1. Rapportage woningbehoefteonderzoek Twenterand V1.3 TB 2307 041023
Tekst van het document
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Opdrachtgever:
Gemeente Twenterand
Rapportnummer:
T&B 2307
Rapport versie:
1.3
Datum:
25-1-2024
Naam Auteur:
Eric Hol en Ludan Schmid
Bedrijfsgegevens:
Tellers & Benoemers vof Einsteinstraat 12a 7601 PR Almelo
Contactgegevens:
Tel: 06 14066466 Mail: info@tellersenbenoemers.nl
Pagina 2
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Inhoud 1. Inleiding, doelstelling en werkwijze .......................................................... 4
1.1
Inleiding ........................................................................ 4
1.2
Werkwijze...................................................................... 4
1.2.1
Demografische analyse................................................. 5
1.2.2
Sociaaleconomische buurtanalyse ................................ 5
1.2.3
Woningmarktanalyse Twenterand ................................ 6
1.2.4
Prognose behoefte woon(zorg)vormen Twenterand .... 7
1.2.5
Afstemming planvoorraad ............................................ 8
1.2.6
Impact op doorstroming wijk.................................... 8
1.2.7
Synthese ....................................................................... 9
2. demografische analyse en prognose ...................................................... 10
2.1
Huishoudensprognose gemeente Twenterand .......... 10
2.2
Huishoudensopbouw gemeente Twenterand ............ 12
2.3
Demografische kengetallen gemeente Twenterand .. 12
2.4
Verhuisrelaties gemeente Twenterand ....................... 15
3 Sociaaleconomische structuur................................................................... 16
3.1
Structuur bevolkingsopbouw ...................................... 17
3.2
Sociaaleconomisch spectrum ..................................... 19
3.3
Conclusies buurten analyse ........................................ 22
4.2
Acute koopwoningbehoefte kwantitatief en kwalitatief 24
4.3
Doorstroming op de woningmarkt in Twenterand ......25
4.4
Starters op de woningmarkt in Twenterand ................27
4.5
Woonvisie Twenterand 2022-2026 .............................28
4.6
Lange termijn woningbehoefte bepaling met SENSUB 29
4.6 Beleidswensen ...................................................................29 4.7 SENSUB-analyse beleidsarme variant (realistisch demografisch scenario) ............................................................30 4.8 SENSUB-analyse regievariant 1; behoud van eigen jongeren ..................................................................................33 4.9
Betekenis en conclusie woningmarktanalyse ..............41
5 Toebedeling van de woningbouwopgave aan de verschillende wijken in Twenterand ..................................................................................... 42
5.1 Criteria voor en verdeling van de woningbouwopgave ....44 6 Samenvatting .......................................................................................... 46 Bijlagen ............................................................................................................ 49 Bijlage 2; Toelichting SES groepen .............................................................. 50
4. Acute en lange termijn (koop)woningbehoefte en doorstroming ...... 22
4.1
Toestand van de woningmarkt in Twenterand ........... 23
Pagina 3
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
1. Inleiding, doelstelling en werkwijze
1.1
Inleiding
De gemeente Twenterand heeft aan Tellers & Benoemers opdracht gegeven voor het uitvoeren van een woningbehoefteonderzoek om de toekomstige woningbehoefte voor de gemeente Twenterand in beeld te brengen. Onderdeel van het onderzoek is ook om de woningbouwopgave in Twenterand zo optimaal mogelijk te verdelen tussen de in de gemeente aanwezige wijken. Per wijk ontstaat er dan een beeld van het aantal woningen waaraan behoefte is, in welke tijdsperiode en de betreffende prijscategorieën. Daarnaast bekijken we wat er op de langere termijn aan woningen nodig is om de huishoudensgroei in ‘steady state’ te brengen. ‘Steady state’ is een situatie waarin het aantal huishoudens niet (sterk) krimpt of groeit maar ongeveer gelijk blijft. Het grote voordeel van een ‘steady state’ situatie is dat er geen sprake meer is van kwantitatieve groei of krimp van huishoudens waardoor partijen zich vooral kunnen toeleggen op de kwalitatieve aanpassing van de woningvoorraad aan de toekomstige eisen en wensen van de inwoners van Twenterand.
1.2
Werkwijze
Onze werkwijze bestaat uit de onderstaande 6 stappen die we in de daaropvolgende paragrafen zullen toelichten.
Pagina 4
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
1. Demografische analyse (+ prognose) 2. Sociaaleconomische analyse 3. Woningmarktanalyse 4. Prognoses + afstemming beleidsmatige keuzes 5. Afstemming planvoorraad 6. Analyse doorstroming 7. Synthese
1.2.1 Demografische analyse Voor de demografische analyse van de gemeente Twenterand zetten we ons demografisch model MARK DEMOD in. Dit model hebben we zelf ontwikkeld en in beheer en is zeer stabiel en betrouwbaar gebleken. Omdat we het model zelf hebben ontwikkeld en gebouwd kunnen we ook de effecten van diverse beleidsmatige interventies of verschillende demografische scenario’s doorrekenen. Uiteraard is het mogelijk de uitkomsten van ons MARK DEMOD model te vergelijken met de Primos prognoses. In de regel beschouwen we drie demografische scenario’s: realistisch (meest waarschijnlijk), optimistisch (95% boven interval) en
pessimistisch (95% beneden interval). Als input voor het MARK DEMOD model kijken we naar de demografische ontwikkelingen over een wat langere termijn terug om daarmee vast te stellen of er trendmatige ontwikkelingen zijn (in verhuizingen en emigratie/immigratie) waarmee rekening gehouden moet worden bij de prognose.
1.2.2 Sociaaleconomische buurtanalyse Met behulp van onze sociaaleconomische analyse brengen we op buurtniveau in beeld hoe de sociale en economische structuur van een gemeente zich heeft ontwikkeld en wat de identiteit van de verschillende buurten is. Met behulp van de sociaaleconomische analyse classificeren we de 27 buurten (zie figuur 7 en tabel 2) in de gemeente Twenterand door de meest dominant aanwezige bewonersgroep (de bewonersgroep die in meerderheid in die buurt woonachtig is) in die buurten vast te stellen. Daarbij hanteren we twaalf verschillende bewonerscategorieën die we bepalen met behulp van negen indicatoren; vier sociale indicatoren, vier economische indicatoren en een gezondheidsindicator. De vier sociale indicatoren zijn; gemiddelde leeftijd; percentage gescheiden huishoudens, het aandeel eenpersoonshuishoudens en percentage Nederlanders met een migratieachtergrond. De vier economische indicatoren zijn; gemiddelde WOZ-waarde in de buurt, hoogte inkomen per inkomensontvanger; inkomens scheefheid (aandeel hoge, midden en lage inkomens) en aandeel WW en bijstandsuitkeringen. De gezondheidsindicator betreft het aandeel arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
Pagina 5
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Met deze analyse brengen we in beeld hoe een buurt van de gemeente Twenterand zich in sociaaleconomische zin verhoudt tot de overige buurten in de gemeente Twenterand, en hoe deze buurten zich in sociaaleconomische zin in de tijd hebben ontwikkeld. Deze analyse wordt eveneens gebruikt om de doorstroommogelijkheden binnen een gemeente te bepalen voor de verschillende doelgroepen (hoe meer sociale en economische diversiteit aan buurten hoe groter de kans dat een woningzoeker zich binnen de gemeente thuis voelt) impact van de beoogde woningbouwopgave op de doorstroming in de wijken. Tevens kan (met behulp van het sociaaleconomisch spectrum1) worden geïdentificeerd welke type buurten/woonmilieu er in de gemeente ontbreekt om de doorstroming binnen de gemeente beter te laten functioneren en de interne verhuismobiliteit (aantal verhuizers dat binnen de eigen gemeente weer een andere woning vindt) te verhogen. Bij ons advies hoeveel woningen voor welke doelgroep dienen te worden gebouwd per wijk is de sociaaleconomische buurtanalyse zeer relevant. Zie ook hoofdstuk 1.2.8.
