2022-02-01 Bijlage 2a - Bijlage bij inspreekbijdrage Mevr. Oude Booijink - Redeneerlijn grootschalige concentratie RES Twente.pdf
Tekst van het document
Verslag 1. Welkom en –zo nodig een voorstelrondje Dit is de eerste bijeenkomst van de werkgroep in vrijwel volledige bezetting! 2. Opdracht van de werkgroep Over de opdracht van de werkgroep wordt nogmaals benadrukt dat Rijkwaterstaat met de regionale partners naar de mogelijkheden voor grootschalige opwek langs rijkswegen kijkt. De werkgroep neemt de resultaten daarvan over. Ineke Nijhuis en Paul Bielen zorgen voor informatie-uitwisseling. De werkgroep staat stil bij de vertrouwelijkheid van informatie. Wij praten over locaties zonder de betrokken gemeenten en belanghebbenden daarbij te betrekken. De informatie moet dan ook onder ons blijven. Dat is best lastig: de leden van de werkgroep hebben allemaal een eigen organisatie met collega’s en bestuurders. Ook gaan wij in de brede werksessies alle gemeenten betrekken. Iedereen is het zeer eens met het terughoudend en voorzichtig omgaan met de informatie. Wij moeten echter ook voorbereid zijn op het wel breder bekend worden van onze gedachten. Gerbrand zal in de speciaal opgerichte werkgroep Participatie dit punt begin september aan de orde stellen. Volgende vergadering beschikken wij over externe ondersteuning. De inhuur van een adviesbureau dat ondersteunende werkzaamheden kan verrichten wordt deze week afgerond. Voor het tijdschema gaan wij uit van de hierna opgenomen globale planning.
30
3. Inzoomen op de vraag wat grootschalige concentratie is – toelichting Gerbrand Naeff Naar aanleiding van de korte inleiding van Gerbrand stellen wij vast dat wij uitgaan bij grootschalige geconcentreerde opwek van vier tot zes gebieden waar in totaal circa 1TWh wordt opgewekt. Adriaan brengt naar voren dat een aantal gebieden is uitgesloten voor windenergie vanuit de Omgevingsvis van de provincies. Daarover vindt nog wel overleg plaats, maar het huidige beleid staat wind niet toe. Wij kiezen er voor om dit soort gebieden (er zijn nog meer beperkingen) niet op voorhand mee te nemen. Wij kijken naar geschikte gebieden en brengen daarbij de beperkingen in beeld, inclusief de beleidsmatige beperkingen. Dan is het aan de bestuurders om die beperking te accepteren, dan wel een beleidswijziging in gang te zetten. 4. Verkenning verhouding zon en wind – toelichting Wim de Jong Wim onderbouwt met cijfers dat opwek met zon de komende jaren voldoende is om in de zomer aan de piekvraag te voldoen. Er is behoefte aan een gelijkmatiger aanbod. Dat kan met windenergie; de combi zon-wind is bovendien efficiënt. Interessant gegeven is verder dat van de zonneprojecten op dit moment circa 35% op land is en dus 65% op daken en andere plekken in bebouwd gebied. Ook in de lopende SDE-aanvragen komt die verhouding terug. 5.
Verkenning van locaties – toelichting Arnold Enklaar Arnold presenteert een gedachtenexperiment uitgevoerd die de vergadering zeer interessant vindt. Omdat het een gedachtenexperiment is, zijn de kaartjes niet aan dit verslag toegevoegd. Zonder het verhaal erbij kunnen die verkeerd worden opgevat. Het verhaal van Arnold en de discussie leidt tot een vijftal noties/opties om verder mee te werken: 1. Voor grootschalige zon is makkelijker ruimte te vinden dan voor grootschalige wind. Er zijn relatief weinig locaties te vinden waar een rij (of ander vast patroon) aan turbines is te plaatsen die elk 500 m uit elkaar staan en ook nog eens 500 meter van woningen. 2. Is er een gemeente die zich wil profileren als dé duurzame energieproducent van Twente. Het lijkt mogelijk om in één gemeente vrijwel de hele opgave te concentreren. 3. Als je bij het zoeken van een locatie afziet van bebouwd gebied en natuurgebied en kiest voor jonge ontginningen, dan zijn er circa zes grote gebieden te vinden voor concentratie 4. Daaraan voegen wij toe een of meer locaties aan de grens met Duitsland, waar de opstelling van wind ‘spiegelt’ met de opstelling aan de Duitse zijde. 5. Voor grootschalige opwek langs infra wachten wij de voorstellen van RWS en de regio af. 31
6. Vervolgstappen Wij besluiten om de volgende keer met het in te huren adviesbureau a. Nader te onderbouwen wat grootschalige opwek is, inclusief de gewenste bandbreedte voor de verhouding zon-wind b. De vijf noties/opties voor de keuze van locaties nader te onderbouwen en uit te werken c. Voor één van die locaties in te zoomen: wat is de minimale en maximale opwekcapaciteit, welke belemmeringen komen naar voren. De werkgroep plant haar volgende vergaderingen op: • • • • • • •
Woensdag 11 september 10.30 – 12.30 Maandag 23 september (voorbereiding 3e werksessie op 24 sept) Woensdag 9 okt Wo 23 oktober Wo 6 november (voorbereiding 4e werksessie op 12 november) Wo 20 november (voorbereiden bestuurlijke conferentie 4 dec) Wo 27 november (voorbereiden presentatie / eindrapport)
Als er geen voldoende bespreekpunten zijn, dan schrappen wij de bijeenkomst. Gerbrand zal vergaderverzoeken uitsturen. 7. Rondvraag Paul Bielen brengt naar voren dat hij in de werkgroep ervaringen zal inbrengen die RWS opdoet in haar projecten. Allen vinden dat van grote meerwaarde. 8. Sluiting
32
Werkgroep Concentratie -RES Twente Verslag van de bijeenkomst van 16 september 2019 Aanwezig: Paul Bielen (RWS), Adriaan Bennen (Overijssel), Arnold Enklaar (OPG), Martin Slagers (Hof van Twente), Robert-Jan Hakstege (Borne) , Wim de Jong (Twence), Johnny Janssen (Haaksbergen), Tim Mooiman (Sweco), Gerbrand Naeff (Enschede, vz + verslag) Verhinderd: Rachel Marty (Enexis), Ineke Nijhuis (Hengelo), Rein Jonkhans (Overijssel) Bijgevoegd: • Sheetpresentatie Tim Mooiman • Sheetpresentatie voor Jan-Herman Scholten -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------DE GEDEELDE INFORMATIE GRAAG VERTROUWELIJK BEHANDELEN -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Verslag 1. Opening 2. Verslag Het verslag wordt goedgekeurd. Naar aanleiding van het verslag volgt een gedachtewisseling over het al dan niet hanteren van beleidskaders als harde grens van ons zoekgebied. Conclusie is dat wij ruim zoeken en laten zien wat het aan/uit zetten van een beleidsregel voor gevolgen heeft voor het zoekgebied. Met dat inzicht kan nader worden ingezoomd op de beleidsregel en op de wens om die regel bij te buigen. 3. Voorstellen Tim Mooiman Tim Mooiman is ons contact bij Sweco. Hij zal ons –samen met de specialisten op de achtergrond- de komende tijd helpen om tot een goede bouwsteen te komen over concentratie. 4. Terugkoppeling gesprek werkgroep Participatie / gesprek met onze bestuurlijke opdrachtgever Gerbrand heeft aan de werkgroep Participatie de vraag voorgelegd over de vertrouwelijkheid van ons werk en het betrekken van de gemeenten en andere stakeholders. Het advies van de werkgroep participatie is om het gesprek niet te richten op de uitkomst (selectie van gebieden voor grootschalige opwek), maar mensen mee te nemen op de weg naar die leidt tot een keuze. Welke waarden zijn daarbij in het geding en hoe wordt daar tegenaan gekeken. Door de redenering als leidraad te nemen ontstaat een gesprek over argumenten in plaats van over de uitkomst. De werkgroep participatie wil graag een keer aan ons overleg meedoen om e.e.a. concreet te maken.
