Bijlage Perspectiefnota 2024 Tubbergen.pdf
Tekst van het document
Perspectiefnota 2024
Inhoudsopgave Perspectiefnota 2024..................................................................................................................................... 1 Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 2 Inleiding ......................................................................................................................................................... 4 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 5 Van begroting 2023 naar perspectiefnota 2024 ............................................................................................ 6 Inleiding ...................................................................................................................................................... 6 1. Meerjarig saldo begroting 2023 .............................................................................................................. 6 2. Mutaties bestaand beleid ....................................................................................................................... 7 3.
Herzien meerjarig saldo ....................................................................................................................... 18 4. Specifieke mutaties .............................................................................................................................. 18 5. Geactualiseerd herzien meerjarig saldo .............................................................................................. 21 6. Uit te werken richtingen / inspanningen ............................................................................................... 23 7. Incidenteel beschikbare algemene middelen waaronder de (belangrijkste) reserves ......................... 30 Inleiding ambitiebegroting............................................................................................................................ 33 Programma Leefbare kernen....................................................................................................................... 34 Actielijn 1 Wonen: Perspectief op woningbouw ....................................................................................... 34 Actielijn 2
Economie, arbeidsmarkt, 3 O’s, recreatie en vrijetijdseconomie.......................................... 36
Actielijn 3
Ruimte en maatschappelijke voorzieningen ......................................................................... 38
Actielijn 4
Integrale veiligheid ................................................................................................................ 39
Financiën Leefbare kernen ...................................................................................................................... 40 Programma Buitengebied in Balans ............................................................................................................ 41 Actielijn 1 Agrarische sector: Perspectief bieden aan de agrarische sector ............................................ 41 Actielijn 2 Landschap en natuur ............................................................................................................... 43 Financiën Buitengebied in Balans ............................................................................................................ 43 Programma Leefomgeving van de toekomst............................................................................................... 44 Actielijn 1
Verduurzamen - Op weg naar energieneutraal en aardgasvrij wonen en werken ............... 46
Actielijn 2
Opwek - Duurzame energievoorziening .............................................................................. 47
Actielijn 3
Duurzame Mobiliteit .............................................................................................................. 48
Financiën Leefomgeving van de toekomst............................................................................................... 49 Programma Positieve Gezondheid .............................................................................................................. 51 Actielijn 1 Zorg dichtbij en op orde ........................................................................................................... 51 Actielijn 2 Gezond in je hoofd en in je vel ................................................................................................ 52
2
Actielijn 3 Iedereen kan en mag meedoen ............................................................................................... 52 Financiën Positieve Gezondheid .............................................................................................................. 53 Programma Toekomstbestendige gemeente Tubbergen en ambtelijke organisatie Noaberkracht ............ 55 Actielijn 1 Samenlevingsgerichte bestuursstijl ......................................................................................... 55 Actielijn 2 Een sterk en toekomstbestendig Noaberkracht....................................................................... 57 Actielijn 3 Financieel gezond blijven ........................................................................................................ 58 Financiën Toekomstbestendige gemeente Tubbergen en ambtelijke organisatie Noaberkracht ............ 58 Basisbegroting ............................................................................................................................................. 59 Programma Bestuur & middelen .............................................................................................................. 59 Programma Dienstverlening & burgerzaken ............................................................................................
