CConstaterende datTwenterand
Koppel je AI →
Document · PDF

Integraal Huisvestingsplan Scholen gemeente Twenterand 2023-2039 (OUD).pdf

Raadsvergadering 30 mei 2023, gemeente TwenterandBij agendapunt: Vaststellen Integraal Huisvestingsplan Scholen gemeente Twenterand 2023-203930.210 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Gemeente Twenterand (2023-2039)

Opsteller: Henkjan Kok – Retrain, bureau voor organisatieontwikkeling April 2023

1

Managementsamenvatting Inleiding Voor u ligt het Integraal Huisvestingsplan (hierna: IHP) van de gemeente Twenterand voor de komende zestien jaar. Het vorige IHP dateerde van 2011 en was daarom nodig aan een actualisatie en herziening toe, ook vanwege de stelselwijziging in onderwijshuisvesting in 2015. In de periode tussen 2011 en nu is er in elk dorp een brede school gerealiseerd, met meerdere basisscholen, een kinderopvang en soms ook andere organisaties onder één dak. Hierdoor ligt grofweg de helft van het onderwijsvastgoed in de gemeente er goed bij. Er komen de nodige keuzes op schoolbesturen en gemeente af. Hoe om te gaan met de toekomst in kwaliteit en leerlingenprognoses en beperkte middelen, klimaatverandering, de energietransitie, verduurzaming en de uitdagingen van passend dan wel inclusief onderwijs? Schoolbesturen die zich op dit terrein proactief opstellen verdienen hiervoor alle lof. Deze en andere vraagstukken – zoals een wettelijke plicht die aanstaande is - zijn de redenen dat er is gekozen voor een actualisatie van het IHP. Strategie Kinderopvang en onderwijs staan momenteel al onder druk door personeelstekorten, waardoor het moeilijker is om de bezetting en de roosters rond te krijgen. Klassen worden soms zelfs naar huis gestuurd. De leerlingenprognoses laten een dalende trend zien.

Dit betekent op middellange termijn dat de leegstand in de bestaande schoolgebouwen zal groeien. Op de korte termijn zijn er echter scholen met ruimtegebrek, door groeiende leerlingenaantallen of het verkleinen van klassen, onder meer gefinancierd uit de NPO-gelden. Dit zal echter van tijdelijke aard zijn. In dit IHP is in beeld gebracht hoe de huidige staat van de gebouwen is (in deel 2). Grofweg de helft van de schoolgebouwen in Twenterand heeft binnen 10 jaar grootschalig onderhoud, renovatie en/of nieuwbouw nodig. Hierbij moet er ook worden gekeken naar de toekomstige inrichting van het onderwijs zelf: zijn de schoolgebouwen voldoende toegerust op inclusief onderwijs. Er komt bovendien een grote duurzaamheidsopgave aan, waar nog de nodige lokale inspanningen voor moeten worden verricht. De kinderopvang wordt vanaf 2025 (vrijwel) gratis vanwege nieuwe wetgeving rond de kinderopvangtoeslag. Dit klinkt gunstig, maar is het niet altijd voor de groep meest kwetsbare ouders. De vraag naar kinderopvang zal door deze ontwikkeling naar verwachting stijgen, wat dan ook gaat gelden voor de eigen bijdrage die ouders nog moeten betalen. Betrokkenen willen er zijn voor de ontwikkeling van kinderen en zich daarin niet teveel laten beperken vanwege een gebrek aan (geschikte) ruimte.

De bredere vraag is: wat is het toekomstperspectief van het onderwijs in Twenterand? Zijn er niet teveel basisscholen? Hoe levensvatbaar zijn twee middelbare scholen op de lange termijn, die nu al merken dat de leerlingaantallen teruglopen? u is het echter een goed moment om met deze discussie te starten, met het voorliggende IHP als basis. Daar komt bij dat op de in december 2022 gehouden miniconferentie met onderwijs en kinderopvang in de gemeente Twenterand breed is uitgesproken dat er een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt gevoeld door zowel gemeente, (basis)onderwijs en kinderopvang – maar ook voorliggende organisaties als welzijnsen maatschappelijk werk – om de zorg voor kinderen zo goed en zo vroeg mogelijk op te pakken. Hiervoor is een bredere blik nodig op onderwijs en onderwijsvastgoed dan alleen normvergoedingen en vierkante meters. Dit IHP doet hiervoor een voorzet, maar de nadere invulling moet nadrukkelijk in de komende periode – en gezamenlijk – tot stand komen. De gemeente is niet primair aan zet als het gaat om bijvoorbeeld de vraag of een school in stand gehouden moet of kan worden, noch bij verkenningen van bijvoorbeeld fusies of samensmeltingen van scholen in gemeente, dorp of wijk. Dit zijn de schoolbesturen.

In het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) beseft men dit en is afgesproken dat men elkaar zal opzoeken om te verkennen om te komen tot een toekomstplan ("scholenplan") voor de gemeente Twenterand. De gemeente is verplicht om rekening te houden met iedere levensbeschouwing en dient er ook voor te zorgen dat er genoeg openbaar onderwijs wordt aangeboden in de gemeente (artikel 23 van de Grondwet over vrijheid van onderwijs). De gemeente streeft naar het behoud van in elk geval de 2

openbare denominaties. Omdat de gemeente wel primair aan zet is bij vraagstukken op het gebied van levensduurverlengende renovatie dan wel vervangende nieuwbouw vanwege de in de Wet op het primair onderwijs (Wpo) vastgelegde zorgplicht, zal de gemeente dergelijke initiatieven zoveel mogelijk faciliteren en waar nodig stimuleren. IHP en verordening De huidige verordening onderwijshuisvesting van de gemeente stamt uit 2015. Deze zal in de komende periode worden geactualiseerd en herzien, en daar waar mogelijk aansluiten op de uitgangspunten van het IHP. Aanvullend zullen er ook onderliggende beleidsregels worden opgesteld die deels een nadere uitwerking zijn van de punten uit de verordening en deels een uitwerking zijn van medehuur en – gebruik in de schoolgebouwen. Hoewel de verordening de basis is, is het niet het eindstation. We zien dit IHP nu vooral als een vertrekpunt om de komende jaren te werken aan eerdergenoemde vraagstukken en daarmee maken we het een dynamisch document. Het IHP is een sturings- en planningsdocument, maar is nadrukkelijk niet in beton gegoten. Dit geeft beleidsruimte om bij redenen van urgentie en noodzaak van het planningsdocument af te wijken. Mede hierom zal het IHP elke vier jaar tegen het licht worden gehouden, worden besproken met zowel onderwijs als raad en waar nodig bijgesteld worden.

Daarnaast is ook het sociaal beleid van de gemeente (de integrale beleidsnota sociaal domein, IBN) van toepassing. Gemeente, kinderopvang en schoolbesturen zijn samen verantwoordelijk voor het samen oppakken en laten versterken van het onderwijs middels het IHP én de IBN. Doelen, ambities en middelen (huisvesting) komen dan bij elkaar in de ontwikkeling van ons onderwijsbeleid. De gemeente staat uiteraard open voor initiatieven van een of meerdere schoolbesturen en kinderopvangorganisaties per dorp om voorstellen te ontwikkelen op het gebied van onderwijshuisvesting zoals verregaande samenwerking, gezamenlijk gebruik van ruimtes en uiteraard ook onderwijsinhoudelijke samenwerking Tot slot: het thema van de miniconferentie van 21 december was It takes a village to raise a child. Dit geldt ten dele ook voor het uitvoeren van gezamenlijk beleid: We are in this together.