Johnny en Gerbrand hebben met onze bestuurlijke opdrachtgever Jan-Herman Scholten gesproken. Hij steunt de ingeslagen weg, zoals gepresenteerd in bijgaande sheetpresentatie. Jan-Herman wijst op de volgende punten: 33
-
-
Deze werkgroep is niet alleen voor de specialisten duurzaamheid, maar ook voor de r.o collega’s van groot belang. Zij moeten worden meegenomen. Aandacht nodig voor het bij elkaar brengen van de voorstellen van de werkgroep en de plannen die de gemeenten zelf al maken voor duurzame opwekking Bestaand beleid kan soms mogelijkheden uitsluiten (denk aan wind in nationaal landschap). Toch goed om ook in dat soort gebieden te kijken, ook als is maar om duidelijk te maken wat die keuze voor gevolgen heeft voor de energietransitie Niet alleen naar tegenstand kijken (NIMBY), ook waar medestanders zijn (What’s in for me)
5. Toelichting Sweco Tim Mooiman neemt ons mee langs de vragen die wij hebben gesteld: wat is grootschalige opwekking / wat is de gewenste verhouding zon-wind / hoe kunnen wij de drie strategieën verder brengen. Het gesprek wordt gevoerd aan de hand van de bijgevoegde sheets. Naar aanleiding van de bespreking maken wij de volgende vervolgafspraken: - Sweco zorgt voor een GIS-toepassing voor heel Twente, waarin wij de verschillende criteria kunnen instellen. Die GIS-toepassing geeft ons de mogelijkheid om met verschillende knoppen en instellingen zicht te krijgen op de mogelijkheden voor grootschalige opwek. Tim gaat na over hoeveel tijd hij een eerste versie kan leveren (Actie Tim). - De GIS-toepassing geeft ons gelegenheid om inzicht te krijgen in de haalbaarheid van de drie strategieën: lege gebieden / spiegelen met Duitsland / één energiegemeente - Het lijkt ons waarschijnlijk dat ook de werkgroep dorpsmolen met deze GIS-toepassing uit de voeten kan. Gerbrand vraagt dit aan de werkgroep dorpsmolen - Wij hebben nog onvoldoende zicht op de gewenste verhouding zon-wind en het belang van de beschikbaarheid van een aansluiting op het netwerk. Onze aanname is dat voor grootschalige opwek altijd netverzwaring nodig zal zijn.
Beide punten worden voorgelegd aan Enexis (actie Gerbrand) - De drie strategieën vormen een verhaal – dat wij met overtuiging en argumenten moeten kunnen voorleggen. Het verhaal moet opgesteld gaan worden 6. Vooruitblik derde werkconferentie Op 24 september is de derde werkconferentie. Onze werkgroep heeft dan twee uur beschikbaar voor eigen overleg – daarna koppelen wij terug naar de andere deelnemers. In het eigen overleg gaan wij aan de slag met de GIS-applicatie (indien beschikbaar) en gaan wij oefenen met het verhaal aan alle deelnemers. De elementen daarvan zijn: a. Onze aanpak (op zoek naar een redeneerlijn) en de benutting van de GIS –applicatie (op wat voor manier brengen wij Twente in beeld, aan welke knoppen willen zij draaien) b. De drie strategieën op hoofdlijn – het verhaal vertellen en oefenen (met de vraag om mee te denken) c. De vraag aan de gemeenten hoe zijn kijken naar de afstemming met gemeentelijke plannen. Hoe willen zij dat wij afstemmen 7. Rondvraag Geen punten 8. Sluiting
34
Werkgroep Concentratie -RES Twente Verslag van de bijeenkomst van 9 oktober 2019
Aanwezig: Paul Bielen (RWS), Adriaan Bennen (Overijssel), Arnold Enklaar -deels (OPG), Martin Slagers (Hof van Twente), Robert-Jan Hakstege (Borne), Wim de Jong (Twence), Johnny Janssen (Haaksbergen), Nicky Luttikhuis (Rijssen-Holten), Ineke Nijhuis (Hengelo), Jaap Wisse (Sweco), Gerbrand Naeff (Enschede, vz + verslag) Verhinderd: Rachel Marty (Enexis), Rein Jonkhans (Overijssel) -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------DE GEDEELDE INFORMATIE GRAAG VERTROUWELIJK BEHANDELEN -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Verslag 1. Opening Nicky Luttikhuis is welkom als nieuw lid van de werkgroep Jaap Wisse is in elk geval aanwezig bij punt 4. Hij is de Sweco-adviseur die ons gaat helpen bij het inzoomen op gebieden, die in aanmerking kunnen komen voor windenergie. In de Stuurgroep van 3 oktober is over de werkgroep concentratie door onze opdrachtgever Jan Herman Scholten gemeld dat de werkgroep al veel werk heeft verzet. Gedeputeerde Tijs de Bree roept de werkgroep op om de provincie uit te dagen voor locaties die niet passen binnen de bestaande kaders maar wel heel geschikt zijn (ruimtelijk en potentieel draagvlak) voor opwekking. 2. Verslag Het verslag wordt goedgekeurd. Naar aanleiding van het verslag wordt kort teruggekeken op de 3e werkbijeenkomst. Daarin is geen kritiek gekomen op de hoofdlijn van de redeneerlijn en is wel constructief meegedacht over de invulling van de stappen. 3. Redeneerlijn De werkgroep vindt dat de redeneerlijn op dit moment grotendeels voldoet – dan gaat het vooral om de eerste stappen. Vraag aan Sweco is om in overleg met Gerbrand de redeneerlijn goed tegen het licht te houden en aan te geven waar het duidelijker en beter kan. Enkele suggesties zijn alvast: - De analyse die het Oversticht maakt van alle verschillende landschapsanalyses in Overijssel kan een goed handvat opleveren voor het landschappelijke deel van de redeneerlijn.
Ineke Nijhuis gaat na wanneer de analyse van het Oversticht gereed is. - Stap 8 van de redeneerlijn is meer een uitkomst, dan een redeneerstap. - Samenwerking met andere regio’s nemen wij nu niet mee (wel het spiegelen aan Duitsland) 35
4. GIS-applicatie Jaap Wisse leidt ons langs de kaart (uitgedeeld) waarin in lagen is aangegeven welke beperkingen voor grote windturbines gelden en welke locaties dan overblijven. De werkgroep vindt dat deze kaart voldoet aan onze wensen – zeker bij een laagsgewijze opbouw en presentatie. Na bespreking heeft de werkgroep de wens om toe te voegen als lagen: - Beperkingen vanwege het vliegveld Twente - Natuur Netwerk Nederland - Extra laag waarbij vanaf de kernen een afstand wordt aangehouden van 400 m tot woningen (in plaats van 1000 meter vanaf de kernen) – mogelijk geeft dit ruimte rond bedrijventerrein. De analyse leidt tot een eerste conclusie: - Er is geen groot gebied met veel ruimte – het wordt sprokkelen om ruimte te vinden. - Het gaat om een generieke analyse, inzoomen op gebieden is nodig om meer inzicht te krijgen in de echte mogelijkheden. Dan komen ook de opties voor maatwerk naar boven, zoals kansen om met het uitplaatsen van enkele huizen toch een groot gebied te vinden. Op basis van de kaart komen wij tot circa 15 locaties waar wij op willen inzoomen. Wij noemen dit verkenningsgebieden. Sweco gaat voor de volgende keer: - de drie aanvullingen toevoegen aan de generieke analyse - inzoomen op de circa 15 verkenningsgebieden. Voor elk van deze gebieden wordt een eerste inschatting gedaan van de potentie voor wind en de grote beperkingen en kansen.
