2026-11-03 Rapportage Rekenkameronderzoek Burgerparticipatie in Twenterand
Tekst van het document
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 | Inleiding en aanleiding 1 1.1 Inleiding 1 1.2 Rekenkameronderzoek naar burgerparticipatie 1 1.3 Leeswijzer 2 Hoofdstuk 2 | Onderzoeksaanpak 3 2.1 Doelstelling van het onderzoek 3 2.2 Hoofd- en deelvragen 3 2.3 Normenkader 4 2.4 Scope van het onderzoek 4 2.5 Onderzoeksmethoden 4 2.5.1 Documentenstudie 4 2.5.2 Interviews 4 2.6 Casestudies 5 Hoofdstuk 3 | Beleid en organisatie 6 3.1 Beleid 6 3.1.1 Definitie en vormen van participatie 6 3.1.2 Visie en belang 7 3.1.3 Kaders 8 3.1.4 Inzet participatie 8 3.2 Organisatie 9 3.2.1 Methoden voor participatie 9 3.2.2 Organisatorische randvoorwaarden 10 3.3 Het beleid in de praktijk 10 3.3.1 De definitie en verwachtingen van participatie 10 3.3.2 Het gebruik van instrumenten 11 3.3.3 Behoeften en verwachtingen ten aanzien van nieuw beleid 11 3.3.4 Recente ontwikkelingen 11 Hoofdstuk 4 | Uitvoering en ervaringen 13 4.1 Keuze voor woonwagenlocaties 13 4.1.1 Inleiding 13 4.1.2 Doelstellingen van het participatietraject 14 4.1.3 Type en niveau van participatie 14 4.1.4 Kaders, richtlijnen en uitgangspunten 14 4.1.5 Rollen en verantwoordelijkheden 15 4.1.6 Communicatie en terugkoppeling 15 4.1.7 Middelen en capaciteit 16 4.1.8 Inzicht in wensen van inwoners 16 4.1.9 Resultaten en ervaringen 17 4.2 Inclusieve speeltuin in Vroomshoop 18 4.2.1 Inleiding 18 BMC , Participatie met impact
4.2.2 Doelstellingen en participatieniveau 18 4.2.3 Inrichting van het proces: methodiek en kaders 18 4.2.4 Knelpunten in randvoorwaarden en verwachtingsmanagement 19 4.2.5 Verhoudingen tussen stakeholders 19 4.2.6 Resultaten en ervaringen 19 4.3 Aquapark De Zandstuve 20 4.3.1 Inleiding 20 4.3.2 Vormgeving van participatie 20 4.3.4 Verloop van het proces 20 4.3.5 Resultaat en invloed 21 4.3.6 Knelpunten en succesfactoren 21 Hoofdstuk 5 | De rol van de raad 23 5.1 De rol van de gemeenteraad in inwonersparticipatie 23 5.2 Wensen van de raad en de praktijk 23 5.3 De informatievoorziening aan de raad 24 Hoofdstuk 6 | Conclusies en aanbevelingen 25 6.1 Conclusies 25 6.2 Reflectie op de bevindingen vanuit een landelijk perspectief 25 6.3 Aanbevelingen voor de gemeente Twenterand 26 6.3.1 Aanbevelingen aan de gemeenteraad 26 6.3.2 Aanbevelingen aan het college 27 Bijlage 1 | Normenkader 29 Bijlage 2 | Bestudeerde documenten 30 Bijlage 3 | Respondenten 31 Bijlage 4 | Bestuurlijke reactie 32 Bijlage 5 | Nawoord rekenkamer 35 Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC.
Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC. BMC , Participatie met impact
Hoofdstuk 1 | Inleiding en aanleiding 1.1 Inleiding Inwoners- en overheidsparticipatie zijn een ‘hot topic’ de laatste jaren. De verwachting is dat deze onderwerpen (zie het kader hieronder voor de verschillen) alleen nog maar relevanter worden. Er is steeds vaker sprake van samenwerking tussen overheid en inwoner (inwonersparticipatie) en tussen inwoner en overheid (overheidsparticipatie). Van gemeenten wordt in toenemende mate verwacht dat zij hierbij een faciliterende rol op zich nemen. Dat burgerparticipatie , de overkoepelende term voor inwoners- en overheidsparticipatie, een relevant onderwerp is, blijkt ook uit de aandacht voor het onderwerp vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze aandacht heeft uiteindelijk geleid tot de Wet versterking participatie op decentraal niveau, die per 1 januari 2025 van kracht is geworden. Met deze wet wil de overheid betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid versterken. Daarnaast wordt het uitdaagrecht (right to challenge) met deze wet ook wettelijk verankerd. Door deze aandacht voor het onderwerp en wat er van gemeenten verwacht wordt, wordt het voor rekenkamers ook steeds interessanter en relevanter om hier onderzoek naar te doen om zo hun gemeenteraden handvatten te kunnen geven om inwoners- en overheidsparticipatie goed vorm te geven.
Definities Inwonersparticipatie: Een manier van beleidsvoering waarbij inwoners, individueel of georganiseerd, direct of indirect, de kans krijgen om invloed uit te oefenen op de voorbereiding, uitvoering of evaluatie van beleid. Overheidsparticipatie: Bewoners participeren niet in overheidsprojecten, maar de overheid sluit aan bij ideeën en ontwikkelingen in de samenleving. Het draait om hoe overheden actieve burgers kunnen ondersteunen bij hun initiatief. Right to challenge : Een groep (georganiseerde) bewoners neemt taken van de gemeente over als zij denken dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan. 1.2 Rekenkameronderzoek naar burgerparticipatie In het coalitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Twenterand wordt het belang van het vroegtijdig betrekken van inwoners onderstreept. Ook in het meest recente coalitieakkoord (2026-2030) wordt uitgebreid stilgestaan bij het betrekken en de inbreng van inwoners. De gemeente Twenterand benadrukt dat inwonerbetrokkenheid essentieel is, waarbij participatie wordt gezien als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, het bestuur en de ambtelijke organisatie. De gemeente hecht er veel waarde aan om vooraf eerlijk en helder te communiceren over wat er wel en niet kan en welke invloed inwoners hebben, om zo valse verwachtingen te voorkomen.
Voor een sterke inwonerbetrokkenheid bouwt de gemeente voort op bestaande netwerken, zoals de dorpsraden, en wil de gemeente vrijwilligers en verenigingen actief ondersteunen. In het in 2022 vastgestelde participatiebeleid wijst de gemeente erop dat participatie een steeds grotere rol krijgt in de bedrijfsvoering van de gemeente Twenterand. Daarbij worden de structurele adviesraden genoemd die al jaren binnen het sociaal domein worden geraadpleegd, het voortdurende contact met werkgeversorganisaties en het online platform twenterand.ikpraatmee.nl dat de gemeente gebruikt. Ook vindt participatie plaats bij ingrepen in de openbare ruimte. De gemeente streeft ernaar dat inwoners zich gehoord en betrokken voelen. - 1 - BMC , Participatie met impact Uit gesprekken met de raadsfracties en het presidium komt naar voren dat het onderwerp op grote belangstelling kan rekenen. Gezien de actuele ontwikkelingen en het belang dat de raad toekent aan het onderwerp heeft de Rekenkamer Twenterand besloten daarom burgerparticipatie als onderzoeksthema te kiezen. Dit rekenkameronderzoek heeft langer geduurd dan vooraf bedacht. Dit kwam onder andere doordat de gewenste informatie niet beschikbaar was, maar ook door wisselende contactpersonen en personele wisselingen binnen de gemeente.