61 Programma Veiligheid .............................................................................................................................. 61 Programma Openbare ruimte & mobiliteit ................................................................................................ 62 Programma Economie.............................................................................................................................. 63 Programma Onderwijs.............................................................................................................................. 64 Programma Sport & accommodaties ....................................................................................................... 64 Programma Cultuur & recreatie ............................................................................................................... 65 Programma Sociaal domein ..................................................................................................................... 65 Programma Milieu .................................................................................................................................... 67 Programma Volkshuisvesting & ruimtelijke ordening ............................................................................... 69
3
Inleiding Voor u ligt de perspectiefnota 2024 van de gemeente Tubbergen die door het college van Tubbergen aan u als raad aangeboden wordt. Doel van deze perspectiefnota 2024 is tweeledig. 1. Actualisatie van de financiële stand van zaken 2. Stellen van kaders en geven van richting
Ad. 1 Actualisatie van de financiële stand van zaken Om op een integrale manier te kunnen komen tot het stellen van kaders en het geven van richting is het van belang dat er beeld en gevoel is bij de financiële mogelijkheden en onmogelijkheden. Daarom beginnen we deze perspectiefnota met het actualiseren van ons herziene meerjarige saldo. Zeg maar het structurele meerjarige financiële plaatje. Dit doen we door mutaties bestaand beleid (veelal autonome ontwikkelingen of zaken waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden) meerjarig te vertalen. Over deze zaken wordt in deze perspectiefnota besluitvorming gevraagd. Daarna brengen we een aantal zogenaamde specifieke mutaties in beeld waarover in de perspectief ook besluitvorming wordt gevraagd. Dit leidt tot een geactualiseerd herzien meerjarig saldo dat we als uitgangspunt hebben genomen voor onze uit te werken richtingen / inspanningen. Daarnaast brengen we ook de laatste stand van zaken van onze reserve positie in beeld. Hierbij houden we rekening met de bestendige gedragslijn om het voordelige saldo vanuit de jaarrekening 2022 en het voordelige saldo van de jaarschijf 2023 uit deze perspectiefnota 2024 toe te voegen aan de algemene reserve.
De, door uw raad vastgestelde ratio van 1,5 betreffende het weerstandsvermogen blijft voor ons het uitgangspunt om de noodzakelijke hoogte en het mogelijke surplus van de algemene reserve te bepalen. Het surplus op de algemene reserve wordt daarna toegevoegd aan Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen. De geactualiseerde stand van deze reserve is door ons als uitgangspunt genomen voor onze uit te werken richtingen / inspanningen.
Ad. 2 Stellen van kaders en geven van richting De perspectiefnota bepaalt op hoofdlijnen de richting voor de komende vier jaren. De richtinggevende en kaderstellende uitspraken uit de perspectiefnota (zowel inhoudelijk als financieel) zijn een opdracht van de gemeenteraad aan het college om zaken nader uit te werken. Ze zijn uitgangspunt bij de begroting 2024 die later dit jaar wordt opgesteld en waar ook verdere besluitvorming plaatsvindt. In het presidium is afgesproken de voorbereiding van de Perspectiefnota anders te doen dan voorgaande jaren. Voordat het college de Perspectiefnota opstelt, geeft de raad de politieke prioriteiten aan. Dit heeft plaatsgevonden op 19 april 2023. Voorafgaand aan die bijeenkomst heeft op 21 maart 2023 een bijeenkomst plaatsgevonden waar de raad ambtelijk geïnformeerd is over de stand van zaken van de verschillende programma's en de ontwikkelingen die spelen. Tijdens de raadsvergadering van 19 april 2023 hebben alle raadsfracties hun politieke prioriteiten ingebracht ter voorbereiding op de perspectiefnota 2024. Om hieruit enige richting te kunnen bepalen is een poging gedaan om zogenaamde "rode draden" te destilleren. Het aantal malen dat een onderwerp is genoemd is hierbij leidend. Aangezien sommige onderwerpen onder de noemer van verschillende programma's is benoemd heeft er ook een clustering plaatsgevonden.
Dat betekent dat sommige "rode draden" bestaan uit onderwerpen die meerdere malen en soms onder verschillende programma's zijn benoemd. Het college heeft deze "rode draden" opgenomen in een raadsbrief (nummer 35) en daarbij de vraag gesteld of de juiste "rode draden" uit de verschillende politieke prioriteiten zijn gedestilleerd en of de weergave volledig is. Hiervoor is gebruik gemaakt van een overzicht opgesteld door de Griffie welke ook als bijlage bij raadsbrief 35 was gevoegd. Vervolgvraag in deze raadsbrief was of de benoemde rode draden als nader uit te werken richtingen kunnen worden opgenomen in de perspectiefnota 2024.