1.2.3 Woningmarktanalyse Twenterand Om optimaal invulling te kunnen geven aan de kwalitatieve en kwantitatieve programmering binnen de wijken van de gemeente Twenterand bepalen wij per (koop) woningtype en prijsklasse
(kwaliteit) het actuele overschot of het tekort (kwantiteit) op gemeenteniveau en op wijkniveau. Naast de toekomstige woningtekorten of overschotten als gevolg van de geprognosticeerde groei of krimp van het aantal huishoudens in de gemeente is er op dit moment in de meeste Nederlands gemeenten ook een acuut overschot/tekort aan bepaalde woningtypen en prijsklassen. Wij berekenen daarom per prijsklasse en woningtype het aantal koopwoningen dat nu nodig is of juist overtollig is om de koopwoningmarkt weer in balans te brengen. Daarmee bedoelen we een woningmarkt waarop geen sprake is van tekorten (verkopersmarkt) of overschotten (kopersmarkt). Hiermee ontstaat, voor de wijken binnen de gemeente Twenterand, per woningtype en per prijsklasse koopwoningen een overzicht van het huidige (acute) overschot of tekort. Daarnaast houden we rekening met de mogelijkheden om te kunnen instromen en doorstromen op de woningmarkt. We brengen in beeld hoe de woningmarkt van Twenterand als geheel functioneert door te kijken naar de mogelijkheden voor instroom (veelal jongeren), doorstroom (veelal middelbare leeftijd) en terugstroom (veelal senioren die kleiner, goedkoper en/of levensloopbestendig gaan wonen).
Door voor alle buurten de "score economisch" af te zetten tegen de "score sociaal" wordt het sociaaleconomisch spectrum verkregen.
1
Pagina 6
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Hierbij letten we op een aantal belangrijke onderdelen: o
Hoe zit het met de instapmogelijkheden voor jongeren in de koopwoningenmarkt?
o
Hoe zit het met de instapmogelijkheden vanuit de sociale huursector naar de koopsector? Als er onvoldoende instapmogelijkheden zijn, kan de doorstroming in de gehele woningmarkt stagneren.
o
Hoe zit het met de doorstromingsmogelijkheden binnen de koopwoningenmarkt? Is er voldoende aanbod voor potentiële doorstromers?
o
Kunnen ouderen hun veelal duurdere koopwoning makkelijk kwijt indien ze willen doorstromen naar een kleinere/levensloopbestendige woning?
1.2.4 Prognose behoefte woon(zorg)vormen Twenterand Ons SENSUB-model is een geavanceerd woningmarkt prognosemodel waarmee we de behoefte aan verschillende woonvormen op de langere termijn (standaard 10 en 15 jaar vooruit) bepalen. Het SENSUB-model combineert de uitkomsten uit het demografische MARK DEMOD model (waarmee verschillende bevolkingsgroei scenario’s kunnen worden beschouwd, zie 1.2.1) met actuele gegevens over de opname en afgifte van koop en huurwoningen door huishoudens. Naast dat we bij de behoeftebepaling rekening houden met de verschillende prijssegmenten (goedkoop, midden duur en duur) en we onderscheid maken tussen koop- en huurwoningen brengen we
tevens de behoefte in kaart naar levensloopbestendige woningen, en de intramurale zorgwoningen voor de Wlz Zorgprofielen VV04 t/m VV07 (verpleeghuiszorg). Daarnaast onderscheiden we ‘thuis wonen’ als aparte woonvorm. Thuiswonende kinderen vormen de “buffervoorraad” van huishoudens die als starters de woningmarkt op willen gaan. Een toename of een afname van deze “buffer” geeft dus een indicatie hoe toegankelijk de woningmarkt is voor starters. In heel Nederland is deze groep thuiswonende jongeren de laatste jaren toegenomen omdat deze doelgroep gezien de prijsontwikkeling lastig op de woningmarkt aan bod kon/kan komen. De output van SENSUB geeft een beeld van de lange termijn woningbehoefte waarbij we in totaal 14 woonvormen onderscheiden en zes leeftijdscategorieën. De output van SENSUB geeft daarmee zicht op de strategische planning van de lange termijn woningvoorraad waarmee de markt voor de beschouwde periode(n) in balans blijft. 1.2.4.1 Afstemmen beleidsmatige keuzes De uitkomsten van de SENSUB-analyse gaan uit van de huidige demografische ontwikkelingen zonder dat daarin gemeentelijke beleidsvoornemens, keuzes en visie zijn betrokken.
Zowel in het realistische, positieve en negatieve scenario zijn visie en beleid niet verwerkt echter zijn de bestaande demografische ontwikkelingen (geboorten, migratie (waaronder statushouders), sterfte) in meer of mindere mate doorgerekend voor de toekomst.
Pagina 7
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
We zien echter dat veel gemeenten (pro-)actief beleid voeren om bijvoorbeeld jongeren te behouden of te trekken, doorstroming en/of ouderenhuisvesting te bevorderen, etc. Binnen ons SENSUBmodel is het mogelijk de impact van beleidsvoornemens/visie te verwerken en de effecten daarvan weer te geven en á priori te evalueren. Een veel voorkomend voorbeeld betreft jongerenhuisvesting. Bij veel gemeenten zien we namelijk dat er op de langere termijn (1015 jaar) weinig behoefte is aan nieuwe woningen voor deze doelgroep jongeren vanwege de vergrijzing en ontgroening die de komende jaren doorzet. Dit staat echter vaak haaks op de acute behoefte aan woningen voor de doelgroep jongeren op dit moment. Gemeenten kiezen er in dit soort situaties vaak voor om met SENSUB eveneens een variant door te laten rekenen waarin de ambitie is verwerkt om extra jongeren van buiten te trekken c.q meer jongeren voor de gemeente te behouden en binnen de gemeente te huisvesten. Voorts ligt de verdeling van de woningbouwopgave over de verschillende wijken binnen een gemeente vaak gevoelig. Het is dus van belang om duidelijk voor ogen te hebben welke criteria er gehanteerd moeten worden om deze verdeling te maken. Als hierover duidelijkheid is worden die criteria door ons verwerkt in een verdelingsalgoritme.
1.2.5 Afstemming planvoorraad
Daarvoor zullen we de planvoorraad (bij voorkeur hard en zacht) in beeld brengen en vergelijken met de lange termijn behoefte zoals berekend met het SENSUB-model. Op basis van aspecten als aanwezige voorzieningen, sociale en economische kenmerken van de buurten binnen de gemeente Twenterand kan vervolgens een kwalitatieve verdeling van het benodigd aantal woningen worden gemaakt.
1.2.6 Impact op doorstroming wijk Onze eerste analyse gaf aan dat de doorstroming in de gemeente Twenterand (ondanks de hoge interne verhuismobiliteit) beperkt is en dat de gemeente net als veel andere gemeenten met vergrijzing en ontgroening te maken heeft. Dit heeft als gevolg dat de bewoners moeilijk een geschikte (levensloopbestendige) woning of zorgwoning in de nabije omgeving kunnen vinden en dus (te) lang in de huidige woning blijven wonen. Naast dat dit de doorstromingsmogelijkheden blokkeert en dus ook instroom van jonge mensen tegenwerkt zal er ook een extra beroep worden gedaan op de WMO (voor hulp, ondersteuning en voorzieningen in huis) en op de zorg (oudere mensen wonen in niet aangepaste woningen waardoor er ongelukken en valincidenten in en om huis gebeuren). Het toevoegen van de juiste woningen in de gemeente Twenterand biedt de mogelijkheid de doorstroming en daarmee de instroom te bevorderen.
Om na te kunnen gaan of er behoefte is aan bepaalde woonvormen zetten we de geprognosticeerde vraag af tegen het woningaanbod.
