leerlingen zullen thuisnabij voorzien moeten worden van passende ondersteuning. Conform het Onderwijsraadadvies ‘Steeds Inclusiever’ wil de minister de komende 15 jaar stapsgewijs naar nog inclusiever onderwijs gaan. Naast alle verbeterpunten die de minister benoemt voor het onderwijs, beschrijft hij ook de noodzaak tot verbetering in de samenwerking tussen gemeenten en onderwijs. Een aantal keer wijst de minister op de noodzakelijke verbinding en samenwerking van onderwijs met gemeenten en de jeugdhulp- en zorgorganisaties. Het doel van de inzet op inclusiever onderwijs is dat leerlingen met en zonder ondersteuningsbehoeften vaker samen dicht bij huis naar dezelfde school kunnen, als het kan in dezelfde klas zitten en elkaar ontmoeten op het schoolplein. Wanneer diversiteit op school de norm wordt, is dat in de samenleving daarna ook het geval. Voor die leerlingen voor wie dit nodig is, blijft er een tijdelijke plek in een specialistische setting. Het speciaal onderwijs moet hiernaast een specialistisch netwerk worden, dat zijn expertise binnen inclusievere scholen inzet.

Passend Onderwijs zorgt voor een andere huisvestingsbehoefte bij scholen. Er kan bijvoorbeeld meer behoefte zijn aan kleinere onderwijsruimten, in plaats van klassieke klaslokalen. Niet op alle scholen Onderwijsprofessionals beseffen zich echter ook dat zich situaties voor kunnen doen waarbij het echt niet in het belang van een kind is dat het op die thuisnabije schoolonderwijs blijft volgen. In dat geval volgt verwijzing naar een school of voorziening die wel tegemoet kan komen aan die specifieke ondersteuningsbehoefte. In elk geval is het belangrijk dat een kind thuisnabij naar school gaat en daar de ondersteuning krijgt die nodig is. Veelal komt men daarmee tegemoet aan de dringende wens van de ouders, maar vooral ook omdat het belangrijk is dat een kind zich ontwikkelt in de eigen sociale omgeving. Op termijn zal dit leiden tot vermindering van het aantal leerlingen in het Speciaal Basisonderwijs, wat overigens geen doel op zich is. Thuisnabij passend onderwijs realiseren is dat wel. Naast dat dit consequenties heeft voor het primaire proces (onderwijs en opvoeding) zal dat ook gevolgen hebben voor de wijze waarop de huisvesting vorm gaat krijgen. Gebouwen zullen opener moeten zijn, flexibeler. Scholen gaan immers afscheid nemen van vaste groepen en zullen flexibeler moeten zijn om groep doorbrekend onderwijs te kunnen geven.

Dat heeft dus ook consequenties voor de beoogde aanpassingen/renovatie/nieuwbouw van de schoolgebouwen, maar bijvoorbeeld ook de ruimtebehoefte die voortkomt uit de toekomstige inzet van onderwijsondersteuners. In de gebouwen moet voldoende ruimte zijn voor het werken met kleinere groepen, ook dát heeft qua vierkante meters/vloeroppervlak consequenties voor de onderwijshuisvesting.

44

Bron: Onderwijsraad

45

3. 21e eeuwse vaardigheden 21e eeuwse vaardigheden, of 21st century skills, zijn competenties die leerlingen nodig hebben om succesvol deel te nemen in de maatschappij van de toekomst. De maatschappij verandert door technologie en digitalisering van een industriële naar een kennis- en netwerksamenleving. Gevolg is bijvoorbeeld dat meer mensenwerk wordt gedaan door machines. En bij steeds meer werk worden computers en ICT gebruikt. Werk verandert, functies veranderen. Jongeren hebben 21e -eeuwse vaardigheden nodig om hierop voorbereid te zijn. Het gaat om 11 competenties die weergegeven zijn in onderstaand model van de 21e -eeuwse vaardigheden, van Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling (SLO) en Kennisnet. Het gaat bijvoorbeeld om vaardigheden als kritisch denken, creatief denken, probleem oplossen, ICT basisvaardigheden, informatievaardigheden, computational thinking9 vaardigheid; het begrip duidt op de combinatie van de vaardigheden computational thinking, mediawijsheid en informatievaardigheden. (Bron: Kennisnet)

9 Computational thinking is het denkproces waarmee problemen en hun oplossingen zo worden geformuleerd dat ze kunnen

worden gepresenteerd in een vorm die effectief kan worden uitgevoerd door een informatie verwerkende tussenpersoon, zoals een computer of een mens, of een combinatie van beide.” (Wing 2011)

46

4. (Integrale) Kindcentra (I)KC’s)) Zowel op lokaal als landelijk niveau wordt gestreefd naar betere afstemming van en samenhang tussen onderwijs, kinderopvang, peuterspeelzalen en voor, - en vroegschoolse educatie. Om dit te realiseren, worden er in Nederland steeds meer (I)KC’s op vrijwillige basis gerealiseerd. De wetgeving voor de verschillende functies kent echter nog beperkingen voor verdergaande integratie van verschillende organisaties voor onderwijs, opvang en aanvullende functies. Diverse gremia roepen daarom de politiek op om beleid voor de totstandkoming van (I)KC’s te bevorderen zodat de lokale initiatieven op dit gebied mogelijk worden. In Twenterand ligt de keuze voor hoe de samenwerking in de Brede Scholen wordt ingestoken: blijft het vooral ad hoc en op huisvestingsgebied, of gaat er de komende jaren meer samenwerking tussen de betrokken scholen en kinderopvangorganisatie(s) komen. Deze keuze moet in de komende periode gemaakt worden. Knelpunt bij de realisatie van (I)KC’s vormt de financiering van het Kinderopvanggedeelte. Het onderwijs valt onder de zorgplicht van de gemeente waarvan de bekostiging voor wat betreft het huisvestingsdeel wordt geregeld via de zgn. Huisvestingsverordening, maar dat geldt niet voor de Kinderopvang.