4
Op 30 mei jongstleden is tijdens de reguliere raadsvergadering gesproken over de raadsbrief met daarin de "rode draden". De algemene lijn die het college heeft opgetekend aan de hand van de inbreng van de verschillende fracties is dat de fracties zich wel kunnen vinden in de gestelde uit te werken richtingen maar het graag wat specifieker en concreter hadden gezien. In de paragraaf uit te werken richtingen / inspanningen poogt het college hier invulling aan te geven. Het college heeft hierbij uiteraard ook rekening houden met de financiële mogelijkheden. Ook heeft de raad aangegeven dat men graag ziet wat er met de, door hun ingebrachte, politieke prioriteiten is gedaan en waar dat wel of niet is terug te vinden. Hiervoor hebben wij het overzicht van de griffie, die als bijlage bij raadsbrief 35 was gevoegd, uitgebreid met een extra kolom en dit nieuwe overzicht als bijlage bij deze perspectiefnota 2024 gevoegd. De uit te werken richtingen / inspanningen uit de perspectiefnota zijn een opdracht van de gemeenteraad aan het college om zaken nader uit te werken. Ze zijn uitgangspunt bij de begroting 2024 die later dit jaar wordt opgesteld en waarover ook verdere besluitvorming plaatsvindt. Voor de meeste uit te werken richtingen volstaan we met een algemene omschrijving van het doel, een korte toelichting daarop en het benoemen van mogelijke inspanningen.
Bij een aantal van de uit te werken richtingen ontkomen we er niet aan om naast een algemene omschrijving van de uit te werken richting ook wat dieper in te gaan op mogelijke inspanningen. Een aantal inspanningen is naar onze mening namelijk al concreet genoeg dat wij u reeds in deze perspectiefnota kunnen voorzien van een eerste uitwerking. Hiermee geven we naar verwachting ook invulling aan de roep vanuit de gemeenteraad om wat specifieker en concreter te zijn. Feit is wel dat verdere besluitvorming (zeker over het beschikbaar stellen van middelen) plaatsvindt bij de begroting 2024 of middels een separaat raadsbesluit als de omstandigheden (de voortgang) daarom vragen.
Leeswijzer In deze leeswijzer worden een aantal zaken toegelicht zodat u deze perspectiefnota makkelijker kunt lezen. Allereerst een korte toelichting op de opbouw van de perspectiefnota. Deze perspectiefnota heeft als basis het Coalitieakkoord gemeente Tubbergen 2022-2026 met de naam "En noe, met mekaar, vedan!". Het zogenaamde ambitiedeel van deze begroting is gebaseerd op de volgende 5 opgaven uit dit coalitieakkoord:
Leefbare kernen
Buitengebied in Balans
Leefomgeving van de toekomst
Positieve gezondheid
Toekomstbestendige gemeente Tubbergen en ambtelijke organisatie Noaberkracht
Na dit ambitiedeel (de ambitiebegroting) volgt de basisbegroting die bestaat uit de volgende 11 basisprogramma's 1. Programma Bestuur en Middelen 2. Programma Dienstverlening en Burgerzaken 3. Programma Veiligheid 4. Programma Openbare Ruimte en Mobiliteit 5. Programma Economie 6. Programma Onderwijs 7. Programma Sport en Accommodaties 8. Programma Cultuur en Recreatie 9. Programma Sociaal Domein
5
10. Programma Milieu 11. Programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Er is een wederzijds relatie tussen de ambitiebegroting en de basisbegroting. Er zijn namelijk zaken vanuit de basisbegroting die een directe link met de ambitiebegroting hebben en vice versa.