Ook is de publicatie van het onderzoek in de eindfase bewust over de besluitvorming in de bestudeerde casuïstiek, in het bijzonder de casus Keuze voor woonwagenlocaties, getild om deze niet op ongewenste wijze te beïnvloeden. 1.3 Leeswijzer Dit rapport presenteert de bevindingen van het rekenkameronderzoek naar burgerparticipatie in de gemeente Twenterand. Om u gestructureerd door de resultaten en analyses te leiden, is het rapport als volgt opgebouwd: ● Hoofdstuk 1 | Inleiding en aanleiding: Dit hoofdstuk schetst de achtergrond en context van het onderzoek. Hierin wordt ingegaan op de landelijke en lokale ontwikkelingen rondom inwoners- en overheidsparticipatie en de specifieke aanleiding voor de Rekenkamer Twenterand om dit thema te onderzoeken. ● Hoofdstuk 2 | Onderzoeksaanpak: Hier wordt de methodologische verantwoording van het onderzoek gegeven. Het beschrijft de doelstelling, de hoofd- en deelvragen, het gehanteerde normenkader en de gebruikte onderzoeksmethoden, waaronder documentenstudie, interviews en de selectie van casestudies. ● Hoofdstuk 3 | Beleid en organisatie: Dit hoofdstuk analyseert het beleidskader en de interne gemeentelijke organisatie.
Er wordt inzicht gegeven in het vastgestelde participatiebeleid, de huidige organisatorische borging, de kloof tussen theorie en uitvoeringspraktijk en recente ontwikkelingen zoals de keuze voor een structurele versterking van participatie. ● Hoofdstuk 4 | Uitvoering en ervaringen: In dit hoofdstuk wordt de praktijk getoetst aan de hand van drie specifieke casestudies: de keuze voor woonwagenlocaties, de inclusieve speeltuin in Vroomshoop en Aquapark De Zandstuve. Per casus worden de verwachtingen, het verloop, de ervaren knelpunten en de resultaten vanuit het perspectief van zowel de gemeente als de inwoners gedetailleerd belicht. ● Hoofdstuk 5 | De rol van de raad: Dit hoofdstuk richt zich op de positie van de gemeenteraad. Het bespreekt hoe de raad momenteel invulling geeft aan zijn kaderstellende en controlerende rol bij participatietrajecten, en analyseert het spanningsveld dat bestaat tussen de formele wensen van de raad en de informele praktijk. ● Hoofdstuk 6 | Conclusies en aanbevelingen: Het rapport sluit af met de overkoepelende conclusies op basis van de onderzoeksbevindingen. Deze conclusies worden vervolgens gespiegeld aan een landelijk perspectief, waarna er aanbevelingen worden gepresenteerd voor zowel de gemeenteraad als het college.
- 2 - BMC , Participatie met impact Hoofdstuk 2 | Onderzoeksaanpak 2.1 Doelstelling van het onderzoek Dit onderzoek heeft als doel de gemeenteraad inzicht te geven in hoe de gemeente burgerparticipatie heeft vormgegeven, hoe burgerparticipatie in de praktijk verloopt en welke lessen geleerd kunnen worden zodat burgerparticipatie in de toekomst geoptimaliseerd kan worden. Deze informatie ondersteunt de raad bij het invullen van zijn kaderstellende en controlerende rol. 2.2 Hoofd- en deelvragen De Rekenkamer heeft op basis van deze doelstelling de volgende hoofdvragen geformuleerd: De Rekenkamer heeft de hoofdvragen uitgewerkt in een aantal deelvragen met subdeelvragen. De deel- en subdeelvragen luiden als volgt: Beleid 1. Wat is het beleidskader voor burgerparticipatie? a. Welke ambities en doelen heeft de gemeente op het gebied van participatie? b. Welke kaders, richtlijnen, uitgangspunten en uitvoeringskaders zijn er officieel vastgelegd ten aanzien van participatie? c. Op welke beleidstrajecten (onderwerpen) en in welke fase(n) van de beleidscyclus wordt participatie ingezet? d. Heeft de gemeente inzichtelijk wat de wensen van inwoners zijn op het gebied van participatie en is dit verwerkt in het beleidskader? Organisatie 2. Op welke wijze is het implementeren van participatietrajecten geborgd in de organisatorische processen binnen de gemeentelijke organisatie? a.
Welke methoden voor participatie worden er ingezet? b. Hoe is de ambtelijke organisatie ingericht om participatie te realiseren? c. Welke spelregels zijn er m.b.t. criteria, rollen en verantwoordelijkheden bij participatie? d. Welke (financiële) middelen zijn beschikbaar voor participatie? Uitvoering 3. Hoe is de uitvoering van burgerparticipatie in de praktijk vormgegeven? a. Welke participatietrajecten hebben er in de afgelopen jaren plaatsgevonden in de gemeente? b. Hoe zijn deze participatietrajecten verlopen? Ervaringen 4. Zijn er evaluaties uitgevoerd van participatietrajecten en -projecten? a. Wat waren de uitkomsten daarvan en wat is er daarna mee gedaan? 5. Hoe tevreden zijn inwoners over de manier waarop participatietrajecten verlopen? - 3 - BMC , Participatie met impact
6. Hoe tevreden is de gemeente over de manier waarop participatietrajecten verlopen? Rol van de gemeenteraad 7. Hoe wordt de raad betrokken bij burgerparticipatie en hoe heeft hij zijn kaderstellende en controlerende rol ingevuld? a. Wat is de rol van de raad op het gebied van participatie en hoe heeft de raad deze rol ingevuld? Voldoet dit aan de wensen van de raad? b. Hoe verloopt de informatievoorziening aan de raad op het gebied van participatie? Is dit voldoende voor de raad om de kaderstellende en controlerende rol te kunnen vervullen? 2.3 Normenkader Bij het beantwoorden van de onderzoeksvragen wordt gebruikgemaakt van een normenkader. Het kader is opgedeeld in vijf hoofdthema's: beleid, organisatie, uitvoering, ervaringen van inwoners, en de rol van de gemeenteraad. Binnen elk thema zijn normen geformuleerd die gebruikt worden om de huidige praktijk te toetsen. Het normenkader is opgenomen in bijlage 1 . 2.4 Scope van het onderzoek In dit onderzoek kijken we naar burgerparticipatie . Dit houdt in dat we kijken naar hoe de gemeente inwoners betrekt bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid (inwonersparticipatie) en naar de wijze waarop de gemeente participeert in initiatieven van inwoners (overheidsparticipatie). We focussen op participatietrajecten die (voor het grootste gedeelte) in de vorige raadsperiode hebben plaatsgevonden.
2.5 Onderzoeksmethoden In onze aanpak gebruiken we een combinatie van onderzoeksmethoden om de onderzoeksvragen te beantwoorden. Deze triangulatie-aanpak bevat een documentenstudie, interviews en casestudies. Hieronder leggen we de verschillende onderzoeksmethoden nader uit. 2.5.1 Documentenstudie Om inzicht te krijgen in de situatie in de gemeente op het onderzoeksonderwerp bestudeerden we alle daarvoor relevante documenten. We keken naar de beleidsdocumenten, uitvoeringsplannen, managementinformatie, raadsvoorstellen, moties, amendementen en alle overige relevante documentatie op het gebied van inwonersparticipatie. Een overzicht met de bestudeerde documenten is opgenomen in bijlage 2 . 2.5.2 Interviews Informatie uit documenten gaat leven als deze in een gesprek met betrokkenen wordt toegelicht en ingekleurd. Achtergronden worden duidelijk en de onderzoekers kunnen hun vragen stellen ter verduidelijking. In het kader van dit onderzoek spraken wij bestuurlijk en ambtelijk betrokkenen en inwoners. Een overzicht van de respondenten is opgenomen in bijlage 3 . Ter voorbereiding op de interviews hebben we een interviewprotocol opgesteld met de aanleiding en het doel van het onderzoek en de onderwerpen van het gesprek. Van elk interview is een verslag gemaakt dat ter fiattering is voorgelegd aan de geïnterviewden.