Deze laatste organisaties beschikken echter niet over voldoende financiële draagkracht om de investeringen bij nieuwbouw bij (I)KC’s te kunnen financieren. De Kinderopvang in Twenterand is op dit moment heel divers gehuisvest. In bestaande schoolgebouwen betreft het vaak medegebruik (gebruik van leegstaande lokalen), maar op andere plaatsen wordt voorzien in een locatie middels huur. In het IHP wordt beleid geformuleerd over de wijze waarop deelname van Kinderopvang in brede scholen of anderszins geregeld wordt.

Bron: VNG

47

5. Bewegingsonderwijs Voor het bewegingsonderwijs in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs zijn wettelijk kerndoelen en eindtermen vastgesteld. Basisscholen hebben de vrijheid om hun onderwijsprogramma zelf vorm te geven binnen de wettelijk vastgestelde kerndoelen. Basisscholen moeten voor groep 3 t/m 8 vanaf 1 januari 2023 twee lesuren bewegingsonderwijs per week aanbieden volgens de wet. Dat gaat om: - 90 minuten in het regulier basisonderwijs (2 lessen van 45 minuten), en - 135 minuten voor speciale scholen voor basisonderwijs (3 lessen van 45 minuten). In het Voortgezet Onderwijs is de lessentabel vervallen (2014), maar als een school zich houdt aan alle regels is het gemiddeld: - 2,5 uur voor vmbo - 2,2 uur voor havo - 2 uur voor vwo Sporthallen en ruimten maken geen deel uit van het IHP. 6. Decentralisatie jeugdzorg Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Er moet sprake zijn van een sluitende zorgstructuur waarbij er veel aandacht is voor preventie. Hiervoor is een stevige basisinfrastructuur nodig, waarin vanzelfsprekend het onderwijs een belangrijke rol vervult10. Koppelingen tussen voorzieningen voor jeugdzorg en onderwijs liggen daarbij voor de hand om snel en adequaat preventief en curatief te kunnen optreden in situaties van jeugdproblematiek. Via de regiovisie jeugdhulp Twente krijgt dit o.a.

aandacht. 7. Onderwijsrendement en onderwijskwaliteit De druk op scholen neemt toe om de onderwijskwaliteit en het -rendement te vergroten. Scholen worden steeds nadrukkelijker beoordeeld op de onderwijsprestaties door de Onderwijsinspectie, maar ook door de onderwijsconsumenten i.c. de ouders. Dit betekent dat de (veelal beperkte) middelen van scholen ook aangewend moeten worden voor het primaire proces van scholen: het organiseren van kwalitatief goed onderwijs.

10 In de jeugdwet worden scholen met name genoemd als de preventieve voorzieningen in het kader van het jeugdbeleid

48

8. Onderwijsgebouwen en binnenmilieu 8.1. Onderwijsgebouwen en Gezondheid Nederland telt ruim 7000 vestigingen basisonderwijs met in totaal meer dan 1.5 miljoen leerlingen. Aangezien op acht van de tien scholen het binnenklimaat onder de maat is, staan de gezondheid en de onderwijsprestaties van meer dan een miljoen kinderen onder druk. Ook voor de arbeidsomstandigheden van de leerkrachten is deze situatie nadelig. De vraag dringt zich op wat op termijn de maatschappelijke kosten hiervan zijn. Voor oplossingen die een beter binnenmilieu in basisscholen moeten bewerkstelligen, volstaat niet dat we ons uitsluitend op technische ingrepen en installaties richten. “Een gebouw is meer dan een optelsom van minimale wensen. Voor het welbevinden van leerlingen is naast goede pedagogische ondersteuning een stimulerend en gezond schoolgebouw een eerste vereiste. Ruimtelijke kwaliteit is daarop van wezenlijke invloed. Goed ontworpen en onderhouden scholen werken opbeurend voor zowel de lichamelijke gesteldheid als de gemoedstoestand van kinderen en onderwijskrachten. Sturen op architectonische kwaliteit geeft mede invulling aan het streven naar duurzaamheid. Een school die als duurzaam gebouw zichtbaar en beleefbaar is, speelt bovendien een educatieve rol in hoe wij omgaan met de (gebouwde) wereld waarin wij leven”. Citaat van Kennisplatform voor het onderwijs.