Projecten die voortkomen uit ambities kunnen na uitvoering en afronding structurele lasten met zich meebrengen in de beheerfase. De financiering van het project vindt plaats vanuit de ambitiebegroting (incidenteel), terwijl de structurele lasten afvloeien naar de basisbegroting en een plek krijgen onder een van de elf programma's.
Activiteiten en inspanningen (reguliere capaciteit en middelen) vanuit de basisbegroting kunnen bijdragen aan het bereiken van de doelen in de ambitiebegroting. Daarnaast kan ook (reguliere) capaciteit aan de basisbegroting worden onttrokken om te worden ingezet voor de ambities (projecten en processen).
We beginnen deze perspectiefnota 2024 echter met een actualisatie van onze financiële stand van zaken om redenen zoals reeds is aangegeven in de inleiding.
Van begroting 2023 naar perspectiefnota 2024 Inleiding Om een gestructureerd beeld te geven van de opbouw en het verloop van het meerjarige saldo volgen we onderstaande opzet: Allereerst ziet u in paragraaf 1 het beginsaldo van deze perspectiefnota 2024 weergegeven. Dit saldo vindt zijn oorsprong in de begroting 2023 en vormt de basis waarmee verder wordt gewerkt. In paragraaf 2 schetsen we het beeld van het ontstaan van het begrotingssaldo aan de hand van de zogenaamde mutaties op de uitvoering van het bestaande (dus vastgestelde) beleid. In paragraaf 3 treft u het herzien meerjarige saldo na verwerking mutaties bestaand beleid aan In paragraaf 4 zijn de specifieke mutaties weergegeven. Het geactualiseerde herzien meerjarig saldo is vervolgens weergegeven in paragraaf 5. In paragraaf 6 staan we stil bij een aantal nader uit te werken richtingen. Tot slot geven we in paragraaf 7 een overzicht van de beschikbare incidentele middelen waaronder de stand van zaken van de (belangrijkste) reserves.
1. Meerjarig saldo begroting 2023 Zoals u van ons gewend bent, zoeken we in elk van de P&C-documenten in financiële zin aansluiting bij het laatst vastgestelde document. Voor de perspectiefnota 2024 betekent dit dat we aansluiting zoeken bij het saldo van de begroting 2023.
6
Gemeente Tubbergen
2023
2024
2025
2026
2027
Herzien meerjarig saldo begroting 2023
739
1.311
2.130
-371
-407
Storting in algemene reserve
-739
0
0
0
0
0
1.311
2.130
-371
-407
Herzien meerjarig saldo begroting 2023
2. Mutaties bestaand beleid In deze paragraaf treft u een overzicht aan van de verschillende mutaties op basis van bestaand beleid. Dit kunnen autonome ontwikkelingen zijn of zaken waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden.