Vastgesteld in de raadsvergadering van: 30 mei 2023

3

Inhoudsopgave Deel 1 – Uitgangspunten en landelijke ontwikkelingen 1.1. Aanleiding 1.2. Situatieschets 1.3. De gemeentelijke zorgplicht 1.4. Pluriform aanbod 1.5. De landelijke ontwikkelingen 1.6. “It takes a village to raise a child” 1.7. Inclusief onderwijs

8 9 10 10 11 11 12

Deel 2 – De accommodaties in beeld 2.1. Wat is de huidige situatie op het gebied van onderwijshuisvesting in Twenterand? 2.2. Uitkomst eindrapport HEVO 2.2.1. De overall scores 2.2.2. De scores per deelaspect 2.2.3. De Leerlingenprognose 2.2.4. Verhouding beschikbare ruimte en ruimtebehoefte 2.2.4.1. Beschikbare ruimte versus ruimtebehoefte 2.2.4.2. NPO-gelden 2.3. Conclusies

16 16 17 18 19 21 21 22 23

Deel 3 – Uitwerking 3.1. Duurzaamheid 3.2. Stappenplan aanpak schoolgebouwen 3.3. Uitgangspunten bij de keuze voor duurzaamheidsmaatregelen 3.4. Voorbeeld van duurzaamheidsmaatregelen 3.5. Tussentijds opwaarderen gebouwen 3.6. Inzage in financiële consequenties van bepaalde keuzes

28 29 30 30 31 31

Deel 4 – Uitvoering 4.1. Aanpak in dit IHP 4.2. De aanpak van de schoolgebouwen is onderverdeeld in vier fases 4.2.1. Uitvoeringsagenda 4.2.2. De status van de uitvoeringsagenda 4.2.3. Levensduur verlengende renovatie/Passende jas 4.3. Financiële kaders 4.3.1. Duurzaamheidsinvesteringen 4.3.2. Gezamenlijke investering 4.3.3. Bespaarde middelen inzetten voor nieuwbouw 4.3.4. Investering per gebouw 4.3.5. PO investeren in gebouw 4.3.6. VO investeren in gebouw 4.3.7. Subsidies en ondersteuningsprogramma’s 4.4. IHP in relatie tot het coalitieakkoord

36 36 37 38 38 38 38 39 39 39 39 40 40 41

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Landelijke Ontwikkelingen Prognoses BO, VO en SBO van Pronexus Rapport HEVO Beslisbomen verduurzaming scholen Kosten Configuratoren PO en VO Schema IBO Subsidieregeling ‘Maatwerk’ Verslagen interviews met schoolbesturen Verslagen interviews kinderopvang

4

Voorwoord Voor u ligt het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Twenterand 2023 – 2039 (verder te noemen als IHP). Dit IHP is een strategisch meerjarig huisvestingsplan Het plan schetst een ontwikkelperspectief voor lokale onderwijshuisvesting voor de lange termijn. Hoe stemmen we toekomstige behoeften en bestaande voorzieningen de komende 16 jaar zo goed, zo duurzaam en zo efficiënt mogelijk op elkaar af? Dat is de centrale vraag in dit IHP. Dit IHP is het begin om verder met de schoolbesturen hierover in overleg te gaan met elkaar. Vervolgens zal iedere 4 jaar het IHP na evaluatie worden geactualiseerd en waar nodig worden aangevuld, om de volgende periode concreet invulling te geven aan de openstaande beleidsrijke thema's . De Verordening Huisvesting Onderwijs Twenterand als fundament van dit IHP Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht en verantwoordelijkheid voor de huisvesting van primair, voortgezet en speciaal onderwijs. Daaronder vallen onder meer nieuwbouw en uitbreidingen. Renovatie is wettelijk niet goed geregeld. Gemeenten ontvangen hiervoor geld via het gemeentefonds. Door middel van een gemeentelijke verordening Huisvesting Onderwijs verdelen zij dit geld. Deze verordening zal na vaststelling van het IHP worden geactualiseerd uiterlijk eind 2023. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en ontvangen hiervoor geld van het Rijk.

Voor verduurzaming en luchtkwaliteit zijn voor de schoolbesturen diverse fondsen beschikbaar. In het IHP staan verwachtingen rondom groei, krimp, onderwijsconcepten, samenwerking met partners (bijvoorbeeld kinderopvang) en wordt ingespeeld op de noodzaak om te verduurzamen. Per project zullen door de gemeenteraad aparte keuzes gemaakt moeten worden waarbij onderscheid gemaakt zal worden tussen de wettelijke taken vanuit de zorgplicht (Verordening) en overige ambities zoals de samenwerking met kinderopvang, verduurzaming en de samenwerking met andere maatschappelijke partners. Dit IHP is opgesteld vanuit een gezamenlijke toekomstvisie De betrokken partners die deze visie formuleerden zijn: de gemeente Twenterand, de lokale schoolbesturen van het basis- en het voorgezet onderwijs en partners vanuit de kinderopvang. Organisaties zoals HEVO (adviesbureau voor duurzame huisvesting) en Retrain (bureau voor organisatieontwikkeling) hielpen de betrokken partners bij de totstandkoming van dit IHP. Dit IHP bestaat uit twee delen Het eerste deel (hoofdstuk 1 en 2) gaat over de uitgangspunten voor dit IHP. Na een beschrijving van onder andere het doel, de beleidsambitie en de kaders voor dit plan, sluit dit deel af met de conclusies voor de accommodaties in onze gemeente.

In het tweede deel (hoofdstuk 3 en 4) volgt de uitwerking van de uitgangspunten uit deel 1 en de aanpak van de schoolgebouwen voor de komende jaren.

Henkjan Kok – Retrain

5

DEEL 1

UITGANGSPUNTEN EN LANDELIJKE ONTWIKKELINGEN

6

1.1. Aanleiding 7

De gemeente Twenterand heeft in samenspraak met de werkgroep Onderwijshuisvesting (waarin alle schoolbesturen vertegenwoordigd zijn), en in afstemming met het OOGO, opdracht gegeven tot het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). In het bestuursakkoord dat in 2018 is gesloten tussen de Vereniging Nederlandse Gemeenten en de brancheorganisaties van het onderwijs (PO- en VO-Raad), is afgesproken dat alle gemeenten een dergelijk plan gaan opstellen en in tegenstelling tot hetgeen gebruikelijk was (looptijd 4 jaar), zal het nieuwe IHP een looptijd omvatten van 16 jaar. Vervolgens zal iedere 4 jaar het IHP worden geactualiseerd en worden aangevuld met een nieuwe periode van 4 jaar. Samengevat geeft het huisvestingsvoorstel het volgende weer: •

• • •

Gemeente en schoolbesturen stellen gezamenlijk een meerjarig Integraal Huisvestingsplan (IHP) op, waarover Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) gevoerd wordt en dat in de plaats komt van de bestaande jaarcyclus. Daarmee krijgt het IHP een wettelijke status. Renovatie wordt als voorziening in de wet opgenomen. Schoolbesturen stellen verplicht een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) op waarin onderhoudswerkzaamheden en te besteden middelen zijn aangegeven. Het investeringsverbod als beschreven in de Wet op het Primair Onderwijs (Wpo) wordt aangepast en versoepeld.

Naar verwachting zullen deze afspraken in 2024 een wettelijke status krijgen. Voor de goede orde merken wij op dat ook vraagstukken als duurzaamheid, (groene) schoolpleinen, klimaatadaptatie en planologie een rol spelen in dit vraagstuk. In tegenstelling tot wat voor kort gebruikelijk was, is het IHP een beleidsrijk document, waarin de visies van de schoolbesturen en de gemeente voor die 16-jarige periode samenkomen in één breed gedragen totaalvisie als het gaat om de gemeentelijke zorgplicht voor de huisvesting van het onderwijs. Maar de laatste jaren zien we ook dat onderwijs en kinderopvang/peuterspeelzaalwerk/buitenschoolse opvang (in deze notitie samen ‘kinderopvang’ genoemd) elkaar steeds beter weten te vinden vanuit hun verantwoordelijkheid om samen te zorgen voor een ononderbroken ontwikkeling van alle kinderen van 0 tot 18 jaar. Gemeenten dragen verantwoordelijkheid voor jeugd en gezin en dat maakt dat professionals van verschillende disciplines vanuit het besef dat ze elkaar nodig hebben, steeds nauwer samenwerken vanuit de basisgedachte: “Het kind centraal”. De gemeente, de scholen en de kinderopvang willen graag dat kinderen opgroeien in een veilige en gezonde omgeving, zodat zij zich goed kunnen voorbereiden op de toekomst, zich breed ontwikkelen en actieve deelnemers aan de samenleving worden.

Het onderwijs is de plaats waar ruimte is voor de brede ontwikkeling van elk kind. Het bieden van doorgaande leer- en ontwikkelingslijnen voor 0 tot 18-jarigen, de versterking van de relatie tussen onderwijs en (jeugd-)zorg en de verbinding tussen onderwijs, sport en cultuur zijn hierin de belangrijkste beleidslijnen die hierin worden gehanteerd. De noodzaak voor een nieuw IHP komt niet alleen voort uit de (komende) wetswijziging, maar eveneens omdat het oude IHP verouderd is (dit stamt uit 2011), de aanvragen voor een voorziening in de huisvesting van scholen dienen, naast die uit de Verordening Onderwijshuisvesting (2015), getoetst te kunnen worden aan een helder en actueel kader (inclusief demografische ontwikkelingen).

