Bijlage Woonzorgvisie gemeente Tubbergen.pdf
Tekst van het document
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen Gemeente
Tubbergen
Auteur(s)
Lennart Homan (bureau HHM) Harm Eskes (bureau HHM) Ludan Schmid (Tellers & Benoemers)
Opdrachtgever
Noaberkracht
Kenmerk
HE/24/0989/wzvnoa
Publicatiedatum
14 juni 2024 © Bureau HHM
Inhoud Samenvatting ............................................................................................................... 3 1.
Waarom deze visie? ........................................................................................ 6
1.1
Waarom de woonzorgvisie? ............................................................................... 6
2.
Beeld van de gemeente Tubbergen ............................................................. 9
2.1
De inwoners van Tubbergen ............................................................................. 9
2.2
Zorgdoelgroepen ...............................................................................................11
2.3
Ondersteuningsbehoeften...............................................................................14
2.4
Woningvoorraad .................................................................................................16
2.5
Voorzieningen .....................................................................................................18
2.6
Samenvattend .....................................................................................................19
3.
4.
Visie: perspectief op de toekomst .............................................................. 36
4.1
De stip op de horizon – visie en doelen ....................................................... 36
4.2
Randvoorwaarden en aandachtspunten voor de uitvoering van de visie en doelen ............................................................................................................. 38
5.
Van visie naar uitvoering .............................................................................. 40
5.1
Borgen samenhang met aanpalend beleid ................................................. 40
5.2
Uitvoering............................................................................................................. 40
5.3
Hoe nu verder? ................................................................................................... 44
Bijlage 1.
Overzicht van de geïnventariseerde voorzieningen..................... 45
Bijlage 2.
Bronnen.................................................................................................. 48
De opgaven .................................................................................................... 20
Bijlage 3.
Definities doelgroepen en woonvormen ........................................ 49
3.1
Kwetsbare ouderen ...........................................................................................20
Bijlage 4.
Begrippenlijst ........................................................................................ 53
3.2
Inwoners met een beperking ..........................................................................23
Bijlage 5.
Overzicht betrokken partijen............................................................. 55
3.3
Kwetsbare jongeren ...........................................................................................25
Bijlage 6.
Monitor wonen en zorg en informatie per dorp .......................... 56
3.4
Inwoners met een psychiatrische en/of verslavingsachtergrond ...........27
3.5
Passend woon(zorg)aanbod voor inwoners ................................................29
3.6
Draagkrachtige en leefbare woonomgeving ................................................30
3.7
Succesvolle samenwerking ..............................................................................31
3.8
Opgaven per dorp ..............................................................................................32
3.9
Lokale of regionale opgaven ............................................................................32
3.10
Huisvestingopgave voor ouderen ..................................................................33
3.11
Van opgaven naar oplossingen .......................................................................34
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 2
Samenvatting
Per doelgroep zijn deze speerpunten vertaald naar verschillende doelen.
De gemeente Tubbergen heeft bureau HHM en Tellers & Benoemers
we onderscheid naar de volgende niveaus:
gevraagd om een analyse te maken van de lokale opgaven op het gebied van
•
De doelen zijn opgesteld vanuit de verantwoordelijkheden en mogelijkheden van de gemeente en moeten ook als zodanig worden gelezen. Daarbij maken
partijen aan te moedigen of te motiveren. De gemeente doet niet zelf het
wonen, welzijn en zorg en deze te vertalen in een visie. Hiervoor is een
werk, maar inspireert anderen om aan het werk te gaan.
woonzorganalyse uitgevoerd, waarmee de opgave van de gemeente Tubbergen cijfermatig in beeld is gebracht. Vervolgens is het gesprek gevoerd
•
het voor anderen mogelijk.
toetsen en een verdere verdieping te krijgen rondom de cijfers. Dit als
De woonzorgopgave samengevat
Op basis van de woonzorganalyse is voor de verschillende doelgroepen de
Faciliteren – het gaat hierbij om activiteiten waarbij voorzieningen worden getroffen voor anderen. De gemeente doet niet zelf het werk, maar maakt
met verschillende partners in de gemeente Tubbergen om de cijfers te opmaat naar de Woonzorgvisie.
Enthousiasmeren – het gaat hierbij om activiteiten die als doel hebben om
•
Stimuleren – het gaat hierbij om activiteiten om iets te bevorderen. De gemeente neemt het voortouw en neemt maatregelen, maar zal daar ook de inzet van andere partijen voor nodig hebben. Dit vraagt om de inzet van tijd en/of middelen.
opgave in kaart in gebracht. De tabel op pagina 5 toont deze opgave, waarbij per doelgroep ingezoomd wordt op de vraagontwikkeling (kwalitatief en
Aan deze doelen zijn verschillende acties gekoppeld die tezamen leiden tot
kwantitatief), het huidige aanbod, het ontbrekende aanbod en wordt er een
een gemeentelijke uitvoeringsagenda (hoofdstuk 5).
advies gegeven ten aanzien van het te realiseren aanbod. In de tabel op pagina 4 hebben we per zorgdoelgroep beschreven welke De visie en speerpunten samengevat
doelen zijn geformuleerd op basis van de uitgevoerde analyse en de
Op basis van de woonzorganalyse (hoofdstuk 2), de gesprekken met partners
gesprekken die hierover zijn gevoerd met de partners. De doelen beschrijven
en de beschrijving van de opgaven per doelgroep (hoofdstuk 3) is een
vooral ‘wat we gaan doen’ om te komen tot een passend woonzorgaanbod
vertaalslag gemaakt naar de Woonzorgvisie (hoofdstuk 4). De visie is
voor onze inwoners, in een draagkrachtige en leefbare woonomgeving en de
opgebouwd langs de volgende speerpunten waar de komende jaren op
samenwerking die hier voor nodig is.
ingezet wordt: 1.
Passend woon(zorg)aanbod voor inwoners
2.
Draagkrachtige en leefbare woonomgeving
3.
Succesvolle samenwerking
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 3
Zorgdoelgroep Kwetsbare ouderen
Doelen 1.
(65+)
Faciliteren van de ontwikkeling van nieuwe
3.
Faciliteren van specifieke (woonzorg) initiatieven, in het bijzonder voor jong-
zelfstandig thuis en de intramurale setting
volwassenen in de leeftijdscategorie 18 tot 25.
Faciliteren van de mogelijkheden om langer zelfstandig thuis te wonen, ook met een zorgvraag.
3.
Doelen
woonzorgvormen die de lacune tussen opvullen. 2.
Zorgdoelgroep
Enthousiasmeren van de samenwerking bij de organisatie van 24-uurs bereik- en
Inwoners met
1.
psychiatrische en/of verslavingsachtergrond
Stimuleren van preventie en een sluitende lokale basisinfrastructuur.
2.
Faciliteren van de mogelijkheden (waar mogelijk) voor de doelgroep om zo lokaal mogelijk in eigen woning zelfstandig te wonen.
oproepbaarheid van zorg. Inwoners met een
1.
beperking
Faciliteren van initiatieven die een bijdrage leveren aan een inclusieve samenleving, zoals het ontwikkelen van woon- en of dagbestedingsvoorzieningen voor specifieke doelgroepen.
2.
Faciliteren van de monitoring van de kwalitatieve vraagontwikkeling van deze doelgroep. Partijen stemmen af hoe hierop te handelen, indien nodig.
Kwetsbare jongeren
1.
Faciliteren van de overgang van 18- naar 18+ door tijdig hulp te bieden bij het vinden van een passende woonruimte en het in kaart brengen van het netwerk.
2.
Faciliteren van de doorstroom naar zelfstandig wonen, bijvoorbeeld door het bieden van kamertrainingen, trainingshuizen, etc.
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 4
Zorgdoelgroep
Vraagontwikkeling
Verwachte ontwikkeling
(objectief)
(subjectief)
Huidig aanbod (capaciteit)
Ontbrekend aanbod
Kwetsbare ouderen
Het aandeel inwoners van 80 jaar of ouder neemt
Forse toename verwacht als
Intramuraal wonen
Uitgaande van gelijkblijvende omstandigheden en een doorzettende
(65+)
over de periode 2023 tot 2035 toe met 25%. Het
gevolg van de vergrijzing.
(24-uurszorg)
vraagontwikkeling zou de capaciteit voor 24-uurs zorg in de jaren tot
aantal ouderen met behoefte aan 24-uurszorg
183
en met 2035 toe moeten nemen met circa 69 (243 – 174).
neemt de komende jaren sterk toe, van 174 in
Extramuraal wonen
Let op: door beleidsmatige en maatschappelijke ontwikkelingen zal
2023 naar 209 in 2030 naar 243 in 2035.