- 4 - BMC , Participatie met impact 2.6 Casestudies Hieronder lichten we toe hoe we tot een casusselectie komen. Met het presidium en ambtenaren spraken we over burgerparticipatietrajecten die interessant zouden kunnen zijn voor dit onderzoek. Op basis van de lijst met burgerparticipatietrajecten die daaruit naar voren kwam, hebben we aan de hand van vooraf overeengekomen selectiecriteria bepaald welke trajecten nader bekeken zouden worden door middel van een uitgebreide casestudie. Criteria voor de keuze van de trajecten zijn onder andere: ● Spreiding over de domeinen (sociaal, fysiek) en vervolgens binnen de domeinen. ● Spreiding over de dorpen/kernen/wijken binnen de gemeente. ● Spreiding in de duur en intensiteit van het participatietraject. Er zijn in totaal drie trajecten geselecteerd en bestudeerd, namelijk: ● Keuze voor woonwagenlocaties. ● Inclusieve speeltuin in Vroomshoop. ● Aquapark De Zandstuve. De vierde casus betrof de herinrichting van het centrumgebied van Westerhaar. Omdat het niet mogelijk bleek om in gesprek te gaan met verantwoordelijken vanuit de gemeente die hier destijds bij betrokken zijn geweest, hebben we besloten deze casus te laten vervallen. Voor de geselecteerde cases bestudeerden we de relevante documenten. Daarnaast gingen we per case in gesprek met de betrokken ambtenaren en waar mogelijk (een vertegenwoordiging van) de betrokken inwoners.
De analyse van de cases gebeurde met behulp van een analysekader (zie bijlage 4 ). - 5 - BMC , Participatie met impact Hoofdstuk 3 | Beleid en organisatie In dit hoofdstuk wordt een antwoord geformuleerd op de deelvragen 1 en 2 en wordt inzicht gegeven in het beleidskader, de wijze waarop het implementeren van burgerparticipatietrajecten geborgd is in de organisatorische processen binnen de gemeente Twenterand en de invulling en uitvoering van het beleid in de praktijk. 3.1 Beleid 3.1.1 Definitie en vormen van participatie Eind 2022 heeft de gemeente Twenterand het Participatiebeleid Twenterand opgesteld. In het beleid geeft de gemeente aan groot belang te hechten aan inwonersparticipatie en het stimuleren van eigen initiatieven, met als doel een leefomgeving te creëren die aansluit bij de wensen en behoeften van haar inwoners. Een effectief participatieproces wordt beschouwd als essentieel voor het bevorderen van duidelijkheid, het verbeteren van beleids- en projectvorming door het integreren van diverse perspectieven en het versterken van transparantie en vertrouwen in de gemeentelijke overheid. Het participatiebeleid van Twenterand maakt een functioneel onderscheid tussen participatie en inspraak. Participatie vindt plaats in een 'vroegtijdig stadium', in het voortraject van beleids- of projectvorming.
Inspraak daarentegen is mogelijk nadat de beleids- of projectvormingsfase is afgerond, conform de Inspraakverordening gemeente Twenterand 2018 . In de gemeente Twenterand wordt participatie op verschillende wijzen gedefinieerd en toegepast. Algemeen wordt participatie omschreven als: “Actieve deelname in de samenleving”. Specifiek voor projecten of activiteiten betekent participatie: “Het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit". Binnen deze brede definitie worden twee hoofdvormen onderscheiden: ● Inwonersparticipatie. Hierbij worden inwoners actief betrokken bij het besluitvormingsproces van de gemeente om hun leefomgeving te verbeteren. De mate van invloed die zij kunnen uitoefenen, - 6 - BMC , Participatie met impact
varieert en wordt vaak beschreven aan de hand van Arnstein’s participatieladder 1 . Deze ladder omvat de treden Informeren (inwoners worden op de hoogte gebracht), Raadplegen (inwoners geven hun mening), Adviseren (inwoners geven advies dat kan worden meegenomen), Coproduceren (inwoners werken samen met de overheid aan beleid) en Meebeslissen (inwoners hebben directe invloed op besluiten). De mate van invloed is afhankelijk van de grootte van het initiatief en de ruimte die er binnen gestelde kaders is om mee te denken. ● Overheidsparticipatie. Bij deze vorm ondersteunt de overheid of gemeente initiatieven van inwoners door kennis en middelen te leveren, of werkt zij op gelijkwaardige basis samen. De gemeente stelt hierbij kaders en laat de regie grotendeels bij de inwoners. Voor een succesvol participatieproces zijn diverse voorwaarden van belang. Voor inwonersparticipatie zijn dit onder meer duidelijke doelen en verwachtingen, transparantie over het proces en de verwerking van input, toegankelijkheid voor een diverse groep deelnemers, het gebruik van meerdere methoden om een breed publiek te bereiken en verantwoording over gemaakte keuzes. Voor overheidsparticipatie zijn duidelijkheid over de rol van de gemeente, transparantie over middelen en beslissingen, flexibiliteit en ondersteuning van ambtenaren en politieke steun cruciale factoren.
Het participatiebeleid van de gemeente Twenterand benadrukt dat participatie een middel is en geen doel op zichzelf. Het dient te worden ingezet om tot een betere en gedragen planvorming te komen. Hierbij is het van belang dat duidelijk wordt gecommuniceerd over de aard van de input die geleverd kan worden en wat er met de opbrengsten uit de participatie gebeurt. Hoewel participatie een middel is om tot betere en inclusievere besluitvorming te komen, worden er ook grenzen gezien. Het is niet het doel dat iedereen na een participatieproces tevreden is en er kan niet altijd aan alle inbreng van belanghebbenden worden voldaan. Een goede afweging van belangen is essentieel. Deze benadering van participatie als een middel voor betere besluitvorming, terwijl tegelijkertijd de kwaliteit en effectiviteit van het participatieproces zelf worden geëvalueerd, toont een dubbele focus. De gemeente streeft niet alleen naar betere beleidsuitkomsten, maar ook naar een verbetering van hoe participatie wordt uitgevoerd. 3.1.2 Visie en belang De gemeente Twenterand hanteert een visie op participatie die is gebaseerd op vier kernuitgangspunten : 1. De omgeving zo goed mogelijk informeren over onderwerpen die hen aangaan. 2. Afhankelijk van de impact en grootte van initiatieven, belanghebbenden de mogelijkheid bieden om te participeren, waarbij de Participatiescan als hulpmiddel dient. 3.
Initiatieven vanuit de samenleving waar mogelijk faciliteren. 4. Bij niet verenigbare belangen deze belangen afwegen en het uiteindelijke besluit nemen. Twenterand stimuleert actief initiatieven vanuit de samenleving en biedt hulp bij de realisatie ervan, onder meer via het innovatiefonds sociaal domein en kernbudgetten. De gemeente Twenterand onderbouwt in het participatiebeleid het belang van participatie met de volgende redenen: ● Duidelijkheid: Voorafgaande helderheid over het participatieproces en de verwerking van input draagt bij aan een effectief traject en vermindert de kans op verrassingen of teleurstellingen achteraf. 1 Arnsteins participatieladder is een in 1969 door de Amerikaanse politicologe Sherry Arnstein ontwikkeld model dat de mate van burgerinvloed op besluitvorming meet. Het model (een ladder met verschillende treden) helpt beoordelen of overheden burgers werkelijk de macht geven om mee te beslissen of dat er sprake is van schijnparticipatie. - 7 - BMC , Participatie met impact ● Inhoudelijk betere plannen: Participatie zorgt ervoor dat meerdere belangen worden afgewogen en de inhoud vanuit diverse perspectieven wordt bekeken, wat resulteert in beter onderbouwde plannen. ● Vertrouwen: Goede participatietrajecten dragen bij aan het wegnemen van wantrouwen en het versterken van het vertrouwen in de overheid.
● Algemeen belang: Door alle belangen van mogelijke partijen en personen in beeld te brengen, kan de gemeente het algemeen belang zo goed mogelijk dienen. 3.1.3 Kaders Juridisch gezien is participatie een inspanningsverplichting, wat betekent dat het ontbreken ervan niet automatisch leidt tot het weigeren van medewerking aan een initiatief. De uiteindelijke beslissing over medewerking aan een project ligt bij de gemeente, die alle relevante belangen afweegt, inclusief de inzichten uit participatietrajecten. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2023 is de rol van participatie verder geformaliseerd. Gemeenten zijn nu verplicht participatie toe te passen en hiervoor beleid op te stellen bij de totstandkoming van de omgevingsvisie, programma's en het omgevingsplan. De wetgever heeft hierbij veel vrijheid gelaten voor maatwerk, waardoor de wijze waarop participatie wordt toegepast wettelijk gezien vormvrij is. De Omgevingswet introduceert specifieke verplichtingen: ● Omgevingsvisies en programma's: Bij de vaststelling hiervan geldt een motiveringsplicht. De gemeente moet aangeven hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de besluitvorming betrokken zijn en wat de resultaten hiervan zijn. ● Omgevingsplan: Ook hiervoor geldt een motiveringsplicht, met als extra vereiste dat het voornemen tot vaststelling moet worden gepubliceerd.