8

Ook binnen de kinderopvang is er een marktontwikkeling en speelt er een accommodatievraagstuk (deels gekoppeld aan onderwijshuisvesting) wat de gemeente zoveel mogelijk integraal wil meewegen. Niet in het minst omdat de gemeente financieel in zwaar weer zit in de afgelopen en komende tijd, en er vanwege deze financiële situatie geen investeringsmiddelen op voorhand gereserveerd zijn. Dit vraagt een scherpe weging tussen het voldoen aan de wettelijke zorgplicht, het vertalen van de ontwikkelingen en de betaalbaarheid, en daarmee ook aan het transparant maken van de wederzijdse verwachtingen. Twenterand heeft een bestand aan schoolgebouwen dat deels verouderd is, deels van recentere datum. Bij een flink aantal scholen is de komende vijf tot tien jaar de vraag relevant of er levensduur verlengende renovatie of nieuwbouw noodzakelijk is om te komen tot een kwaliteit die past bij de onderwijskundige en technische eisen van nu. Hoewel kostbaar en zeker niet in enkele jaren oplosbaar, moeten de gemeente, het onderwijs en de kinderopvang samen aan de slag om vanuit die gezamenlijke visie te werken aan de optimalisering van de onderwijshuisvesting, in het belang van de kinderen! 1.2. Situatieschets In de gemeente Twenterand zijn in totaal 20 reguliere basisscholen, 1 basisschool voor speciaal onderwijs en 2 scholen voor voortgezet onderwijs gevestigd.

Deze scholen vallen in totaal onder 8 schoolbesturen, die in grootte variëren van een bestuur met 11 scholen tot enkele besturen die 1 school onder hun hoede hebben. Grofweg kan de situatie op het gebied van onderwijshuisvesting als volgt worden gekenschetst: de helft van de schoolgebouwen is maximaal 10 jaar oud, en voldoet aan de huidige regels en normen op het gebied van energieverbruik, CO2-uitstoot en ventilatie. Bij een mogelijke aanscherping in de nabije toekomst waarschijnlijk niet meer. De andere helft van de schoolgebouwen is grofweg 40-50 jaar oud, met 1 uitschieter: één schoolgebouw stamt uit 1930. Bij deze gebouwen is de vraag op middellange termijn relevant - bij het meer voldoen aan de eisen - of er wordt gekozen voor vervangende nieuwbouw of een levensduur verlengende renovatie, zodat het betreffende gebouw weer enkele decennia mee kan. Er zijn in totaal 4 onderwijsverzamelgebouwen (brede scholen), een per dorp (Vriezenveen, Vroomshoop, Westerhaar en Den Ham), waarin naast één of meerdere scholen andere partijen gevestigd zijn, zoals een kinderopvangorganisatie en/of een bibliotheek. Daarnaast zijn er enkele scholen waarbij een kinderopvangorganisatie medehuurder is. Uit de meest recente leerlingenprognoses van Pronexus (2022) blijkt dat de scholen in de regel voor een lichte daling van de leerlingenaantallen op de middellange termijn staan.

Geen enkele school komt in de buurt van de opheffingsnorm1. Er zijn scholen met leegstand, maar er is vooralsnog geen behoefte om op korte termijn ruimte terug te geven. Mede vanwege de NPO-gelden die na de zomervakantie 2021 beschikbaar zijn gekomen.

1

Het Rijk stelt een minimum aan het aantal leerlingen op een school. Dit heet de opheffingsnorm. Scholen met een leerlingenaantal dat 3 jaar op rij onder de opheffingsnorm valt, verliezen hun inkomsten. Dat betekent bijna altijd dat de school moet sluiten. De opheffingsnormen voor het basisonderwijs zijn niet voor alle scholen hetzelfde. Dit is afhankelijk van de zogenaamde leerlingdichtheid in een gemeente. In dichtbevolkte gebieden kan voor een basisschool met ruim 200 leerlingen al sluiting dreigen. Terwijl voor een school in een zeer dunbevolkte gemeente de minimale norm van 23 leerlingen geldt. Zie Staatscourant 2017, 60549 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)

9

1.3. De gemeentelijke zorgplicht De gemeente Twenterand heeft de zorgplicht voor de huisvesting voor alle leerlingen in de gemeente. Deze zorgplicht is verankerd in de “Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Twenterand”. Vastgesteld in 2015 (hierna verordening). De financiële vertaling daarvan werd zichtbaar in het jaarlijks vast te stellen bekostigingsplafond. Deze verordening is echter ook aan vervanging toe, omdat deze nog dateert van voor de stelselwijziging. Dit zal naar verwachting na vaststelling van het IHP, zijn beslag krijgen. In het overgrote deel van de gemeenten wordt dit jaarlijks uitgewerkt in het Huisvestingsprogramma dat jaarlijks door de gemeenteraad wordt vastgesteld. In Twenterand wordt een huisvestingsaanvraag apart in behandeling genomen waarbij uiteindelijk via het college aan de raad wordt gevraagd om de benodigde middelen beschikbaar te stellen. De huidige verordening heeft een operationeel karakter en omvat procedurele regels over de normen op basis waarvan schoolbesturen in aanmerking komen voor een huisvestingsvoorziening. Daarnaast worden rollen en verantwoordelijkheden en de aard van de voor bekostiging in aanmerking komende voorzieningen beschreven.

Kortgezegd: een schoolbestuur dient onderbouwd een aanvraag in voor een voorziening en de gemeente toetst die aanvraag aan relevante wet- en regelgeving, uiteraard in relatie tot de zorgplicht. De gemeente gaat vervolgens al dan niet over tot toekenning van de aanvraag en neemt de uit de eventuele toekenning voortvloeiende kapitaallasten op in de gemeentelijke jaarbegrotingen. Als kader voor de besluitvorming geldt de geldende Verordening Huisvesting Onderwijs en het IHP. De zorgplicht is verankerd in de Wet op het Primair Onderwijs (hierna: Wpo), de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en de Wet op de Expertisecentra (hierna: WEC). De gemeente heeft een zorg voor (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding, eerste inrichting en leerpakketten, herstel van constructiefouten en herstel en vervanging bij schade door bijzondere omstandigheden (bijvoorbeeld vandalisme of schade door weersomstandigheden). De schoolbesturen gaan over de inhoud van het onderwijs. Op het gebied van onderwijshuisvesting zijn de besturen verantwoordelijk voor onderhoud, aanpassingen, exploitatie en beheer. Daarnaast heeft de gemeente een rol in het in stand houden van het openbaar onderwijs. Beleidsregels medehuur en -gebruik Naast de verordening heeft de gemeente een sterk verouderde notitie medehuur en -gebruik, die nauw samenhangt met deze verordening.

Gelijktijdig met het aanpassen van de verordening in 2023 zullen er ook aanvullende beleidsregels voor medehuur en –gebruik van ruimtes in onderwijsgebouwen worden opgesteld en worden vastgesteld. 1.4. Pluriformiteit in aanbod De denominatie zegt iets over de levensbeschouwing of religieuze overtuiging waarop het onderwijs binnen die school (mede) is gebaseerd. Zo zijn er rooms-katholieke, protestants-christelijke en joodse scholen, maar ook openbare scholen die voor alle leerlingen toegankelijk zijn, ongeacht welke levensbeschouwelijke of religieuze achtergrond zij hebben. Binnen het begrip 'denominatie' kunnen scholen daarnaast van elkaar verschillen door de visie over onderwijs en opvoeding waaraan een school zich verbindt (bijvoorbeeld montessori-en jenaplanscholen). De gemeente streeft naar het behoud van zoveel mogelijk verschillende denominaties (in elk geval de openbare denominaties). Bij de aanpak van de scholen zal hier rekening mee moeten worden gehouden.

10

1.5. De landelijke ontwikkelingen (zie ook bijlage 1) In het verleden was het klassikale onderwijs met een uniforme aanpak gebruikelijk. Ten opzichte van het daarvoor gebruikelijke hoofdelijke (individuele) onderwijs, was dat een grote stap vooruit. En het sloot ook prima aan bij de eisen van de maatschappij van dat moment. Er was veel uniformiteit nodig voor het werk in de fabrieken. Montessori2 (1870-Italië), stelde het individuele kind meer centraal. Er werd steeds meer gezocht naar gelijke kansen voor alle leerlingen. En voor gelijke kansen, moet het onderwijs juist ongelijk zijn. Leerlingen zijn immers erg verschillend. De inbreng van de overheid in het onderwijsleerproces werd ook steeds groter. Aan het begin waren het vooral veranderingen in de structuur van de school. Een voorbeeld daarvan is de totstandkoming van het speciaal onderwijs en van de basisschool. Sinds het einde van de twintigste eeuw zijn het meer inhoudelijke en didactische invloeden. De politiek let ook scherp op de onderwijskwaliteit en de aandacht voor burgerschap, achterblijvers en getalenteerde kinderen. Scholen blijven veranderen, omdat ze midden in de samenleving staan. Onderwijsveranderingen zijn direct gelinkt aan ontwikkelingen in de maatschappij, de cultuur en de wetenschap.