100
waarschijnlijk een groot deel van deze 24-uurszorg niet worden opgevangen in ‘traditionele’ verpleeghuizen. Dit betekent dat er
Inwoners met een beperking
Woningaanbod
additionele zorggeschikte woningen moeten worden gerealiseerd,
1.438 gelijkvloerse, aangepaste
conform de uitgangspunten van het scheiden van wonen en zorg.
woningen en 5.200 aanpasbare
Wel wordt een toename verwacht van het gebruik aan Wmo-
woningen
voorzieningen (zie paragraaf 2.3).
Het aantal inwoners met een verstandelijke
Stakeholders ervaren in de
Intramuraal wonen
Door de lichte daling zou de huidige capaciteit voldoende moeten
beperking daalt van 95 in 2023 naar 85 in 2035.
praktijk wel wachtlijsten
(24-uurszorg)
zijn. Er moet vooral gekeken worden naar de subjectieve
voor (specifieke)
112
vraagontwikkeling.
voorzieningen.
Extramuraal wonen
Het aantal inwoners met (lichamelijke) beperkingen die hen belemmeren in dagelijkse
5
Voor veel inwoners met beperkingen op het vlak van ADL is een nul-
levensverrichtingen (ADL) neemt tot 2035 met
Tijdelijk verblijf
tredenwoning wenselijk. Tot 2035 gaat het om een toename van 197
30% toe, van 639 inwoners in 2022 naar 836 in
3
inwoners die een dergelijke woning nodig hebben.
Op basis van de demografische ontwikkeling neemt het aantal jongeren in de Jeugdzorg af. Qua aantallen sluit het huidige aanbod aan bij de toekomstige vraag. Inhoudelijk zijn er opgaven, die vooral in regionaal verband moeten worden geadresseerd. Daarbij wordt aangesloten op de wijze waarop in de regio invulling wordt gegeven aan de hervormingsagenda Jeugd.
2035. Kwetsbare jongeren
In 2024 zijn er 39 jeugdigen met jeugdzorg met
Stakeholders verwachten op
Intramuraal wonen
verblijf. Op basis van demografische
basis van de praktijk geen
(24-uurszorg)
ontwikkelingen wordt verwacht dat dit aantal daalt
afname, maar zien eerder
37
naar 36 jeugdigen met jeugdzorg met verblijf in
een toename van het aantal
Tijdelijk verblijf
2035.
jeugdigen in de jeugdzorg
10
met verblijf Inwoners met
Het aantal inwoners met psychiatrische
Een lichte daling van het
Intramuraal (BW-Wlz)
psychiatrische
problematiek daalt van 86 in 2023 naar 85 in
aantal psychiatrische
15
problematiek
2035.
patiënten.
Er zijn geen voorzieningen voor Beschermd Wonen (Wmo), Maatschappelijke Opvang of GGZ-Behandeling. Inwoners zijn voor verblijfszorg primair aangewezen op aanbod in omliggende gemeenten. Het gaat lokaal om circa 59 inwoners waarvoor er in de gemeente Tubbergen geen aanbod is. Het realiseren van ontbrekend aanbod dient op regionaal, centrumgemeentelijk niveau te worden afgestemd.
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 5
1. Waarom deze visie?
1.1
Waarom de woonzorgvisie?
In alle gemeenten spelen uitdagende maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de dubbele vergrijzing en de noodzaak van passende huisvesting voor
De meeste mensen willen zo lang mogelijk thuis blijven wonen of (weer)
kwetsbare inwoners van de gemeenten. Deze ontwikkelingen leggen druk op
zelfstandig gaan wonen. Door de vergrijzing, de decentralisatie van
zowel de beschikbare woonruimte als de zorgvoorzieningen. Dit terwijl de
zorgtaken en de wijzigingen in de zorgwetgeving verandert de wijze van het aanbieden van zorg en de kijk op (geschikte) huisvesting. Voor de gemeente Tubbergen aanleiding om een integrale visie op wonen in relatie tot welzijn en zorg te ontwikkelen.
gemeenten te maken hebben met een krappe woningmarkt en aanzienlijke tekorten in de zorgsector. Gezien de ontwikkelingen op het gebied van wonen en zorg is er behoefte aan doordachte en duidelijke beslissingen. Het is van belang te kijken naar hoe middelen zo effectief mogelijk ingezet kunnen worden en waar de behoefte het grootst is. Vanwege de complexiteit van de ontwikkelingen heeft
Manderveen
de Rijksoverheid beleidskaders opgesteld met betrekking tot wonen en zorg: Het Integraal Zorgakkoord (IZA)1. Het Integraal Zorgakkoord streeft naar
•
toegankelijke, hoogwaardige en betaalbare zorg en ondersteuning. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)2. Het Gezond en Actief Leven
•
Akkoord legt extra nadruk op groepen waar de grootste gezondheidswinst te behalen is, met als doel een gezonde generatie in 2040 te bereiken. Wonen, Zorg en Ondersteuning (WOZO)3. WOZO richt zich op de
•
integratie van zorg en ondersteuning in de woonomgeving, zodat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Daarnaast heeft de overheid de Nationale Woon- en Bouwagenda opgesteld, gericht op de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van huisvesting. Deze agenda omvat zes programma's, waaronder 'Wonen en zorg voor ouderen' en 'Een thuis voor iedereen'.
1 IZA Integraal ZorgAkkoord. VWS. September 2022 2 GALA Gezond en Actief Leven Akkoord. VWS. Januari 2023 3
HE/24/0989/wzvnoa
WOZO Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen. VWS. juli 2022
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 6
Deze actuele beleidsontwikkelingen vereisen dat gemeenten inzicht krijgen in
komen tot een woonzorgvisie. Hierna heeft er op 19 september 2023 een
de lokale uitdagingen op het gebied van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid
reflectiebijeenkomst plaatsgevonden waarin de eerste resultaten van de
voor ouderen en andere mensen met een ondersteunings- of zorgbehoefte.
analyse werden gepresenteerd. Vervolgens is het gesprek aangegaan over het
Deze uitdagingen moeten worden omgezet in ambities en beslissingen die
huidige aanbod en het eventuele gebrek aan aanbod voor de
worden vastgelegd in een woonzorgvisie.
zorgdoelgroepen. Op 31 oktober en 7 november 2023 zijn de partijen met elkaar in gesprek gegaan in sectorgerichte gesprekken om kwalitatieve
De woonzorganalyse
opgaven en oplossingsrichtingen te formuleren.
Om tot deze visie te komen is eerst een woonzorganalyse uitgevoerd. De woonzorganalyse heeft een aantal doelstellingen:
Op 16 januari 2024 hebben de partijen gezamenlijk een stap gezet om de
•
Het bepalen van de huidige en toekomstige omvang.
•
Het bepalen van de spreiding van de diverse doelgroepen.
•
Het bepalen van de behoeften van de zorgdoelgroepen op het gebied
Op 23 januari 2024 is de gemeenteraad geïnformeerd over het doorlopen
van wonen, welzijn en zorg.
proces met betrekking tot de woonzorgvisie en het vervolg ervan.
•
oplossingsrichtingen te concretiseren naar een uitvoeringsagenda.
Het in beeld brengen van het huidige aanbod voor de verschillende zorgdoelgroepen, inclusief verpleeghuiscapaciteit, respijtzorg en verblijf.
Op 8 februari 2024 zijn de opgaven, oplossingsrichtingen en concept uitvoeringsagenda behandeld in een vervolgsessie met de dorpsraden.
Deze visie
De visie beschrijft de manier waarop de gemeente Tubbergen en de partijen de woonzorgopgaven willen uitwerken. Waar willen we met elkaar als gemeente naartoe, rekening houdend met de woonzorg-opgaven die op ons afkomen? En wat is er nodig om daar te komen? Betrokkenheid partijen
Deze visie is in nauwe samenwerking met verschillende partijen tot stand gekomen. Het gaat om onder andere de zorgaanbieders, woningcorporaties, dorpsraden en welzijnsorganisaties.
Tijdens deze vervolgsessie zijn de dorpsraden met elkaar het gesprek aangegaan over welke bijdrage(n) de dorpsraden kunnen leveren aan de acties uit de uitvoeringsagenda. Afsluitend hebben de betrokken partijen de mogelijkheid gekregen om feedback te geven op de concept woonzorgvisie. Deze feedback is verwerkt om te komen tot deze definitieve woonzorgvisie. In bijlage 5 is een overzicht opgenomen van de partijen die zijn betrokken bij de totstandkoming van deze visie.