Mutaties bestaand beleid
2023
2024
2025
2026
2027
- hogere algemene uitkering
364
344
288
1.209
219
- op te nemen taakmutaties
-74
-63
-23
-23
0
- op te nemen stelposten
43
213
-96
150
- hogere algemene uitkering
39
20
20
19
24
- op te nemen taakmutaties
-19
-20
-21
-21
-26
-23
-23
-23
-23
Septembercirculaire 2022
340
Decembercirculaire 2022
Rekenkamercommissie Inhuur Griffie
-60
Taakstelling kwaliteitsplan Groen
-35
-35
-35
-35
-35
Kosten juridische ondersteuning en juridische controlling
-50
-50
-50
-50
-50
-19
-19
-19
-19
BIBOB
7
Leges omgevingsvergunningen
Leges bestemmingsplanwijzigingen
Structurele raming omgevingswet
75
50
50
Overbrenging archief naar statische fase
-100
Uitvoeringsprogramma 2023-2028 cultuurregio Twente
-54
Sociaal Domein
44
-35
-33
-45
10
-100
-223
-251
-282
-282
44
65
65
65
65
-
52
52
-52
-52
44
44
-44
-44
Dividenden - Enexis
21
- Twence
390
- BNG
35
Werkbudet coalitieakkoord Noaberkracht - begroting 2024 - autonome ontwikkelingen - inzet stelpost prijscompensatie
- knelpunten
- organisatieontwikkeling
- gevolgen nieuwe cao
-872
-900
-930
-959
-990
- in te zetten stelposten (ook toekomstig)
872
900
930
959
990
- samenhangende objectenregistratie
8
Verbonden partijen - begrotingen 2024 - OmgevingsDienst Twente
-300
-300
-300
-300
- Samen Twente
-106
-106
-106
-106
5
5
5
5
- Recreatieschap
-31
-31
-31
-31
- Stadsbank
-26
-26
-26
-26
- inzet stelpost loon- en prijscompensatie verbonden partijen
389
389
389
389
- VRT
Kleine(re) verschillen
-16
7
12
5
-1
Totaal mutaties bestaand beleid
647
16
105
539
-133
Toelichtingen op mutaties bestaand beleid Septembercirculaire 2022 Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires. In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De septembercirculaire bevat informatie over de actualisatie van het accres op basis van de Miljoenennota en een eenmalige rijksbijdrage in 2026. De hoogte en omvang van de algemene uitkering uit de septembercirculaire 2022 laat het volgende meerjarige verloop zien: gemeente Tubbergen
2023
2024
2025
2026
2027
Stand septembercirculaire 2022
33.702
34.076
35.690
34.703
34.392
Stand meicirculaire 2022
33.338
33.732
35.402
33.494
34.173
364
344
288
1.209
219
Saldo -> Hogere algemene uitkering
Deze hogere algemene uitkering is naast een aantal taakmutaties vooral een gevolg van compensatie voor loon- en prijsaanpassingen. Verderop in deze toelichting komen we daar op terug. De belangrijkste verklaring zit echter in een eenmalige extra rijksbijdrage in 2026.
9
Eenmalige rijksbijdrage Het grootste positieve financiële effect uit de septembercirculaire wordt veroorzaakt door een eenmalige rijksbijdrage van het rijk voor het jaar 2026. Het Rijk werkt met gemeenten aan een nieuwe financieringssytematiek vanaf 2026. In aanloop daarnaartoe stelt het kabinet eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar. Via de algemene uitkering komt € 924 miljoen beschikbaar. Voor de gemeente Tubbergen betreft dit een bedrag van € 854.000. Een bedrag van € 76 miljoen wordt toegevoegd aan het BTW-compensatiefonds. Taakmutaties Naast deze eenmalige rijksbijdrage in het jaar 2026 zijn ook een aantal taakmutaties opgenomen in de septembercirculaire 2022 die betrekking hebben op de jaren 2023 en verdere De taakmutaties die in de septembercirculaire 2022 zijn benoemd en die van toepassing zijn op de gemeente Tubbergen zijn: Taakmutaties
2023
2024
2025
2026
2027
- asiel (inburgering)
-51
-40
- wet kwaliteitsborging bouw (Wkb)
-23
-23
-23
-23
0
Totaal taakmutaties
-74
-63
-23
-23
0
Asiel (inburgering) In het bestuurlijk akkoord met betrekking tot de opvang van asielzoekers op 26 augustus jl. is afgesproken dat het kabinet voldoende financiële middelen beschikbaar stelt voor integratie. Als gevolg van een hogere instroom van inburgeraars is afgesproken het budget voor de inburgering voor de jaren 2022, 2023 en 2024 op te hogen met respectievelijk € 20, 40 en 30 miljoen. Hiermee worden gemeenten in staat gesteld alle inburgeraars passende ondersteuning te bieden. Wet kwaliteitsborging bouw De wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) treedt naar verwachting vanaf 1 januari 2023 gefaseerd in werking. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Deze taken vervallen hiermee bij gemeenten die overigens wel het bevoegd gezag blijven houden. Tegelijkertijd wijzigen bepaalde wettelijke taken en krijgen gemeenten er extra wettelijke taken bij, zoals registratie en beoordeling van de Wkb-meldingen. Zoals aangekondigd in paragraaf 3.3.6 van de meicirculaire 2022 ontvangen gemeenten, voor de noodzakelijke voorbereidingen die de gemeenten nog moeten treffen tot de inwerkingtreding van de Wkb in 2022 een bijdrage van € 25 miljoen in aanvulling op de 10 miljoen die eerder in 2021 is verstrekt.