Onderwijsontwikkeling omvat het blijvend werken aan kwaliteitsverbetering en het doorvoeren van kleine of grote wijzigingen. Soms stuurt de overheid deze veranderingen aan, maar de school zelf kan ook het initiatief nemen. De nieuwe beweging in onderwijstoezicht is dat de scholen meer aangesproken worden op hun eigen visie en op het congruent doordenken van die visie naar hun schoolontwikkeling. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de belangrijkste landelijke ontwikkelingen die van invloed zijn (geweest) op het onderwijs zoals dat op dit moment vorm heeft gekregen. 1.6 ‘It takes a village to raise a child’ Deze uitspraak uit de Afrikaanse cultuur betekent dat iedereen in het dorp zijn verantwoordelijkheid, oftewel leiderschap, neemt over de kinderen die er rondlopen. Een kind opvoeden tot een gezond en gelukkig wezen hangt af van een gehele gemeenschap, van hoe een gehele samenleving functioneert. Hillary Clinton verwees in haar beroemd geworden toespraak naar een Afrikaans gezegde: “It takes a village to raise a child”, waarbij ze opmerkte dat wij weliswaar meestal niet in een traditioneel dorpsverband leven, maar dat wij de kinderen niet alléén kunnen opvoeden: de gemeenschap waarin wij leven en onze kinderen opvoeden is nog steeds van belang. Ook in Nederland is het opvoeden een eenzamere aangelegenheid geworden.

Door toch de grotere geografische afstand tussen familieleden, maar ook door andere ontwikkelingen zoals individualisering en pluralisering: mensen kiezen vaker hun eigen leefstijl en sluiten daarbij minder makkelijk aan bij hun buren en familie dan voorheen. Ook worden families kleiner: de kunst van het opvoeden kun je minder makkelijk “afkijken” van je broers en zussen, nichten en neven. Daarnaast zijn de eisen die de samenleving aan ouders en opvoeding stellen hoger en ingewikkelder. We zien dat de ouders in de gemeente Twenterand hierop geen uitzondering vormen. Gelukkig zien we dat het onderwijs daarbij steeds vaker de voorschoolse collega’s opzoekt om gezamenlijk op te trekken bij het ondersteunen van individuele kinderen en de gezinnen. Maar dat is niet genoeg, samenwerking met maatschappelijk werk, jeugdzorg en vrijwilligers uit de sport en de cultuur levert een belangrijke meerwaarde op die verder verzilverd kan worden. De mini-conferentie van 21 december 2022 heeft daartoe een flinke aanzet gegeven. Professionals kunnen door samenwerking het positieve verschil maken als het gaat om het versterken van de ontwikkelkansen van kinderen. De bereidheid is aanwezig om hierin vervolgstappen te zetten. Van de gemeente wordt als regievoerder op verschillende terreinen verwacht dat men initiatieven tot intensievere samenwerking tussen de verschillende partijen (bijvoorbeeld 2

Volgens de visie van Montessori is een kind vanuit zichzelf gemotiveerd om zich te ontwikkelen en te leren. Dit uit zich in een spontane belangstelling, die per kind verschilt. Bovendien verandert deze belangstelling in de loop van de tijd.

11

kinderopvang, onderwijs en maatschappelijk werk) positief ondersteunt. De eerste plannen worden uitgewerkt. Versterking van de doorgaande lijn is dan ook het credo! Kinderopvang en onderwijs staan momenteel al onder druk door personeelstekorten, waardoor het moeilijker is om de bezetting en de roosters rond te krijgen. Klassen worden soms zelfs naar huis gestuurd. De leerlingenprognoses laten een dalende trend zien. Dit betekent op middellange termijn dat de leegstand in de bestaande schoolgebouwen zal groeien. Op de korte termijn zijn er echter scholen met ruimtegebrek, door groeiende leerlingenaantallen of het verkleinen van klassen, onder meer gefinancierd uit de NPO-gelden. Dit zal echter van tijdelijke aard zijn. Grofweg de helft van de schoolgebouwen in Twenterand heeft binnen 10 jaar grootschalig onderhoud, renovatie en/of nieuwbouw nodig. Hierbij moet er ook worden gekeken naar de toekomstige inrichting van het onderwijs zelf: zijn de schoolgebouwen voldoende toegerust op inclusief onderwijs. Er komt bovendien een grote duurzaamheidsopgave aan, waar nog de nodige lokale inspanningen voor moeten worden verricht. Concreet betekent dit dat bij nieuwbouwaanvragen partijen gezocht gaan worden die de denkrichting van het versterken van de doorgaande lijn omarmen en ondersteunen.

Dit hangt samen met de kindcentrumgedachte: Eerst moet de (intentie tot) samenwerking tussen twee partijen goed zijn, pas daarna wordt gekeken naar zaken als financiën en vierkante meters. 1.7 Inclusief onderwijs Eind 2006 hebben de Verenigde Naties het Verdrag voor de Rechten van Personen met een Handicap (vanaf nu: VN-verdrag) aangenomen. Hierin staat welke rechten mensen met een beperking hebben. Volgens het VN-verdrag moeten ze net zo goed aan de samenleving mee kunnen doen als mensen zonder beperking. Bovendien hebben mensen met een beperking het recht om beslissingen te nemen over hun eigen leven. In 2016 heeft Nederland het VN-verdrag ondertekend. Dit betekent dat Nederland zijn uiterste best moet doen om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking dezelfde kansen en mogelijkheden hebben als mensen zonder beperking. Samengevat wordt dit een inclusieve samenleving genoemd. In de dagelijkse praktijk zien we dat de begrippen ‘integratie’ en ‘inclusie’ door elkaar worden gebruikt. De betekenissen zijn echter verschillend: Dit wordt uitgebeeld door de onderstaande illustratie.

- Inclusie: iedereen in reguliere klas: De school sluit aan bij de onderwijsbehoeften van alle kinderen uit de buurt, ongeacht hun beperking of de ernst daarvan. - Integratie: speciale klas op reguliere school: Kinderen met een beperking doen mee, op voorwaarde dat de rest van de school zich niet hoeft aan te passen. - Segregatie: speciale school: Kinderen gaan vanwege hun beperking naar een aparte school. - Exclusie: thuiszitters en kinderen met een ontheffing van leerplicht: Kinderen kunnen niet naar een school omdat de school geen passend aanbod biedt. Het begrip inclusie (letterlijk insluiten) heeft niet alleen een relatie met handicap of beperking. In het onderwijs zijn ook andere groepen leerlingen soms buitengesloten (zoals asielkinderen) of achtergesteld (kinderen met een immigrantenachtergrond of lage sociaaleconomische status gaan, los van IQ-niveau, vaker naar vmbo dan kinderen van rijkere ouders). Dit uitsluiten kan ook betrekking hebben op Hoogbegaafde kinderen (HB’ers).

12

Om inclusie in het onderwijs ook daadwerkelijk mogelijk te maken moeten, naast allerlei onderwijskundige- en organisatorische maatregelen, ook in de onderwijshuisvesting aanpassingen worden doorgevoerd. Hierin voorziet de Verordening Huisvesting Onderwijs Twenterand op dit moment nog niet. Dat wordt meegenomen in de verordening die nog aangepast gaat worden. De nieuw op te stellen Verordening Huisvesting Onderwijs Twenterand zal ook gevoed worden vanuit dit IHP en de Integrale Beleidsnota (IBN).

13

DEEL 2

ACCOMMODATIES IN BEELD

14

15

2.1 Wat is de huidige situatie op het gebied van onderwijshuisvesting in Twenterand? Om dit te onderzoeken heeft adviesbureau HEVO een quickscan uitgevoerd bij de basisscholen en de gebouwen van het voortgezet onderwijs. De uitkomst van de quickscan is vastgelegd in een eindrapport (Zie: https://www.hevo-quickscan.nl/report/SR2IH6K7 Dit eindrapport is in zijn geheel opgenomen in de bijlage. Op grond van de uitkomsten is een kwalitatieve vergelijking van de bestaande schoolgebouwen gemaakt. Het rapport laat zien wat de kwalitatieve en kwantitatieve situatie van de schoolgebouwen is voor de korte, middellange en langere termijn. Het rapport geeft ook aan wat de noodzakelijke investeringen zijn, die daarmee gepaard gaan. In het HEVO-rapport zijn de volgende zaken zichtbaar gemaakt: - de functionaliteit en onderwijskundige staat van het schoolgebouw; - het binnenmilieu, de exploitatie, bereikbaarheid, veiligheid, duurzaamheid en uitstraling van het schoolgebouw; - maatregelen die nodig zijn om het schoolgebouw bijna energieneutraal te maken en te laten voldoen aan Frisse scholen klasse B; - de noodzakelijke investeringen voor de komende 20 jaar. Als norm voor dit onderzoek is het Kwaliteitskader Onderwijshuisvesting gehanteerd, dat is opgesteld door Kenniscentrum Ruimte-OK.