De huidige programma’s van eisen (PvE’s) leiden tot een ondermaats binnenmilieu en tot gebouwen die niet meer aan de verwachtingen voldoen. Immers, de aard, de intensiteit en de duur van het gebruik van schoolgebouwen zijn de afgelopen jaren sterk veranderd. Deze ontwikkelingen hebben consequenties voor de eisen die in de huidige tijd gesteld moeten worden aan goede huisvesting met een gezond binnenklimaat. Door zowel de binnenklimaat PvE’s als de ruimtelijke PvE’s te actualiseren, rekening houdend met een integrale aanpak van energiebesparing, kan een noodzakelijke kwaliteitsslag gemaakt worden. (Bron: Rijksbouwmeester: “Advies aan staatssecretaris van OCW inzake onderwijshuisvesting 2009) Het coronavirus heeft ervoor gezorgd dat luchtkwaliteit en ventilatie in schoolgebouwen prominenter op de agenda staat dan ooit. Goed ventileren is noodzakelijk voor een gezond en prettig binnenklimaat. Het helpt ook om de overdracht van luchtweginfecties, zoals COVID-19, te beperken. Ventileren is het 24 uur per dag verversen van de binnenlucht met verse schone buitenlucht. De verse buitenlucht vervangt steeds een deel van de lucht in school die vervuild is door bijvoorbeeld fijnstof en vocht. Scholen kunnen ventileren door ramen op een kier te zetten, via roosters of kieren, of met mechanische ventilatiesystemen. Daarnaast is regelmatig luchten van ruimtes belangrijk.

Luchten doe je bijvoorbeeld door gedurende 10 tot 15 minuten ramen en deuren wijd tegen elkaar open te zetten. Je laat dan in één keer veel verse lucht naar binnen. (Citaat RIVM). Luchtkwaliteit is een eerste verantwoordelijkheid van de schoolbesturen, maar daar waar deze niet op orde (te krijgen) is, zal dat in nauwe samenwerking tussen schoolbesturen en de gemeente opgelost moeten worden. In oktober 2021 wordt de tweede inschrijfmogelijkheid geopend voor schoolbesturen en gemeenten om aanvullende financiële middelen te krijgen ten behoeve van de verbetering van de luchtkwaliteit (SUVIS-regeling). Binnen de gemeente Twenterand heeft Het Noordik in de eerste ronde gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. Als resultaat van regionale afstemming heeft de gemeente Twenterand besloten om geen cofinanciering te verstrekken. Deze cofinanciering door de gemeente is nodig om in aanmerking te komen voor deze subsidie11 Onderwijsgebouwen en ‘Frisse scholen’ Een frisse school is een schoolgebouw (basis- of voortgezet onderwijs) met een laag energiegebruik en

11

Zie: https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/suvis

49

een gezond binnenmilieu als het gaat om luchtkwaliteit, temperatuur, comfort, licht en geluid. Een energiezuinige, gezonde en duurzame school levert een bijdrage aan een duurzame wereld en is daarmee een statement aan leerlingen en de omgeving. Bij nieuwbouw of renovatie is het belangrijk om al in een vroeg stadium eisen te formuleren aan het ontwerp van het gebouw en de installaties. De maatregelen kunnen dan nog in het ontwerp worden geïntegreerd en zo kunnen kosten worden bespaard. Het uiteindelijke doel is een zo gezond, comfortabel en energiezuinig mogelijke school binnen het beschikbare budget. Het Programma van Eisen – Frisse Scholen gaat in op vijf thema’s: 1. energie, 2. lucht: binnen luchtkwaliteit, 3. temperatuur: thermisch comfort, 4. licht: visueel comfort, 5. geluid: akoestisch comfort. Voor ieder thema zijn drie ambitieniveaus vastgesteld: ✓ klasse C (acceptabel) ✓ klasse B (goed) en ✓ klasse A (zeer goed) Daaraan zijn (prestatie)eisen gekoppeld. Klasse C is het basisniveau; gebaseerd op geldende wet- en regelgeving, zoals deze in het Bouwbesluit tot 2012 van kracht waren. De eisen zijn zo geformuleerd dat alle eisen die bij C staan ook voor B en A gelden, tenzij daar een zwaardere eis is opgenomen.

In 2012, 2015 en 2021 zijn de eisen in het Bouwbesluit voor nieuwbouw zodanig verzwaard, dat bij nieuwbouw voor de thema’s energie en lucht minimaal BENG (bijna energieneutraal) Frisse scholen klasse B moet worden gerealiseerd. Voor een uitgebreide uiteenzetting over de normen en criteria met betrekking tot Frisse scholen, wordt verwezen naar het ‘Programma van eisen Frisse scholen 2021 op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland’.12 Eind juni 2019 presenteerde het kabinet het klimaatakkoord. De aangekondigde maatregelen moeten ervoor zorgen dat de CO2-uitstoot in 2030 met 49% is gedaald ten opzichte van 1990. Deze routekaart ‘verduurzaming gemeentelijk vastgoed’ laat zien wat de opgave is:

Bron: Ruimte OK

Zie: Https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/gebouwen/technieken-beheereninnovatie/frisse-scholen 12