Pagina 8
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
1.2.7 Synthese Het woningbehoefteonderzoek vindt plaats door de onderdelen zoals beschreven in paragraaf 1.2.1 t/m 1.2.6 te combineren en de informatie daaruit te verwerken en interpreteren. Per wijk wordt aan de hand van de woningbehoefteprognose een toebedeling gedaan van woningen die aan de hand van de hiervoor beschouwde kenmerken het best in het betreffende project passen, het best aansluiten bij de identiteit van de specifieke locatie en helpen om bepaalde gesignaleerde vraagstukken te helpen oplossen. Hierbij kan gedacht worden aan het faciliteren van doorstroming/terugstroom van ouderen, het verbeteren van op/instapmogelijkheden voor jongeren etc. Hiervoor beschouwen we systematisch de vergaarde informatie uit onderdelen 1 t/m 6 om deze afweging te kunnen maken. Onderdelen 1, 2 en 3 (zie figuur 1 hoofdstuk 1.2) geven zicht op de huishoudensgroei, de specifieke kwaliteiten van de wijken in de gemeente Twenterand (en welke ontwikkelingen die wijken kunnen helpen versterken) en de acute tekorten op de woningmarkt. Met name de acute tekorten aan bepaalde woningtypen of prijsklassen kunnen substantieel zijn en in veel prognoses en analyses wordt geen rekening gehouden met maatregelen om allereerst de woningmarkt van dit moment beter in balans te brengen. Het is juist van essentieel belang om de doorstroming te verbeteren en bepaalde doelgroepen te faciliteren.
leidt tot een duurzaam vitale bevolkingsopbouw, met een min of meer stabiele situatie van de huishoudensgroei. In dat geval zullen we een demografisch scenario afleiden dat op termijn wel een dergelijke toestand realiseert en dit groeimodel zullen we ook invoeren in het SENSUB-model. Hiermee kunnen we in beeld brengen welke woningopgave er bij een dergelijke stabiele demografische situatie hoort en kunnen we beoordelen of deze opgave realistisch is en passend is bij de ambitie van de gemeente Twenterand. Onderdeel 4 betreft de lange termijn behoefte en geeft zicht op hoe de behoeften aan huur- en koopwoningen zich in drie prijsklassen (goedkoop, midden duur en duur) gaat ontwikkelen de komende 10 tot 15 jaar. Daarnaast brengen we de ontwikkeling van de vraag naar levensloopbestendige woningen en verpleeghuisplekken in kaart. Een dergelijke analyse is noodzakelijk om de specifieke invulling van behoeften aan woningen op de langere termijn te kunnen onderbouwen. Onderdeel 5 is het toetsingskader waar de planvoorraad wordt afgestemd op de geprognosticeerde behoefte en waarbij een kwalitatieve verdeling over de buurten binnen de gemeente Twenterand wordt gemaakt, waarna we bij onderdeel 6 de impact op de doorstroming in de wijk weergeven.
Een van de mogelijkheden van de synthese is dat we tot de conclusie komen dat geen van de demografische groeiscenario’s op termijn
Pagina 9
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
2. demografische analyse en prognose
2.1
Huishoudensprognose gemeente Twenterand
In tabel 1 zijn de bevolkings- en huishuishoudensprognoses voor de gemeente Twenterand weergegeven conform ons prognosemodel MARK DEMOD2. We hebben een drietal scenario’s uitgewerkt. Bij het realistische scenario zijn de gemiddelde verhuis- en migratiesaldo’s over de laatste 10 jaar gemeten en naar de toekomst geprognosticeerd. Deze uitkomst representeert het meest waarschijnlijke scenario. Bij het pessimistische en optimistische scenario is het uitgangspunt dat de laagste c.q. hoogste verhuis- en migratiesaldo’s over de afgelopen 10 jaar de helft van de tijd worden gerealiseerd. Voor de andere helft hanteren we het gemiddelde verhuis- en migratiesaldo. Ter vergelijk hebben we eveneens de Primos-online prognose in de tabel opgenomen. Tabel 1: Huishoudenprognose gemeente Twenterand volgens drie scenario’s inwoners
2022
2027
2030
2032
2037
Groei 2032
Groei 2037
Realistisch Pessimistisch Optimistisch
33718 33718 33718
33323 32646 34110
33007 31912 34280
32614 31372 34358
31972 29849 34440
-1104 -2346 640
-1746 -3869 722 Groei 2037
huishoudens
2022
2027
2030
2032
2037
Groei 2032
Realistisch
13502
13924
14093
14130
13906
628
404
Pessimistisch Optimistisch PRIMOS
13502 13502 13340
13671 14196
13684 14093 13650
13613 14684
13111 14759
111 1182
-391 1257
Bron: CBS Statline bewerkt met MARK DEMOD
De drie demografische scenario’s (realistisch, pessimistisch en optimistisch) liggen op de lange termijn redelijk ver uit elkaar. Dit heeft te maken met de relatief grote verschillen in de migratiecijfers. 2
Voor de verschillen tussen PRIMOS en MARK DEMOD zie bijlage 1
Pagina 10
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
De prognose van Primos-online ligt ongeveer op het pessimistische scenario en valt daarmee dus binnen de bandbreedte die we met MARK DEMOD hebben berekend (de bandbreedte ligt tussen het optimistische en pessimistische scenario). Daarbij valt wel op dat de berekende schatting van de Primos prognose voor 2022 wat te laag lijkt in vergelijking met de werkelijke waarden. Ook het Planbureau voor de Leefomgeving heeft recentelijk de groeiprognoses bekend gemaakt voor de verschillende gemeenten van Nederland. Deze prognose gaat uit van een bevolkingsgroei van ca. 10% tussen 2021 en 20353 en corresponderen dan ongeveer met het optimistische MARK DEMOD scenario. Het realistische scenario laat een groei zien van 4,6% tussen 2021 en 2035. Met de Primos prognose wordt een bevolkingskrimp geprognosticeerd van slechts 1,5%.
voort tot en met 2037. Een stabiele situatie (steady state) betekent dat er geen sprake is van heftige groei of krimp waardoor de bouwopgave vooral kwalitatief van aard is. Gelet op de vergrijzing zal een deel van de voorraad getransformeerd moeten worden naar levensloopbestendig en zal het aanbod aan woonvormen voor ouderen naar verhouding moeten worden aangepast. De andere demografische scenario’s resulteren na een aantal jaren in huishoudenskrimp. Voor het pessimistische scenario wordt dat reeds in 2026 ingezet. De inzet van huishoudenskrimp is in het realistische scenario in 2028 en resulteert na die tijd in forse verliezen qua aantallen huishoudens. Figuur 1: Jaarlijkse huishoudensgroei gemeente Twenterand 2022-2037, drie scenario’s
Het lijkt daarom verstandig – zeker gelet op de crisis/dip op de woningmarkt die zich nu lijkt te ontwikkelen – om uit te gaan van het realistisch groeiscenario. In de periode tot en met 2032 wordt voor de gemeente Twenterand in dat geval een groei verwacht van 628 huishoudens. Het is verstandig de prognose regelmatig (jaarlijks) te actualiseren omdat externe factoren als migratie, economie, etc. van invloed zijn op de demografie en de woningmarkt. Voor elk van de drie scenario’s is de netto jaarlijkse huishoudensgroei van de gemeente Twenterand tot en met 2037 weergegeven in figuur 1. Hieruit blijkt dat alleen in het optimistische groeiscenario de huishoudensgroei op de langere termijn nagenoeg stabiel is. Deze situatie wordt dan rond 2032 gerealiseerd en duurt 3
Bron: CBS Statline bewerkt met MARK DEMOD
https://themasites.pbl.nl/o/regionale-bevolkingsprognose/
Pagina 11
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
2.2
Huishoudensopbouw gemeente Twenterand
In figuur 2 is de huishoudensopbouw naar huishoudenstype en leeftijd weergegeven. Figuur 2: Huishoudensopbouw gemeente Twenterand, 2022, naar leeftijd en huishoudenstype
1 2
Bron: CBS Statline bewerkt Invisor KvRA
In figuur 2 wordt duidelijk met welke demografische opgave de gemeente Twenterand te kampen heeft. Er is sprake van een lichte vergrijzingsgolf (aangeduid met nummer 1 in figuur 2) die de komende jaren verder doorschuift, waardoor het sterftecijfer de
komende jaren verder zal gaan toenemen. Daarnaast is er sprake van sterke ontgroening (aangeduid met nummer 2 in figuur 2). Het aantal kinderen neemt snel af waardoor het geboortecijfer alleen maar lager wordt. Hierdoor zal het geboorte/sterfte saldo de komende jaren steeds negatiever worden. De dynamiek in de huishoudensprognose die in figuur 1 is weergegeven wordt door deze twee aspecten veroorzaakt.