De gemeente moet motiveren hoe stakeholders zijn betrokken, wat de resultaten zijn en hoe het Twenterands participatiebeleid is ingevuld. ● Omgevingsvergunning: Participatie is een aanvraagvereiste. De aanvrager moet aangeven of en hoe participatie heeft plaatsgevonden. Echter, er is geen wettelijke verplichting voor de aanvrager om participatie toe te passen (een 'nee' is toegestaan), en de gemeente mag geen aanvullende eisen stellen. ● Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA): Bij deze specifieke vergunningen kan de gemeenteraad wel gevallen aanwijzen waarin participatie verplicht wordt gesteld voor initiatiefnemers. De Participatiescan Twenterand is een uitvoeringskader binnen het participatiebeleid. Deze scan is ontwikkeld als een hulpmiddel om de impact van een initiatief te meten en op basis daarvan een advies te geven over het meest geschikte participatietraject. Het advies kan specifieke treden van de participatieladder aanbevelen, afhankelijk van de impact van het initiatief. De scan is bedoeld voor zowel gemeentelijke medewerkers als externe initiatiefnemers (inwoners, organisaties, private partijen). Bij initiatieven met een grote impact wordt een uitgebreider stappenplan aangeboden, ingedeeld in routes 1, 2 of 3. Het doel van de scan is om initiatiefnemers te helpen een goed participatieproces te starten en zo te zorgen voor een heldere en eenduidige aanpak.
3.1.4 Inzet participatie Participatie wordt in Twenterand ingezet bij diverse beleidstrajecten en onderwerpen. Er zijn meerdere succesvolle voorbeelden van participatie genoemd in de QuickScan die in 2025 werd uitgevoerd. Zo werden de bouw aan de Beatrixlaan in Vroomshoop en de Hoofdweg in Westerhaar-Vriezenveensewijk - 8 - BMC , Participatie met impact door dorpsraden als succesvol ervaren, mede dankzij een duidelijk contactpersoon en heldere communicatie. Ook de Centrumvisie Vriezenveen en het bedrijventerrein in Westerhaar-Vriezenveensewijk worden door ambtenaren en ondernemers als positieve voorbeelden genoemd, waarbij vroege betrokkenheid van ondernemers cruciaal was. De samenwerking bij het opzetten van het Investeringsfonds werd door ondernemers positief gewaardeerd. Daarnaast bleken informatieavonden binnen het sociaal domein, zoals die over bezuinigingen in de thuiszorg, nuttig om begrip te creëren bij inwoners, zelfs als juridische beperkingen het delen van informatie voorafgaand aan een besluit bemoeilijkten. Participatie is ook relevant in andere domeinen, zoals ondernemen, onderwijs, sport en cultuur en het ruimtelijk domein, waar ook een contactpersoon voor adviesraden is aangewezen.
Met de invoering van de Omgevingswet is participatie bij omgevingsinitiatieven (van inwoners en organisaties) steeds belangrijker geworden, hoewel de ervaringen hierbij variëren van goed tot minimalistisch. De QuickScan belicht dat succesvolle participatie in Twenterand mogelijk is, zoals blijkt uit de genoemde projecten. Tegelijkertijd lijkt succesvolle participatie projectafhankelijk te zijn, vaak voortkomend uit de inzet van individuele projectmanagers of specifieke omstandigheden, in plaats van een systematisch ingebedde en consistent toegepaste praktijk binnen de gemeente. De inzet van participatie in Twenterand strekt zich uit over verschillende fasen van de beleidscyclus , met een sterke nadruk op vroegtijdige betrokkenheid in de beleidsvoorbereiding. De Participatiescan is expliciet ontworpen om initiatiefnemers te ondersteunen bij het kiezen van de meest geschikte participatiemethode. Door middel van de recent uitgevoerde QuickScan is inzichtelijk gemaakt wat de wensen en ervaringen van inwoners zijn ten aanzien van participatie. Deze wensen komen grotendeels overeen met de uitgangspunten van het participatiebeleid. Echter, de praktijk wijkt significant af van het beleid, wat duidt op een onvoldoende implementatie van het beleid in de dagelijkse uitvoering.
Zo leggen de verschillende belanghebbenden de nadruk op het belang van vroegtijdige betrokkenheid, maar dit staat in contrast met de juridische, beleidsmatige en capaciteitsbeperkingen die ambtenaren ervaren. 3.2 Organisatie 3.2.1 Methoden voor participatie De gemeente Twenterand zet verschillende methoden in voor inwonersparticipatie, afhankelijk van de aard en impact van het initiatief. Zoals eerder beschreven wordt met behulp van de Participatiescan Twenterand de impact van een initiatief gemeten waarna een advies wordt gegeven over het meest geschikte participatietraject en de passende trede van de participatieladder. Concreet worden de volgende methoden ingezet door de gemeente Twenterand: ● Informatieavonden worden ingezet om inwoners te informeren en begrip te creëren. ● Online platforms, zoals het communicatieplatform denkmee.twenterand.nl, worden gebruikt voor informatievoorziening. ● Er kunnen workshops en bijeenkomsten worden georganiseerd voor zowel de gemeenteraad als inwoners bij ingrijpende dossiers. ● Naast online platforms en workshops worden ook inloopmomenten genoemd als methoden om een diverse groep mensen te bereiken. ● Bij gevoelige onderwerpen kunnen externe gespreksleiders worden ingezet om participatieprocessen te verbeteren.
- 9 - BMC , Participatie met impact 3.2.2 Organisatorische randvoorwaarden Volgens de documenten is de interne borging van het participatiebeleid in Twenterand vormgegeven door de oprichting van een projectgroep met gemeentelijke medewerkers en een klankbordgroep met afgevaardigden van vrijwel alle disciplines. 2 De gemeentelijk programma-adviseur inwonerbetrokkenheid fungeert als het centrale aanspreekpunt voor dit beleid. Specifieke interne borgingsacties omvatten bijeenkomsten voor medewerkers over het doel van het beleid en de toepassing van de Participatiescan, evenals evaluatiemomenten met portefeuillehouder, klankbordgroep en externe initiatiefnemers. Hoewel de aanwezigheid van een tijdelijke participatiemedewerker positief is ervaren, wordt benadrukt dat deze functie komt te vervallen. De rollen en verantwoordelijkheden zijn als volgt verdeeld: ● De primaire verantwoordelijkheid voor participatie ligt in de basis bij de initiatiefnemers van een ontwikkeling. Dit kan zowel de gemeente als een partij buiten de gemeente zijn (inwoners, ondernemers). ● De gemeente kan in het geval van overheidsparticipatie verschillende rollen aannemen: ○ Kennis en middelen leveren. ○ Kaders stellen. ○ Op gelijkwaardige basis samenwerken aan initiatieven, vooral bij grotere projecten.