50

Huisvesting wordt beschouwd in periodes van ten minste 40 jaar (vanwege de afschrijvingstermijn). Hiervan is de consequentie dat alle nieuwe schoolgebouwen per 1-1-2021 wettelijk uitgevoerd moeten worden volgens BENG, maar bij voorkeur ENG. Het streven vanuit de routekaart is erop gericht om de bestaande gebouwenvoorraad voor 2036 aangepast te hebben volgens de principes van Frisse Scholen C dan wel Frisse Scholen B. De gemeente Twenterand wil waar mogelijk verduurzamen, maar zal daar, gezien de zeer beperkte financiële ruimte op dit moment, op termijn middelen voor moeten vrijmaken. Een belangrijke eigen bijdrage van de schoolbesturen, binnen de wettelijke mogelijkheden, zal daarbij noodzakelijk zijn. Verduurzaming zal veel geld en inspanning kosten, maar het is nodig om eerst een doel te formuleren, en dan te gaan kijken naar de mogelijkheden. Bijvoorbeeld: In 2050 moeten de schoolgebouwen in de gemeente voldoen aan de ENG-normen. 9. Investeringsverbod Primair Onderwijs Hoewel de wet (WPO art. 148 en WEC art. 143) ruimte kan geven voor interpretatie, is deze bedoeld (en wordt in de praktijk als zodanig ook uitgelegd) als een verbod op investeringen in zaken anders dan omschreven. Daarmee is investeren in huisvesting ook verboden.

Met betrekking tot het investeringsverbod is het voorstel om de WPO en de WEC (dan wel de toelichting daarop) zodanig aan te passen dat het overeenkomt met de betreffende bepalingen uit de WVO en dat schoolbesturen in het PO en SO daarmee de mogelijkheid krijgen om in huisvesting te investeren. 10. Samenhang in (jeugd)beleid Onderwijs is een groot goed, alle kinderen kunnen zich hier ontwikkelen en leren vaardigheden om zich een positie te verwerven in de maatschappij. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om de aansluiting van zorg en onderwijs goed vorm te geven, onderwijsachterstanden bij kinderen tegen te gaan, toe te zien op de leerplicht en diverse andere specifieke wettelijke taken. Gemeenten krijgen financiële middelen van het Rijk om goed onderwijsachterstandenbeleid te voeren. Voor- en vroegschoolse educatie (vve) is onderdeel van het onderwijsachterstandenbeleid. Daarnaast hebben gemeenten ook een taak ten aanzien van de zgn. vervroegd schoolverlaters (vsv’ers). De gemeente Twenterand werkt op dit moment aan het ontwikkelen van een meer integrale visie ten aanzien van onderwijs, jeugd en gezondheid. Met wil meer integraal kijken en zich daarbij ook sterker richten op wijken/dorpen waar sprake is van een geclusterde problematiek (wijkgerichte aanpak). De gemeente wil daarbij verder kijken dan alleen het verstrekken van vve-middelen.

Enkele voorbeelden daarvan zijn het actieplan ‘Laaggeletterdheid’ en de pilot ‘Samen Digitaal’. 11. Landelijke lobby financiering onderwijshuisvesting Er is een landelijke ontwikkeling gaande, deels geïnitieerd vanuit de Landelijke Vereniging voor Onderwijshuisvesting (LVO), ondersteund door de VNG, die stelt dat er de komende periode veel meer geld moet worden vrijgemaakt voor onderwijshuisvesting. Volgens een in het najaar van 2020 verschenen rapportage voldoet 60% van de schoolgebouwen in Nederland niet aan de normen die gelden of gaan gelden op het gebied van energie, verduurzaming en ventilatie. Er wordt een bedrag van 21 miljard euro genoemd dat hier landelijk voor nodig is. Meerdere gemeenten hebben hiertoe een brandbrief richting het kabinet ondertekend. Ook de wethouder Onderwijs van de gemeente Twenterand speelt een actieve rol in dit traject, vanwege zijn deelname aan de VNG-werkgroep Zorg, Jeugd en Onderwijs (ZJO).

51

12. Vereenvoudiging bekostiging Vanaf januari 2023 geldt een vereenvoudigde bekostiging voor het basisonderwijs. De systematiek die tot op heden van toepassing is, is complex, sturend en lastig voorspelbaar. Hierdoor sluit deze bekostigingssystematiek onvoldoende aan bij de sturingsfilosofie van de lumpsum. Het uitgangspunt van de lumpsum is dat schoolbesturen vrij zijn om binnen de wettelijke kaders de beschikbare middelen naar eigen inzicht te besteden voor de realisatie van hun onderwijskundige doelen. Door de complexiteit, sturende effecten en lastige voorspelbaarheid wordt het maken van goede afwegingen en de dialoog met stakeholders bemoeilijkt. Om deze redenen is in 2018 door de PO-Raad, met ondersteuning van het ministerie van OCW, een voorstel voor het vereenvoudigen van de bekostiging uitgewerkt. Na de nodige tussenstappen en wijzigingen heeft de uiteindelijke uitwerking geleid tot een wetsvoorstel dat op 26 januari 2021 met algemene stemmen door Tweede Kamer is aangenomen en op 26 februari 2021 door de Eerste Kamer als hamerstuk is aanvaard. Aanpassingen in de onderliggende besluiten en regelingen volgden later. In de kern bestaat de vereenvoudiging uit de volgende maatregelen: 1. De gemiddelde gewogen leeftijd (GGL) wordt afgeschaft 2. Het onderscheid in de bekostiging tussen onderbouw en bovenbouw verdwijnt 3.