Deze partijen zijn op verschillende momenten in het traject betrokken bij de totstandkoming van deze visie. Op 10 juli 2023 heeft een eerste kick-off plaatsgevonden, om alle partijen te informeren over het gehele proces om te HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 7
Doelgroepen
Leeswijzer
In deze woonzorgvisie richten we ons op de woonbehoefte van diverse
In hoofdstuk 1 beschreven we het waarom van deze woonzorgvisie en gingen
doelgroepen. In tabel 1 zijn de gehanteerde definities beschreven.
we in op de doelstellingen. Ook gaven we aan hoe we partijen hebben betrokken en wat de scope is van deze woonzorgvisie.
Zorgdoelgroep Kwetsbare ouderen (65+)
Inwoners met een beperking
Omschrijving Ouderen die in mobiliteit of psychische vermogens
In hoofdstuk 2 geven we een beeld van de gemeente Tubbergen op basis van de uitgevoerde woonzorganalyse.
achteruitgaan: •
Ouderen met een zorg- of ondersteuningsvraag.
•
Ouderen met psychogeriatrische zorgvraag.
•
Ouderen met een somatische zorgvraag.
Mensen met een beperking: waaronder lichamelijke beperking, verstandelijke beperking, zintuiglijke
Vervolgens formuleren we in hoofdstuk 3 op basis van de woonzorganalyse en de verschillende bijeenkomsten en gesprekken met de partijen de belangrijkste woonzorgopgaven voor de gemeente Tubbergen. In hoofdstuk 4 worden deze opgaven vertaald naar een visie, waarbij per visiepunt, doelstellingen zijn geformuleerd.
beperking, in alle leeftijden.
In hoofdstuk 5 worden de doelen uit hoofdstuk 4 vertaald naar de uitvoering. Dit hoofdstuk bevat een eerste uitwerking van het uitvoeringsplan, waarmee invulling kan worden gegeven aan deze woonzorgvisie. Kwetsbare jongeren
Kwetsbare jongeren: kwetsbare jongeren in de leeftijd 0 tot 18 en de groep jongeren die uitstroomt
In bijlage 4 is een begrippenlijst opgenomen, waarin de verschillende termen
uit de Jeugdzorg en de verlengde jeugdzorg (tot 23
en gebruikte afkortingen worden toegelicht.
jaar). Inwoners met psychiatrische problematiek
Mensen met een psychiatrische en/of verslavingsachtergrond of complexe psychosociale problemen.
Tabel 1. De zorgdoelgroepen. HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 8
2. Beeld van de gemeente
Er is een uitgebreide digitale WoonZorgMonitor opgesteld, met interactieve kaarten, waarbij specifieke informatie over de gemeente
Tubbergen
wordt getoond. De WoonZorgMonitor is via deze link te bereiken.
Dit hoofdstuk geeft een beeld van de ontwikkeling van de cliëntpopulatie
De prognoses in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de huidige trends
per zorgdoelgroep en de behoefte van deze doelgroepen op het gebied van
en ontwikkelingen. Hierbij dient altijd een zekere mate van
wonen, welzijn en zorg in de gemeente Tubbergen. Ook is het huidige
onzekerheid in acht te worden genomen, ook in relatie tot de onvoorspelbaarheid van toekomstige ontwikkelingen.
aanbod in beeld gebracht. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de bronnen waarop de
2.1
gepresenteerde gegevens zijn gebaseerd.
Demografische opbouw
De inwoners van Tubbergen
De gemeente Tubbergen heeft 21.408 inwoners in 2023. Er zijn relatief veel jeugdigen in de leeftijd van 12 tot en met 23 jaar en weinig inwoners tussen de 25 en 50 jaar in vergelijking met de provincie Overijssel en Nederland. Vanaf 50 jaar tot en met 72 jaar zijn er relatief gezien veel inwoners.
Figuur 1. Demografische opbouw inwoners. HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 9
Dit beeld wordt nog duidelijker bij de uitsplitsing naar geslacht. Bij de leeftijdsgroepen 30 tot en met 45 jaar is een zeer ‘slanke taille’ te zien, terwijl er bij de leeftijdsgroepen 50 tot 60 jaar juist een plateau wordt bereikt.
Figuur 3. Aandeel 65-plussers per dorp. N.B. Manderveen wordt in de CBS-indeling onder het dorp Tubbergen gerekend.
Huishoudens Figuur 2. Leeftijden en geslacht inwoners.
In 2023 heeft Tubbergen 4.475 inwoners van 65 jaar en ouder. Hiervan zijn 917 inwoners 80 jaar en ouder. Naar verwachting zijn er in 2035 een totaal van 5.583 inwoners 65 jaar en ouder (toename van 25%), waarvan 1.318 inwoners 80 jaar of ouder (toename van 44%).
In de gemeente Tubbergen neemt het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder toe, van 2.816 in 2022 naar 3.685 in 2035. In Tubbergen (van 985 in 2023 naar 1.284 in 2035), Geesteren (van 550 in 2023 naar 712 in 2035) en Albergen (van 431 in 2023 naar 556 in 2035) stijgt het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder het hardst. Inwoners van 65 jaar en ouder die een alleenstaand huishouden vormen, zijn een risicogroep voor eenzaamheid. Deze huishoudens nemen de komende jaren in alle dorpen toe, maar in sommige dorpen is deze toename erg fors. In Tubbergen wordt er een forse stijging verwacht, waar dit in 2022 nog 7,2% is, zal dit in 2035 circa 9,8% zijn. In Reutum ligt dit percentage in 2022 op 6,4%, en stijgt dit naar 9,7% in 2035 en in Langeveen stijgt dit aandeel van 5,2% in 2022 naar 7,6% in 2035.
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 10
2.2
Zorgdoelgroepen
Kwetsbare ouderen
Het aantal kwetsbare ouderen in de gemeente neemt toe. Naarmate men ouder wordt neemt het risico op aandoeningen en beperkingen ook toe. Dit resulteert in veel gevallen tot een zorgbehoefte, waarbij bij lichte vragen kan worden volstaan met ambulante ondersteuning (Wmo) of wijkverpleging (Zvw). Naarmate de zorgbehoefte intensiever en complexer wordt, zal er op enig moment toezicht of zorg 24 uur per dag in de nabijheid moeten worden georganiseerd. Hiervoor wordt een Wlz-indicatie afgegeven. Deze zorg wordt traditioneel gezien geboden in een verpleeghuis. Figuur 4. Risicogroep eenzaamheid per dorp. N.B. Manderveen wordt gerekend tot het dorp Tubbergen.
Ook vanuit het perspectief van deze woonzorgvisie is het belangrijk om zicht te hebben op de groep inwoners, waarbij eenzaamheid aan de orde kan zijn. Met het beleid kan ingespeeld worden op het voorkomen van eenzaamheid, bijvoorbeeld door het bieden van voldoende laagdrempelige ontmoetingsplekken en activiteiten in de wijk te hebben. N.B. Hierbij is het goed om te benadrukken dat eenzaamheid binnen alle lagen van de bevolking voor kan komen. Het is belangrijk om dit niet uit het oog te verliezen.
In Tubbergen zijn er 174 indicaties voor VV04 t/m VV07 afgegeven in 2023. Naar verwachting zal de vraag stijgen naar 243 indicaties in 2035 (toename van 40%). Prognose
2023
2030
2035
2040
2045
∆% 2023 – 2035
VV04
0
0
0
0
0
0%
VV05
115
138
160
182
199
39%
VV06
59
71
83
95
106
41%
VV07
0
0
0
0
0
0%
Totaal
174
209
243
277
305
40%
Tabel 2. Prognose aantal afgegeven Verpleging & Verzorging indicaties in de gemeente Tubbergen. VV04: Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging. VV05: Beschermd wonen met intensieve dementiezorg. VV06: Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging. VV07: Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding. HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 11
Op basis van de WoonZorgMonitor van Tellers & Benoemers wordt geconstateerd dat er in Tubbergen geen indicaties VV04 en VV07 zijn afgegeven, wat maakt dat de cellen niet zijn gevuld. Dit kan echter per tijdsperiode verschillen en betekent ook niet dat er geen zorg aan deze specifieke groepen kan worden geboden in de gemeente.