Daarnaast willen wij ook voor zon een analyse uitvoeren. Voor zon gelden veel minder wettelijke beperkingen. Op een aantal gebieden na (bebouwd gebied, infra, leidingen, Natura 2000 e.d.) kan grootschalige zon in beginsel overal. Wij stellen vast dat daarna met name een landschappelijke beperking geldt. Wij willen tot een kaart komen waar vanuit logische uitsluiting én een landschappelijke analyse de grote verkenningslocaties worden aangeduid. Deze kaart kan bij de analyse voor wind worden gevoegd. Herhaald wordt het pleidooi om zon en wind te combineren. Gerbrand zal over de zonanalyse contact opnemen met Sweco om e.e.a. op te stellen. 5. Vervolgacties Op basis van de eerste analyse wordt de vraag gesteld of de aangegeven gebieden nog wel vallen onder de definitie van grootschalige concentratie. Die vraag zullen wij gaan beantwoorden in de volgende vergadering. Daaraan gekoppeld is de opgave om na te gaan welke belemmeringen de grootschaligheid in de weg staan. Is door een belemmering even weg te denken (in de GIS-applicatie: een laag uitzetten) wel grootschalige opwek mogelijk? Daarmee krijgen de bestuurders informatie in handen om tot keuzen te komen: grootschalig vergt bijvoorbeeld toestaan van wind in het nationaal landschap. Is dat acceptabel? Wij zetten de informatie klaar om het bestuurlijke gesprek te voeren.
De vergadering van 20 november vervalt en ingevoegd wordt een vergadering op 15 november van 10.00 – 12.00 uur. 6. Rondvraag Wim stelt voor in het terrein te gaan kijken naar een zon – windlocatie. Genoemd wordt o.a. Coevorden. Wij houden deze suggestie in beraad voor december. 7. Sluiting
36
Werkgroep Concentratie -RES Twente Verslag van de bijeenkomst van 23 oktober 2019 Aanwezig: Paul Bielen (RWS), Arnold Enklaar (OPG), Martin Slagers (Hof van Twente), Wim de Jong (Twence), Johnny Janssen (Haaksbergen), Nicky Luttikhuis (Rijssen-Holten), Ineke Nijhuis (Hengelo), Roy Molendijk (Losser), Jaap Wisse (Sweco-wind), Jos van Wijk (Sweco-zon), Rein Jonkhans (Overijssel), David de Jong (werkgroep Twentse Kracht), Leontien Kalverda en Rens en Tijn (universiteit Twente), Gerbrand Naeff (Enschede, vz + verslag) Verhinderd: Robert-Jan Hakstege (Borne), Rachel Marty (Enexis), Adriaan Bennen (Overijssel), -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------DE GEDEELDE INFORMATIE GRAAG VERTROUWELIJK BEHANDELEN -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Verslag 1. Opening Omdat wij met zoveel mensen zijn, wordt verhuisd naar een grotere zaal. Roy Molendijk is welkom als nieuw lid van de werkgroep vanuit de gemeente Losser. Eenmalig zijn aanwezig Leontien Kalverda en de UT-studenten Rens en Tijn, die ondersteuning gaan bieden bij de bestuurlijke bespreking van 4 december. Jaap Wisse en Jos van Wijk zijn aanwezig vanuit Sweco. David de Jong legt de link met de werkgroep Twentse Kracht. 2. Verslag Het verslag wordt goedgekeurd. 3. Wind Jaap Wisse leidt ons langs de geactualiseerde kaart (uitgedeeld) voor opwek met wind. Hij heeft ten opzichte van vorige keer toegevoegd: - beperkingen vanwege het vliegveld Twente - Natuur Netwerk Nederland - Extra laag waarbij vanaf de kernen een afstand wordt aangehouden van 400 m tot woningen (in plaats van 1000 meter vanaf de kernen) – mogelijk geeft dit ruimte rond bedrijventerrein. Hij zal de opbouw van de kaart nog documenteren – kort schriftelijk toelichten. Verder heeft hij ingezoomd op de 16 verkenningsgebieden die de vorige keer omcirkeld zijn: a. een uitvergroting op kaart b. een inschatting van het aantal te plaatsen turbines – hieraan voegt hij nog toe een inschatting van de opbrengst c. een korte analyse van kansen en beperkingen van de locatie Wij kunnen goed uit de voeten met deze aanpak.
Wel is er behoefte om nog wat meer systeem aan te brengen in de analyse: (1) hoeveel turbines passen binnen de bestaande wettelijke en beleidsmatige kaders onderscheiden van (2) de mogelijkheden om met wat oprekken tot extra plaatsing te komen (3) welke beleidsmatige belemmeringen de locatie kent (en wat het opheffen kan 37
opleveren) en (4) aan te geven wat de grootste bedreigingen zijn. Voor de hele analyse geldt de disclaimer dat geen draagvlakonderzoek is gedaan; geen ontwerp is gemaakt en landschappelijke inpassing zijn bekeken. Ook is niet gekeken wat de aansluitmogelijkheden op het net zijn. Jaap verwacht dat de gebieden met de nummers 1/6/14 de meeste potentie bieden en dat bij nader inzien 4 en 10 geheel moeten afvallen. Alles opgeteld komt de totale opwek van de 14 resterende gebieden samen naar ruwe schatting in de buurt van de 1 TWh/ jaar. Vrijwel geen van de gebieden voldoet aan de eis van grootschalige opwek. Het gaat om een groter aantal van 14 kleinere gebieden. Paul Bielen stelt voor om vanuit een volgende indeling de redenering een stap verder te brengen: 1. Inpassing: de aanpak is in eerste instantie gericht op inpassing van turbines binnen de geldende (beleids)regels. Dat is de kern van de kaartopbouw die Jaap heeft gemaakt. De conclusie is dat de bestaande regels geen ruimte bieden voor echt grootschalige opwek – maar dat wel een aantal gebieden kansrijk lijken voor middelgrote opwek. 2. Aanpassen: in aanvulling daarop is bekeken wat voor extra mogelijkheden ontstaan als een aantal regels wordt opgerekt. Daarbij denken wij aan het toestaan van turbines in NNN en in Nationaal Landschap.
Ook kan extra ruimte worden verkregen door een enkele blokkerende woning als molenaarswoning aan te duiden (mede-eigenaar te maken; uit te kopen etc). Ook met aanpassen is de grootschalige opwek nog beperkt – er komen vooral enkele gebieden bij voor middelgrote opwek. 3. Transformeren: Omdat de conclusie is dat geen plekken zijn te vinden voor grootschalige opwek, kan aan de bestuurders worden voorgelegd om een derde weg in te slaan: door grootschalige uitkoop, toestaan van wind in Natura 2000 of door andere ingrijpende veranderingen ruimte scheppen voor een grootschalig windpark – bijvoorbeeld in combinatie met nieuw bos of andere opgaven in het landelijk gebied. Dit is ingrijpende transformatie De vergadering vindt dit -ook voor bestuurders- een werkbare denkwijze. Bezien zal worden hoe dit in de opgezette redeneerlijn kan worden ingepast. Daar wordt nog aan toegevoegd een stap, waarin wordt aangesloten op initiatieven vanuit de gebieden zelf. Naar wij hopen geeft de recentelijk bij de gemeenten uitgezette vraag naar de actuele stand van zaken aan in welke gebieden initiatieven worden genomen – die de kern kunnen vormen van een concentratiegebied. 4. Zon Jos van Wijk presenteert een eerste analyse van de mogelijkheden voor zon. De uitsluitingsgronden zijn beperkter dan voor wind – er blijven dan ook veel meer gebieden over.