De personele en materiële bekostiging worden samengevoegd 4. De volledige bekostiging wordt op kalenderjaarbasis bepaald en uitbetaald, waarbij ook de teldatum wijzigt van 1 oktober t-1 naar 1 februari t-113. 5. Enkele specifieke maatregelen voor het speciale scholen voor basisonderwijs, het (voortgezet) speciaal onderwijs en samenwerkingsverbanden, zoals de afschaffing van de 2%-systematiek voor het sbo en de groeibekostiging voor het sbo en (v)so. Al deze wijzigingen worden doorgevoerd voor de basisbekostiging, de extra bekostiging (voorheen aanvullende bekostiging) en de aanvullende bekostiging (voorheen bijzondere bekostiging). De maatregelen zijn vooral technisch van aard, er worden geen bekostigingsonderdelen geschrapt en de maatregelen worden budgetneutraal uitgevoerd.

13

Waar gesproken wordt over ‘t-1’ wordt bedoeld dat het om een datum gaat voorafgaand aan het relevante bekostigingsjaar. Bijvoorbeeld, voor kalenderjaar 2023 geldt de teldatum 1 februari van kalenderjaar 2022. In dit geval is bekostigingsjaar 2023 jaar t en het kalenderjaar van de teldatum 2022 jaar t-1.

52

Bijlage 2: Leerlingenprognose Pronexus Rapport integraal opnemen

53

Bijlage 3: HEVO-rapport * Het integrale rapport is te vinden op: https://www.hevo-quickscan.nl/report/SR2IH6K7 * De samenvatting:

54

55

56

Bijlage 4: Beslisbomen Verduurzaming scholen

57

58

59

60

Tabel aangepaste bedragen Beslisboom verduurzaming scholen Toegepaste index: BBN: 14 % periode 1-1-2021 tot 1-8-2022 Bedragen per m2 Was: Wordt: < 1975 Aardgas 5 jaar € 45,35 € 51,70 Aardgas 15 jaar € 307,75 € 350,84 Aardgas 25 jaar € 450,54 € 513,62 All electric 25 jaar € 566,15 € 645,41 Warmtenet € 440,08 € 501,69 1975 - 1992 Aardgas 5 jaar Aardgas 15 jaar Aardgas 25 jaar All electric 25 jaar Warmtenet

€ 34,21 € 170,44 € 473,41 € 589,02 € 462,95

€ € € € €

38,99 194,30 539,69 671,48 527,76

1992 - 2015 Aardgas 5 jaar Aardgas 15 jaar Aardgas 25 jaar All electric 25 jaar Warmtenet

€ 48,28 € 104,08 € 485,82 € 601,44 € 475,36

€ € € € €

55,04 118,65 553,83 685,64 541,91

2015 - nu Aardgas 5 jaar Aardgas 15 jaar Aardgas 25 jaar All electric 25 jaar Warmtenet

n.v.t. € 11,04 € 43,59 € 170,34 € 44,27

n.v.t. € 12,59 € 49,69 € 194,19 € 50,47

61

Bijlage 5 Nieuwbouwkosten HEVO PO 2023 NIEUWBOUW KOSTENCONFIGURATOR PRIMAIR ONDERWIJS Kosten in stichtingsk osten incl. BTW / m² BVO Prijspeil 1 januari 2023, regio 's-Hertogenbosch Projectnaam: … UITGANGSPUNTEN Aantal leerlingen: Aantal leerlingen indien SBO: Uitgangspunt bouwlagen: Norm brutovloeroppervlak (BVO) [m²]:

100 62 1 703

€ 2.500

€ 2.700

€ 2.900

400

0%

€ 3.100

€ 3.300

€ 3.161

€ 2.674

€ 302

€ 296

€ 229

€ 98

€ 95

€ € € € € € € € €

3.015 296 252 93 36 27 3.719 3.719

€ 3.700

€ 252

€ 234

3.161 307 265 98 40 27 3.898 3.898

300 199

1 1.206

€ 98

€ 93

400 267

2 1.709

€ € € € € € € € €

2.716 302 234 98 25 27 3.402 3.402

2 2.212

€ € € € € € € € €

2.674 296 229 95 24 27 3.345 3.345

€ 3.900

€ 265

€ 296

€ 2.716

€ € € € € € € € €

€ 3.500

€ 307

€ 3.015

200

300

<-- invoervelden

RESUMÉ Kosten vaste kosten, basis Kosten vaste kosten, overig Kosten Frisse Scholen Kosten exploitatiegericht bouwen Kosten duurzaam bouwen Kosten verhogen kwaliteitsniveau Subtotaal: Marktwerking en/of regiotoeslag (t.o.v. regio 's-Hertogenbosch) 1 TOTAALKOSTEN: Let op: dit is prijspeil 1 januari en zonder reserveringen voor prijsstijgingen

100

200 130

€ 4.100

€ 40 € 27 €-

€ 36 € 27 €-

€ 25€ 27 €-

€ 24€ 27 €-

INVULVELDEN (in grijs) Vaste kosten, basis Kosten onderwijsgebouw conform wettelijk minimum 2 Marsh eisen Aanvullende kosten ENG school (BENG-2 = 0)3 Kwaliteitskader Huisvesting4 van toepassing (excl. additionele zaken) Kosten vaste kosten, basis

j j n

Vaste kosten, overig Herindeelbaar gebouw (beperking dragende binnenwanden) Werkplekken in verkeersruimtes Toeslag ambitieniveau voor esthetische kwaliteit: 0 = sober, 1 = laag, 2 = midden, 3 = hoog …5 Kosten vaste kosten, overig