Inwoners met een beperking
Onder deze doelgroep vallen inwoners in alle leeftijden met een beperking, waaronder lichamelijke beperkingen, verstandelijke beperkingen en zintuiglijke beperkingen. Bij lichte vragen kan worden volstaan met ambulante ondersteuning (Wmo) of wijkverpleging (Zvw). Naarmate de vraag zwaarder wordt en er toezicht of zorg 24 uur per dag in de nabijheid moet worden
De opgave voor de kwetsbare ouderen kan op basis van de demografische ontwikkelingen uitgesplitst worden naar de dorpen. Zie tabel 3 en voor een uitgebreidere toelichting bijlage 6.
georganiseerd wordt de zorg georganiseerd vanuit de Wlz. Wanneer een inwoner onder de Wlz valt, krijgt diegene een zorgprofiel. Voor inwoners met een verstandelijke beperking gaat dit van VG04 (wonen met begeleiding en intensieve verzorging) tot en met VG08 (wonen met begeleiding en volledige verzorging en verpleging). Voor de behoefte van de groep inwoners met
Prognose VV
2023
2035
∆% 2023 – 2035
Tubbergen4
60
84
40%
Albergen
27
37
37%
Harbrinkhoek
13
19
46%
daling verwacht. Het aantal indicaties per gemeente wordt in grote mate
Geesteren
34
47
38%
beïnvloed door de capaciteit van de verblijfsvoorzieningen voor deze
Langeveen
10
14
40%
doelgroep in de gemeente. Het aantal afgegeven indicaties zegt in die zin
Vasse
12
17
42%
Reutum
12
16
33%
Fleringen
6
9
50%
174
243
40%
Totaal
Tabel 3. Prognose aantal afgegeven Verpleging & Verzorging indicaties per dorp.
lichamelijke beperking wordt verwezen naar paragraaf 2.3. Op basis van demografische ontwikkelingen wordt er tot en met 2035 een
maar in beperkte mate iets over de lokale behoefte, omdat voor een deel van de afgegeven indicaties geldt, dat het gaat om cliënten die oorspronkelijk uit een andere gemeente komen. Op landelijk niveau geldt – globaal gezien – dat het aandeel inwoners met een verstandelijke beperking ongeveer gelijk blijft. Door prenataal onderzoek worden er minder mensen met een verstandelijke beperking geboren, maar de levensverwachting van deze groep neemt toe. Beide ontwikkelingen houden elkaar kwantitatief grotendeels in evenwicht. Er zijn 95 indicaties voor VG04 t/m VG08 afgegeven in 2023. Naar verwachting zal de vraag afnemen 85 naar indicaties in 2035 (afname van 11%).
4
Manderveen maakt conform de CBS-wijkindeling onderdeel uit van het dorp Tubbergen. HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 12
Prognose
2023
2030
2035
2040
2045
∆% 2023 – 2035
VG04
30
28
27
25
25
-10%
VG05
10
9
9
8
8
-10%
VG06
30
28
27
25
25
-10%
VG07
10
9
9
8
8
-10%
VG08
15
14
13
13
12
-13%
Totaal
95
88
85
79
78
-11%
Tabel 4. Prognose aantal afgegeven indicaties Verstandelijke Gehandicapt. VG04: Wonen met begeleiding en intensieve verzorging. VG05: Wonen met intensieve begeleiding en intensieve verzorging. VG06: Wonen met intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering. VG07: (Besloten) wonen met zeer intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering. VG08: Wonen met begeleiding en volledige verzorging en verpleging.
Inwoners met een psychiatrische en/of verslavingsachtergrond
Binnen deze doelgroep vallen inwoners met een psychiatrische en/of verslavingsachtergrond of complexe psychosociale problemen. Daarnaast behoren inwoners die beschermd wonen of verblijven in de maatschappelijke opvang ook tot deze doelgroep. Bij lichte vragen kan worden volstaan met ambulante ondersteuning (Wmo) of wijkverpleging (Zvw). Naarmate de vraag zwaarder wordt en er toezicht of zorg 24 uur per dag in de nabijheid moet worden georganiseerd wordt de zorg georganiseerd vanuit de Wmo of de Wlz. Er is sprake van financiering van zorg uit de Wlz als er sprake is van een blijvende behoefte, bij de Wmo wordt er uitgegaan van herstel en een afname van de behoefte. Om een beeld te schetsen van het aantal inwoners uit de gemeente Tubbergen die op basis van genoemde problematiek behoefte hebben aan Beschermd Wonen (Wmo) vallen we terug op het landelijke (objectieve) verdeelmodel voor Beschermd Wonen uit 2021. Hoewel dit model nog niet is
Tijdens de duiding van deze raming met stakeholders is naar voren gekomen
vastgesteld, geeft het een betrouwbaar beeld van de lokale opgave voor BW 5.
dat een deel van de doelgroep, die gebruik wil maken van voorzieningen voor
Uitgaande van dit model is de gemeente Tubbergen goed voor 8,16% van de
deze doelgroep niet in beeld is. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om mensen
behoefte aan Beschermd Wonen in de centrumgemeenteregio Almelo. Het
woonachtig in andere gemeenten of mensen die (nog) geen Wlz-indicatie
totaal aantal plekken in 2022 in de regio bedroeg 730 plekken (240 BW-Wmo
hebben.
plekken en 490 GGZ-Wonen (Wlz) plekken. Uitgaande van een aandeel van 8,16% gaat het voor Tubbergen om 59 plekken (waarvan 19 plekken BW-Wmo
De voorzieningen voor deze doelgroep vervullen naast een gemeentelijke, ook
en 40 GGZ-Wonen (Wlz) plekken). In de praktijk bevinden deze plekken zich
een regionale functie. Dit maakt dat er, met name voor jongere inwoners met
voornamelijk in de regiogemeenten.
een ernstig meervoudige beperking op dit moment een wachtlijst is. Het wegwerken van deze wachtlijst is een belangrijke opgave, zo wordt door
Voor de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) kunnen via de Wlz indicaties
stakeholders aangegeven.
afgegeven worden voor GGZ behandeling en GGZ wonen. Omdat inwoners die tot deze doelgroepen behoren veelal gebruikmaken van voorzieningen in
5
Zie: https://vng.nl/artikelen/objectief-verdeelmodel-beschermd-thuis en doorverwijzing op deze site naar de website van de Rijksoverheid. HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 13
andere regio’s, komen in bestaande registraties deze aantallen vaak uit op 0.
kleinschaligere en geïntegreerde vormen, met geleidelijke afbouw van
In Tubbergen zijn er vijf indicaties voor GGZ03W afgegeven in 2023.
bestaande capaciteit. Op basis van lokale gegevens is het totaal aantal jeugdigen met wonen en zorg in beeld gebracht. In 2024 ging het om 39
Om een raming te maken van de verwachte behoefte aan
jeugdigen, zie tabel 5. In Tubbergen verblijven veel jeugdigen uit andere
verblijfsvoorzieningen (BW en GGZ-Wonen) wordt gekeken naar het aantal
gemeenten. Dit kan lokaal soms voor problemen zorgen omdat er niet altijd
inwoners in Tubbergen dat met ernstige psychiatrische problematiek te
plek is voor de jeugdigen uit de gemeente Tubbergen.
maken krijgt. Anno 2023 heeft ongeveer 0,40% van de bevolking een ernstige psychiatrische aandoening (EPA), wat voor Tubbergen neerkomt op 86 inwoners. Als we ervan uitgaan dat hetzelfde prevalentiecijfer van 0,40%
Soort
Aantal
wordt gehandhaafd en we de verwachte bevolking van 21.240 in 2035
Pleegzorg
9
hanteren, zijn er naar schatting 85 inwoners met een EPA in 2035. Hieruit kan
Gezinshuizen
1
Dakje 1 - Vervanging van de thuissituatie zonder bijzonderheden
17
Dakje 2 - Vervanging van de thuissituatie waarbij er sprake is van actief toezicht
4
Dakje 3 - Vervanging van de thuissituatie waarbij er sprake is van onvoorspelbaar gedrag
8
Totaal
39
worden verondersteld dat de vraag naar verblijfsvoorzieningen de komende jaren stabiel zal blijven. Kwetsbare jongeren
Onder deze doelgroep vallen kwetsbare jongeren tot 18 jaar en jongvolwassenen die uitstromen uit de Jeugdzorg6 en de verlengde Jeugdzorg (tot 23 jaar). De vraag naar Jeugdzorg in Tubbergen betreft 308 inwoners in 2023. Op basis van de demografische ontwikkeling wordt een afname van de vraag verwacht, in 2035 gaat het om 269 inwoners. In de praktijk zien partijen over de afgelopen jaren echter vooral een toename. Partijen verwachten de
Tabel 5. Aantal jeugdigen wonen en zorg Tubbergen (Jeugdwet) januari 2024. Voor een nadere toelichting op de definities wordt verwezen naar de website van Samen14.
komende jaren dan ook eerder een verdere toename, dan een afname. Mede hierdoor staat de Jeugdzorg onder druk en om deze te verbeteren en
2.3
financieel gezond te maken is de Hervormingsagenda Jeugd 7 opgesteld.