2.3
Demografische kengetallen gemeente Twenterand
Voor een complete interpretatie van de bevolkings- en huishoudensprognoses is het handig om ook zicht te hebben op de demografische kengetallen. Hiermee wordt duidelijk welke aspecten de toekomstige groei beïnvloeden en op welke manier men hier beleidsmatig mee om zou kunnen gaan. In figuur 3 zijn de belangrijkste demografische kengetallen als gemiddelde waarden voor de periode 2019-2021 weergegeven (we nemen een gemiddelde over drie jaren om grote fluctuaties te vereffenen). Immigratie speelt in de regel slechts een bescheiden rol. Het saldo emi/immigratie bedraagt gemiddeld genomen ongeveer 6 personen per jaar. Daarvan is het aantal jongeren 11-20 jaar het grootst. Statushouders worden gerekend tot “binnenlandse verhuizers” en zijn dus reeds verdisconteerd in het saldo verhuizingen van de verschillende leeftijdscategorieën zoals weergegeven in figuur 3.
Pagina 12
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand Figuur
3:
Demografische
kengetallen
2019-2021,
gemeente
Twenterand
Uit deze demografische kengetallen blijkt dat de gemeente Twenterand de afgelopen drie jaar met gemiddeld 24 inwoners per jaar is gekrompen. Dat verlies komt vooral door het vertrek van jongeren, en dan met name in de categorie 20-30 jaar. Aan de positieve kant valt op dat de interne verhuismobiliteit met 66,7% erg hoog is. Dit betekent namelijk dat 2/3 van de verhuizers ook weer binnen de gemeente een huis vindt. Een ‘gezonde’ interne verhuismobiliteit van een gemeente ligt boven de 60% en daarvan is in Twenterand dus ruimschoots sprake. Dat laat onverlet dat er met het verlies van jongeren in de leeftijdsgroepen 20-30 jaar reeds sprake is van ontgroening en demografische krimp. Het hoge negatieve geboorte/sterfte cijfer is hiervan een voorbode. Onder de groep van 30 tot 85-jarigen is jaarlijks sprake van een positief verhuissaldo (er vestigen zich trendmatig jaarlijks meer mensen uit deze doelgroep in Twenterand dan dat er vanuit Twenterand vertrekken). Om deze doelgroepen te kunnen blijven aantrekken moet de gemeente Twenterand attractief blijven voor verhuizers in deze leeftijdscategorie die veelal op zoek zijn naar woningen in het hogere segment in een aantrekkelijke leefbare omgeving.
De focus van de gemeente kan daarom liggen op het actief begeleiden van buurten en wijken met het doel de leefbaarheid te optimaliseren voor deze doelgroep door bijvoorbeeld tijdige aanpassing van voorzieningen in de wijk/buurt, etc.
Bron: CBS Statline bewerkt Invisor KvRA
Pagina 13
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Anderzijds is het essentieel om zorg te dragen voor het beter vasthouden van jongeren in de gemeente. Het vasthouden van jongeren vormt de sleutel tot een gunstigere en meer duurzaam vitale huishoudensopbouw op de langere termijn. Figuur 4 geeft weer hoe de bevolkingsopbouw er, bij gelijkblijvende omstandigheden, bij het realistische groeiscenario uit zal zien in 2037. Figuur 4: Toekomstige bevolkingsopbouw bij realistisch groeiscenario, gemeente Twenterand
Bron: CBS Statline bewerkt met MARK DEMOD
De analyse van de demografie laat zien dat de groeiverwachtingen allerminst vastliggen maar dat er in zekere mate regie mogelijk is op de uitkomsten. Het gaat dan om het gericht opheffen van obstakels die groei belemmeren waarvan (de beperkte kansen op) de woningmarkt er vaak een is. Een gerichte regie kan daarom het verschil betekenen tussen huishoudensgroei en huishoudenskrimp. Figuur 4 laat zien dat zelfs bij het realistische scenario het aantal kinderen in de toekomst wat af zal nemen, hetgeen resulteert in krimp van inwoners en op de langere termijn van huishoudens. Om de bevolkingsgroei permanent in een stabiele situatie te brengen is het behoud/aantrekken van nog meer jongeren in de leeftijdscategorie 20-30 jaar noodzakelijk. Uit figuur 3 blijkt dat er nu sprake is van een negatief verhuissaldo onder deze groep. Indien de gemeente erin slaagt om wat meer van deze jongeren vast te houden en/of aan te trekken, dan zal de geboorte het aantal kinderen op termijn stabiliseren en de demografie in een wat meer stabiele situatie komen. Om op de langere termijn een duurzaam vitale bevolkingsopbouw te realiseren is dit een belangrijke opgave. Die kan worden gerealiseerd door een significant deel van de bouwopgave te richten op deze doelgroep en daarmee jongeren voor de gemeente te behouden en aan te trekken.
Door flexibele en/of tijdelijke woningen te bouwen kunnen deze woningen snel worden gerealiseerd, waardoor er snel aan de actuele vraag kan worden voldaan. Deze woningen kunnen vervolgens op een later moment worden aangepast voor een andere doelgroep of worden verplaatst naar een andere locatie op het moment dat de vraag onder de jongere doelgroep (vanwege de ontgroening) afneemt.
Pagina 14
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
2.4
Verhuisrelaties gemeente Twenterand
Figuur 5: Verhuisrelaties gemeente Twenterand
Figuur 5 geeft de verhuisbalans van Twenterand met andere gemeenten weer. Figuur 6 geeft het resulterende saldo verhuizingen met die gemeenten weer. Voor beide tabellen zijn de verhuizingen gesommeerd over de periode 2020-2022. Er is gekozen om een minimum van 15 verhuizingen nog weer te geven. Waarden daaronder zijn niet weergegeven. Met de buurgemeenten Almelo, Hardenberg, Hellendoorn en Wierden heeft de gemeente Twenterand kwantitatief de meeste uitwisseling van verhuizers, zo blijkt uit figuur 5. De eerste 9 gemeenten liggen allen in Overijssel. In het geval van Groningen, Amsterdam, Utrecht en Nijmegen gaat het meestal om jongeren die daar gaan studeren. Figuur 6 laat zien dat de gemeente Hellendoorn de grootste nettoleverancier is van nieuwe inwoners. De meeste inwoners verliest Twenterand aan de gemeente Enschede en de gemeente Ommen.
Bron: CBS Statline bewerkt door Invisor KvRA
Pagina 15
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand Figuur 6: Verhuissaldo gemeente Twenterand met andere gemeenten
3 Sociaaleconomische structuur
Bron: CBS Statline bewerkt door Invisor KvRA
Pagina 16
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
In figuur 7 is de sociaaleconomische indeling van de buurten van de gemeente Twenterand weergegeven voor 2020. De sociaaleconomische indeling is tot stand gekomen met behulp van clusteranalyse van 9 verschillende kenmerken (4 sociaal, 4 economisch en een gezondheidskenmerk) en is uitgevoerd op alle buurten (ca. 8.000) van Nederland. Voor de betekenis van de verschillende sociaaleconomische groepen wordt verwezen naar hoofdstuk 1.2.2 en bijlage 2, waar de verschillende groepen zijn omschreven en de leefomgeving in beeld is vastgelegd. Figuur 7: sociaaleconomische buurtindeling, gemeente Twenterand.
De in de gemeente Twenterand meest voorkomende sociaaleconomische groep (9 buurten) is de rurale bovenklasse (relatief welgestelde plattelandsbewoners). Dit is een sociaaleconomische groep die vrijwel uitsluitend op het platteland voorkomt. Daarnaast zijn er 5 buurten ingedeeld als Jong hoog midden (jongeren met een hoog tot middeninkomen). Ook dit is een groep die hoofdzakelijk op het platteland voorkomt. Drie buurten zijn ingedeeld in de groep Oud Laag Midden (OLM). Voor de gemeente in het algemeen geld dat de buurten redelijk hoog in het sociaaleconomisch spectrum liggen en in sociaal en economisch opzicht dus bovengemiddeld scoren, met uitzondering van de 3 Oud Laag Midden buurten. De combinatie van deze buurten duidt op een redelijk welgestelde plattelandsgemeente.
3.1
Bron: CBS bewerkt door Invisor KvRA
Structuur bevolkingsopbouw
In tabel 2 is de ontwikkeling van de structuur bevolkingsopbouw (SBO) en de gemiddelde leeftijd weergegeven voor alle buurten in de gemeente Twenterand. Tabel 2 geeft inzicht in een aantal meer kritische (demografische) indicatoren. De Structuur Bevolkingsopbouw is een indicator die aangeeft in hoeverre ontgroening en vergrijzing in bepaalde wijken aan de orde zijn. Met de Structuur Bevolkings Opbouw wordt de grijze en groene druk in één getal weer gegeven (hierna te noemen SBO). Grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de ouderen tot het werkende deel van de bevolking. De groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20-65 jaar.