○ De uiteindelijke beslissing over medewerking aan een project ligt bij de gemeente, die alle relevante belangen moet afwegen, inclusief de inzichten uit participatietrajecten. De gemeente Twenterand heeft de volgende financiële middelen beschikbaar gesteld om inwonersparticipatie en initiatieven vanuit de gemeenschap te faciliteren: ● Innovatiefonds sociaal domein: Dit fonds is ingericht om initiatieven vanuit de samenleving te faciliteren. Initiatiefnemers kunnen aanspraak maken op een bepaald bedrag als de activiteit onder andere een besparing oplevert in het sociaal domein. ● Kernbudgetten: Deze budgetten zijn eveneens ingericht om initiatieven vanuit de samenleving te faciliteren. Een activiteit kan aanspraak maken op een kernbudget als deze onder andere bijdraagt aan de leefbaarheid of sociale binding. ● Daarnaast is er in het verleden budget vrijgemaakt voor één fulltime medewerker voor drie jaar (tot eind 2023) om een sterk participatieproces te waarborgen en inwoners te ondersteunen bij hun initiatieven. In het ambtelijk wederhoor wordt nog gewezen op Twenterand Inves als optie voor financiële middelen. Twenterand Invest is een investeringsfonds in de gemeente Twenterand dat financiële steun geeft aan lokale projecten en evenementen. Het fonds is actief sinds 1 januari 2025 en is de opvolger van het vroegere ondernemersfonds.
3.3 Het beleid in de praktijk Uit de interviews komen duidelijke thema's, knelpunten en wensen naar voren met betrekking tot de visie op en het beleid en de organisatie met betrekking tot burgerparticipatie in de gemeente Twenterand. 3.3.1 De definitie en verwachtingen van participatie Er is momenteel een verschil van inzicht over wat participatie precies inhoudt. Door bestuur en organisatie wordt gesignaleerd dat zowel inwoners als de gemeenteraad participatie vaak verwarren met 2 Op basis van het ambtelijk wederhoor wordt geconstateerd dat zowel de interne projectgroep als de klankbordgroep in ieder geval op dit moment niet operationeel zijn. - 10 - BMC , Participatie met impact "je zin krijgen" en het idee dat na een traject "iedereen blij" moet zijn. De essentie van participatie is volgens respondenten echter het maken van een zorgvuldige belangenafweging binnen gestelde kaders en niet het pleasen van individuele inwoners. Ook leden van de gemeenteraad geven aan van mening te zijn dat participatie niet per se betekent dat inwoners hun zin krijgen, maar wel dat ze de kans krijgen om hun verhaal te doen en te snappen hoe besluiten worden genomen. Voor specifieke 'NIMBY'-projecten 3 , zoals de woonwagenlocaties, is inmiddels de visie dat het streven naar draagvlak onmogelijk is en dat begrip en acceptatie het maximaal haalbare zijn.
3.3.2 Het gebruik van instrumenten In de praktijk wordt er tot op zekere hoogte gebruikgemaakt van de instrumenten zoals beschreven in het beleid. Zo is de Participatiescan verplicht opgenomen in adviesformats. Ook geeft de raad aan dat er sinds een half jaar in elk raadsvoorstel wordt beschreven hoe participatie wordt toegepast en dat er aan het college wordt gerapporteerd via een participatieverslag. Toch wordt de participatieladder volgens de raad nog onvoldoende of onduidelijk gebruikt. Daarbij bestaat het beeld, zo blijkt uit interviews, dat veel ambtenaren participatie nu vooral nog zien als een "verplichte hoepel" om doorheen te springen. 3.3.3 Behoeften en verwachtingen ten aanzien van nieuw beleid Er wordt breed gedragen dat er nieuw participatiebeleid en een 'routekaart' moet komen, waarin de spelregels, rollen, voorwaarden en de mate van invloed (het participatieniveau) vooraf voor iedereen helder zijn. Belangrijke pijlers voor deze nieuwe visie en beleid zijn: ● Eerlijkheid en kaders: De raad adviseert om vaker met een 'wit vel' te starten (open vragen stellen), maar de gemeente moet heel eerlijk zijn over hoeveel invloed inwoners écht hebben als bepaalde kaders eigenlijk al vastliggen. Goede participatie betekent ook dat de gemeente duidelijk laat zien wat er niet mogelijk is, zelfs als dat mensen teleurstelt.
● Vaste capaciteit en coördinatie: Het beheer van participatie is nu te ad hoc belegd. Er is behoefte aan een vaste participatieadviseur die fungeert als spil tussen dorpsraden, ambtenaren en het bestuur. ● Professionalisering: Ambtenaren moeten vaker "nee" leren zeggen en krijgen idealiter training over effectief participeren. College- en raadsleden moeten zich op hun beurt focussen op de hoofdlijnen en niet op de details. ● Communicatie: De communicatie moet toegankelijker worden (B1-niveau) en er moet minder gezonden en beter geluisterd worden. Ook is er behoefte aan maatwerk per kern. ● Betrokkenheid van de raad: De raad wil zelf beter nadenken over het gewenste participatieniveau en beter geïnformeerd/uitgenodigd worden voor inwonersavonden, mits hun rol daarbij goed is afgebakend zodat ambtenaren ongestoord hun werk kunnen doen. 3.3.4 Recente ontwikkelingen Op 17 juni 2026 stond het onderwerp participatie op de agenda van de oordeelsvormende vergadering van de gemeenteraad van Twenterand.
De constateringen uit de QuickScan participatie dat de huidige beleidsuitgangspunten weliswaar breed worden gedragen, maar dat de uitvoering ervan in de praktijk tekortschiet, en dat er sprake is van een kloof tussen beleid en uitvoering, waarbij participatietrajecten onvoldoende zijn verankerd in de werkprocessen en daardoor sterk persoons- en projectafhankelijk blijven zijn hierbij het vertrekpunt. 3 NIMBY (Not In My Backyard, of 'niet in mijn achtertuin') is een term voor projecten die algemeen nuttig worden geacht, maar lokaal op weerstand stuiten omdat buurtbewoners overlast vrezen. - 11 - BMC , Participatie met impact Het college van burgemeester en wethouders legt de raad drie scenario's voor en adviseert nadrukkelijk in te stemmen met variant 3: Integrale versterking en borging van participatie. Deze variant gaat aanzienlijk verder dan het slechts voldoen aan de minimale wettelijke eisen (variant 1) of het uitsluitend inrichten van een loketfunctie met een deeltijdcontactpersoon (variant 2). De voorgestelde variant behelst een compleet implementatie- en borgingstraject, inclusief de structurele aanstelling van een participatieadviseur (1 fte), beleidsherijking en de inbedding van standaard participatieplannen en werkprocessen binnen de gemeentelijke organisatie.
De inhoudelijke onderbouwing voor deze keuze is primair gericht op risicobeheersing, kwaliteitsverbetering en het verlagen van de werkdruk. Momenteel worden participatietrajecten door beleidsadviseurs naast hun reguliere werkzaamheden uitgevoerd, wat leidt tot een inefficiënte inzet van capaciteit, vertragingen en organisatorische kwetsbaarheid. Door te investeren in centrale expertise en heldere kaders worden de bestuurlijke beheersbaarheid en de juridische robuustheid (met name onder de Omgevingswet) versterkt. Het college stelt dat deze variant processen eenduidiger en professioneler maakt, wat uiteindelijk de legitimiteit en het vertrouwen richting inwoners ten goede komt. Bij de voorgestelde keuze plaatst de afdeling Financiën echter een belangrijke kanttekening. Variant 3 brengt substantiële kosten met zich mee, waaronder incidentele inhuur- en implementatiebudgetten in 2026 en 2027 (respectievelijk € 68.200 en € 100.000) en een structurele lastenverzwaring van € 95.300 vanaf 2027. Vanwege de naderende 'ravijnjaren' en de bijbehorende grote financiële druk, adviseert de afdeling Financiën vanuit louter financieel perspectief om te kiezen voor de minimale wettelijke invulling (variant 1), mede omdat een tussentijdse budgetaanvraag buiten de reguliere planning- en controlcyclus ongebruikelijk is.
Het college beargumenteert daarentegen dat de goedkopere varianten het gemeentebestuur te kwetsbaar laten bij complexe, politiek gevoelige dossiers en dat het gebrek aan structurele borging uiteindelijk kan leiden tot hogere herstelkosten en onvervulde maatschappelijke verwachtingen. De raad besluit op 30 juni 2026: ● | Kennis te nemen van de uitkomsten van de QuickScan Participatie. ● | In te stemmen met variant 3: integrale versterking en borging van participatie, als noodzakelijke basis voor het tijdig en kwalitatief opstellen van de participatieverordening conform de Wet versterking participatie per 1 januari 2027. ● | In te stemmen met het volgende; ○ | Incidenteel 2026: € 36.200 inhuur kwartiermaker participatie, voor het opstellen van de bredere participatieverordening. Te dekken uit de reserve personeel. ○ | 2026: De structurele lasten voor de werving en aanstelling van de participatieadviseur in de laatste maanden van 2026 van € 32.000 beschikbaar te stellen en dit te dekken uit de reserve personeel. ○ | Incidenteel 2027: € 100.000 implementatiebudget, dekking uit de algemene reserve. ○ | Structureel 2027 e.v.: de loonsom van 1 fte schaal 10 is € 95.300.