Levensverrichtingen
Een specifiek onderdeel wat buitengewoon relevant is voor deze
respondenten onder andere bevraagd op de ADL- en IADL-indicator. De ADL-
woonzorgvisie is het doel om residentiële hulpverlening om te vormen naar
Ondersteuningsbehoeften
Het CBS neemt jaarlijks een Gezondheidsenquête af. In deze enquête worden indicator (algemene dagelijkse levensverrichtingen) en IADL-indicator
De Jeugdzorg is het geheel van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering dat onder de verantwoordelijkheid van de gemeente wordt uitgevoerd volgens de Jeugdwet. 7 Zie ook Hervormingsagenda Jeugd. 6
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 14
(instrumentele algemene dagelijkse levensverrichtingen) worden gebruikt om
Inwoners met problemen met de (instrumentele) dagelijkse levens-
de mate van zelfstandigheid te beoordelen. Wanneer inwoners hier
verrichtingen kunnen in sommige gevallen een speciale woningbehoefte
problemen mee hebben, zal men sneller aangewezen zijn op (informele) zorg.
hebben. Voor de ADL neemt het aantal inwoners tot 2035 met 31% toe, van 639 inwoners in 2022 naar 836 in 2035. Voor de IADL is eenzelfde stijging te
Beide meetinstrumenten bevragen beperkingen in algemene dagelijkse
zien (31%), van 1.013 in 2022 naar 1.326 in 2035.
handelingen als gevolg van gezondheidsproblemen . De ADL-vragenlijst richt
Prognose
2022
2035
∆% 2023 – 2045
ADL
639
836
31%
IADL
1.013
1.326
31%
8
zich op essentiële basisfuncties die noodzakelijk zijn voor zelfstandig functioneren. De IADL-vragenlijst richt zich op complexere dagelijkse handelingen. Beperkingen op de IADL ontwikkelen zich over het algemeen eerder dan beperkingen op de ADL. In onderstaande tabel zijn de verrichtingen opgenomen. ADL
IADL
1.
Gaan zitten en opstaan uit een stoel
1.
Maaltijden bereiden
2.
In- en uit bed stappen
2.
Telefoneren
3.
De trap op- en aflopen
3.
Boodschappen doen
4.
Eten en drinken
4.
Op tijd de juiste medicijnen innemen
5.
Aan- en uitkleden
5.
Licht huishoudelijk werk
6.
Het gezicht en de handen wassen
6.
Zwaar huishoudelijk werk
7.
Zich verplaatsen naar een andere
7.
Het bijhouden van geldzaken en
kamer op dezelfde verdieping 8.
Van het toilet gebruikmaken
9.
In bad gaan of douchen
10.
De woning verlaten en binnengaan
11.
Zich verplaatsen buitenshuis
dagelijkse administratie
Tabel 7. Inwoners met problemen met (I)ADL.
N.B. We nemen de behoefte aan ADL mee onder de doelgroep inwoners met een (lichamelijke) beperking. Op basis van problemen met (I)ADL neemt de kans toe dat inwoners een beroep doen op gemeentelijke Wmo-voorzieningen. Op basis van CBS-cijfers (te raadplegen op Waarstaatjemeente.nl) hebben we in beeld gebracht hoeveel inwoners op de 1.000 inwoners op dit moment gebruikmaken van verschillende Wmo-voorzieningen. Op basis van de verwachte groei van het aantal inwoners met problemen op het vlak (I)ADL is dit aantal berekend voor 2035. Op basis van demografische ontwikkelingen zal het beroep op de verschillende Wmo-voorzieningen toenemen.
Tabel 6. Verrichtingen ADL en IADL.
Deze meetinstrumenten dekken niet alle beperkingen die mensen kunnen ervaren als gevolg van een aandoening. Het is ook belangrijk om aandacht te hebben voor beperkingen die mensen ervaren in bijvoorbeeld het onderhouden van hun netwerk en het aangaan van sociale relaties. 8
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 15
Wmo-voorziening
2022
2035
Ondersteuning thuis
26 op 1.000
34 op 1.000
Hulp bij het huishouden
35 op 1.000
46 op 1.000
Hulpmiddelen en diensten
37 op 1.000
48 op 1.000
Maatwerkarrangement Wmo
65 op 1.000
85 op 1.000
Tabel 8. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl
Mantelzorgpotentieel
2.4
Woningvoorraad
Het aanpassen van woningen zodat deze geschikt zijn om met beperkingen te kunnen blijven wonen is van groot belang voor inclusieve huisvesting. Ongeveer 61,6% van de woningen, dat zijn 5.200 huizen, is aanpasbaar, waardoor ze geschikt zijn voor verschillende behoeften en levensfasen. Daarnaast zijn er 1.438 gelijkvloerse aangepaste woningen (17,0%) die de mobiliteit bevorderen, vooral voor mensen met beperkingen. Een aandeel van 8,8% (745 woningen) is niet aanpasbaar. De percentages maken cumulatief niet altijd 100% in verband met de beschikbaarheid van data. De absolute aantallen zijn ook niet gelijk aan álle woningen in Tubbergen.
De mogelijkheden voor informele zorg zijn in beeld gebracht aan de hand van het mantelzorgpotentieel9. Simpel gezegd gaat het hier om de verhouding tussen het aantal 50 tot 65-jarigen en het aantal 85-plussers. Vanuit de eerste leeftijdsgroep wordt vaak mantelzorg geboden, de tweede groep ontvangt deze veelal. Landelijk lag het mantelzorgpotentieel in 2023 op 9,3, hetgeen betekent dat er tegenover elke 85-plussers 9,3 50 tot 65-jarigen staan. In Overijssel ligt het mantelzorgpotentieel in 2023 op 9,1 en in zorgkantoorregio Twente op 8,5. In Tubbergen ligt het mantelzorgpotentieel op 9,8. Naar verwachting neemt het mantelzorgpotentieel in de zorgkantoorregio Twente tot 2040 af naar 3,6. Dit is een daling van 58%. Als Tubbergen eenzelfde trend volgt, betekent dat voor Tubbergen een mantelzorgpotentieel van 4,1 in 2040. Oftewel: voor elke 85-plusser zijn er 4 inwoners van 50 tot 65 jaar. De druk op de mantelzorgers zal dus flink toenemen.
Percentage aanpasbare woningen in Tubbergen Aanpasbare woningen (5200)
61,6%
Gelijksvloerse aangepaste woningen (1438) Niet aanpasbare woningen (745)
17,0%
8,8%
Figuur 5. Aanpasbaarheid van de woningvoorraad in de gemeente Tubbergen.
In figuur 6 worden de verschillende definities toegelicht, waarbij deze als volgt moeten worden gelezen. Voorbeeld: een aangepaste woningen is een woning die bereikbaar is zonder trap, waarbij de woning gelijkvloers is (nultreden) en in veel gevallen ook rolstoelgeschikt.
N.B. Ook in andere leeftijdscohorten bevinden zich mantelzorgvragers en mantelzorgverleners. In deze berekening is gefocust op de groep ouderen omdat dit een grote ‘risicogroep’ is. Dit neemt niet weg dat mantelzorg ook voor andere doelgroepen voldoende aandacht moet krijgen. 9
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 16
Figuur 6. Definitie aanpasbare, aangepaste en niet-aanpasbare woningen. Bron: Zorg op de Kaart.