Pagina 17
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de jeugd tot het werkende deel van de bevolking. Als het aandeel jongeren afneemt en het aantal ouderen toeneemt dan daalt de SBO. Met de SBO kan het risico op demografische krimp beoordeeld worden. Demografische krimp is vaak een voorbode van verpaupering in wijken en buurten. Met een goede woningbouwprogrammering kan worden ingezet op verjonging waardoor de dreigende verpaupering afgewend kan worden. Bij de structuur bevolkingsopbouw kijken weer eerst naar de waarde (kolom 2). Als deze waarde laag is < 0,25 spreken we van sterke vergrijzing/ontgroening. Bij een waarde > 0,5 is er geen sprake van vergrijzing/ontgroening.
Tabel 2: Gemiddelde leeftijd en Structuur Bevolkingsopbouw (nieuwe indeling) Buurt
Aantalinwoners
Gemiddelde leeftijd
SBO-score
Buurtschap Linde
465
41,4
0,622
Buurtschap Magele Buurtschap Meer
1135 385
42,5 44,3
0,542 0,417
Den Ham Geerdijk-Oost Geerdijk-West
3850 370 625
43,4 42,2 43,4
0,409 0,639 0,544
Verspr.h. Vriezenveen ten W. van kanaal Verspr.h. Vriezenveen West Industrieterr Verspr.h. Westerhaar-Vriezenveensewijk-O
820 100 360
39,3 39,3 42,1
0,942 0,867 0,582
Verspr.h. Westerhaar-Vriezenveensewijk-W Verspreide huizen De Pollen
95 555
45,0 40,3
0,333 0,734
Verspreide huizen De Westerhoeve Verspreide huizen ten oosten van kanaal Verspreide huizen Vriezenveen-Noord
165 225 195
45,3 34,9 39,7
0,381 1,381 0,823
Verspreide huizen Vriezenveen-Zuid Verspreide huizen Vroomshoop-Oost Vriezenveen Elzenhoek
190 315 2735
39,7 41,7 42,7
0,632 0,554 0,463
Vriezenveen Oosteinde en Slot Vriezenveen Westeinde
1050 1110
40,0 39,6
0,689 0,709
Vriezenveen-Centrum Vriezenveen-Midden Vriezenveensewijk
2595 4040 1850
47,6 37,4 43,5
0,225 1,176 0,442
Vroomshoop Industrieterein Vroomshoop-Oost Vroomshoop-West
95 2575 5430
42,3 42,9 41,4
0,500 0,450 0,577
Westerhaar-Oost Westerhaar-West
230 2160
43,1 40,1
0,625 0,755
Niet vergrijzend/ontrgroenend matig vergrijzend/ontgroenend sterk vergrijzend/ontgroenend
> 0,5 0,25-0,5 < 0,25
Bron: CBS bewerkt door Invisor KvRA
Pagina 18
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Beleidsmatig kan de SBO helpen om zicht te krijgen op de wijken waar verjonging en doorstroming moet worden gegeneerd middels het woningbouwprogramma. De indicator ‘gemiddelde leeftijd’ spreekt voor zichzelf en kan ook van invloed zijn op de gewenste woningbouwprogrammering. Er zijn slechts enkele buurten in de gemeente Twenterand waar sprake is van matige vergrijzing/ontgroening en slechts één buurt waar sprake is van sterke vergrijzing/ontgroening (Vriezenveencentrum). Ook de gemiddelde leeftijd is hoog in deze buurt. Dit is dan ook de buurt die de meeste mogelijkheden biedt voor verjonging en om gestalte te geven aan een eventueel voornemen om jongeren beter vast te houden in de gemeente.
3.2
Sociaaleconomisch spectrum
Voor elk van de buurten in de gemeente Twenterand hebben we de score sociaal afgezet tegen de score economisch. Op die manier krijgen we het sociaaleconomisch spectrum van de gemeente Twenterand. Het sociaaleconomisch spectrum geeft inzicht in het gemak waarmee jongeren kunnen instappen op de woningmarkt en de mogelijkheden om door te stromen naar een grotere woning in een andere buurt. In figuur 8 is het sociaaleconomisch spectrum van de gemeente weergegeven.
Pagina 19
Figuur 8: sociaaleconomische spectrum, gemeente Twenterand, 2022
Bron: CBS bewerkt door Invisor KvRA
In tabel 3 is voor deze buurt (Vriezenveen-centrum volgens de nieuwe buurtindeling) aan de hand van de specifieke kenmerken beoordeeld in hoeverre er belemmeringen zijn voor de instroom van jongeren in de sociale huursector. Met behulp van de sterftecijfers binnen de leeftijdscategorie ouder dan 65 jaar en met behulp van het aantal personen per huishouden hebben we per buurt geschat hoeveel woningen er per jaar vrijkomen door overlijden van de
In de buurt Vriezenveen-centrum komen per jaar ongeveer 28 huurwoningen vrij die toegewezen zouden kunnen worden aan jonge starters (13 na overlijden en 15 door verhuizing). Hiermee kan verjonging van de buurt worden geïnitieerd.
60
51
39
0,0444
Aantal woningen vrij door verhuizing
€245k
Verhuismobiliteit
860
Aantal woningen vrij door overlijden
% sociale huurwoningen
2600
Mortaliteit > 65 jaar
% huurwoningen
VriezenveenCentrum Vrijkomend soc. huur Vrijkomend koop
WOZ-waarde
Tabel 3: Specifieke kenmerken van de buurt Vriezenveen-centrum in Twenterand Aantal inwoners > 65 jaar
Degenen die binnen de gemeente Twenterand doorstromen of van buiten de gemeente instromen, vinden meer dan voldoende mogelijkheden binnen de tien “jong hoog midden” buurten van de gemeente. Verdere doorstroming voor deze doelgroep is mogelijk naar een “rurale bovenklasse” buurt. De diversiteit aan woonmilieus en de sociaaleconomische aansluiting tussen deze buurten binnen de gemeente lijken optimaal, hetgeen de hoge interne verhuismobiliteit verklaart. In het spectrum is feitelijk maar één buurt die baat zou hebben bij natuurlijke verjonging, ook al om eventuele verpaupering in de toekomst te voorkomen en dat betreft Vriezenveen centrum.
(laatste) bewoner. Daarnaast hebben we op basis van de verhuismobiliteit geschat hoeveel woningen er vrijkomen als gevolg van verhuizing.
Aantal-inwoners
Het sociaaleconomische spectrum laat zien dat er in de praktijk een aantal buurten zijn met instapmogelijkheden op de woningmarkt van Twenterand voor jongeren en starters. Naast Vriezenveen-centrum zijn er nog vier buurten in de gemeente Twenterand die economisch niet al te sterk zijn en waar woningen vaak nog betaalbaar zijn. Jongeren en starters zijn in de regel sociaal nog niet al te sterk, en economisch zwak. De reden dat er sprake is van een negatief saldo verhuizingen voor 20-30-jarigen heeft waarschijnlijk vooral te maken met een gebrek aan voor deze groep geschikte koopwoningen.
13
5%
15
13
15
10
11
Bron: CBS bewerkt door Invisor KvRA
Daarnaast komen ook nog 21 koopwoningen vrij. Vriezenveen centrum is een van de belangrijkste “opstapbuurten” voor jongeren die een woning willen kopen. Gelet op de gemiddelde WOZ-waarde van de buurt (€ 245.000 in 2022) gaat het om betaalbare koop. Het aantal vrijkomende woningen voor deze doelgroep is waarschijnlijk te weinig om het negatieve saldo verhuizingen met andere gemeenten onder deze doelgroep terug te kunnen brengen.
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
3.3
Conclusies buurten analyse
De gemeente Twenterand heeft in veel opzichten de kenmerken van een plattelandsgemeente, en is een gewilde woongemeente4. De gemiddelde leeftijd van de inwoners ligt lager dan het landelijk gemiddelde en slechts weinig buurten hebben daarom te maken met de effecten van ontgroening en vergrijzing. Het sociaaleconomisch spectrum laat zien dat er voor plattelandsjongeren wel een aantal buurten zijn met mogelijkheden om “in te stappen” op de koopwoningenmarkt, maar dat het aanbod onvoldoende is om de vraag aan te kunnen. Daardoor zien we een groot overschot aan jongeren tussen 20-30 jaar die buiten de gemeente verhuizen, maar die wellicht wel de voorkeur zouden geven aan wonen in Twenterand.