Afgesproken wordt dat de analyse nog wordt versterkt door hier een landschappelijk afweegkader bij te betrekken. Rein Jonkhans zal voor Sweco de landschappelijke kaartlagen, waarover de provincie beschikt, helpen ontsluiten. Verder wordt afgesproken dat gekeken zal worden naar concentratie van zonnevelden (die verdeeld kunnen worden over meerdere kavels) van 100 ha in een landschappelijk samenhangend deelgebied én naar grootschalige opwekking, op aaneengesloten kavels van 30 ha. 5. Vervolg De volgende vergadering is gepland op 6 november. De werkgroep ontvangt de stukken uiterlijk op de maandag 4 november einde van de dag. Reserveer dus tijd op 5 november om de vergadering voor te bereiden. Vooraf wordt rondgestuurd de analyse voor zon en wind en de aangepaste redeneerlijn. UT en Sweco maken ook afspraken over het beschikbaar stellen van de kaartbeelden tbv de voorbereiding van de bestuurlijke conferentie op 4 december. 6. Sluiting Met dank voor ieders inbreng sluit de voorzitter de vergadering. 38
Werkgroep Concentratie -RES Twente Verslag van de bijeenkomst van 6 november 2019 Aanwezig: Paul Bielen (RWS), Arnold Enklaar (OPG), Martin Slagers (Hof van Twente), Robert-Jan Hakstege (Borne), Wim de Jong (Twence), Johnny Janssen (Haaksbergen), Nicky Luttikhuis (Rijssen-Holten), Roy Molendijk (Losser), Tim Mooiman (Sweco-alg), Jaap Wisse (Sweco-wind), Jos van Wijk (Sweco-zon), Rein Jonkhans (Overijssel), David de Jong (werkgroep Twentse Kracht),), Gerbrand Naeff (Enschede, vz + verslag) Verhinderd: Rachel Marty (Enexis), Adriaan Bennen (Overijssel), Ineke Nijhuis (Hengelo), -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------DE GEDEELDE INFORMATIE GRAAG VERTROUWELIJK BEHANDELEN -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Verslag Opening Elvira van der Zwaag (landschap – Sweco) en Adriaan Bennen zijn door ziekte verhinderd. 1. Verslag Het verslag wordt aangevuld met het punt dat radarverstoring bij de inpassing van windturbines een rol speelt. Geen blokkade op voorhand, wel moet een inpassingstoets plaatsvinden en kan de inpassing tot kostenverhoging leiden. Dit in de redeneerlijn opnemen. David de Jong heeft nadere informatie die aan Sweco wordt doorgespeeld (is gebeurd). 2. Zon De bespreking van de analyse / de kaart leidt tot de volgende aanpassingen en aanvullingen: - Nationaal landschap is geen uitsluitingsgrond - De beschrijving van de analyse moet nog worden uitgeschreven – zodat iedereen makkelijk kan volgen wat op de kaart staat - Nicky zal samen met Sweco voor Rijssen-Holten nagaan of er geen zaken over het hoofd zijn gezien – om de uitkomst te checken op praktische waarde. - Hoewel nuanceringen mogelijk zijn – wordt de kern van de analyse gehandhaafd. Toevoeging van grondkwaliteit, verdroging etc doen wij niet in de analyse, maar vormt de link met het resultaat van de Werkgroep Twentse Kracht. - Aan de analyse wordt nog toegevoegd de landschapsbeoordeling – een expert judgement waar grootschalige zon kansrijk is. - De analyse moet liefst leiden naar een overzichtelijk aantal gebieden die het meest kansrijk zijn voor zon op basis van a. de ruimte voor grootschalige opwek b.
de landschappelijke inpassing (afh van het landschapstype) en c. de nabijheid / combinatie met de windlocaties - Een bijkomend punt is de aansluiting op het netwerk – die kaart wordt over het eindresultaat gelegd. Niet als selectiegrond, maar als check van de mogelijkheden op korte termijn
39
3. Wind Arnold komt met een eigen analyse (onderbouwd met enkele kaarten) tot de conclusie dat er meer ruimte in de gebieden zit dan Sweco aangeeft. Na discussie komen wij tot de conclusie dat wij de analyse van Sweco volgen met de aantekening dat bij het maken van een ontwerp meer mogelijkheden kunnen ontstaan (maar ook tegenvallers op de loer liggen). Jaap rond de analyse af. De informatie van alle 16 gebieden wordt daarbij gepresenteerd. De conclusie is dat alleen de gebieden met meer dan 7 turbines enigszins voldoen aan het criterium van grootschaligheid. De lage prognose in de tabel past in het beeld van ‘inpassen’ (zie verslag vorige keer); de hoge prognose bij ‘aanpassen’. Voor ‘transformeren’ zijn ingrijpender maatregelen nodig. Daarvoor zijn alleen mogelijkheden als beleid wordt aangepast, bereidheid bestaat om huizen af te breken etc. 4. Redeneerlijn Komt heel beperkt aan de orde. Vastgesteld wordt dat de maatregelen die nodig zijn voor de opwek van 1TWh nog wat beter moet worden onderbouwd. Verder zal ons eindproduct bestaan uit: - De redeneerlijn - Kaarten en bijlagen - Een managementsamenvatting voor de bestuurlijke bespreking van 4 december Rein checkt nog of dit ook de verwachting is van de organisatoren van de bestuurlijke conferentie 5.
Vervolg - Tijdens de vierde werkconferentie nemen wij de deelnemers zoveel mogelijk mee in de redeneerlijn – actie Gerbrand - Op onze bijeenkomst van 15 november ronden wij ons eindproduct zo goed mogelijk af 6. Sluiting Met dank voor ieders inbreng sluit de voorzitter de vergadering.
40
Werkgroep Concentratie -RES Twente Verslag van de bijeenkomst van 15 november 2019 Aanwezig: Paul Bielen (RWS), Arnold Enklaar (OPG), Martin Slagers (Hof van Twente), Rachel Marty (Enexis), Johnny Janssen (Haaksbergen), Nicky Luttikhuis (Rijssen-Holten), Ineke Nijhuis (Hengelo), Tim Mooiman (Sweco-alg), Elvira van der Zwaag (Sweco-landschap), Gerbrand Naeff (Enschede, vz + verslag). Verhinderd: Robert-Jan Hakstege (Borne), Wim de Jong (Twence), Adriaan Bennen (Overijssel), Roy Molendijk (Losser), Rein Jonkhans (Overijssel), David de Jong (werkgroep Twentse Kracht) -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------DE GEDEELDE INFORMATIE GRAAG VERTROUWELIJK BEHANDELEN -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Verslag 1. Opening Helaas is een aantal mensen verhinderd – ook is het niet gelukt om iemand vanuit Het Oversticht bij de vergadering te betrekken. 2. Verslag Het verslag wordt goedgekeurd. De verschillende acties passeren de revue: - Sweco zal in de Reneerlijn nog iets opnemen over radarverstoring - Nicky Luttikhuis heeft de GIS-analyse voor zon gecheckt voor Rijssen-Holten en zijn bevindingen doorgegeven aan Sweco. Is wel de meest actuele BGT-ondergrond gebruikt, is het mogelijk ook rekening te houden met bestemmingen, NNN is niet overal goed opgenomen. Sweco gaat na hoe e.e.a. te corrigeren is. - Wij besluiten om de netaansluiting niet als kaartbeeld op te nemen – is iets voor de volgende ronde (van uitwerking) - Sweco neemt in de Redeneerlijn nog op dat bij de uitwerking het aantal turbines per locatie ook hoger kan uitpakken. - Wij gaan er van uit dat de voorgenomen wijze van rapportage voldoet. 3. Terugblik 4e werkconferentie Er was opvallend weinig belangstelling voor de bespreking van de werkgroep Concentratie. Alleen enkele vragen over als feiten gepresenteerde punten uit de redeneerlijn. Gevraagd wordt naar de uitnodiging voor de bijeenkomst van 27 november. Een aantal mensen is gevraagd om te helpen met proefdraaien voor de bestuurlijke bijeenkomst van 4 december. 4.