In de WoonZorgmonitor is voor de verschillende buurten de aanpasbaarheid van de woningvoorraad in beeld gebracht. In figuur 7 is te zien dat de aanpasbaarheid per buurt kan verschillen. In bepaalde buurten ligt de aanpasbaarheid boven de 90%, terwijl in andere buurten dit onder de 30% ligt. Om de behoefte te bepalen kijken we naar het aantal inwoners dat problemen ervaart met het uitvoeren van Alledaagse Levensverrichtingen (ADL). Deze groep ervaart vaak problemen met de mobiliteit binnenshuis. Een aangepaste woning is in veel gevallen gewenst. Het aantal inwoners met ADL-problemen groeit van 639 inwoners in 2022 naar 835 inwoners in 2035. Daar tegenover staan op dit moment al 1.438
Figuur 7. Aandeel aanpasbare woningen in de gemeente Tubbergen.
gelijkvloerse, aangepaste woningen. Daarnaast zijn 5.200 woningen aanpasbaar. In potentie is het aantal aangepaste en aan te passen woningen ruim voldoende om in de behoefte te voorzien. Dit veronderstelt wel dat inwoners met ADL-problemen in een reeds aangepaste woning verblijven, al dan niet hun woning aanpassen of tijdig verhuizen naar een aangepaste woning. In de praktijk zal dit niet altijd het geval zijn. In de uitwerking van de opgaven moet hier aandacht voor zijn.
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 17
2.5
Voorzieningen zonder verblijf
Voorzieningen
Op basis van een uitvraag onder de in de gemeente actieve zorgaanbieders is
Er zijn 12 voorzieningen zonder verblijf. Het betreft voorzieningen voor
het huidige voorzieningenaanbod voor wonen met zorg in kaart gebracht.
dagbesteding.
Deze inventarisatie is uitgevoerd in de zomer van 2023 en is een momentDorp
Soort
Naam voorziening
Fleringen
Dagbesteding
Erve Harmelink
Geesteren
Dagbesteding
Alles Kidts
Geesteren
Dagbesteding
De Boerderij
meeste plekken voor de ouderenzorg. In figuur 8 staat het aantal
Geesteren
Dagbesteding
De Tukkerij
geïnventariseerde intramurale plekken per doelgroep per dorp.
Haarle
Dagbesteding
De Korenschoof
Hezingen
Dagbesteding
Het Werkatelier
Langeveen
Dagbesteding
Erve Tijhuis
Mander
Dagbesteding
Stayble
opname. Dit betekent dat de situatie op dit moment alweer anders kan zijn. Voorzieningen met verblijf – intramuraal
De meeste voorzieningen (met de meeste capaciteit) staan in Tubbergen. De meeste voorzieningen in Tubbergen zijn gericht op de gehandicaptenzorg; de
Albergen
10 5
Geesteren
48
Haarle
33
Tubbergen
Dagbesteding
Zorgboerderij stal de Schultenhof
Langeveen
16
Tubbergen
Dagbesteding
DAC de Delle
Manderveen
15
Tubbergen
Dagbesteding
Het Netwerk
Tubbergen
104
Tubbergen
Dagbesteding
Dagvoorziening Havezate Esch
Tubbergen
Dagbesteding
Leerplein Twente
12
Ouderenzorg Gehandicaptenzorg en Jeugdzorg
89 Gehandicaptenzorg Jeugdzorg
Figuur 8. Geïnventariseerde voorzieningen met verblijf naar doelgroep en capaciteit in de gemeente Tubbergen. Bron: data-uitvraag bij stakeholders.
Voorzieningen met verblijf – tijdelijk verblijf
Bij tijdelijk verblijf gaat het bijvoorbeeld om respijtsopvang, logeerzorg of
Tabel 9. Geïnventariseerde voorzieningen zonder verblijf in de gemeente Tubbergen. Bron: data-uitvraag bij stakeholders.
Zie bijlage 1 voor een uitgebreider overzicht van de geïnventariseerde voorzieningen.
revalidatiezorg. Er zijn in de gemeente Tubbergen 3 voorzieningen waar tijdelijk verblijf wordt geboden. In de gehandicaptenzorg is er sprak van 3 plekken voor tijdelijk verblijf (op één locatie), voor de jeugdzorg zijn dit 10 plekken (verdeeld over twee locaties). HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 18
2.6
Samenvattend
Zorg en ondersteuning
De gemeente Tubbergen is anno 2023 sterker vergrijsd dan de rest van het land en meer vergrijzing ligt in het vooruitzicht (de groep aankomende ouderen tussen de 55 en 75 jaar is fors van omvang). De leeftijdsgroep van 23 tot 55 jaar is ondervertegenwoordigd. Hoewel het aantal jongeren
Wonen en omgeving
Uit de inventarisatie blijkt dat er in de gemeente Tubbergen circa 326 intramurale plekken zijn. Naam voorziening
Plaats
Doelgroep
De Wieken
Tubbergen
Gehandicaptenzorg
21
Heinemansbeek
Tubbergen
Gehandicaptenzorg
18
De Wiekhof
Tubbergen
Gehandicaptenzorg
24
Meulenhof
Tubbergen
Ouderenzorg
55
Erve Mensman
Geesteren
Ouderenzorg
48
De Veldleeuwerik
Tubbergen
Gehandicaptenzorg
13
JP van den Bent
Tubbergen
Gehandicaptenzorg
13
In de gehandicaptenzorg wordt op basis van demografische ontwikkelingen een lichte afname verwacht. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat de
JP van den Bent
Albergen
Gehandicaptenzorg
10
Eeshof (Bloemenhof)
Tubbergen
Ouderenzorg
48
doelgroep erg divers is en dat er op dit moment voor verschillende doelgroepen wachtlijsten zijn voor specifieke verblijfsvoorzieningen.
Erve Tijhuis
Langeveen
Ouderenzorg
16
Amanshoeve Manderveen
Manderveen
Ouderenzorg
15
De Korenschoof
Haarle
GZ/JZ
33
Huize CariCon
Geesteren
Jeugdzorg
6
Hospice Geesteren
Geesteren
Ouderenzorg
1
Gezinshuis de Kolibrie
Albergen
Jeugdzorg
5
afneemt, wordt er door partijen de komende jaren een toename van de vraag naar Jeugdzorg verwacht. Op dit moment wonen de 65-plussers nog vrij geconcentreerd, in bepaalde wijken of buurten. Maar dat zal de komende jaren gaan deconcentreren. Het aantal zorgbehoevende ouderen neemt de komende jaren sterk toe, waarbij ook de behoefte aan 24-uurszorg gaat toenemen.
Het aantal inwoners uit de gemeente Tubbergen met een beperking in de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL) en (instrumentele algemene dagelijkse levensverrichtingen (IADL) neemt de komende jaren fors toe. In de GGZ blijft de omvang van de totale groep redelijk stabiel. De gemeente Tubbergen heeft een mantelzorgpotentieel (verhouding 50 tot 65-jarigen en het aantal 85-plussers) van 9,8, dat hoger is dan het landelijk gemiddelde (9,3). Dit betekent een redelijk mantelzorgpotentieel in Tubbergen. Echter zullen de komende jaren de mogelijkheden voor informele hulp en ondersteuning vanuit de netwerken in buurten en dorpen sterk afnemen, naar een mantelzorgpotentieel van 4.
Plekken
Tabel 10. Intramurale woonplekken.
Op het gebied van aanpasbaarheid, kijkend naar puur de fysieke kenmerken inzake de toe- en doorgankelijkheid van de woning, is geconcludeerd dat er geen sprake is van kwantitatieve tekorten. Er zijn immers ruim 5.200 aanpasbare woningen, en daarbovenop nog eens ruim 1.438 gelijkvloerse aanpasbare woningen, terwijl het aantal inwoners met beperkingen in de algemene dagelijkse levensverrichtingen groeit tot 836 inwoners in 2035.
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 19
3. De opgaven In dit hoofdstuk wordt het beeld van de gemeente Tubbergen verbonden met de geconstateerde en geïnventariseerde trends en ontwikkelingen. Dit leidt tot een overzicht van de opgaven voor nu en in de toekomst. Dit hoofdstuk begint met een beschrijving van de gekwantificeerde en gekwalificeerde woonzorgopgaven per zorgdoelgroep. Hierin wordt naast de visie per doelgroep ook de vraagontwikkeling, het huidige aanbod en een advies voor het te realiseren aanbod per doelgroep weergegeven.
Woonzorgopgaven per doelgroep 3.1
Kwetsbare ouderen
3.1.1 Kwantitatieve ontwikkelingen en advies Vraagontwikkeling (kwantitatief)
De komende jaren wordt er een forse toename verwacht van het aantal (kwetsbare) ouderen. De groep ouderen in de bevolking van de gemeente Tubbergen zal de komende jaren toenemen van 4.475 in 2023 naar 5.583 in 2035. Het aantal ‘oudste ouderen’ (inwoners van 80 jaar en ouder) neemt met 44% toe in deze periode, van 917 in 2023 naar 1.318 in 2035. Ook is er een toename te zien van ernstige
Vervolgens volgt een uiteenzetting van de kwalitatieve doelgroep
psychogeriatrische problematiek.
overstijgende opgaven. Hiervoor is gebruikgemaakt van een analyse van bestaand beleid10, de woonzorganalyse en de gesprekken met partijen.