Het eindrapport is door alle betrokken partijen geaccordeerd De uitkomsten zijn medebepalend voor de prioritering van de huisvestingvragen. 2.2 Uitkomst eindrapport HEVO Alle schoolgebouwen hebben in het voorjaar van 2022 een quickscan ondergaan op zes onderdelen; uitstraling, bouwkundige staat, veiligheid, binnenmilieu, exploitatie en onderwijskundige staat. De constateringen worden per rapport toegelicht op hoofdlijnen toegelicht en via de stoplichtmethode gevisualiseerd. Voor één school ziet dat er bijvoorbeeld als volgt uit: Tabel 1 Weging scores

Onderdeel Uitstraling Bouwkundige staat Veiligheid Binnenmilieu Exploitatie Onderwijskundige staat

Beoordeling 6 4 6 5,5 4 7

Weging 1 3 1 2 2 3 Advies

Advies normaliter Bij < 57 punten: binnen 5 jaar renovatie of nieuwbouw Bij 57 - 63 punten: binnen 5 - 10 jaar renovatie of nieuwbouw Bij 63 - 69 punten: binnen 10 - 20 jaar renovatie of nieuwbouw Bij > 69 punten: na 20 jaar of langer renovatie of nieuwbouw

16

Totaalscore 6 12 6 11 8 21 64

Het rapport van HEVO maakt onderdeel uit van de bijlagen bij dit IHP, in dit deel is ervoor gekozen om samenvattingen op te nemen. 2.2.1. De overall-scores: Tabel 2 Scores scholen gemeente Twenterand

Naam school (locatie) Bestuur Bouwjaar Score HEVO Kindcentrum TROTZ! Varietas 1980 56,0 CBS De Bron SCO-T 1976 56,5 OBS De schakel Varietas 1977 58,0 CBS Shalom hfdloc. SCO-T 1989 58,0 CBS De Regenboog SCO-T 1974 58,0 Ref.B.S. Joh. Bogermans 1 SVLOGG 1978 58,5 CBS Oranjeschool PCBO Vroomshoop 1930 60,0 CBS De Pölle SCO-T 1929 60,0 CBS Eltheto 2 SCO-T 1974 60,0 CBS Eltheto 1 SCO-T 1974 60,0 CBS De Fontein - Hoofdweg SCO-T 1929 60,5 Willibrordusschool SKOT 1978 61,5 CSG Het Noordik Vroomshoop Het Noordik 1952 61,0 CSG Het Noordik Vriezenveen Het Noordik 1978 61,5 CBS Rehoboth SCO-T 1968 64,0 CBS Nieuwoord 1 PCBO Vroomshoop 1976 66,0 CSG Het Noordik Vroomshoop Het Noordik 2000 65,5 Ref.B.S. Joh. Bogermans 2 SVLOGG 2004 67,5 OBS Weemewereld Varietas 2011 71,5 GBS Domino Hannahscholen 2012 72,5 CBS Nieuwoord 2 PCBO Vroomshoop 2007 73,5 CBS Shalom disloc. SCO-T 2011 74,0 CBS De Fontein - Oranjestraat SCO-T 2013 75,0 OBS De Blokstoeke Varietas 2013 77,0 Chr.

Dalton De Maten SCO-T 1976 78,0 CBS De Smithoek SCO-T 2012 82,0 CBS 't Groeipunt PCBO Vroomshoop 2018 82,5 SBO De Sleutel SCO-T 2018 85,0 CSG Het Noordik Vriezenveen Het Noordik 2016 89,0 Legenda: Binnen 5 jaar renovatie of nieuwbouw Binnen 5 - 10 jaar renovatie of nieuwbouw Binnen 10 - 20 jaar renovatie of nieuwbouw Na 20 jaar of langer renovatie of nieuwbouw Van ieder gebouw is een apart rapport opgesteld dat verder ingaat op de specifieke aspecten die per gebouw aan de orde zijn. Vanuit deze rapportage is de 1e conclusie dat voor 14 schoolgebouwen tussen nu en 10 jaar ingrijpend technisch onderhoud of renovatie nodig is. In hoofdstuk 5 en in de bijlagen leest u hier meer over. 17

2.2.2. De scores per deelaspect: In onderstaand overzicht wordt een overall-beeld van de beoordeling van het gebouwenbestand per deelaspect gegeven (aantal gebouwen: 29): Tabel 3 Totaalscores scholen per deelaspect

Uitstraling Bouwkundig Veiligheid Binnenmilieu Exploitatie Onderwijskundige functionaliteit

3,45% 55,17% 48,28% 75,86% 24,14%

24,13% 3,45% 6,9% 20,69% 13,79% 17,24%

72,42 % 41,38% 93,1% 31,03% 10,35% 58,62%

Totaal 100% 100% 100% 100% 100% 100%

Uit deze quickscan blijkt per deelaspect het volgende: Uitstraling: Het overgrote deel van de gebouwen krijgt een voldoende voor hun uitstraling, bijna een kwart scoort matig en één gebouw scoort echt onvoldoende. Bouwkundig: Ruim de helft van de gebouwen scoort onvoldoende, bijna de helft scoort voldoende. Een klein deel scoort matig. We zien hier met name dat de gebouwen van na 2000 voldoende scoren. Een positieve uitzondering is Christelijke Dalton Basisschool De Maten (bouwjaar 1976). Het is relevant om op te merken dat de bouwkundige staat van de schoolgebouwen conform het Bouwbesluit is dat van toepassing was op het moment van de vergunningverlening. De bouwkundige staat, die in de HEVO-opsomming een weging heeft van 3 en dus zwaar meetelt, wordt beoordeeld op leeftijd. Als verklaring staat erbij dat de schoolbesturen die hun gebouw goed onderhouden dan niet benadeeld worden bij schoolbesturen die dat niet doen. Dus goed onderhouden gebouwen komen nu in het staatje toch op rood of oranje omdat het gebouw een bepaalde leeftijd heeft. Het echter zo dat naast de leeftijd van de gebouwen ook de staat van onderhoud telt. Er is zeker een verschil tussen schoolbesturen als gekeken wordt naar de kwaliteit van het onderhoud dat is uitgevoerd.

De verleiding is aanwezig dat schoolbesturen die hun gebouw slecht hebben onderhouden eerder in aanmerking komen voor vervanging dan de gebouwen die wèl goed zijn onderhouden. Uiteindelijk zal ook gekeken moeten worden naar alle overige aspecten die in het HEVO-rapport worden genoemd. Deze integrale afweging zal dan leidend moeten zijn. Veiligheid; Met ruim 93% voldoende heeft dit deelaspect de minste onvoldoendes. Voor de twee uitzonderingen (C.B.S. Oranjeschool - te smalle gangen en trappenhuizen + het ontbreken van, of te lage leuningen trappartijen) en C.B.S. De Fontein (locatie Hoofdweg)- onvoldoende veiligheidsvoorzieningen op het dak) geldt dat verbetering van deze veiligheidsaspecten waar mogelijk niet moet wachten op de vaststelling van het IHP c.q. uitvoeringsagenda.

18

Binnenmilieu: Voor bijna de helft van de gebouwen geldt dat het binnenklimaat als onvoldoende wordt beoordeeld door de gebruikers. Hierbij valt op dat hier ook twee gebouwen bij zijn van na 2000 (Johannes Bogermanschool (oorspronkelijk 1978, maar uitbreiding in 2004) en de Christelijke Dalton Basisschool De Maten). Het Noordik Vroomshoop (2000) scoort met een 5,5 ‘matig’ op dit deelaspect. Wanneer we ‘onvoldoende’ en ‘matig’ samenvoegen moet geconstateerd worden dat dit deelaspect de komende tijd (mede in het licht van de ontwikkelingen rond corona en ventilatie) nadrukkelijk aandacht verdient. Exploitatie: Vrijwel alle basisscholen in Twenterand hebben een flink tekort op de energierekening. De reden hiervoor is dat de energiekosten (veel) hoger zijn dan de vergoeding die er tegenover staat. Dit zorgt ervoor dat onderwijsgeld onnodig naar huisvesting gaat. Uitzonderingen zijn SBO De Sleutel en CSG Het Noordik Vriezenveen. Natuurlijk zal er in een aantal gevallen middels gedragsverandering winst te boeken zijn op het terugdringen van de energiekosten, maar de rode draad is toch dat er de komende tijd nadrukkelijk ingezet moet worden op verduurzaming van de gebouwen zodat het weglekken van onderwijsgelden naar de exploitatie van de gebouwen teruggedrongen wordt. Het is logisch dat dit wordt gecombineerd met (waar nodig) verbetering van het binnenmilieu.