Zon Elvira geeft een toelichting op de totstandkoming van de GIS-analyse voor zon en in het bijzonder op de landschapsanalyse. Met de nodige en begrijpelijke voorbehouden (vanwege de globale aard van de analyse) komt er een duidelijk beeld naar voren. Vanuit een technische analyse is zon op veel plekken mogelijk in de grootschalige delen van de hoogveenontginning (drie deelgebieden), in het 41
veenkoloniaal gebied en op iets minder grote schaal in de jonge ontginningen. De overige landschappen (essen, hoeven, kampen, stadsrand) worden met argumenten weggeschreven. Voor de gebieden waar grootschalige zon mogelijk is wordt een kaart gemaakt met de gemeentegrenzen en een inschatting van de oppervlakte en mogelijkheden voor het opwekken met zon per gemeente. 5. Redeneerlijn De redeneerlijn wordt doorgenomen en bij elke stap wordt afgesproken welke aanpassingen nog zullen plaatsvinden. Sweco en Gerbrand verwerken al deze aanpassingen en zullen de aangepaste tekst nogmaals voor een check rondsturen. Vermoedelijk wordt het donderdag 21 of vrijdag 22 november. Enkele punten waar wijzingen plaatsvinden (op de meegestuurde versie): - Inhoudsopgave en samenvatting toevoegen - Paul stelt voor in de infographic de redeneerstappen in een cirkel rond de kaart van Twente te zetten. Of de kaart ook echt het resultaat van grootschalige opwek kan zijn of dat wij het houden bij de redeneerstappen wordt nog nader afgestemd met de programmaleiding.
- Argument voor grootschalige opwek is ook nog dat het praktisch niet kan lukken voor 2030 om veel verschillende aansluitingen op het net te realiseren - In stap 2 worden de cijfers aangepast volgens de Handreiking RES (1 TWh = bruto 1200 ha) - Wij zetten in op een gelijkwaardige combinatie zon - wind – maar ook geven wij de informatie mee om te besluiten tot grootschalige zon alleen of in een ongelijke verhouding. - Stap 4 wordt geactualiseerd aan de vernieuwde analyse voor zon - De tabellen in stap 5 en 6 vullen wij aan met oppervlakten, aantal turbines, totalen en waar mogelijk ook opgesteld vermogen. - Bij stap 6 wat nauwkeuriger de impact van de marges aangeven: door de categorie nationaal landschap los te laten, komen meer gebieden in beeld, door in NNN wind toe te staan en de wettelijke grenzen optimaal te benutten, wordt het aantal turbines groter. Verder toevoegen dat het Rijk de laagvliegroute zou kunnen laten vervallen 6. Rijkswegen Paul geeft een toelichting op de studie naar duurzame energieopwekking langs de rijkswegen. Die studie heeft een ander vertrekpunt dan de werkgroep concentratie heeft gebruikt: namelijk, wat zijn de mogelijkheden in een strook langs de rijkswegen. Het landschap is gezien als een ontwerpopgave, niet als een go-no go voor zon.
Met een GIS-analyse zijn gebieden aangeduid met veel beperkingen, waar duurzame opwekking mogelijk is na aanpassingen en waar duurzame opwekking direct mogelijk is. De werkgroep concentratie vindt dat de aanpak voor de rijkswegen een eigen bouwsteen moet opleveren, maar wel dat goed moet worden verwezen. Ook moet de infographic een soort Siamese tweeling zijn van de Redeneerlijn voor grootschalige opwek. 7. -
Vervolg Sweco/Gerbrand maken de redeneerlijn af. Het resultaat komt voor een check bij ieder langs. Gerbrand doet in overleg met Ineke een voorstel voor de infographic. De bijeenkomst van 5 dec wordt verplaatst naar 6 dec om 10.00 uur. De noodzaak van deze extra bijeenkomst blijkt pas tijdens de bestuurlijke bijeenkomst van 4 december. Johnny en Gerbrand leggen de Redeneerlijn nog voor aan de bestuurlijke opdrachtgever.
8. Sluiting Het is mogelijk dat dit de laatste bijeenkomst was. Gerbrand dankt iedereen voor de inzet – het was een genoegen om gezamenlijk aan de opdracht te werken. Veel goede inbreng heeft geleid tot een product waar de deelnemers aan de werkgroep tevreden mee zijn. 42
Bijlage bij stap 2: Energieopbrengst wind en zon Energieopbrengst wind De uitgangspunten voor de opbrengst van windenergie zijn in lijn met de leidraad RES. Wij gaan uit van turbines met ashoogte van 120 meter, rotordiameter 120 meter. Daarmee is een vermogen per turbine van 3,5 MW een realistisch uitgangspunt. Uitgaande van ruim 2.800 vollasturen per jaar, komen we uit op een jaarlijkse opbrengst van 10.000 MWh per jaar per turbine. Energieopbrengst zon Voor de berekening van opbrengsten zon is, veiligheidshalve gebruik gemaakt van de kengetallen uit de landschappelijke studies van H+N+S, waarbij onderscheid gemaakt wordt in opbrengst per hectare bij verschillende landschapstypen. Ervaringscijfers van Sweco laten zien dat de opbrengsten per hectare grondoppervlakte significant hoger uit kunnen komen. In onderstaande tabel een vergelijking van een oost-west opstelling en zuid opstelling. Deze cijfers zijn afkomstig uit een haalbaarheidsonderzoek, uitgevoerd in 2019. Tabel: opbrengstberekening zonnepark Onderdeel Aantal hectare Vermogen per paneel Oppervlakte paneel Bedekkingsgraad van het totale oppervlakte Aantal panelen op basis van bovengenoemde uitgangspunten Degradatie panelen Totaal opgesteld vermogen (kWp) Opgesteld vermogen per Hectare Jaarlijkse instraling op de panelen Performance Ratio installatie Jaarlijkse opbrengst (kWh) gemiddeld 25 jaar per hectare
Zuid opstelling
Oost-West opstelling 5,9 5,9 340 340 1,6 1,6 50% 80% 18.438 29.500 0,5% 0,5% 6.269 10.030 1.063 1.700 1.150 1.080 85% 85% 976.278 1.466.964
43
Bijlage bij stap 4: Criteria voor locatiekeuze wind en zon Wind De plaatsingsmogelijkheden voor windturbines worden ingeperkt door andere grondgebruiksvormen in de omgeving van een windturbine. Daaraan liggen wettelijke bepalingen ten grondslag en beleidsregels. Bij de GIS-analyse zijn de onderstaande criteria toegepast. Daarbij is uitgegaan van windturbines met een tiphoogte van 180 tot 200 meter, een ashoogte van 120-140 meter en een rotordiameter van 120-140 meter. Het gaat om indicatieve afstanden. Afstand tot woonkernen Bij de analyse is een afstand van 1000 meter tot woonkernen/woongebieden gehanteerd. Dit is geen harde wettelijke eis, maar een expert judgement op basis van participatieprocessen voor inpassing van windenergieprojecten elders in het land. Het draagvlak in de omgeving c.q. de acceptatie in de omgeving is groter als windprojecten niet te dicht bij kernen liggen. Daarnaast zijn er effecten op de businesscase als een windpark in verband met slagschaduw voor een te groot aantal woningen moet worden stilgezet. Afstand tot individuele woningen buiten kernen Voor deze categorie woningen is een afstand van 400 meter aangehouden. Op dergelijke afstand kan in de praktijk meestal zonder aanpassingen aan de windturbine worden voldaan aan de wettelijke eisen ten aanzien van windturbinegeluid vanuit het Activiteitenbesluit.