4. Acute en lange termijn (koop)woningbehoefte en doorstroming
Het aanbod van verschillende woonmilieus in de buurten van de gemeente is voldoende divers en aantrekkelijk voor een goede doorstroming en dat zien we dan ook terug in een zeer hoge interne verhuismobiliteit.
4
De analyse van Invisor Omgevingsmanagement over brede welvaart wijst uit dat Twenterand bij de bovenste 25% zit van de Nederlandse gemeenten.
Pagina 22
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
De kwantitatieve en kwalitatieve (koop)woningbehoefte voor de korte termijn bepalen we met behulp van de actuele ontwikkelingen op de koopwoningmarkt. Circa twee derde van de woningvoorraad in de gemeente Twenterand betreft koopwoningen. Het is daarom van belang zicht te krijgen op de ontwikkelingen op de koopmarkt om te kunnen bepalen aan welke prijssegmenten en woningtypen er behoefte is. Daarnaast is er momenteel (nog) sprake van een overspannen woningmarkt en zijn er, boven op de geprognosticeerde vraag, een extra aantal woningen nodig om de huidige krapte op te heffen en de koopwoningmarkt in een meer ontspannen situatie te brengen. Vervolgens beschouwen we de doorstroomindicatoren die een beeld geven hoe goed de markt in staat is om de gewenste doorstroming te faciliteren.
4.1
Inmiddels komt er weer wat “lucht” in de markt en is de krapte indicator gestegen tot bijna 3. De markt is nog verre van optimaal omdat bij een evenwichtige markt de krapte indicator tussen de 5 en 10 ligt. Figuur 9: Ontwikkeling krapte indicator woningmarkt Twenterand tussen 2014 en 2023
Toestand van de woningmarkt in Twenterand
In figuur 9 is de ontwikkeling van de krapte indicator per kwartaal weergegeven voor de periode 2014 t/m december 2022. Uit dit figuur blijkt dat er in 2014 sprake was van weinig krapte en lange verkooptijden. De verkooptijden zijn in de navolgende kwartalen geleidelijk afgenomen. In begin 2017 was de woningmarkt optimaal met een krapte tussen 6 en 12. Dat wil zeggen dat een woningzoeker keuze heeft uit 6 tot 12 woningen. In 2018 werd de markt geleidelijk aan krapper en daalde de krapte indicator halverwege 2020 voor het eerst onder de 3 om in 2022 tot rond de 1 uit te komen. Een woningzoeker heeft dan maar 1 woning waar hij/zij uit kan kiezen wat uiteraard te weinig is en wat betekent dat er sprake is van een te krappe koopwoningmarkt.
Bron: CBS en Funda bewerkt door Invisor KvRA
Figuur 10 laat de historische ontwikkeling zien van de gemiddelde woningvraagprijs in de gemeente Twenterand. De vraagprijs daalt in de regel wanneer woningen minder gewild worden en stijgt als de vraag harder stijgt dan het aanbod van woningen. Dit geeft dus een goede indicatie van de ontwikkeling van de kwaliteit van de koopwoningmarkt op de wat langere termijn, tussen 2009 en 2023.
Pagina 23
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
De woningvraagprijs bedraagt €2.060 euro/m2 als jaargemiddelde in juli 2009 en daalt vervolgens geleidelijk met 10% naar een dieptepunt op 1 januari 2017 (jaargemiddelde van € 1.849 euro/m2). Vanaf dat moment neemt de vraagprijs alleen maar toe tot € 2.528 euro/m2 als jaargemiddelde op 1 oktober 2022. De prijzen op de woningmarkt in de gemeente Twentrand zijn dus nog hoog, al zijn er wel signalen dat een kentering aanstaande is. Figuur 10: Ontwikkeling woningvraagprijs Twenterand tussen 2009 en 2023
4.2
Acute koopwoningbehoefte kwantitatief en kwalitatief
Met behulp van data over de beschikbare voorraad koopwoningen (het aantal te koop staande koopwoningen), het aantal verkooptransacties en de omloopsnelheid (verkoopsnelheid) kunnen we het actuele kwantitatieve en kwalitatieve tekort aan koopwoningen bepalen voor de gemeente Twenterand. Per woningtype en per prijsklasse bepalen we hoeveel woningen er nodig zijn om de markt weer in balans te brengen. Daarmee is dus geen rekening gehouden met het extra aantal woningen dat nodig is als gevolg van de huishoudensgroei in de gemeente vanaf 2022. Een woning in de gemeente Twenterand kost gemiddeld ruim €382.000 in maart 2023. Om te kunnen vaststellen hoeveel woningen er nodig zijn om de huidige tekorten op te lossen en de koopwoningmarkt weer in balans te brengen kijken we naar de optimale gemiddelde verkooptijd. Woningmarktdeskundigen zijn van mening dat de koopwoningmarkt optimaal functioneert bij een gemiddelde verkooptijd van 6 maanden. Bij een gemiddelde verkooptijd van 6 maanden is er namelijk geen sprake van een zeer krappe of té ontspannen koopwoningmarkt en is de markt in balans (optimaal). Daarbij hebben we rekening gehouden met het effect dat extra aanbod ook extra vraag aanwakkert.
Bron: CBS, de Huizenzoeker.nl en Funda bewerkt door Invisor KvRA
Daarvan uitgaande zijn er in de gemeente Twenterand op 20 maart 2023 45 koopwoningen nodig om een optimale/goed gebalanceerde koopwoningmarkt te creëren.
Pagina 24
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Figuur 11a en 11b laten zien hoe de behoefte aan deze woningen verdeeld is per prijssegment (figuur 11a) en woningtype (figuur 11b). Uit deze afbeeldingen blijkt dat de acute tekorten redelijk evenredig zijn verdeeld over het gehele prijsspectrum van €150.000 tot €600.000. In de prijsklasse daarboven is er sprake van een overschot aan woningen. De grootste tekorten zitten tussen €250.000 en €350.000. Als we kijken naar de woningtypen dan betreft het bijna uitsluitend tekorten aan tweekappers en tussenwoningen (in totaal 30).
Figuur 11b: benodigde woningen voor het opheffen acute tekorten en toevoegen woningbehoefte maart 2023 Twenterand
In het algemeen kan worden gesteld dat de acute vraag redelijk geleidelijk is verdeeld over alle prijssegmenten, en dus vooral betrekking heeft op tweekappers en tussenwoningen en geschakelde woningen Figuur 11a: benodigde woningen voor het opheffen acute tekorten en toevoegen woningbehoefte maart 2023 Twenterand
Bron: Funda, CBS bewerkt door Invisor KvRA
4.3
Bron: Funda, CBS bewerkt door Invisor KvRA
Doorstroming op de woningmarkt in Twenterand
In Figuur 10 zijn de doorstroomindicatoren voor de gemeente Twenterand weergegeven per maart 2023. Deze doorstroomindicatoren geven van vier groepen woningzoekers (instromers met een laag inkomen, instromers met een middeninkomen, doorstromers en terugstromers) de mogelijkheid weer om op de koopwoningmarkt binnen de gemeente in-, door- en terug te stromen. Terugstromers zijn (voornamelijk) senioren die kleiner, goedkoper en/of levensloopbestendig willen gaan wonen. Dit hebben we berekend door met behulp van inkomensgegevens per prijssegment het aantal woningzoekenden te berekenen dat zich een woning in dat specifieke prijssegment kan veroorloven.
Pagina 25
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Het inkomen specifieke woningaanbod is daarmee gematched aan de inkomen specifieke vraag. In een helemaal optimale markt staan alle indicatoren rond de 1,0. Dan is de kans om een woning te verkopen overal net zo groot als om een woning te kunnen kopen met als gevolg dat er geen belemmeringen zijn voor een vlotte instroom, doorstroom en terugstroom. Uit figuur 12 blijkt dat instromers met een laag inkomen in de maand januari 2022 slechts een geringe kans hadden op een koopwoningenmarkt in de gemeente Twenterand. Er stond ca. 1 woning te koop per 5 woningzoekenden. Voor instromers met een middeninkomen stonden er gemiddeld bijna 9 woningen te koop per 10 instromers. Deze groep kan dus redelijk goed terecht in de gemeente Twenterand.