Daarnaast zien we de volgende ontwikkelingen bij de doelgroep ouderen: •
Het aantal ouderen met een behoefte aan 24-uurszorg in de nabijheid
Deze opgaven worden geclusterd aan de hand van drie speerpunten:
(Wlz-indicatie) neemt de komende jaren sterk toe, van 174 in 2023 naar
• Passend woon(zorg)aanbod voor inwoners
243 in 2035.
• Draagkrachtige en leefbare woonomgeving • Succesvolle samenwerking
•
Het aantal ouderen dat problemen ervaart met (instrumentele) algemene dagelijkse levensverrichtingen stijgt fors.
Huidig aanbod
Op dit moment zijn er 183 intramurale en 100 extramurale verblijfsplekken voor kwetsbare ouderen.
10
In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de documenten die zijn geraadpleegd. HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 20
Ontbrekende aanbod
(oversterfte onder de doelgroep ouderen), maar ook doordat er al meer inzet
Tot 2035 groeit de groep ouderen met een Wlz-indicatie met circa 69
van mantelzorg plaatsvindt.
personen. Dit is een groei van 40%. Deze groei vindt voornamelijk plaats in de drie grote dorpen (47 personen) en voor een kleiner deel in de kleinere dorpen (22 personen). Voor deze groep is aanvullend aanbod nodig. Voor een nadere toelichting op grote en kleine dorpen zie paragraaf 3.8. Te realiseren aanbod
Het rijksoverheidsbeleid is er op gericht om de verpleeghuiscapaciteit te
Daarnaast constateren de partijen verschillende knelpunten die betrekking hebben op de zorg en ondersteuning aan kwetsbare ouderen. •
hier zitten grenzen aan als de zorgvraag te complex wordt, wat het risico op crisissituaties vergroot. •
sprake is van meerdere aandoeningen), wat zorgt voor een complexere
waardige zorg thuis moeten ontvangen. Deze groep neemt tot 2035 met circa moeten komen, waar dit kan worden geleverd. Voor een deel kan dit in dit in
zorgvraag •
Verder constateren partijen dat de huidige dagbesteding veelal gericht is op de oudste ouderen (80-plussers) en er te weinig aandacht is voor de
de huidige woning, maar voor een deel moet ook een nieuw, geclusterd
jongere ouderen en voor jong dementerenden. Verschillende
woonaanbod worden ontwikkeld. Het Rijk heeft een berekening gemaakt voor de gemeentelijke opgave ten aanzien
Bovenstaand knelpunt wordt steeds urgenter, doordat er ook een toename wordt gezien van co- en multi-morbiditeit (wat betekent dat er
bevriezen. Dat betekent dat in toenemende mate ouderen verpleeghuis69 personen toe, wat betekent dat voor deze groep woonplekken beschikbaar
Ouderen willen zo lang mogelijk in hun eigen huis blijven wonen, maar
zorgaanbieders zouden hier graag op willen inspelen. •
Voor wat betreft de verblijfsvoorzieningen worden de volgende knelpunten ervaren:
van ouderenhuisvesting tot en met 2030. Voor de gemeente Tubbergen wordt de
— Er is een tekort aan ‘nood’-woningen (bijv. bij ziekte)
opgave voor zorggeschikte woningen (oftewel woning waar verpleeghuiswaardige
— Er is een tekort aan PG-plekken
zorg kan worden geboden) geraamd op 65 extra woningen tot en met 2030.
— Er zijn te weinig passende voorzieningen voor jong dementerenden
en inwoners met NAH
3.1.2 Zienswijze partijen
•
Ook ontbreekt het aan kleine woningen voor een 1 à 2
De opgaven zijn duidelijk en herkenbaar. De verwachting van de partijen is dat
persoonshuishouden, waar met name ouderen met een lichte zorgvraag
de opgave nog wel eens groter kan uitvallen dan op dit moment ingeschat.
behoefte aan hebben.
Dat heeft onder andere te maken met dat partijen op dit moment nog geen grote toename in de groep ouderen zien, terwijl het nu al een uitdaging is om de huidige zorgvraag op te vangen. Partijen zien diverse redenen waarom de groep ouderen op dit moment nog niet zo groot is als verwacht. Het gaat onder andere om het effect dat de Covid-19 pandemie heeft veroorzaakt HE/24/0989/wzvnoa
•
Overstijgend hebben de zorgaanbieders in toenemende mate te maken met een tekort aan zorgmedewerkers.
Naast de geconstateerde knelpunten signaleren de partijen ook verschillende oplossingsrichtingen. Partijen roepen op om: Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 21
•
De zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners te stimuleren.
Advies
•
Levensloopgeschikte nieuwbouw te ontwikkelen, bij voorkeur voor een
Geadviseerd wordt om tot 2035 circa 70 woningen te realiseren waar verpleeghuiswaardige zorg kan worden geboden. Het gaat hierbij om zorggeschikte woningen11.
mix aan doelgroepen. •
De ontwikkeling van geclusterde (extramurale) woonvormen (met voorzieningen in de nabijheid) te stimuleren.
•
De mogelijkheden te onderzoeken die er toe kunnen leiden dat alleenstaanden doorstromen van een (te grote) gezinswoning naar een appartement/kleine(re) woning.
•
Voldoende sociale huurwoningen aan te (blijven) bieden voor de doelgroep ouderen.
•
Rekening te houden met de doelgroep ouderen die niet of minder digitaal vaardig is.
•
Bij de inrichting van de openbare ruimte en voorzieningen is meer aandacht nodig voor inwoners die te maken hebben met dementie.
•
Ontmoetingsruimten in te zetten voor een bredere doelgroep, met als doel om sociale activatie te stimuleren en eenzaamheid te bestrijden.
•
De inzet van dorpsondersteuners in de dorpen te faciliteren.
Bij de realisatie van deze zorggeschikte woningen gaat het niet zozeer om nieuw te bouwen woningen. Ook binnen bestaand vastgoed kan dit worden geboden, mits aan de randvoorwaarden van levensloopbestendigheid en het borgen van 24-uurs zorg in de nabijheid kan worden voldaan. Ook de nabijheid van ontmoetingsruimten en/of voorzieningen voor een zinvolle daginvulling is noodzakelijk. Dit betekent dat de realisatie van deze woningen voornamelijk plaats zal vinden in de grotere dorpen. Daar zijn immers de meeste voorzieningen en kan ook een schaalvolume worden gecreëerd waarmee aan de noodzaak voor 24-uurs zorg in de nabijheid kan worden voldaan worden voldaan 12. N.B. Er worden in het land verschillende definities gehanteerd ten aanzien van de verschillende woonvormen voor ouderen. In bijlage 4 is een overzicht opgenomen van de verschillende definities.
Dit zijn geclusterde verpleegzorgplekken waar aan bewoners verpleegzorg wordt geleverd op basis van Wlz-zorg thuis. In deze gebouwen is een ontmoetingsruimte, zijn de kamers ruimer en bredere gangen en deuren en hebben zorgverleners voldoende ruimte om zorg te verlenen in de bad- en slaapkamer. 12 Vanwege de kenmerken en randvoorwaarden die aan zorggeschikte woningen worden gesteld, wordt geadviseerd om deze woningen voornamelijk in de huursector te realiseren. Op landelijk niveau is afgesproken dat minimaal 50% van de woningen in de sociale huursector wordt gerealiseerd. De overige helft is derhalve grotendeels aan de markt. 11
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 22
3.2
Inwoners met een beperking
Te realiseren aanbod
Hoewel er in kwantitatieve zin geen opgave lijkt te liggen, zijn er mogelijk wel
3.2.1 Kwantitatieve ontwikkelingen en advies Vraagontwikkeling (kwantitatief)
kwalitatieve opgaven. Denk daarbij aan het aanpassen van de huidige voorzieningen, zodat er ook aan ouder wordende cliënten passende zorg en
Voor de komende jaren worden er geen ontwikkelingen
ondersteuning kan worden geboden. Ook speelt mee dat sommige
verwacht die een grote impact hebben op de huidige
aanbieders in de praktijk op dit moment wel wachtlijsten hebben. Het gaat
zorgvraag van inwoners met een handicap. Dat heeft er
hier deels om inwoners uit de gemeente Tubbergen, maar ook om inwoners
mee te maken dat de vraag voornamelijk wordt beïnvloed
van andere gemeenten. Daarbij speelt mee dat het lastig is gebleken om de
door de ontwikkeling van de totale bevolking van de gemeente Tubbergen. Dit
gehele doelgroep goed in beeld te brengen, dit is een belangrijk
leidt tot de volgende raming van het aantal inwoners met een beperking,
aandachtspunt om mee te nemen bij de uitwerking van deze visie.