Dit wil overigens niet zeggen dat een windturbine op deze afstand niet hoorbaar is. Afstand tot overige gebouwen Bij de analyse is een afstand van 60 meter tot overige gebouwen aangehouden. Dit vloeit voort uit de eisen in verband met externe veiligheid zoals vastgelegd in het Activiteitenbesluit. Afstand tot autosnelwegen Voor het plaatsen van windturbines langs autowegen is wiekoverslag over het asfalt niet toegestaan. Rijkswaterstaat hanteert voor windturbines met een rotordiameter groter dan 60 meter ten minste een halve rotordiameter als afstandseis. Bij een rotordiameter van 120 meter dient de afstand tot autosnelwegen minstens 60 meter te bedragen. Afstand tot vaarwegen De minimale afstand tot de rand van de vaarweg is altijd ten minste de helft van de rotordiameter. Bij een rotordiameter van 120 meter dient de afstand tot vaarwegen minstens 60 meter te bedragen. Afstand tot spoorwegen Op grond van de Spoorwegwet dient bij ProRail een vergunning te worden aangevraagd voor plaatsing van windturbines als een (deel van een) rotorblad binnen de vergunninggrenzen komt. Deze grens ligt op 11 meter vanuit het hart van het buitenste spoor.
In het kader van de ruimtelijke ordening hanteert ProRail het volgende afstandsadvies: de afstand tussen windturbines en het dichtstbij gelegen spoor dient minimaal 7,85 meter + halve rotordiameter te zijn, gemeten vanuit het hart van het dichtstbijzijnde spoor, met een minimum van 30 meter. Bij een windturbine met een 44
rotordiameter van 120 meter dient dan een afstand van 60 meter + 7,85 meter = 67,85 meter te worden aangehouden. Bij de analyse is een afstand van 70 meter gehanteerd. Afstand tot buisleidingen Bij de analyse is een afstand van 150 meter tot buisleidingen gehanteerd. De leidingen liggen dan buiten het valbereik van de gondel in geval van mastbreuk. In concrete situaties kan, na berekening van risico’s een andere afstand van toepassing zijn. Afstand tot hoogspanningsverbindingen Bij de analyse is een afstand van 150 meter tot hoogspanningsverbindingen gehanteerd. Hier geldt ook dat voor een concrete situatie altijd een beoordeling van de netbeheerder nodig is. Daaruit kan blijken dat een andere afstand aangehouden moet worden. TenneT, de beheerder van het landelijk hoogspanningsnet, adviseert een vrije ruimte aan te houden die minimaal gelijk of groter is dan de maximale werkafstand bij nominaal toerental, of indien deze groter is ashoogte plus ½ rotordiameter, van de betreffende windturbine. Uitsluitingsgebied windturbines De provincie Overijssel heeft een aantal gebieden aangewezen als uitsluitingsgebied voor windturbines. Hier mogen vanuit het provinciaal beleid geen windturbines worden gerealiseerd. Alle Natura 2000-gebieden zijn integraal opgenomen in het uitsluitingsgebied. Natura 2000-gebied Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.
In de Natura 2000-gebieden worden bepaalde diersoorten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit te behouden. Plaatsing in gebieden is uitgesloten. Om rotoroverdraai te voorkomen is vooralsnog een buffer van 60 meter aangehouden. Natuurnetwerk Nederland In de provinciale verordening is de oprichting van windturbines uitgesloten binnen het Natuurnetwerk Nederland (voorheen EHS). Nationaal landschap In de provinciale verordening is de oprichting van windturbines uitgesloten binnen een Nationaal Landschap. Laagvliegroute LR-10 Laagvliegroute LR-10 loopt langs Almelo en Sleen. Deze laagvliegroute maakt het onmogelijk om daar windmolens op te richten. Het gaat hier om een gebied met een breedte van 3.6km.
Zon Voor zon is een soortgelijke analyse met GIS-kaartlagen gebruikt. Het grote verschil is echter dat voor zon slechts een gedeelte van de beperkingen voor wind van toepassing is. Met andere woorden, voor zon zijn veel meer geschikte locaties te vinden op basis van fysieke, wetgevende en beleidsmatige 45
beperkingen. In onderstaande tabel zijn de beperkingen, welke zijn toegepast voor het bepalen voor gebieden voor zon, weergegeven. Data
Criteria
Startgebied (RES-Twente) Natura 2000 gebieden Autowegen Bos Vaarwegen Spoorwegen Risicokaart (buisleidingen) TOP10 (wegen, wateren en panden) Essen (Rijksoverheid en Overijssel) Bebouwde kom Landschappen Overijssel
Minimaal perceel grootte; Geen overlap Geen overlap Geen overlap met buffer 30m Geen overlap Geen overlap Geen overlap met buffer 25m Geen overlap (panden met buffer 30m) Geen overlap Geen overlap Potentiële percelen geclusterd per landschap
46
Bijlage bij stap 4b: Analyse grootschalige zon in het landschap van Twente De analyse naar de mogelijkheden voor grootschalige zonneparken in de regio Twente bestaat uit twee delen: A. Een GIS-analyse naar potentiële gebieden B. Een landschappelijke analyse naar inpassingsmogelijkheden in die gebieden
A. GIS-analyse De GIS-analyse kent als vertrekpunt het totale gebied waarop de RES Twente betrekking heeft. Voor deze regio is in beeld gebracht waar gebieden van 100 ha of meer beschikbaar zijn voor grootschalige zon. Vervolgens zijn alle gebieden waar wet- en regelgeving de ontwikkeling van grootschalige zonneparken belemmerd, in beeld gebracht. Achtereenvolgens: • Natura 2000 gebieden • Natuurnetwerk Nederland (NNN) • Auto-, vaar- en spoorwegen • Bos • Risicokaart (buisleidingen) • Essen (vanuit Rijksoverheid en Overijssel) • Bebouwde kom.
B. Landschappelijke analyse Voor de potentiële gebieden die uit de GIS-analyse naar voren zijn gekomen, is gekeken óf en zo ja, hoe, grootschalige zonneparken op een logische en samenhangende manier in het landschap kunnen worden ingepast. Hiervoor is de volgende werkwijze gehanteerd: • Wat zijn de kernkwaliteiten van het desbetreffende landschapstype en passen grootschalige zonneparken daarin ? • (Zo ja) op welke manier kunnen deze parken dan worden ingepast en wat levert dat naar verwachting op ? Voor deze analyse is gebruik gemaakt van diverse bestaande documenten over landschap en zonneparken in Overijssel: Catalogus Gebiedskenmerken Overijssel, Handreiking Kwaliteitsimpuls zonnevelden (beide provincie Overijssel) en diverse studies van H+N+S landschapsarchitecten over dit onderwerp. Deze analyse is generaliserend per landschapstype. Uiteraard dient bij daadwerkelijke realisatie van een (grootschalig) zonnepark steeds per locatie beschouwd te worden hoe de landschappelijke inpassing het beste vormgegeven kan worden. Voorliggende analyse is puur ter onderbouwing van de keuze om gebieden al dan niet als potentiële gebieden op te nemen. Hieronder is per landschapstype de analyse beschreven en verbeeld, waarbij als conclusie nog een keer de landschapstypen zijn gerangschikt op basis van geschiktheid.
Aangezien deze analyse gericht is op grootschalige zonneparken, wordt bij de inpassing uitgegaan van het ruimtelijke concept van een energielandschap (ruimtelijke concepten voor zonnevelden en windturbines, H+N+S landschapsarchitecten, april 2019). Dit betreft een grootschalige transformatie van een gebied om daar energie op te wekken, bestaande uit zon- en windenergie. In de basis zijn er
47
twee vormen van energielandschappen mogelijk: gebiedsontwikkeling of ontwikkeling langs een lijnvormige structuur.