Een ander aspect dat belangrijk is voor een sluitende exploitatie is de mate waarin de beschikbare m² s Bruto Vloeroppervlak (bvo) past bij de ruimte behoefte. Naar mate dit beter op elkaar aansluit, is men beter in staat om tot een sluitende exploitatie te komen. 2.2.3. Leerlingenprognose Ten behoeve van het onderwijsbeleid op gemeentelijk niveau is door Pronexus voor de gemeente Twenterand een prognose opgesteld van leerlingenaantallen voor de periode 2022 tot en met 2042. In de ramingen van leerlingenaantallen zijn twee ontwikkelingen verwerkt. Dit zijn de trends in de omvang van de basisgeneratie in de afzonderlijke gebieden van de gemeente Twenterand en de schoolkeuze. Bij de opzet van de prognoses zijn cijfers verwerkt met een uitsplitsing van leerlingen naar herkomstgebied. Belangrijk kenmerk van een dergelijke prognose is wel, dat de betrouwbaarheid daarvan afneemt naarmate de prognosedatum verder afligt van de oorspronkelijke peildatum. Het is om die reden dat iedere twee jaar een nieuwe prognose wordt opgesteld. Bij de berekeningen voor de periode 2022-2042 is gebruik gemaakt van het softwarepakket G4PRO. Dit programma voldoet aan het “Programma voor het opstellen van leerlingenprognoses” van de VNG. De onderstaande tabellen geven een samenvatting van de belangrijkste resultaten.

In de overzichten zijn de leerlingenaantallen van peildatum 1 oktober 2020 weergegeven onder 2021 en die van 1 oktober 2021 onder 2022.

19

Tabel 4 Leerlingenprognoses basisonderwijs

Tabel 5 Leerlingenprognoses voortgezet onderwijs

Tabel 6 Leerlingenprognoses speciaal basisonderwijs

Voor het IHP is relevant dat gekeken wordt naar deze cijfers vanuit de behoefte aan permanente ruimtebehoefte. Denk hierbij aan termijnen van 10 jaar en langer. Het overallbeeld voor Twenterand geldt dat met de kennis van nu de komende 10 jaar sprake zal zijn van een (geleidelijke) leerlingendaling van bijna 15%. Uit de cijfers vanuit de recente rapportage van het Planbureau voor de Leefomgeving en het CBS is de conclusie dat het aantal 4-12-jarigen min of meer gelijk blijft. Vanuit de verordening geldt dat er recht bestaat op permanente uitbreiding als er sprake is van een aantoonbare behoefte van ten minste 15 jaar. Voor tijdelijke extra ruimte behoefte zal verwezen worden naar beschikbare ruimte in nabijgelegen andere (onderwijs-) gebouwen (hemelsbreed binnen 2000 meter). Voor de tussenliggende periode (5-15 jaar) heeft men recht op tijdelijke huisvesting.

20

Bij de realisatie van de uitvoeringsagenda van het IHP zal dan ook gekeken moeten worden naar het in gebruik blijven houden van de bestaande permanente huisvesting. Een belangrijk motief hiervoor zijn de boekwaardes van de bestaande gebouwen. In tabel 7 is dat zichtbaar: Overzicht boekwaardes

Overzicht boekwaardes scholen Twenterand Naam school (locatie) Bouwjaar Boekwaarde Kindcentrum TROTZ! 1980 € 4.921 CBS De Bron 1976 € 75.006 OBS De schakel 1977 € 56.106 CBS Shalom hfdloc. 1989 € 159.905 CBS De Regenboog 1974 Ref.B.S. Joh. Bogermans 1 1978 € 324.579 CBS Oranjeschool 1930 € 389.463 CBS De Pölle 1929 € 54.665 CBS Eltheto 2 1974 CBS Eltheto 1 1974 € 577.397 CBS De Fontein - Hoofdweg 1929 € 110.095 Willibrordusschool 1978 € 231.709 CSG Het Noordik Vroomshoop 1952 CSG Het Noordik Vriezenveen 1978 € 2.837.279 CBS Rehoboth 1968 € 56.091 CBS Nieuwoord 1 1976 € 586.530 CSG Het Noordik Vroomshoop 2000 Ref.B.S. Joh. Bogermans 2 2004 OBS Weemewereld 2011 GBS Domino 2012 CBS Nieuwoord 2 2007 CBS Shalom disloc. 2011 CBS De Fontein - Oranjestraat 2013 € 2.759.079 OBS De Blokstoeke 2013 Chr. Dalton De Maten 1976 € 813.803 CBS De Smithoek 2013 € 150.359 CBS 't Groeipunt 2018 € 3.866.519 SBO De Sleutel 2018 CSG Het Noordik Vriezenveen 2016

In Multi Functionele Accommodaties (MFA’s) wordt de gezamenlijke boekwaarde toegerekend aan 1 brinnummer. Bij nieuwbouw c.q. afstoten van deze gebouwen zal de resterende boekwaarde versneld afgeboekt moeten worden. 2.2.4. Verhouding beschikbare ruimte en ruimtebehoefte. 2.2.4.1. Beschikbare ruimte versus ruimtebehoefte In onderstaand overzicht is zichtbaar hoe de beschikbare ruimte van het onderwijsgebouw zich verhoudt tot de ruimtebehoefte vanuit het onderwijs.3 3

De behoefte per 2022 is gebaseerd op de leerlingentelling van 1 oktober 2021, de ruimtebehoefte per 2032 is gebaseerd op de prognose van Pronexus.

21

In dit overzicht is geen rekening gehouden met eventueel medegebruik door bijvoorbeeld kinderopvang dan wel andere maatschappelijke partners. Uit tabel 8 blijkt, dat vanuit onderwijsperspectief de meeste gebouwen, deels op termijn, te groot zijn. Medegebruik en/of -verhuur moet hierop in mindering worden gebracht om een zuiver beeld te krijgen, maar wanneer besloten wordt tot renovatie c.q. verduurzaming van gebouwen moet gekeken worden hoe deze gebouwen kunnen worden aangepast tot een ‘passende jas’. Tabel 8 Bruto vloeroppervlak (bvo) en ruimtebehoefte Naam school (locatie) Kindcentrum TROTZ! CBS De Bron OBS De schakel CBS Shalom hfdloc. CBS De Regenboog Ref.B.S. Joh. Bogermans 1 CBS Oranjeschool CBS De Pölle CBS Eltheto 2 CBS Eltheto 1 CBS De Fontein - Hoofdweg Willibrordusschool CSG Het Noordik Vroomshoop CSG Het Noordik Vriezenveen CBS Rehoboth CBS Nieuwoord 1 CSG Het Noordik Vroomshoop Ref.B.S. Joh. Bogermans 2 OBS Weemewereld GBS Domino CBS Nieuwoord 2 CBS Shalom disloc. CBS De Fontein - Oranjestraat OBS De Blokstoeke Chr. Dalton De Maten CBS De Smithoek CBS 't Groeipunt SBO De Sleutel CSG Het Noordik Vriezenveen

Lln. 2022 102 73 95 293 131 172 266 59

BVO m2 910 595 921 1032 1071 1160 1623 760

Behoefte m2 Tekort m2 Overschot m2 Lln. 2032 Behoefte m2 Tekort m2 Overschot m2 713 197 90 653 257 567 28 65 527 68 678 243 90 653 268 1674 642 252 1468 436 859 212 116 783 288 1065 95 151 960 200 1538 85 235 1382 241 497 263 52 462 298

265 155 101 482 575 100 220

1491 997 1166 7228 5041 1121 1557

1533 980 708 3990 3991 703 1307

110 109

775 533

753 748

157 95 184 232 127 113

155 2300 759 1110 3131 799 968

780 *) 990 678 1126 1367 839 1081

42

250 17 136 458 97 3238 382 1050 471 418 88 250 199 Zie Het Noordik Vroomshoop Zie Ref.B.S. Bogermans 1 22 103 215 ***) 97 Zie Nieuwoord 1

1458 884 688 3162 3269 643 1201

1310 **) 81 **)

894 663 1030 1251 773 985

138 92 16 165 1764 ****) 209 40 114 113 100 Zie Het Noordik Vriezenveen

718 688

33 113 478 4066 1772 478 356

57 155

1406 **) 96 **) 80 1880 ****) 26 17

Legenda: *) aantal lln x 5,03 **) Zie ook Blokstoeke/De Fontein Oranjestraat ***) Huurt 1 lokaal in de Smithoek ****) GrotendeelsIn gebruik bij partners Brede school + Domino *****) Formule: 250 m2 + 113 x7,35 m2

Disclaimer: In deze tabel is geen rekening gehouden met bestaande vormen van medegebruik c.q. verhuur. Dit betekent dat in de praktijk het daadwerkelijke overschot kleiner kan zijn (zie ook notitie ‘medegebruik en verhuur schoolgebouwen’).