- 12 - BMC, Participatie met impact Hoofdstuk 4 | Uitvoering en ervaringen In dit hoofdstuk wordt aan de hand van drie participatietrajecten geschetst op welke wijze de gemeente Twenterand uitvoering geeft aan burgerparticipatie, in hoeverre er evaluaties plaatsvinden van deze trajecten en hoe tevreden inwoners en de gemeente zelf zijn over de wijze waarop deze trajecten verlopen. 4.1 Keuze voor woonwagenlocaties 4.1.1 Inleiding Het initiatief betreft de realisatie van nieuwe woonwagenstandplaatsen in de kernen Den Ham (Kerkallee/ Marleseweg), Vroomshoop (Flierdijk) en (initieel) Westerhaar-Vriezenveensewijk (Zwembadlaan). De directe aanleiding vormt het gemeentelijk woonwagenbeleid uit 2022 en de mensenrechtelijke verplichting om de culturele identiteit van woonwagenbewoners te faciliteren. Het traject werd begeleid door een projectleider en een coördinator woonwagenzaken vanuit de gemeente, in samenwerking met woningcorporatie Mijande Wonen. De participatiefase startte in het najaar van 2024 met informatieavonden en liep door in 2025 via klankbordgroepen, met als doel een definitief raadsbesluit in het najaar van 2025. Het definitieve (geamendeerde) raadsbesluit wordt uiteindelijk genomen op 30 juni 2026. De raad besluit: 1. in te stemmen met de locatiekeuzes voor de realisatie van: a. tien woonwagenstandplaatsen en woonwagens aan de Kerkallee te Den Ham en b.
tien woonwagenstandplaatsen en woonwagens aan de Flierdijk te Vroomshoop, waarbij de mogelijkheid blijft bestaan dat bestaande sportterreinen kunnen worden uitgebreid en de gemeente voor beide locaties vooraf de toekomstscenario’s in beeld brengt. 2. in te stemmen met een investeringskrediet ter hoogte van € 1.039.000 voor de realisatie van deze standplaatsen. 3. in te stemmen met het vaststellen van een voorziening ter hoogte van € 1.039.000 (netto contante waarde) en dit te dekken uit de Algemene Risicoreserve (ARR). 4. in te stemmen met het beleidskader woonwagenlocaties Twenterand voor de locaties Den Ham Kerkallee en Vroomshoop Flierdijk. - 13 - BMC , Participatie met impact
4.1.2 Doelstellingen van het participatietraject Voor dit participatietraject heeft de gemeente een participatieplan opgesteld. De gemeente formuleerde als participatiedoel het creëren van acceptatie en begrip voor de inrichting van de percelen. De gemeente erkent in het participatieplan dat het realiseren van woonwagenlocaties een gevoelig onderwerp is en dat er daarom niet wordt gestreefd naar volledig draagvlak, maar naar begrip voor de noodzaak en acceptatie van de plannen. Een belangrijk impliciet doel was het herstellen van vertrouwen tussen de doelgroep en de overheid, waarbij gerefereerd wordt aan eerdere onrust en de noodzaak om via één-op-één contacten de relatie te verbeteren. Hoewel het doel was om begrip te creëren en vertrouwen te herstellen, werkte de praktische uitvoering averechts, zo blijkt uit de interviews. Zo heeft de expliciete mededeling van de gemeente tijdens een informatieavond dat er 'geen draagvlak nodig was' voor de plannen, het vertrouwen van omwonenden juist geschaad en leidde dit tot verdere polarisatie, melden diverse respondenten. De in november 2024 ingediende klachten van omwonenden bevestigen dit beeld van een averechtse uitwerking. Inwoners van Den Ham wijzen er in hun klacht op dat de ambtelijke uitspraak "We gaan niet voor draagvlak" tijdens de informatiebijeenkomst op 15 oktober 2024 hard is binnengekomen en escalerend heeft gewerkt.
Ook in Vroomshoop gaven omwonenden aan dat de participatiedoelen om inwoners zich gehoord en betrokken te laten voelen en het vertrouwen in de overheid te verbeteren, al mislukt waren nog voordat het feitelijke participatieproces goed en wel was gestart. De inwoners geven aan de houding van de gemeente ervaren te hebben als een poging hen monddood te maken, waardoor zij zich niet langer als gelijkwaardige gesprekspartners beschouwden en in eerste instantie weigerden zich aan te melden voor de klankbordgroep. 4.1.3 Type en niveau van participatie Er is gekozen voor een gedifferentieerde aanpak op de participatieladder, afhankelijk van het deelonderwerp: ● Locatiekeuze (informeren/raadplegen): De locaties zelf stonden niet ter discussie. Deze waren voorafgaand aan het traject door de raad en het college als meest kansrijk aangewezen op basis van intern onderzoek en beschikbaarheid van gemeentegrond. Inwoners werden hierover geïnformeerd, maar hadden geen beslissende stem in de locatiekeuze zelf. ● Inrichting (coproduceren): Voor de invulling van de percelen is de trede coproductie toegepast. Via klankbordgroepen mochten belanghebbenden meedenken over de positionering van de wagens, groenvoorziening, erfafscheidingen en ontsluiting, resulterend in diverse inrichtingsvarianten (optie 1, 2 en 3).
Hoewel formeel de trede coproductie werd gehanteerd, werd dit in de praktijk anders ervaren, zo blijkt uit de interviews. Sportverenigingen typeerden de klankbordgroepen als 'schijndraagvlak' waarbij wezenlijke bezwaren zoals uitbreidingsruimte en overlast onvoldoende werden geborgd. Bovendien besloten omwonenden in Den Ham niet deel te nemen aan deze klankbordgroepen, omdat hun invloed beperkt bleef tot details zoals beplanting, wat resulteerde in een eenzijdige vertegenwoordiging aan tafel. 4.1.4 Kaders, richtlijnen en uitgangspunten Het participatieproces vond plaats binnen strikte, vooraf vastgestelde kaders. Zo gold er een beperkte omvang met een maximum van tien standplaatsen per locatie, waarbij op deze specifieke plekken geen ruimte is voor toekomstige uitbreiding. Daarnaast is de toewijzing van de standplaatsen nadrukkelijk gebaseerd op het afstammingsbeginsel. Qua eigendom is er gekozen voor een mix van koop en huur, waarbij woningcorporatie Mijande Wonen verantwoordelijk is voor de verhuur en het beheer. Verder moest de inrichting uiteraard voldoen aan diverse technische en wettelijke voorschriften. Hierbij ging het onder - 14 - BMC , Participatie met impact meer om brandveiligheidseisen, die een afstand van vijf meter tussen de bouwwerken verplichten, en een afstandsnorm van vijftig meter tot nabijgelegen sportvelden.
Tot slot stelde de gemeente vooraf een beeldkwaliteitsplan op met regels voor bouwhoogtes en materiaalgebruik, waarin bijvoorbeeld witte stenen werden uitgesloten ten gunste van aardetinten en steenstrips. Dit leidde tot de nodige discussie. Een concreet resultaat van de participatie is echter dat de toekomstige bewoners met succes hebben weten te bedingen dat de wagens hun traditionele witte kleur krijgen, in afwijking van de door de gemeente voorgeschreven aardetinten. 4.1.5 Rollen en verantwoordelijkheden De rollen en verantwoordelijkheden waren als volgt verdeeld. De gemeenteraad stelt de kaders (aantallen, budget) en neemt het definitieve besluit. Het college en de ambtelijke organisatie (projectleider, coördinator) faciliteren het proces, voeren technische onderzoeken uit (stikstof, akoestiek) en begeleiden de klankbordgroepen. De eindverantwoordelijkheid voor de besluitvorming lag bij de gemeenteraad, terwijl het college verantwoordelijk was voor de uitvoering van het participatieplan. De klankbordgroepen, bestaande uit omwonenden, toekomstige bewoners en sportverenigingen, hadden een adviserende rol over de inrichting. Woningcorporatie Mijande Wonen fungeerde als beoogd exploitant/verhuurder en was verantwoordelijk voor het bewaken van de uitvoerbaarheid en beheersbaarheid van de plannen.