Uit te sluiten landschappen Op basis van de kernkwaliteiten, zijn er binnen het gebied van RES Twente een aantal landschapstypen die wij in deze redeneerlijn uitsluiten van de ontwikkeling van grootschalige zon. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat deze landschappen te kleinschalig van karakter zijn om een zonnepark van (minimaal) 100 ha op landschappelijk verantwoorde wijze in te kunnen passen. Dit geldt voor onderstaande landschapstypen1: • essenlandschap • kampenlandschap • maten- en flierenlandschap • stedelijk gebied De GIS analyse, gecombineerd met het uitsluiten van bovengenoemde landschapstypen, resulteert uiteindelijk in onderstaande kaartbeeld met ‘potentiële gebieden voor zon’. Deze kaart vormt de onderlegger van de hierna uiteengezette landschappelijke analyse voor landschapstypen waar grootschalige zon wel een plek zou kunnen krijgen. Bij het hoogveenontginningslandschap zijn de blauw gearceerde gedeelten geschikt. Dit wordt hieronder verder toegelicht.
1 Een meer uitgebreide beschrijving van de kernkwaliteiten van deze landschapstypen is opgenomen in het document ‘onderbouwing uit te
sluiten landschappen voor grootschalige zon’.
48
Hoogveenontginningslandschap Kernkwaliteiten en grootschalige zon Vanuit linten is het omliggende hoogveengebied ontgonnen, met een opstrekkende verkaveling en vrij kleinschalig. Omdat er geen diepe afwateringskanalen werden gegraven, bleef veel veen onder het grondwater zitten. Daarom is een groot deel van dit landschap later alsnog afgegraven en in cultuur gebracht, en daarmee onderdeel geworden van het veenkoloniale landschap. Resterend hoogveenontginningslandschap is herkenbaar aan de opstrekkende verkaveling en een grillig patroon van wegen, paden en elzensingels. Er is sprake van reliëf en het landschapstype is afwisselend meer of minder open. Dit landschapstype is bijzonder en staat onder druk. Vanwege het kleinschalige karakter, wordt inpassing van grootschalige zon niet passend geacht in die delen van het landschap, waar het hoogveenontginningslandschap nog als zodanig herkenbaar is. Er zijn echter delen van dit landschap die vervlakt zijn door schaalvergroting in de landbouw. In die gebieden kan grootschalige zon wel een plek krijgen in het landschap, qua inpassing vergelijkbaar met het veenkoloniale landschap (zie verderop). Wij zien daarvoor kansen in onderstaande gebieden, die min of meer samenvallen met drie potentiele windlocaties (resp. 14, 15 en 16):
Ten westen van Langeveen (in combinatie met wind)
Ten noorden van Vriezenveen Tussen Vriezenveen en Almelo (in combinatie met wind)
Inpassingsmogelijkheden De algemene inpassingsmogelijkheden zijn gelijk aan die van het veenkoloniale landschap, zie paragraaf 1.5. Hierna is voor het deel ten westen van Langeveen een eerste vingeroefening gedaan hoe een grootschalig zonnepark zou kunnen worden ingepast en wat dit betekent voor de grootte van het park ten opzichte van het beschikbare oppervlakte potentieel gebied.
49
a) Het totale gebied omvat ca. 350 ha (witte lijn) b) Rekening houdend met 100m ruimte vanaf woningen en natuur én uitgaande van de aanwezige kavelstructuur, resteert in dit voorbeeld een gebied van ca. 240 ha. (oranje lijn). Dit is hier de maximale maat van een zonnepark, overeenkomstig 50% van het totaal. c) Puur vanuit de landschappelijke structuur geredeneerd, is in dit gebied een configuratie voor te stellen die bestaat uit twee stroken met zonnekavels. Het getekende lichtblauwe vlak kent een oppervlak van ca. 160 ha, wat overeenkomt met ca. 45% van het totale gebied. Op basis van deze exercitie kan geconcludeerd worden dat voor de drie aangeduide gebieden in het hoogveenontginningslandschap de theoretisch maximale oppervlakte van een zonnepark tussen de 45 en 50% van het totale potentiele oppervlakte ligt. Voor deze drie gebieden betekent dit: • Ten westen van Langeveen: (totaal ca. 350 ha) max. opp. zonnepark tussen 160 en 240 ha • Ten noorden van Vriezenveen: (totaal ca. 575 ha) max. opp. zonnepark tussen 260 en 285 ha • Tussen Vriezenveen en Almelo: (totaal ca. 1450 ha) max. opp. zonnepark tussen 650 en 725 ha In de opbrengstberekeningen is uitgegaan van Hierbij dienen de velden binnen het zonnepark een maat te hebben die past binnen de aanwezige kavelstructuur. Deze kavelmaat is erg divers, voor bovenstaande drie locaties varieert dit grofweg tussen de 5 en 20 ha.
Jong ontginningslandschap Kernkwaliteiten en grootschalige zon Het jonge ontginningslandschap van Twente was aanvankelijk een kleinschalig landschap. Later ontstond door planmatige ontginning een meer grootschalig landschap met open ruimte, relatief rechte blokverkaveling, (productie)boscomplexen en laanbeplanting. In dit landschapstype is vaak sprake van ‘inbreidings’landschappen met rommelige driehoekstructuren. Sommige recent heringerichte agrarische landschappen worden gerekend tot het jonge ontginningslandschap, omdat het oorspronkelijke landschap daar niet meer herkenbaar is. De geometrische verschijningsvorm van het jonge ontginningslandschap leent zich goed voor de inpassing van zonneparken. Zowel grootschalige als wat minder grote zonneparken kunnen goed worden ingepast binnen het raamwerk van lanen, bos, infrastructuur en de rechtlijnige verkaveling. 50
Inpassingsmogelijkheden Wat minder grootschalige zonnevelden (30 tot 50 ha) kunnen worden ingepast vanuit het ruimtelijke concept van een zonnecluster (Ruimtelijke concepten voor zonnevelden en windturbines, H+N+S landschapsarchitecten april 2019). Aangezien voorliggende redeneerlijn uitgaat van zonnevelden van 100 ha, is dit concept hier niet nader toegelicht. Voor grote zonneparken (ca. 100 ha en groter) is het concept ‘energielandschap’ van toepassing, waarbij in dit landschap zowel gebiedsontwikkeling als structuurontwikkeling langs een lijnvormige structuur mogelijk is. Hieronder zijn hiervan voorbeelden opgenomen, ontleent aan eerder genoemde studie van H+N+S landschapsarchitecten. Op basis van eerder genoemde documenten en expert judgement ligt de verwachte opbrengst van zonneparken in zo’n energielandschap op het door H+N+S gepresenteerde gemiddelde van 850 MWh per ha. De maat en schaal van dit landschap en van de kavels binnen dit landschap varieert. Zonneparken van 100 ha zijn in te passen, maar dienen dan wel (vrijwel) altijd te bestaan uit meerdere velden. De maximale maat van zo’n veld is sterk afhankelijk van de specifieke locatie ter plaatse.
Voor het deel van het gebied ten noordwesten van Wierden lijkt een zonneveld van 40 tot 50 ha inpasbaar, terwijl voor het gebied ten oosten van Denekamp veel kleinere kavelmaten gelden, met een maximale maat voor een zonneveld van rond de 25 ha.
Veenkoloniaal landschap Kernkwaliteiten en grootschalige zon In het noorden van het studiegebied ligt veenkoloniaal landschap, gekenmerkt door grootschalige openheid en lineaire structuren met kanaaldorpen. Dit landschap is onderdeel van een groter geheel, dat zich uitstrekt over Drenthe en Groningen. Dit grootschalige landschap leent zich bij uitstek om grootschalige zonneparken te realiseren. 51
Inpassingsmogelijkheden Belangrijkste criterium bij inpassing van grootschalige zon in dit landschap, is het behouden van voldoende afstand tot de lintbebouwing. Dan kunnen zowel grote zonneparken als energielandschappen een plek krijgen in het veenkoloniale landschap. De uitwerking uit de ‘handreiking kwaliteitsimpuls zonnevelden’ hieronder, laat een voorbeeld zien van een grootschalig zonneveld. Zichtbaar is, dat de grote maten in het landschap ervoor zorgen dat zonnevelden heel efficiënt kunnen worden ingericht.