Schoolbesturen hebben in deze situatie de volgende keuzes: * Bezuinigen op onderwijsmiddelen om met het uitgespaarde geld de exploitatie en het beheer te bekostigen. Nadeel: dit gaat ten koste van de middelen voor de leerlingen. * Planmatig onderhoud uitstellen. Nadeel: dit gaat ten koste van de kwaliteit van het gebouw. * Het gebouw zodanig verkleinen dat de verhouding weer passend is (passende jas). Nadeel: een verbouwing kost ook geld. * De niet meer in gebruik zijnde vierkante meters onttrekken aan de onderwijsbestemming en in 22

beheer overdragen aan bijvoorbeeld een dorpshuis. Nadeel: dit kan alleen als daar een geïnteresseerde partij voor is. * De overbodige ruimte in medegebruik geven (verhuren) aan bijvoorbeeld andere maatschappelijke partners. Nadeel: dit kan alleen als daar een geïnteresseerde partij voor is. In grotere kernen bestaan daarnaast nog de volgende mogelijkheden om financiële problemen door leegstand te voorkomen: - Scholen gezamenlijk huisvesten in één gebouw; - Een school verhuizen naar een leegstaand schoolgebouw; - Gebouwenruil toepassen; - Kleine scholen fuseren tot één grotere, die vervolgens passend wordt gehuisvest. 2.2.4.2. NPO-gelden Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is een steunpakket van 8,5 miljard euro onderwijsachterstanden als gevolg van corona te herstellen. De inzet van deze gelden op schoolniveau vindt plaats op basis van een plan dat de instemming heeft van het bestuur, directie, team en de medezeggenschap. In een deel van de plannen is opgenomen dat (een deel van) de gelden wordt ingezet voor ‘klassenverkleining”. We zien dan ook in de praktijk dat in dergelijke situaties normatieve leegstand wordt gebruikt als extra groepsruimte. Overigens is bekend dat directies en schoolteams zeer goed in staat zijn om leegstand te benutten voor bijvoorbeeld een schoolbibliotheek en een atelier.

Op zich is dat natuurlijk prima, maar in veel gevallen realiseert men zich onvoldoende dat hiervoor geen bekostiging wordt ontvangen. 2.3. Conclusies We staan voor flinke uitdagingen op het gebied van onderwijshuisvesting. Uit de gesprekken met alle betrokkenen, de schouw/quickscan van HEVO en de cijfers van Pronexus blijkt het volgende: Conclusie 1: Bijna de helft van de schoolgebouwen heeft binnen nu en 10 jaar ingrijpend onderhoud nodig: Tabel 9 Scholen met de meeste urgentie

Naam school (locatie) Bestuur Bouwjaar Score HEVO Kindcentrum TROTZ! Varietas 1980 56,0 CBS De Bron SCO-T 1976 56,5 OBS De schakel Varietas 1977 58,0 CBS Shalom hfdloc. SCO-T 1989 58,0 CBS De Regenboog SCO-T 1974 58,0 Ref.B.S. Joh. Bogermans 1 SVLOGG 1978 58,5 CBS Oranjeschool PCBO Vroomshoop 1930 60,0 CBS De Pölle SCO-T 1929 60,0 CBS Eltheto 2 SCO-T 1974 60,0 CBS Eltheto 1 SCO-T 1974 60,0 CBS De Fontein - Hoofdweg SCO-T 1929 60,5 Willibrordusschool SKOT 1978 61,5 CSG Het Noordik Vroomshoop Het Noordik 1952 61,0 CSG Het Noordik Vriezenveen Het Noordik 1978 61,5 23

Conclusie 2: De waardering van het binnenklimaat en de exploitatie vragen om snelle actie. Tabel 10 Detailoverzicht binnenmilieu en exploitatie, gemiddelde over alle scholen

Binnenmilieu Exploitatie

48,28% 75,86%

20,69% 13,79%

31,03% 10,35%

Ten aanzien van het binnenklimaat betreft het de volgende scholen: C.B.S. Shalom, Kindcentrum ‘TROTZ, C.B.S. De Bron, O.B.S. De Schakel, Ref.B.S. Johannes Bogermanschool, C.B.S. Oranjeschool, C.B.S. De Pölle, C.B.S. Eltheto, C.B.S. De Fontein (Hoofdweg), Willibrordusschool, CSG Noordik Vroomshoop en Vriezenveen, C.B.S. Rehoboth, C.B.S. Nieuwoord 1 en 2, Chr. Dalton Basisschool De Maten. In het eindrapport van de betreffende school wordt specifiek ingegaan op de beoordeling van het binnenklimaat. Ten aanzien van de exploitatie betreft het de meeste scholen. Uitzonderingen zijn: CSG Noordik Vriezenveen Bovenbouw en SBO De Sleutel. In het eindrapport van de betreffende school wordt specifiek ingegaan op de beoordeling van de exploitatie. Conclusie 3: De daling van het leerlingenaantal houdt aan. Tussen 2022 en 2032 bedraagt de leerlingendaling 15% (Pronexus). Conclusie 4: De normatieve c.q. feitelijke leegstand kan worden gecompenseerd door medegebruik dan wel de ‘passende jas’ om de exploitatiekosten in balans te brengen met de vergoeding. De schoolbesturen staat het vrij om daarin eigen keuzes te maken. Conclusie 5: Passende huisvesting blijft het streven voor de toekomst. Goede (inhoudelijke) samenwerking tussen alle betrokken partijen is hierbij een eerste vereiste. Binnen dit IHP wordt gekozen voor maatwerk, passend binnen de in dit IHP genoemde uitgangspunten.

Uiteraard wordt gekeken naar de mogelijkheden om een zo optimaal mogelijk (onderwijs-) voorzieningenniveau te bereiken.

24

25

DEEL 3

UITWERKING

26

27

3.1. Duurzaamheid De kwaliteit van schoolgebouwen in Nederland is qua duurzaamheid gemiddeld onder de maat. Uit de duurzaamheidsmeting van HEVO (zie paragraaf 2.2) blijkt dat er ook in Twenterand actie nodig is op het gebied van de duurzaamheid van schoolgebouwen. Bij duurzaamheid moet overigens niet alleen worden gekeken naar energie en circulariteit, maar ook met een bredere blik. Om zo goed mogelijk onderwijs te kunnen geven en krijgen heeft het onderwijs baat bij goede schoolgebouwen met een goed binnenklimaat. Een goed binnenklimaat resulteert in een hoger leerrendement en minder ziekteverzuim van zowel leerlingen als (onderwijs) personeel. Een goed schoolgebouw staat optimaal ten dienste van het onderwijs dat erin geboden wordt. Een duurzaam schoolgebouw kent dus meer aspecten dan alleen de CO2-uitstoot of het energieverbruik. Het is een gebouw dat aansluit bij de onderwijskundige visie van de school, een gezond binnenklimaat heeft, past bij het aantal leerlingen, passend, inclusief, toegankelijk en toekomstbestendig is. Dit vraagt dus om een aanpak die grondig wordt voorbereid. In dit IHP is hiervoor de eerste planperiode uitgetrokken. Deze tijd is nodig om financiële middelen beschikbaar te krijgen en om een plan van aanpak te maken dat in de uitvoering gedragen wordt door schoolbesturen en gemeente gezamenlijk.

De gemeente zal daarbij tevens kijken naar het andere maatschappelijk vastgoed. Om richting te geven in de mogelijke verduurzamingsaanpak van de scholen wordt het volgende stappenplan aangereikt: Stap 1. Verbeteren binnenklimaat Via metingen wordt de nul-situatie in lokalen in beeld gebracht. Dit gebeurt op de scholen die een onvoldoende kregen in het HEVO- rapport. Daarna wordt per school een plan van aanpak opgesteld voor de verbetering van het binnenklimaat. In beeld brengen no-regret duurzaamheidsmaatregelen4 Op de scholen die alleen op de korte termijn gehandhaafd worden (levensduur tot 10 jaar), brengt een energiecoach in beeld welke duurzaamheidsmaatregelen eenvoudig uitvoerbaar zijn en snel kunnen worden terugverdiend. Ook na beëindiging van het onderwijsproject kunnen scholen via de provincie Overijssel gebruik blijven maken van energiecoaches. De scholen voeren deze maatregelen zelf uit.5 Energiescan Op de scholen die voor de lange termijn worden gehandhaafd, wordt een uitgebreide energiescan uitgevoerd. Dit is een onderzoek naar concrete maatregelen om energie te besparen, de energierekening omlaag te brengen en eventueel zelf duurzame energie op te wekken. De terugverdientijden van de duurzaamheidsmaatregelen worden in beeld gebracht.

Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) Als duidelijk is wat de besparingsmogelijkheden en verduurzamingsmaatregelen zijn, bekijken de schoolbesturen hoe ze deze kunnen opnemen in het meerjarenonderhoudsplan. Hierbij zijn natuurlijke vervangingsmomenten en terugverdientijden van de maatregelen leidend. Een school, die er bijvoorbeeld nog zeker 10 jaar zal staan, voert duurzaamheidsmaatregelen uit die binnen die termijn worden terugverdiend. -Gemeente en schoolbesturen maken daarna verdere afspraken over wat er op welk moment per schoolgebouw moet gebeuren en hoe de uiteindelijke verdeling is van de kosten. Hierbij kijken ze ook naar externe subsidie- en/of financieringsmogelijkheden (zie stap 6). 4 5

maatregelen waar we geen spijt van krijgen. Zie ook: https://www.nieuweenergieoverijssel.nl/organisatie/

28

De primaire verantwoordelijkheid ligt bij de schoolbesturen. Bij maatregelen, die ook de levensduur van het gebouw verlengen, bekijkt de gemeente samen met het schoolbestuur wat de mogelijkheden zijn. Per gebouw zal dit maatwerk zijn. Voor zowel voor de gemeente als voor de schoolbesturen zijn de financiële mogelijkheden, afgezet tegen de wettelijke verplichtingen en ambities, onvoldoende om het gewenste en geambieerde kwaliteitsniveau te kunnen bekostigen. Vandaar de keuze om de eerste planperiode te benutten voor het opstellen van een breed plan van aanpak en het verkrijgen van de financiële middelen. 3.2. Stappenplan aanpak schoolgebouwen Om te beoordelen welke huisvestingsmogelijkheid het best passend/meest efficiënt is, worden bij investeringsvragen eerst de volgende acht stappen doorlopen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Aantonen behoefte op lange termijn (levensvatbaarheid) Inwonen bij andere school Gebouwenruil met andere school Verplaatsing naar ander gebouw Opwaarderen Renoveren Vervangende nieuwbouw/multifunctionaliteit Combinatie van nieuwbouw schoolgebouwen

Stap 1: Aantonen van de behoefte In alle situaties wordt eerst de levensvatbaarheid van de situatie geanalyseerd. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de instandhoudingsnorm, maar ook naar de visie van het betreffende schoolbestuur voor wat de instandhouding van de betreffende school c.q. gebouw. Reden: De gemeente wil kapitaalvernietiging/desinvestering voorkomen. Dus: Twenterand investeert alleen als schoolbesturen hebben aangegeven dat: - de schoolgebouwen op basis van eigen strategisch beleid duurzaam noodzakelijk zijn voor het gebruik door het onderwijs en/of door kind-gerelateerde partners; - De school moet in ieder geval levensvatbaar zijn voor de duur van de afschrijvingstermijn van de gewenste investering. - Het toekomstperspectief van een school moet ook onderdeel uitmaken van de toekomstvisie van het betreffende schoolbestuur. Stap 2: Verwijzen naar leegstand Deze stap volgt alleen als de levensvatbaarheid is aangetoond en verbetering of uitbreiding van de huisvesting noodzakelijk is. Stap 3 en 4: Gebouwenruil of inzetten van ander vastgoed Deze stappen volgen als stap 2 niets opleverde. Stap 5: Opwaardering het gebouw technisch, functioneel en energetisch toekomstbestendig Als stap 4 niet het gewenste resultaat oplevert, volgt stap 5: tussentijdse opwaardering.

Om te beoordelen of dit de gewenste kwaliteitsverbetering oplevert tegen een verantwoorde prijs, wordt deze optie in alle gevallen afgezet tegenover de variant van vervangende nieuwbouw. Hierbij worden de kosten gedurende de gehele levensduur van een gebouw inzichtelijk gemaakt. Stap 6 en 7: Renoveren of het gebouw vervangen Ook bij deze stappen wordt voor de best passende oplossing gekozen. Stap 8: Combinaties met andere partijen 29

In alle gevallen waarbij opwaardering, renovatie of vervangende nieuwbouw aan de orde is, wordt bekeken of combinaties met andere scholen of voorzieningen op het gebied van opvang, sport, welzijn en cultuur mogelijk zijn. Bij vervanging/nieuwbouw worden de mogelijkheden voor multifunctioneel bouwen onderzocht en meegewogen. 3.3. Uitgangspunten bij de keuze voor duurzaamheidsmaatregelen Voor de keuzes van de voorgestelde duurzaamheidsmaatregelen zijn twee uitgangspunten van belang. 1. De minimumeisen in het Bouwbesluit Per bouwjaar (tijdvak) verschillen de kenmerken/minimumeisen voor de energiezuinigheid van bouw- en installatiedelen: Vóór 1975: Gebouw is vanuit bouw niet geïsoleerd, enkel glas, natuurlijke ventilatie, tlverlichting; Tussen 1975 en 1992: Gebouw is vanuit bouw voorzien van matige isolatie, enkel- en dubbel glas, mechanische ventilatie afvoer, tl-verlichting; Tussen 1992 en 2015: Gebouw is vanuit bouw voldoende/goed geïsoleerd, dubbel glas of beter, balansventilatie, tl-verlichting met veegpuls (tijdschakelklok); Na 2015: Gebouw is vanuit bouw zeer goed geïsoleerd, HR++ beglazing of beter, balansventilatie met WTW, ledverlichting met veegpuls (tijdschakelklok). 2. Het ambitieniveau van de beoogde ingreep Gaan we qua duurzaamheidsmaatregelen voor een voldoende, of voor een goed of hoger? De terugverdientijd van de maatregelen verschilt per duurzaamheidsklasse.

Wettelijk minimum Terugverdientijd: ± 5 jaar Frisse Scholen klasse C (voldoende) Terugverdientijd: ± 15 jaar Frisse Scholen klasse B (goed) & (bijna) Aardgas Vrij Terugverdientijd: ± 25 jaar Keuze voor Frisse school klasse C of B is afhankelijk van de leeftijd en verwachte levensduur Gaat het om een oud gebouw? Dan is Frisse scholen C een goede keuze. Gaat het om een jonger gebouw? Dan is Frisse scholen B een goede keuze. Jong of oud heeft te maken met de te verwachten technische levensduur. Een gebouw van 40 jaar oud kan technisch nog zo’n 20 jaar mee. Daar past geen terugverdientijd van 25 jaar bij. Die 25 jaar is nodig voor frisse scholen B6. Dit heeft de Inspectie van het Onderwijs bepaald vanuit haar financieel toezicht op de toepassing van het wettelijk investeringsverbod (art. 148 WPO). 3.4. Voorbeeld van duurzaamheidsmaatregelen Tabel 11 is een voorbeeld van mogelijke maatregelen voor schoolgebouwen uit de periode 19751992, die aardgas als warmtebron hebben (Bron: Beslisboom verduurzaming scholen Arcadis).

6

Zie Kwaliteitskader Onderwijshuisvesting 2021 - Ruimte OK/ Technische kwaliteitscriteria ten aanzien van gezondheid, duurzaamheid en onderhoud

30

Tabel 11 Voorbeeld mogelijke maatregelen Frisse scholen C

Frisse scholen B Vloer isoleren RC 3.5 (FS#2)

Na isoleren spouwmuren

Thermische schil

Ventilatie

Verwarming & warm tapwater

Verlichting

Overig

Dak na isoleren RC 6.0 Vervanging enkele beglazing in bestaand kozijn Verbeteren kierdichting (vloer, gevel, dak) Aanbrengen handbediende buitenzonwering Automatische zomernachtventilatie (koelen van het pand met buitenlucht) Mechanische decentrale CO2

Gevel na isoleren Dak na isoleren RC 6,0 Vervangen enkele beglazing in bestaand kozijn Verbeteren kierdichting (vloer, gevel, dak) Aanbrengen handbediende buitenzonwering

gestuurde ventilatie (nieuw) (FS#4)

Automatische zomernachtventilatie (koelen van het pand met buitenlucht) Mechanische decentrale CO2 gestuurde ventilatie (nieuw) (FS#4)

Isolatie om leidingen en appendages

Isolatie om leidingen en appendages

Temperatuurregeling per ruimte Weersafhankelijke regeling Optimaliserende regeling op tijdsschakelaar

Temperatuurregeling per ruimte Weersafhankelijke regeling Optimaliserende regeling op tijdsschakelaar Hybride CV – Lucht warmtepomp met bestaande HR107 als back-up (FS#7)

Handschakelaars uitbreiden met veegschakelaars Handschakelaars in verblijfruimtes vervangen door aanwezigheidsdetectie met daglichtschakeling Spaarzame verlichting (led. TL5) (FS#5)

Handschakelaars uitbreiden met veegschakelaars Handschakelaars in verblijfruimtes vervangen door aanwezigheidsdetectie met daglichtschakeling Spaarzame verlichting (led. TL5) (FS#6)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Twenterand&id=66ccba27-4749-4301-8d04-3266885eafd8