4.1.6 Communicatie en terugkoppeling Het verloop van de informatieavonden in oktober 2024 en de daaropvolgende communicatie legden ingrijpende tekortkomingen bloot op het gebied van informatievoorziening, bejegening en verwachtingsmanagement. De voorbereiding van de bijeenkomsten werd bemoeilijkt door foutieve informatievoorziening vanuit de gemeente. In de uitnodigingsbrief voor de bijeenkomst in Vroomshoop werd ten onrechte gesteld dat de gemeenteraad al definitief had besloten tot de komst van de woonwagens aan de Flierdijk, wat leidde tot grote onrust en verwarring. Ondanks dat het college deze fout in de raadsvergadering van 1 oktober 2024 erkende, is door een interne fout een brief met exact dezelfde misleidende tekst vervolgens ook naar de omwonenden van de Zwembadlaan in Westerhaar gestuurd. Daarnaast bleek het uitnodigingsbeleid inconsistent; bewoners aan de ene zijde van de Twistveenweg in Westerhaar ontvingen wel een brief, terwijl bewoners aan de overzijde niet werden uitgenodigd, wat de gemeente achteraf ad hoc moest herstellen. In dezelfde uitnodigingsbrief stelde het college dat woningcorporatie Mijande Wonen te zijner tijd de verhuur en exploitatie van de huurwoonwagens op zich zou nemen. Bij navraag bleek Mijande Wonen hier eind oktober 2024 intern echter nog niet formeel van op de hoogte te zijn.
Hoewel de gemeente aangaf dat dit onderdeel zou worden van de prestatieafspraken vanaf 2025, zorgde deze (te) vroege communicatie voor extra verwarring en een gevoel van onzorgvuldigheid. De informatiebijeenkomst in Den Ham op 15 oktober 2024 verliep volgens aanwezige omwonenden uiterst stroef. De verantwoordelijk wethouder sprak aanvankelijk zonder microfoon, waardoor slechthorenden hem niet konden verstaan, en verliet de bijeenkomst al na een kwartier. Dit werd door de aanwezigen ervaren als desinteresse en ontnam hen de kans om hem kritisch te bevragen. Bovendien ervoeren inwoners de houding van de aanwezige ambtenaren als ongepast en intimiderend. Dit werd - 15 - BMC , Participatie met impact versterkt door uitspraken die als escalerend werden ervaren. Zo kregen kritische burgers naar eigen zeggen te horen: "Dan ga je maar naar de rechter, veel succes!". Ook de bijeenkomst in Vroomshoop op 16 oktober 2024 werd door omwonenden als een deceptie ervaren. Inwoners gaven aan dat de dialoog snel veranderde in een monoloog met dwingende sturing ("zo gaat het worden"), waarbij oprechte interesse of doorvragen vanuit de gemeente naar hun mening ontbrak. Dit dwingende karakter leidde tot boosheid en onbegrip.
Daarnaast meldden buurtbewoners van het woonwagencentrum in een klacht van 10 november 2024 dat zij de uitleg omtrent de gepresenteerde PowerPoint-presentatie als zeer onprettig hebben ervaren en dat er geen normale antwoorden werden gegeven op de door hen gestelde vragen. De beloofde nazorg na de bijeenkomsten bleef uit. Hoewel de gemeente toezegde de PowerPoint-presentaties van de bijeenkomsten direct na afloop te delen, hadden omwonenden in Den Ham deze weken later nog altijd niet ontvangen. Bovendien werd de formele klacht van omwonenden pas beantwoord nadat zij genoodzaakt waren deze schriftelijk en puntsgewijs in te dienen wegens het ontbreken van een vindbaar klachtenformulier op de gemeentelijke website. De gemeente paste hierop de strategie aan door vervolgavonden te organiseren onder leiding van een onafhankelijke voorzitter en door besloten bijeenkomsten te houden voor specifieke groepen; alleen omwonenden of alleen woonwagenbewoners. Van deze besloten sessies werden geen notulen gemaakt. Voor de locaties in Den Ham en Vroomshoop werden in totaal drie informatieavonden en twee klankbordgroepavonden gehouden. Desondanks schoot de bredere informatievoorziening en terugkoppeling volgens geïnterviewden tekort.
Stakeholders ontvingen verslagen structureel te laat, omwonenden kregen tegenstrijdige informatie over het aantal te plaatsen wagens en toekomstige bewoners hebben een gebrek aan proactieve updates over de voortgang ervaren. Er is gebruikgemaakt van huis-aan-huisbrieven (straal 500 meter), een projectwebsite, nieuwsbrieven en persoonlijke gesprekken. Verslagen en presentaties werden geanonimiseerd online geplaatst. 4.1.7 Middelen en capaciteit Het traject wordt bekostigd uit het budget woonwagens. De financiële impact is aanzienlijk; er wordt volgens de geïnterviewden rekening gehouden met een onrendabele top, dat wil zeggen een gat tussen de totale bouwkosten en de lagere opbrengstwaarde, van € 30.000 tot € 50.000 per standplaats, waarvoor de raad budget beschikbaar moet stellen. In het raadsvoorstel dat op 16 juni 2026 was geagendeerd voor de oordeelsvormende vergadering van de raad wordt dit verder uitgewerkt en wordt dit bedrag naar boven bijgesteld: het tekort wordt berekend op circa € 50.000 tot € 55.000 per woonwagenstandplaats, wat resulteert in een benodigd investeringskrediet van € 1.039.000 dat uit de Algemene Risicoreserve (ARR) gedekt moet worden. Qua personele inzet zijn een specifieke projectleider en adviseur woonwagens aangesteld om het intensieve traject te begeleiden.
4.1.8 Inzicht in wensen van inwoners Voorafgaand aan het traject is in 2020 een woonbehoefteonderzoek uitgevoerd, waaruit naar voren kwam dat 32 respondenten de wens hadden om naar een standplaats te verhuizen. Tijdens het daaropvolgende participatieproces bleken er echter diverse conflicterende belangen en wensen te spelen. Zo uitten sportverenigingen hun zorgen over de beperking van hun toekomstige uitbreidingsmogelijkheden en vreesden zij voor klachten over licht- en geluidsoverlast. Tegelijkertijd botsten de wensen van de - 16 - BMC , Participatie met impact toekomstige bewoners met de gemeentelijke kaders; hun voorkeur voor grotere kavels en een specifieke esthetiek, zoals het gebruik van witte stenen, paste niet binnen de vastgestelde standaardmaten en het beeldkwaliteitsplan. Daarnaast speelden er op lokaal niveau specifieke knelpunten. In Den Ham gaven omwonenden expliciet aan dat er geen draagvlak was voor de komst van tien standplaatsen. In september 2023 toonden zij zich wel bereid om akkoord te gaan met een maximum van zes standplaatsen, onder de voorwaarde dat deze in het verlengde van de bebouwing aan de Kerkallee zouden worden geplaatst. De gemeente kon deze wens echter niet inwilligen vanwege de aanwezigheid van een grote rioolbezinkkelder op die specifieke locatie. Ook in Vroomshoop liepen de voorkeuren uiteen.