€ € € € €

100 3.002 31 128 3.161

€ € € € €

100

2

200 2.857 31 127 3.015

€ € € € €

200

300 2.579 31 106 2.716

€ € € € €

300

400 2.539 31 104 2.674 400

€ €

128 € 44 €

128 € 42 €

128 € 42 €

128 41

€

135 €

126 €

132 €

127

p.m. €

p.m. 307 €

p.m. 296 €

p.m. 302 €

296

Ga verder met onderstaande invulvelden voor het toevoegen van aanvullende wensen/eisen Programma van Eisen Frisse Scholen 6 Standaard Kwaliteitsadvies Frisse Scholen HEVO 7 van toepassing (incl. ENG) Energie Lucht Temperatuur Licht Geluid Kwaliteitsborging Kosten Frisse Scholen

A/B/C j € € € € € € € €

100

Exploitatiegericht bouwen Toepassing aluminium kozijnen (i.p.v. hout) Onderhoudsarme vloerafwerking (vinyl i.p.v. marmoleum) Onderhoudsarme wandafwerking (scanbehang met coating i.p.v. spuitwerk) Kosten exploitatiegericht bouwen

j/n j j j

100

Duurzaam bouwen Verhogen isolatiewaardes gebouw (vervalt bij ENG) Triple beglazing (i.p.v. HR++ glas) Groen gevel Groen dak Toeslag circulair bouwen: 0 = n.v.t., 1 = laag (o.a. groen beton), 2 = midden (o.a. deels hout), 3 = hoog (o.a. volledig hout) Kosten duurzaam bouwen

j/n j n n n 1

Verhogen kwaliteitsniveau Vergroten zichtlijnen binnen (meer transparantie binnenwanden/-openingen, van 12% naar 18%) Verplaatsbare paneelwanden (50 m² in totaal) Elektrisch (centraal) bedienbare zonwering (vervalt bij ENG) Kosten verhogen kwaliteitsniveau

j/n j n j

200

300

€ € € € € € € €

34 24 40 98

€ € € €

€ € € €

-

€ € € €

€

40 €

36 €

25 €

24

€

40 €

36 €

25 €

24

€ € € €

€ € € € € € € €

30 24 39 93

€ € € €

-

€ € € €

200

100

€ € € €

€ € € € € € € €

33 25 40 98

€ € € €

-

€ € € €

€ € € €

31 25 39 95 400

300 27 27

229 229 400

300

200 27 27

234 234 300

200

100 € € € €

252 252

400

265 265

-

400 27 27

€ € € €

27 27

1:

Voor prijsstijgingen zie http://bdb.nl/Indexcijfers/Kostenontw ikkelingen/default.aspx. Betreft de kosten voor het w ettelijk minimum bouw niveau, geldend op het peildatum. ENG betekent EnergieNeutraal Gebouw . Gebaseerd op NTA 8800. 4 : Kw aliteitskader Huisvesting PO w erkversie 2021, zoals uitgegeven door Stichting Ruimte voor Onderw ijs en Kinderopvang (Ruimte-OK). 5: Overige locatiegebonden kosten zoals gevelafscherming tegen fijnstof/geluid, hemelw aterberging, verdiept parkeren e.d. zijn niet voorzien en zeer locatieafhankelijk. 6: Het Programma van Eisen Frisse Scholen versie mei 2021 is verw erkt. 7 : Standaard kw aliteitsadvies HEVO, te vinden op onze w ebsite https://w w w .hevo.nl/diensten/naar-markt/onderw ijs/nieuw bouw -kw aliteitsadvies-voor-scholen. 2: 3:

De HEVO-kostenconfigurator is door ons met zorg samengesteld om een indicatie van stichtingskosten weer te geven, doch voor de juistheid en volledigheid (van het gebruik) daarvan kan niet worden ingestaan. HEVO aanvaardt op geen enkele wijze aansprakelijkheid voor gebruikmaking van de (via de website van HEVO opgevraagde) HEVO-kostenconfigurator. Voor nadere informatie over deze HEVO-kostenconfigurator, kunt u contact opnemen met Martijn van Gemert, martijn.gemert@hevo.nl of 06-10963715.