Conclusie geschiktheid Op basis van bovenstaande analyse, kunnen de landschapstypen worden gerangschikt naar geschiktheid voor het realiseren van grootschalige zonneparken, met behoud van landschappelijke kwaliteit. Hieruit volgt onderstaande rangschikking: landschapstype Essenlandschap
Inpassing grootschalige zonneparken uitsluiten
Kampenlandschap
uitsluiten
Maten- en flierenlandschap
uitsluiten
Stedelijk gebied
uitsluiten
Jong ontginningslandschap Hoogveenontginnings-landschap
Veenkoloniaal landschap
Opbrengst
Inpasbaar, als energielandschap Inpasbaar, in die delen waar landschap vervlakt is
850 MWh/ha 850 MWh/ha Goed inpasbaar, als energielandschap of grootschalig zonneveld
850 MWh/ha
52
Toelichting en onderbouwing uit te sluiten landschapstypen voor grootschalige zon De notitie ‘analyse grootschalige zon in het landschap van Twente’ gaat in op de mogelijkheden die er zijn om grootschalige zonneparken te ontwikkelen in Twente. In paragraaf 1.1 van die analyse worden een aantal landschapstypen uitgesloten van deze ontwikkeling. Hieronder wordt deze uitsluiting onderbouwd aan de hand van de kernkwaliteiten van desbetreffende landschappen.
Essenlandschap Het essenlandschap bestaat uit een samenhangend systeem van essen, flanken, lager gelegen maten- en flierengronden (zie paragraaf 1.3) en kenmerkende bebouwing rond de essen. Dit landschap is geordend vanuit erven en essen, oude akkercomplexen die op de hogere delen werden aangelegd. Door eeuwenlange bemesting met heideplaggen en stalmest is een karakteristiek reliëf met soms hoge stijlranden ontstaan. De dorpen en erven lagen op de flanken van de es, op de overgang naar het maten- en flierenlandschap. De zandpaden vormen vanuit de dorpen een soort ‘spinragstructuur’ naar omliggende gronden en dorpen. Het essenlandschap is afwisselend, vol contrasten en volgt de organische patronen van de onderliggende natuurlijke lagen. De herkenbaarheid van dit landschap staat onder druk. De grote open ruimtes van de essen worden bedreigd door toenemende bebouwing en grondgebruik voor functies die de openheid aantasten (bv boomteelt). Schaalvergroting en het gebruik van kunstmest hebben geleid tot verlies van de oorspronkelijke functionaliteiten en vermindering van contrasten. Binnen dit landschapstype is het streven om de karakteristieke openheid, de huidige bodemkwaliteit en het huidige reliëf in stand te houden. De open gebieden van de essen zijn daarom uitgesloten van ontwikkeling van grootschalige zonneparken.
In de flanken kunnen ontwikkelingen een plek krijgen, mits de bestaande structuren gerespecteerd en waar mogelijk versterkt worden. Deze structuren zijn dusdanig kleinschalig van aard, dat ook hier grootschalige zonneparken niet landschappelijk verantwoord kunnen worden ingepast. Het voorstel is om het essenlandschap uit te sluiten als potentieel gebied voor ontwikkeling van grootschalige zonneparken.
53
Kampenlandschap Het Kampenlandschap is een landschap met verspreide erven, ontwikkeld nadat de grote essen ‘bezet’ waren en een nieuwe generatie boeren ruimte zocht. Dit landschap kent dan ook eenzelfde opbouw als het essenlandschap, in een meer kleinschalige, meer individuele en jongere variant. Vanwege deze kleinschaligheid is het voorstel dit landschapstype uit te sluiten als potentieel gebied voor ontwikkeling van grootschalige zonneparken.
Maten- en flierenlandschap Het maten- en flierenlandschap is een kleinschalig landschap dat zich langs de beken heeft ontwikkeld. Direct langs de beek ontstond een rechtlijnig landschap met smalle kavels haaks op de beek. Daaromheen in de natte laagtes lag het matenlandschap in de natte laagtes. Dit landschapstype kent veel variatie in ruimtelijke opbouw: open ruimtes van de watergangen, coulissen van hakhoutstruweel, open kamers van hooilanden en hier een daar een broekbos. Het maten- en flierenlandschap kan worden beschouwd als de contramal van het essen- en oude hoevenlandschap en was daar functioneel aan verbonden. Vanwege deze functionele verbondenheid en het kleinschalige karakter, wordt het maten- en flierenlandschap uitgesloten als potentieel gebied voor ontwikkeling van grootschalige zonneparken.
Stedelijk gebied Vanuit de eerste stap van de GIS-analyse (gebieden groter dan 100 ha en passend binnen wet- en regelgeving) resteren ook enkele gebieden die vallen onder ‘stedelijk gebied’. Deze gebieden vallen allemaal binnen de stadsrandzones van resp. Hengelo en Enschede. In de ‘verkenning zonneparken in het landschap van Enschede’ geeft H+N+S landschapsarchitecten de volgende uitgangspunten voor het realiseren van zonneparken in die zones: • Kleinschalig langs groen en wijken • Grootschaliger langs bedrijven • Multifunctioneel met meerwaarde voor bewoners (recreatie, sport, moestuinen, waterberging) of onderdeel van herontwikkeling bedrijven • Inpassing sterk afhankelijk van lokale kwaliteiten en landschapssysteem Met name vanwege het multifunctionele karakter en de door H+N+S gepresenteerde verwachte (lage) opbrengst van 0,9 TJ/ha/j is het voorstel dit gebied uit te sluiten als potentieel gebied voor ontwikkeling van grootschalige zonneparken.
54
Bijlage bij stap 6: detailanalyse wind en zon per zoekgebied
In deze analyse zijn alle 16 gedefinieerde concentratiegebieden voor gecombineerde opwek van zon en wind weergegeven. Per gebied is hieronder een kaart weergegeven met daarop aangegeven:
-
Het nummer van het gebied De geruit gearceerde gedefinieerde potentiegebieden voor plaatsing van wind-turbines De gekleurde vlakken (groen, paars of roze) welke de potentiële oppervlakte aanduidt voor de opwek met grootschalige zonne-energie.
De gekleurde oppervlakten voor zon in deze analyse, zijn vastgesteld door de gebieden geschikt voor wind, naar buiten toe uit te breiden met een zone van 1 kilometer, waarbinnen zon geplaatst kan worden, mits voldaan wordt aan de gedefinieerde beperkingen. Op deze wijze ontstaan de concentratiegebieden voor zon en wind. In onderstaande tabel is de maximaal, potentieel technische opbrengst per locatie weergegeven.
55
Zoek gebied 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
Technisch Technisch Technisch Potentieel Potentiële potentiële potentiële potentiële aantal oppervlakte zon opwek wind opwek zon opwek totaal Gemeente turbines (ha.) (TWh/jr) (TWh/jr) (TWh/jr) Hellendoorn/Wierden 8 385 0,08 0,33 0,41 Wierden 6 646 0,06 0,55 0,61 Rijssen-Holten 7 756 0,07 0,64 0,71 Wierden 2 235 0,02 0,20 0,22 Hof van Twente 6 505 0,06 0,43 0,49 Hof van Twente 8 530 0,08 0,45 0,53 Haaksbergen 4 381 0,04 0,32 0,36 Haaksbergen 5 550 0,05 0,47 0,52 Losser 5 194 0,05 0,16 0,21 Losser 4 310 0,04 0,26 0,30 Losser 10 775 0,10 0,66 0,76 Dinkelland 10 635 0,10 0,54 0,64 Dinkelland 10 288 0,10 0,24 0,34 Twenterand 8 345 0,08 0,29 0,37 Twenterand 5 577 0,05 0,49 0,54 Twenterand 6 895 0,06 0,76 0,82 Totaal 104 8007 1,04 6,81 7,85
Hieronder volgen de ingezoomde kaarten per zoekgebied.
56
57
58
59
60
61
62
63
64