Zowel omwonenden als de plaatselijke sportverenigingen spraken een sterke voorkeur uit voor de westzijde van het sportterrein. De gemeente kon hier echter niet in meegaan, omdat het daarvoor benodigde weiland van 42.000 vierkante meter dan aangekocht zou moeten worden. Dit zou resulteren in een extra, onrendabele investering van circa 1,5 miljoen euro. Tot slot bleken de specifieke zorgen van de Vroomshoopse korfbalvereniging over lichthinder volgens de gemeente ongegrond te zijn. Uit het raadsvoorstel blijkt namelijk dat de geplande afstand tussen de wagens en de velden 65 tot 70 meter bedraagt, wat ruim boven de wettelijke norm van 50 meter ligt. De discussie over de locatiekeuzes en het aantal standplaatsen werd bemoeilijkt door het gebruik van verouderde gegevens en het passeren van eerdere organische participatie-initiatieven. Omwonenden uitten in hun klachten kritiek op de ambtelijke bewering dat er zorgvuldig is gehandeld op basis van actuele behoeftes. Het behoefteonderzoek dat door de gemeente werd gebruikt om de noodzaak voor standplaatsen te onderbouwen was ten tijde van de bijeenkomsten in 2024 naar hun mening verre van actueel. Daarnaast wijzen omwonenden op de wijze waarop er door de gemeente is omgegaan met een gezamenlijk initiatief uit de samenleving.
Op 22 september 2023 hadden toekomstige woonwagenbewoners en omwonenden van de ijsbaan Kollendiek aan de Marleseweg in Den Ham al in gezamenlijk overleg een participatiedocument en concreet alternatief voorstel opgesteld en ingediend. Dit initiatief werd door de gemeente in eerste instantie echter niet beantwoord of actief opgepakt, maar slechts als zienswijze ter kennisgeving aangenomen voor de raadsvergadering van september 2023. Het college onderbouwde deze keuze later door te stellen dat er in Den Ham in totaal negen gegadigden waren voor een standplaats en dat de gemeente niet een deel van hen kon negeren of naar elders kon verwijzen, waardoor het gezamenlijke burgerinitiatief niet één-op-één kon worden overgenomen. 4.1.9 Resultaten en ervaringen Het participatietraject heeft per locatie tot uiteenlopende uitkomsten geleid. Zo is het project in Westerhaar volledig stopgezet. Tijdens de participatie in de klankbordgroep werd namelijk duidelijk dat de beoogde locatie op sportpark 't Twistveen ongeschikt was. Dit had enerzijds te maken met verkeersonveiligheid door de aanwezigheid van groot kermismaterieel van de beoogde bewoners en anderzijds met conflicten met de bestaande sportactiviteiten.
Het college heeft vervolgens in de vergadering van 1 juli 2025 het besluit genomen om de locatie Westerhaar stop te zetten; de gemeenteraad is hierover een dag later, op 2 juli 2025, geïnformeerd. Voor de locaties in Vroomshoop en Den Ham zijn de inrichtingsplannen wel doorgezet en op basis van de opgehaalde input verder geoptimaliseerd, met name wat betreft de groenstroken en de ontsluiting. Ondanks deze aanpassingen constateert de gemeente in de participatienota van november 2025 dat er - 17 - BMC , Participatie met impact bij de omwonenden in Den Ham geen draagvlak is voor de plannen. Om de verdere realisatie in goede banen te leiden en tegemoet te komen aan de zorgen van betrokkenen, is er na overleggen met sportverenigingen en omwonenden de toezegging gedaan voor de komst van een coördinatieteam. Dit team zal bestaan uit de wijkagent, woningcorporatie Mijande Wonen en de gemeente, en gaat bij de realisatie van de woonwagens dienen als centraal aanspreekpunt voor eventuele wederzijdse klachten. Tot slot heeft het proces ook waardevolle lessen opgeleverd voor de toekomst. Na een valse start aan het begin van het traject, bleek dat het opsplitsen van groepen en de inzet van onafhankelijke gespreksleiders van belang waren om de vastgelopen dialoog weer vlot te trekken.
4.2 Inclusieve speeltuin in Vroomshoop 4.2.1 Inleiding Het initiatief betreft de vernieuwing van de bestaande speeltuin ’t Flierpark in Vroomshoop naar een inclusieve natuurspeeltuin. Het doel is het creëren van een speelplek die toegankelijk en uitdagend is voor kinderen met en zonder beperking. Het traject wordt getrokken door het team Sociaal Domein van de gemeente Twenterand. Het traject dreef aanvankelijk vooral op de intrinsieke motivatie van de betrokken ambtenaren, omdat er een gebrek was aan duidelijk bestuurlijk commitment. Bovendien was er intern lange tijd verwarring over welke wethouder, bijvoorbeeld vanuit sport of vanuit speeltuinenbeleid, precies verantwoordelijk was voor het project. Het initiatief kent een complexe eigendomsstructuur: de grond en het wijkgebouw (‘Oos Plekkie’) zijn eigendom van woningcorporatie Mijande Wonen, terwijl het beheer van het gebouw ligt bij Stichting Oos Plekkie. Ontwerpbureau DesignMinds is ingeschakeld voor de procesbegeleiding en het ontwerp. Daarnaast zijn diverse maatschappelijke partners betrokken, waaronder belangengroep Care4Uall en (beoogd) huurders van het wijkgebouw zoals DAC Omzien. De participatiebijeenkomst vond plaats op 14 december 2024.
4.2.2 Doelstellingen en participatieniveau De expliciete doelstelling van het participatietraject was tweeledig: het communiceren van de kaders en mogelijkheden en het inventariseren van de wensen en zorgen van betrokkenen (zowel kinderen als volwassenen). Impliciet werd gestreefd naar het vergroten van de sociale cohesie in de wijk en het koppelen van de speelfunctie aan maatschappelijke voorzieningen in het wijkgebouw, zoals een ontprikkelruimte en een MIVA-toilet. Het gekozen participatieniveau is te typeren als raadplegen (consultatie). Deelnemers konden ideeën aandragen en reageren op concepten, waarna de ontwerper en gemeente de vertaalslag maakten naar een definitief ontwerp. De motivatie hiervoor lag in de vooraf vastgestelde kaders, zoals het budget en de specifieke focus op inclusiviteit, zo wordt aangegeven in de beschikbare documentatie. De interviews nuanceren dit beeld: intern werd juist ervaren dat er aan de voorkant fundamentele kaders ontbraken en dat het participatiebeleid onvoldoende sturing gaf, wat leidde tot een structureel gebrek aan verwachtingsmanagement. Tijdens de participatiemiddag zelf werden de praktische kaders zoals budget en tijdspad wel met de aanwezigen gedeeld. 4.2.3 Inrichting van het proces: methodiek en kaders Tijdens de bijeenkomst in december 2024 is gewerkt met doelgroepgerichte werkvormen.
Volwassenen discussieerden aan thematafels (o.a. inclusiviteit, groen, veiligheid) en gebruikten gekleurde post-its om - 18 - BMC , Participatie met impact wensen, zorgen en prioriteiten aan te geven. Voor kinderen was er een interactief programma waarbij zij buiten met linten (rood voor ‘niet leuk’, groen voor ‘leuk’) en binnen met stickers en tekeningen hun voorkeuren kenbaar maakten. De opgehaalde input is verwerkt in een ‘schetsontwerp 2’ (datum juli 2025). Concrete wensen van inwoners, zoals een rolstoelschommel, prikkelarme zones (‘wilgenhut’) en verbeterde padenstructuur, zijn zichtbaar teruggekomen in dit ontwerp. De totale kosten voor de realisatie van de speeltuin worden geraamd op circa € 133.500. 4.2.4 Knelpunten in randvoorwaarden en verwachtingsmanagement Hoewel de participatiebijeenkomst inhoudelijk succesvol was in het ophalen van wensen, kampt het project met knelpunten in de randvoorwaarden die vooraf onvoldoende waren afgebakend. Het participatietraject is gestart in de veronderstelling dat de locatie definitief was. De gemeente is echter geen eigenaar van de grond. Mijande Wonen wil de grond verkopen tegen taxatiewaarde (€ 229.180 voor de grond en € 123.751 voor het gebouw), wat het budget van de gemeente ver overschrijdt. Een voorstel tot grondruil ligt op tafel, maar in september 2025 was er nog geen overeenstemming.