62

Nieuwbouwkosten HEVO VO 2023 NIEUWBOUW KOSTENCONFIGURATOR VOORTGEZET ONDERWIJS Kosten in stichtingsk osten incl. BTW / m² BVO Prijspeil 1 januari 2023, regio 's-Hertogenbosch Projectnaam: … UITGANGSPUNTEN Voortgezet Onderwijs: Uitgangspunt bouwlagen: Uitgangspunt brutovloeroppervlak (BVO) [m²]:

vmbo1

€ 2.200

€ 2.400

HA VO /V WO VM BO / H…

€ 2.600

€ 2.546

0%

€ 2.800

€ 282

€ 279

€ 215

€ 203

€ 198

€ € € € € € € € €

2.546 284 215 99 22 26 3.192 3.192

€ 3.000

€ 284

€ 2.349

€ 2.319

<-- invoervelden

RESUMÉ Kosten vaste kosten, basis Kosten vaste kosten, overig Kosten Frisse Scholen Kosten exploitatiegericht bouwen Kosten duurzaam bouwen Kosten verhogen kwaliteitsniveau Subtotaal: Prijsindicator, marktwerking en/of regiotoeslag (t.o.v. regio 's-Hertogenbosch) 2 TOTAALKOSTEN: Let op: dit is prijspeil 1 januari en zonder reserveringen voor prijsstijgingen

VM BO 1

havo/vwo

vmbo/ havo/vwo

3 8.000

3 13.000

2 5.000

€ 99

€ 97

€ € € € € € € € €

2.349 282 203 99 19 26 2.978 2.978

€ € € € € € € € €

2.319 279 198 97 18 26 2.937 2.937

€ 3.200

€ 99

€ 3.400

€ 22 € 26€ -

€ 19€ 26€ -

€ 18€ 26€ -

INVULVELDEN (in grijs)

Vaste kosten, basis Kosten onderwijsgebouw conform wettelijk minimum 3 Marsh eisen Aanvullende kosten ENG school (BENG-2 = 0)4 Kwaliteitskader Huisvesting5 van toepassing (excl. additionele zaken) Kosten vaste kosten, basis

j j n

€ € € € €

vmbo 2.418 31 97 2.546

€ € € € €

havo/vwo 2.227 31 91 2.349

€ € € € €

vmbo/ havo/vwo 2.196 31 92 2.319

vmbo/ vmbo havo/vwo havo/vwo € 126 € 126 € 126 € 41 € 40 € 40

Vaste kosten, overig Herindeelbaar gebouw (beperking dragende binnenwanden) Werkplekken in verkeersruimtes Toeslag ambitieniveau voor esthetische kwaliteit: 0 = sober, 1 = laag, 2 = midden, 3 = hoog …6 Kosten vaste kosten, overig

2

€

117 €

116 €

113

p.m. €

p.m. 284 €

p.m. 282 €

279

Ga verder met onderstaande invulvelden voor het toevoegen van aanvullende wensen/eisen Programma van Eisen Frisse Scholen 7 Standaard Kwaliteitsadvies Frisse Scholen HEVO 8 van toepassing (incl. ENG) Energie Lucht Temperatuur Licht Geluid Kwaliteitsborging Kosten Frisse Scholen

A/B/C vmbo j € 215 € € € € € € € 215

Exploitatiegericht bouwen Toepassing aluminium kozijnen (i.p.v. hout) Onderhoudsarme vloerafwerking (i.p.v. marmoleum) Onderhoudsarme wandafwerking (scanbehang met coating i.p.v. spuitwerk) Kosten exploitatiegericht bouwen

j/n j j j

Duurzaam bouwen Verhogen isolatiewaardes gebouw (vervalt bij ENG) Triple beglazing (i.p.v. HR++ glas) Groen gevel Groen dak Toeslag circulair bouwen: 0 = n.v.t., 1 = laag (o.a. groen beton), 2 = midden (o.a. deels hout), 3 = hoog (o.a. volledig hout) Kosten duurzaam bouwen

j/n j n n n 1

Verhogen kwaliteitsniveau Vergroten zichtlijnen binnen (meer transparantie binnenwanden/-openingen, van 12% naar 18%) Verplaatsbare paneelwanden (50 m² in totaal) Elektrisch (centraal) bedienbare zonwering (vervalt bij ENG) Kosten verhogen kwaliteitsniveau

j/n j n j

havo/vwo € 203 € € € € € € € 203

vmbo/ havo/vwo € 198 € € € € € € € 198

37 25 37 99

€ € € €

havo/vwo 36 26 37 99

€ € € €

vmbo/ havo/vwo 34 26 37 97

€ € € €

-

€ € € €

havo/vwo -

€ € € €

vmbo/ havo/vwo -

€

22 €

19 €

18

€

22 €

19 €

18

vmbo € € € €

vmbo

€ € € €

vmbo/ vmbo havo/vwo havo/vwo 26 € 26 € 26 € € € € 26 € 26 € 26

1:

Het type vmbo-onderw ijs is zeer bepalend voor de doorrekening; in dit model is een gemiddeld uitgangspunt gehanteerd. Meerkosten voor bijvoorbeeld hefbrug of grotere hoogte zijn niet voorzien. Voor prijsstijgingen zie http://bdb.nl/Indexcijfers/Kostenontw ikkelingen/default.aspx. Betreft de kosten voor het w ettelijk minimum bouw niveau, geldend op het peildatum. 4: ENG betekent EnergieNeutraal Gebouw . Gebaseerd op NTA 8800. 5 : Kw aliteitskader Huisvesting VO w erkversie 2021, zoals uitgegeven door Stichting Ruimte voor Onderw ijs en Kinderopvang (Ruimte-OK). 6: Overige locatiegebonden kosten zoals gevelafscherming tegen fijnstof/geluid, hemelw aterberging, verdiept parkeren e.d. zijn niet voorzien en zeer locatieafhankelijk. 7: Het Programma van Eisen Frisse Scholen versie mei 2021 is verw erkt. 8 : Standaard kw aliteitsadvies HEVO, te vinden op onze w ebsite https://w w w .hevo.nl/diensten/naar-markt/onderw ijs/nieuw bouw -kw aliteitsadvies-voor-scholen. 2: 3:

De HEVO-kostenconfigurator is door ons met zorg samengesteld om een indicatie van stichtingskosten weer te geven, doch voor de juistheid en volledigheid (van het gebruik) daarvan kan niet worden ingestaan. HEVO aanvaardt op geen enkele wijze aansprakelijkheid voor gebruikmaking van de (via de website van HEVO opgevraagde) HEVO-kostenconfigurator. Voor nadere informatie over deze HEVO-kostenconfigurator, kunt u contact opnemen met Martijn van Gemert, martijn.gemert@hevo.nl of 06-10963715.

63

Bijlage 6: IBO-rapport in schema

64

Bijlage 6: Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) Bent u eigenaar van maatschappelijk vastgoed? Of houdt u zich bezig met het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed? Zoals scholen, overheidsgebouwen, zorginstellingen of rijksmonumenten? De nieuwe Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) komt eigenaren van bestaand maatschappelijk vastgoed tegemoet in de kosten om te verduurzamen. Hoogte subsidie en looptijd Startdatum: maandag 3 oktober 2022 09:00 (CET) Einddatum: zondag 31 december 2023 17:00 (CET) Hoogte subsidie (bij voldoen aan voorwaarden): maximaal € 2,5 miljoen subsidie per aanvraag Totaal budget: € 150.000.000 Tot de doelgroep van DUMAVA behoort vastgoed dat in Nederland staat en eigendom is van een maatschappelijke instelling, waaronder Onderwijs, zoals gebouwen van een basisschool, middelbare school, universiteit, mbo- of hbo-instelling. Subsidie kan verkregen worden voor energieadvies, een energielabel en verduurzamingsmaatregelen. Voor verdere voorwaarden, de te volgen procedure en andere relevante informatie: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/dumava

65

Bijlage 7: Verslagen interviews met schoolbesturen 7.1. Stichting Varietas Aanwezig: Berthold van Leeuwen, Henk Veldhuis (Varietas), Kirsten Postma, Gijs Visser (gemeente Twenterand) Datum: 22 april 2021 Varietas heeft vier scholen in de gemeente Twenterand: De Schakel in Vroomshoop, De Blokstoeke in Westerhaar en De Weemewereld en Trotz in Vriezenveen. • De Schakel blijft rond de 95 leerlingen zitten in de komende periode. • De Weemewereld schommelt rond de 110. Klopt met de verwachtingen. • De Blokstoeke schommelt rond de 90. Klopt met de verwachtingen • Trotz zit rond de 95. Leerlingenprognoses De prognoses komen overeen met het beeld dat Varietas heeft. Gemiddeld zitten er rond de 100 leerlingen op elke school. De Weemewereld zou in potentie wat groter kunnen zijn volgens Varietas. De andere scholen zitten redelijk op het verwachte niveau. De opheffingsnorm ligt op ongeveer 88, die komt dus niet in zicht voor de diverse scholen van Varietas. Bij de Weemewereld is het goed te doen met de ruimte. Er zit ook een kinderopvang in de brede school die ook gebruikmaakt van de gemeenschappelijke ruimtes. Trotz en Schakel zijn twee oude gebouwen waar eigenlijk wat mee zou moeten gebeuren. Ook bij Trotz gaat Varietas een kinderopvang beginnen, waarbij het contract wordt overgenomen. De Blokstoeke wil het liefst meer een mengelmoes van de populatie krijgen en dat lijkt ook te lukken.

Trotz en De Schakel zijn stabiele kleine scholen met een eigen doelgroep. Bij de Weemewereld is het de laatste tijd rustiger, er was een periode van onrust die samenhing met een directeurswissel. Onderhoud en renovatie De Weemewereld en De Blokstoeke zitten in de brede scholen. Dat zijn nog vrij nieuwe gebouwen waar nog weinig hoeft te gebeuren. Het MJOP van Varietas is van eind vorig jaar en loopt tot 2030. Het gebouw van de Weemewereld is eigendom van Mijande Wonen, zij zijn ook verantwoordelijk voor het totale onderhoud. In 2029 staat er een investering van circa 130.000 op het programma voor onder meer de beveiliging, dakbedekking en vloerbedekking. Het gebouw stamt uit 2011, dus tegen die tijd is het ongeveer 20 jaar oud, waardoor de eerste grootschalige investeringen nodig kunnen zijn. Op de korte termijn is er weinig aan de hand. Op basis van afspraken die tijdens de bouw zijn gemaakt doteert Varietas jaarlijks via een omweg een bedrag aan Mijande. Dit gaat via de gemeente naar hen toe. Dit is ongeveer 16.000 euro per jaar. Het initiatief voor echt grote ingrepen ligt bij Mijande. De Blokstoeke zit in een nog nieuwer gebouw, de brede school in Westerhaar. Er zijn nog geen ingrijpende kosten volgens het MJOP. Vanaf de nieuwbouw zijn er echter problemen met het klimaatbeheersingssysteem.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Twenterand&id=66ccba27-4749-4301-8d04-3266885eafd8