Een andere factor is dat er te weinig geschikt woningaanbod beschikbaar is voor deze doelgroep c.q. dat de gewenste woningen niet op de juiste locatie staan. Ook zijn de maandlasten vaak een obstakel, zeker voor senioren die willen gaan huren. De woning die deze doelgroep bezit is vaak geheel of bijna geheel afgelost waardoor de huidige maandlasten laag zijn. Bij een overstap naar een huurwoning worden de maandlasten aanzienlijk hoger, wat een belemmering kan zijn om door te stromen. De facto zijn het dus vooral de huurders die naar een levensloopbestendige huurwoning willen terugstromen. Figuur 12: Doorstroomindicatoren voor verschillende groepen woningzoekenden gemeente Twenterand maart 2023
Voor de doorstromers die al een woning hebben zijn er gemiddeld bijna 6 woningen te koop per 10 woningzoekenden, terwijl er gemiddeld ruim 2,5 potentiële kopers zijn voor hun woning. Voor elke potentiële terugstromer zijn er ca. 2,74 woningen beschikbaar. Voor een te koop staande woning van een terugstromer waren er gemiddeld ruim 4,32 kopers. Ondanks de relatief gunstige condities voor terugstromers is er weinig animo om terug te stromen en is de verhuismobiliteit onder deze groep laag, hetgeen meestal een kwalitatieve oorzaak heeft. Meestal bevalt de huidige woning nog ‘te goed’ en is deze makkelijk aanpasbaar. Naarmate men langer eigenaar is van een woning wordt de verhuisgeneigdheid minder.
Bron: Funda, CBS modelmatig bewerkt door Invisor KvRA
Bij de programmering van de woningbouwopgave voor de 6 wijken in Twenterand zal rekening gehouden moeten worden met deze bevindingen.
Pagina 26
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Met name de kwalitatieve afstemming voor terugstromers kan beter. Het gebrek aan terugstroom is nu belemmerend voor de doorstroming van starters naar een betere woning. Aan de andere kant zijn de opstapmogelijkheden voor instromers met een midden inkomen (dus bovenzijde van de huurmarkt) redelijk goed, hetgeen de hoge interne verhuismobiliteit verklaart.
4.4
Figuur 13: Verhuisgeneigdheid succeskans en vestiging eigen gemeente starters Twenterand
Starters op de woningmarkt in Twenterand
Figuren 13 en 14 laten zien hoe het de starter op de woningmarkt in Twenterand vergaat. Figuur 13 laat zien dat starters voor ongeveer 61% verhuis geneigd zijn in Twenterand. De succeskans bedraagt ongeveer 16%, hetgeen laag is in vergelijking met het Nederlands gemiddelde (> 25%). Rond 70% vestigt zich in de eigen gemeente. Dat is goed maar het aandeel nam de afgelopen tijd wel trendmatig af. Het lijkt dus steeds lastiger voor starters om een woning te vinden in de eigen gemeente.
Bron: Lokale monitor wonen bewerkt door Invisor KvRA
In figuur 14 is weergegeven waar de vestigende starters terecht komen. Uit deze figuur blijkt dat rond 60% van de starters een woning koopt. Rond 21% betrekt een corporatiewoning en rond 19% vindt een vrije sector huurwoning. De lage succeskans correspondeert met het hoge aandeel dat in een koopwoning belandt. Jongeren lijken hun verhuizing uit te stellen totdat ze iets kunnen kopen. Het ouderlijk huis is vaak groot en comfortabel genoeg om op die wijze te kunnen handelen.
Pagina 27
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Wel zien we dat het aandeel corporatiehuur afneemt ten koste van de vrije huur. De druk op de corporatiemarkt lijkt toe te nemen waardoor meer jongeren aangewezen zijn op de vrije huursector. Figuur 14: Woonvormen betrokken door starters in Twenterand
Bron: Lokale monitor wonen bewerkt door Invisor KvRA
4.5
Woonvisie Twenterand 2022-2026
De belangrijkste ambities die in de woonvisie worden uitgesproken zijn: 1. 550 woningen toevoegen voor de lokale woningbehoefte t/m 2031 2. Bijdragen aan de regionale vraag naar woningen en 3. Realiseren van woningbouwversnelling via sleutelprojecten.
De in de woonvisie opgenomen opgave van 550 woningen lijkt ongeveer in lijn met de realistische prognose berekend met MARK DEMOD (630 huishoudens erbij in 2032). De invulling van de woningbouwopgave (zie tabel 4) voorziet in een overschot van 380 niet levensloopbestendige sociale huurwoningen. Daartegenover staat de behoefte aan 295 levensloopbestendige sociale huurwoningen. Indien dit demografische scenario zich voltrekt is er sprake een overschot van 85 sociale huurwoningen en een transformatie opgave voor 295 woningen van niet levensloopbestendig naar levensloopbestendig. Daarnaast voorzien we een behoorlijk toename van het aantal vrije huurwoningen (in totaal 165 vrije sector huurwoningen; 70 niet levensloopbestendig en 95 levensloopbestendig). En als laatste is er een toevoeging nodig van 45 niet levensloopbestendige koopwoningen en 315 levensloopbestendige koopwoningen (in totaal 360 koopwoningen). In de woonvisie wordt een differentiatie gemaakt naar goedkope, midden dure en dure koopwoningen. De in de woonvisie gehanteerde prijscategorieën lijken wat gedateerd (goedkoop < € 200.000; midden duur: € 200.000-€ 300.000). In die prijssegmenten is er in de huidige markt nauwelijks aanbod en ook een analyse van de woningkoopkracht van huishoudens in Twenterand laat zien dat de meeste huishoudens zich duurdere woningen kunnen veroorloven.
Volgens opdrachtgever is er bij de berekeningen achter de woonvisie rekening geen gehouden met de groei van het aantal thuiswonende jongeren wat de laatste jaren, ten tijde van de zwaar overspannen woningmarkt, heeft plaatsgevonden.
Pagina 28
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Daarnaast is niet duidelijk in hoeverre concrete beleidsvoornemens (zoals het voorzien van de lokale woningbehoefte) ook daadwerkelijk zijn doorgewerkt in de demografische prognoses die zijn gehanteerd voor de woonvisie.
impact van de beleidsmaatregelen simuleren. De betreffende beleidswensen zijn:
Bovenstaande aspecten zijn wel meegenomen in de prognoses die we hebben gemaakt met ons SENSUB-model. Daarbij hebben we eveneens realistische en actuele grenzen bepaald voor goedkope, midden dure en dure koopwoningen aan de hand van de huidige woningprijzen en inkomens binnen de gemeente. We hebben rekening gehouden met de uitstroom van thuiswonende jongeren en er is aandacht besteed aan het beter bedienen van de lokale woningbehoefte. Tenslotte hebben we beoordeeld in hoeverre de huishoudensontwikkeling onder de verschillende scenario’s op de langere termijn stabiliseert en in steady komt (geen krimp, geen groei, dus op langere termijn vooral een kwalitatieve opgave).
verhuisbalans voor de leeftijdscategorie 20-30 jaar. Die was
4.6
Lange termijn woningbehoefte bepaling met SENSUB
Om een schatting te kunnen maken van de woningbehoefte in 2032 en 2037 hebben we het SENSUB-model ingezet met daarin het realistische demografische groeiscenario als “driver”. Vanaf 2032 zal de huishoudenskrimp inzetten. Als dit realiteit wordt zullen er in de toekomst overschotten aan woningen ontstaan en daarmee voorzieningen onder druk komen te staan en mogelijk wegvallen.
1. Er wordt extra ingezet op de huisvesting van jongeren. Concreet hebben we dit vertaald als het aanpassen van de negatief (er vertrokken 41 jongeren per jaar meer uit de gemeente dan erbinnen kwamen). Het is de wens is om de trek uit de gemeente onder deze doelgroep terug te brengen naar 0 (er vertrekken evenveel jongeren als er in de gemeente komen wonen). Dit effect gaat helpen om het effect van demografische krimp wat te dempen en hebben we daarom doorgerekend met het model. 2. Het aantal thuiswonende jongeren dat niet kan uitstromen zou niet verder moeten toenemen maar zou zich op termijn moeten herstellen naar het niveau van voor de krapte op de woningmarkt. Ook dit beleidsvoornemen hebben we doorgerekend met het model. De gemeente Twenterand heeft de komende 8 jaren concrete plannen om ca. 300 woningen toe te voegen aan de woningvoorraad.