waarvoor 24-uur per dag zorg in de nabijheid nodig is en die hiervoor vaak is aangewezen op een specifieke woonzorgvoorziening. •
3.2.2 Zienswijze partijen
Het aantal inwoners met een VG-indicatie neemt af van 95 in 2023 naar
De opgaven voor de sector gehandicaptenzorg worden over het algemeen
85 in 2035.
erkend. In de kwantitatieve gegevens nemen we alleen het huidige aanbod mee. De kwantitatieve cijfers worden niet geheel herkend, mede doordat de
Hoewel de aantallen binnen de gehandicaptenzorg licht afnemen, zijn er wel
gemeente een regionale rol vervult en dus ook een deel van de regionale
degelijk ontwikkelingen gaande die van invloed zijn op de manier waarop de
zorgvraag oppakt. Daarnaast is een duiding van de wachtlijst wenselijk omdat
zorg aan deze doelgroep wordt ingericht. Dit heeft onder andere te maken
cliënten op meerdere wachtlijsten staan.
met de personeelskrapte, maar ook het feit dat de cliënten binnen de gehandicaptenzorg steeds ouder worden. Hierdoor is binnen de
Ook constateren de partijen verschillende knelpunten die betrekking hebben
gehandicaptenzorg ook vaak meer of andere expertise nodig.
op de zorg en ondersteuning aan inwoners met een handicap: •
Er is behoefte aan een woonvoorziening en (specifieke) dagbesteding
Huidig aanbod
voor cliënten met ernstige meervoudige beperkingen (EMB). Voor deze
Op dit moment zijn er 112 intramurale en 5 extramurale verblijfsplekken en 3
groep is het moeilijk om geschikte dagbesteding te vinden, omdat er voor
logeerplekken voor inwoners met een handicap.
deze groep andere voorzieningen nodig zijn (denk aan genoeg ruimte voor rolstoelen, de juiste sanitaire voorzieningen etc.)
Ontbrekende aanbod
•
Ook voor andere cliëntgroepen is dagbesteding een knelpunt. Er wordt
Tot 2035 neemt de totale groep af met circa 10 inwoners. Het huidige aanbod
gezocht naar alternatieve locaties, maar er zijn diverse factoren die het
lijkt daarmee in kwantitatieve zin toereikend.
momenteel bemoeilijken om geschikte locaties te vinden.
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 23
•
•
•
Er zijn onvoldoende voorzieningen voor de doelgroep die wat ouder is en
Advies
een lichte verstandelijke beperking heeft. Deze groep kan zelfstandig
Op basis van de analyse en de gesprekken met partijen is het belangrijk om
wonen, maar heeft ambulante begeleiding nodig.
zorgvuldig te kijken naar het toevoegen van extra woonplekken voor inwoners
Partijen geven aan dat schaalvergroting nodig is om wonen met zorg op
met een matige of ernstige verstandelijke beperking. Wat daarbij meespeelt is
langere termijn (financieel) toekomstbestendig te houden. Dit geldt in
dat het veelal regionale voorzieningen betreft, waardoor het belangrijk is om
principe ook voor de dagbestedingsvoorzieningen voor deze doelgroep.
bij het realiseren van additioneel aanbod ook op regionaal niveau af te
Schaalvergroting kan worden gerealiseerd door te clusteren en/of
stemmen en afspraken te maken. Het zorgkantoor is daarbij een belangrijke
bestaande voorzieningen samen te voegen.
partner. Er moet vooral gekeken worden of er binnen deze brede doelgroep
Te weinig deeltijdopvang (als tussenstap voor thuis wonen en uit huis).
specifiek aanbod ontbreekt. Puur kwantitatief beredeneerd zijn er voldoende
Deeltijdopvang is momenteel echter niet rendabel.
plekken, maar niet elke plek is geschikt voor de diversiteit aan cliënten binnen deze doelgroep. Het gaat dan om het organiseren van maatwerk, waarbij elk
Naast de geconstateerde knelpunten signaleren de partijen ook verschillende oplossingsrichtingen. Partijen roepen op om: •
initiatief afzonderlijk beoordeeld moet worden.
Maatwerk te faciliteren. Door de diversiteit van de doelgroep, in combinatie met de relatief kleine aantallen is het belangrijk om oog te hebben voor de individuele behoefte van de cliënten.
•
Toe te werken naar een nog inclusievere samenleving, onder andere door de doelgroep actief te betrekken bij evenementen en activiteiten, maar ook door het vergroten van de mogelijkheden voor passend werk.
•
Verschillende voorzieningen aan elkaar te koppelen. Gedacht wordt aan het combineren van een dagbestedingslocatie of BSO (voor deze doelgroep) aan bijvoorbeeld logeerplekken. Hierdoor zijn medewerkers op meerdere manieren inzetbaar.
•
Regionaal zoeken naar passende woonoplossingen voor inwoners met een ernstig meervoudige beperking.
HE/24/0989/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Tubbergen | © bureau HHM 2024 | 24
3.3
Kwetsbare jongeren
Huidig aanbod
Op dit moment zijn er 37 intramurale verblijfsplekken en 10 tijdelijke plekken
3.3.1 Kwantitatieve ontwikkelingen en advies
voor jongeren.
Vraagontwikkeling (kwantitatief)
De ontwikkeling van het aantal jongeren met een zorg of ondersteuningsvraag wordt in beperkte mate beïnvloed door de ontwikkeling van de totale groep inwoners tot 18 jaar. Daarbij wordt geconstateerd dat het aantal inwoners van 0 tot 15 jaar aan het afnemen is, van 3.888 in 2016 naar 3.320 in 2022 (afname van 15%). Bij het aantal inwoners van 15 tot 25 jaar is een stijging te zien, van 2.863 in 2016 naar 3.029 in 2022 (toename van 6%). Het lijkt er wel op dat er na 2021 (3.087 inwoners van 15 tot 25 jaar) een dalende trend is begonnen. Een afname van het aantal jongeren leidt niet per definitie tot minder jongeren in de Jeugdzorg. In de praktijk wordt geconstateerd dat de behoefte
Ontbrekende aanbod
Gebaseerd op de kwantitatieve ontwikkeling, op basis van sec een demografische prognose lijkt er geen aanvullend aanbod nodig te zijn. In de praktijk ligt dit echter genuanceerder. Daarbij kan de lijn uit de hervormingsagenda worden gevolgd, daar waar het gaat om de verschillende verblijfsvoorzieningen binnen de jeugdzorg. Doel is om de residentiële hulpverlening om te vormen naar kleinschaligere en geïntegreerde vormen, met geleidelijke afbouw van bestaande capaciteit. Te realiseren aanbod
Zie toelichting hierboven onder ‘ontbrekende aanbod’.
aan Jeugdzorg ook sterk wordt beïnvloed door andere factoren dan puur en
3.3.2 Zienswijze partijen
alleen de bevolkingsontwikkeling. Ook het actuele beleid en in het bijzonder
De opgaven voor de sector Jeugdzorg worden over het algemeen erkend. Het
de doelstellingen uit de Hervormingsagenda Jeugd hebben naar
aanbod voor jeugd is (nog) niet voldoende volgens de partijen. Vooral bij de
verwachtingen een grote invloed op het toekomstige gebruik van de
groep die niet duidelijk in een doelgroep te plaatsen is. Voldoende
Jeugdzorg. Het is goed om hier bewust van te zijn bij het interpreteren van
maatwerkvoorzieningen zijn hierbij wenselijk. Het is belangrijk om nieuwe
onderstaande gegevens. Op basis van een puur demografische, beleidsarme
initiatieven te steunen. Ook bij deze doelgroep is een duiding van de wachtlijst
raming wordt er de komende jaren een afname verwacht in het aantal
belangrijk omdat er cliënten op meerdere wachtlijsten staan.
jongeren dat een beroep doet op Jeugdzorgvoorzieningen: • •