4.7 Beleidswensen De gemeente Twenterand heeft een aantal beleidswensen kenbaar gemaakt waarmee de gemeente dit tij wil keren. Deze beleidswensen hebben we in ons model verwerkt waarmee we de
Pagina 29
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
Daarnaast zijn er voornemens om ca. 700 woningen toe te voegen. Dit totaal van ca. 1000 woningen5 is wat aan de hoge kant in verhouding tot de berekende huishoudensprognose conform ons realistisch model. Anderzijds is het aantal woningen dat concreet gepland is (300 woningen) feitelijk (veel) te laag om te voorzien in de behoefte van de huidige prognose en de acute tekorten. We adviseren de woonbehoefte regelmatig (jaarlijks) te actualiseren en af te zetten tegen de actuele planvoorraad van de gemeente om daarmee na te gaan of de voorgenomen planvoorraad nog voorziet in de (veranderende) behoefte.
4.8 SENSUB-analyse beleidsarme variant (realistisch demografisch scenario) In tabel 4 (realistisch groeiscenario zonder beleidsmatige interventies) zijn de uitkomsten van de modelberekeningen van de woningbehoefte met het SENSUB-model weergegeven. Hierin is wel de verhuismobiliteit van jongeren wat naar boven bijgesteld omdat dit zal toenemen als er meer aanbod voor deze doelgroep beschikbaar is.
Figuur 15 laat zien hoe het SENSUB-model werkt. Zie paragraaf 1.1.4 voor de beschrijving van de werking van het model. Figuur 15: Schematisch diagram van de werking van het SENSUB-model
5
Gegevens planmonitor april 2023: harde plancapaciteit 281 woningen, zachte
plancapaciteit 162 woningen, sleutelprojecten 585 woningen, Totaal 1.018 woningen
Pagina 30
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand Tabel 4: Woningbouwopgave tot en met 2032 respectievelijk 2037 voor de gemeente Twenterand bij de beleidsarme variant (realistische demografische prognose zonder beleidsaanpassingen voor jongeren). Periode Woonvorm
2021-2032 Type
Gesplitst
Thuiswonend. Huur goedkoop (< € 633) Huur midden (€ 633 €763) Huur duur (> € 763)
Koop goedkoop (< €335K) Koop midden (€335€470K) Koop duur (>€470K) Wonen met zorg intramuraal
-2 niet levensloopbestendig
-108
levensloopbestendig
110
niet levensloopbestendig
-99
levensloopbestendig
113
niet levensloopbestendig
50
levensloopbestendig
0
niet levensloopbestendig
-101
levensloopbestendig
131
niet levensloopbestendig
204
levensloopbestendig
27
niet levensloopbestendig
231
levensloopbestendig
12
levensloopbestendig
59
TOTAAL te bouwen
937
TOTAAL aan te passen
-308
SALDO
Figuur 16: Woningbouwopgave tot en met 2032 voor de gemeente Twenterand bij de beleidsarme variant (realistische demografische prognose zonder beleidsaanpassingen voor jongeren).
2021-2037
Saldo
Gesplitst
-2 2
-149 -157
Saldo
-149 -11
146 14
-160
-10
150 50
57
49
-8 31
-214
-37
177 232
198
226
28 243
261
273
12 59
63
63
1092 -539 630
553
Bron: CBS, Funda, CIZ bewerkt met SENSUB-model
In figuur 16 zijn de woningbehoefteprognoses voor de beleidsarme variant van het SENSUB-model grafisch weergegeven voor 2032.
Bron: CBS, Funda, CIZ bewerkt met SENSUB-model
De belangrijkste bevindingen uit deze modelmatige berekeningen op basis van het realistische demografische scenario zijn: 1. De
totale
woningbehoefte
is
hoger
dan
de
geprognosticeerde demografische huishoudensgroei. Dit komt door de uitstroom van thuiswonende jongeren.
Pagina 31
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
De stapeling van thuiswonende jongeren die niet uit kunnen
De reden hiervoor is de uitstroom van ouderen naar
stromen door de druk op de woningmarkt neemt af. In 2032
aangepaste woningen, terwijl er minder (jongere) afnemers
zijn er 2 thuiswonende jongeren minder dan in 2021 en in
zijn (veelal startende gezinnen) voor deze goedkope
2037 zijn dat er 149 minder. In 2032 bedraagt de totale
koopwoningen.
woningbouwopgave 630 woningen en in 2037 maar 553. Een
verholpen door transformatie van niet levensloopbestendige
belangrijke oorzaak voor dit verschil is de demografisch
woningen naar levensloopbestendige woningen; hetgeen we
krimp die is ingezet.
ook als een van de uitgangspunten hebben genomen in alle
2. Indien
er
geen
woningen
worden
aangepast
Een deel van dit probleem kan worden
(naar
beschouwde varianten. Het resterende overschot goedkope
levensloopbestendig) is de totale woningbouwopgave in
koopwoningen kan toegankelijk gemaakt worden voor jonge
2032 937 woningen en in 2037 1092 woningen. Indien de
starters met behulp van bijvoorbeeld Koopgarant of andere
woningen die in 2032 en 2037 te veel zijn wel worden
stimuleringsmaatregelen waardoor een groter deel van de
aangepast (naar levensloopbestendig) hoeven er minder
starters een goedkope koopwoning opneemt en dus minder
woningen nieuw te worden gebouwd te weten 630 woningen
starters een sociale huurwoning opnemen. Dit kan de
in 2032 en 553 in 2037.
overschotten aan goedkope koopwoningen beperken en de
3. Er is in de beleidsarme variant in 2032 en 2038 nauwelijks sprake van druk op de sociale huurmarkt6.
druk op de sociale huurmarkt doen afnemen. 6. Er is tevens behoefte aan woningen in het midden dure en
4. Er is in 2032 en 2037 een bescheiden behoefte aan vrije
dure koopsegment (> € 335.000). Het gaat hier in totaal om
huurwoningen met een tekort van 50 woningen in 2032 en
een tekort van 232 midden dure koopwoningen en 243 dure
49 woningen in 2037.
koopwoningen in 2032 respectievelijk 226 midden dure
5. Op de langere termijn ontstaan er overschotten aan goedkope koopwoningen.
koopwoningen en 237 dure koopwoningen in 2037. 7. Tenslotte neemt de vraag naar intramuraal wonen met zorg (Wlz zorgpakketten VV04 t/m VV07) behoorlijk toe met 59 wooneenheden in 2032 respectievelijk 63 in 2037.
6
In deze variant is geen data gebruikt van Mijande Wonen. Mijande Wonen geeft aan zich
niet in dit beeld te herkennen en neemt een toenemende druk op de sociale huurmarkt waar.
Mijande Wonen verzoekt een spoedige actualisatie van dit onderzoek waarbij gebruik wordt gemaakt van de data van woninghuren.nl.
Pagina 32
Woningbehoefteonderzoek gemeente Twenterand
8. De acute woningbehoefte varieert in de tijd en is afhankelijk van de omloopsnelheid van koopwoningen. In maart 2023 bedraagt dat tekort 41 woningen. De acute behoefte aan koopwoningen fluctueert erg en is afhankelijk van de omstandigheden op de woningmarkt en de conjunctuur dus is minder voorspelbaar en wordt dan ook niet als een vaste hoeveelheid opgeteld bij de totale behoefte.
De actute
woningbehoefte is echter wel een goede een indicator waarmee het bouwtempo van de woningbouwopgave kan worden ingeregeld. De beleidsarme variant heeft op zich een positief toekomstig effect op de woningbehoefte in de gemeente Twenterand. Uitgangspunt hierbij is wel dat niet-levensloop bestendige woningen worden getransformeerd naar levensloopbestendig. Dit is vooral nodig binnen de sociale huurvoorraad en bij de goedkope koopwoningen. De aanpassing van deze woningen is nodig zodat deze bewoonbaar zijn voor ouderen met beperkingen bij de dagelijkse levensverrichtingen. Daarnaast vraagt het om goede voorzieningen en zorg in de nabijheid van de woningen die getransformeerd worden.