Daarnaast ontvangen de gemeenten na inwerkingtreding een jaarlijkse bijdrage (tot en met 2026) van € 10 miljoen voor het uitvoeren van de Wkb-taken. Zoals aangekondigd zijn de middelen in deze circulaire verwerkt. Accres Via de normeringsystematiek ‘samen trap op en samen de trap af’ wordt de algemene uitkering van het gemeentefonds geïndexeerd, ook wel het accres genoemd. Sinds de meicirculaire 2022 is het accres gesplitst in een volume- en een nominaal deel, waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. Vervolgens zijn in de septembercirculaire 2022 de accressen vanaf 2022 bijgewerkt. Voor alle jaren vanaf 2023 is sprake van een lichte opwaartse bijstelling van het nominale deel (t.b.v. loon- en prijsstijgingen) van het accres. De bedragen hebben tot en met 2025 een structurele doorwerking. Op de normeringssystematiek zijn sinds de meicirculaire 2022 de volgende wijzigingen van toepassing:
10
De splitsing in een volume- en een nominaal deel. Het jaarlijkse volumedeel staat vast en het loon en prijsontwikkeling-deel beweegt mee met de CPB-ramingen naar de stand van de meicirculaire van dat jaar.
Het Rijk en de VNG zijn kort na de meicirculaire 2022 overeengekomen dat het volume-accres voor de jaren 2022 tot en met 2025 wordt bevroren.
Vanaf 2026 wordt het gemeentefonds niet langer via de normeringssystematiek geïndexeerd. Er wordt geen volume-accres meer verstrekt, alleen nog maar een nominaal accres voor de loon- en prijsontwikkeling.
Voor de licht opwaartse bijstelling van het nominale deel van het accres (t.b.v. loon- en prijsbijstellingen) ramen we stelposten.. Nu zeker is dat het volume accres voor de jaren 2022 tot en met 2025 wordt bevroren kunnen we ook de ramingen voor mogelijke onderuitputting bij het Rijk naar beneden bijstellen. Dit beide meerjarige aanpassingen levert het volgende beeld op: Stelposten
2023
2024
2025
2026
2027
- verhogen stelpost prijscompensatie
-363
-445
-487
-540
-461
- verlagen stelpost onderuitputting
406
658
827
444
611
Totaal stelposten
43
213
340
-96
150
Samenvatting
2023
2024
2025
2026
2027
Hogere algemene uitkering
364
344
288
1.209
219
Totaal taakmutaties
-74
-63
-23
-23
0
Totaal stelposten
43
213
340
-96
150
Budgettair effect
333
494
605
1.091
369
Samenvatting
Decembercirculaire Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires. In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Dit is dus de laatste van dit jaar. De hoogte en omvang van de algemene uitkering uit de decembercirculaire 2022 laat het volgende meerjarige verloop zien:
11
gemeente Tubbergen
2023
2024
2025
2026
2027
stand decembercirculaire 2022
33.741
34.096
35.710
34.722
34.416
stand septembercirculaire 2022
33.702
34.076
35.690
34.703
34.392
39
20
20
19
24
Saldo -> hogere algemene uitkering
Taakmutaties Het verschil in de hoogte van de algemeen uitkering wordt naast een correctie uit de septembercirculaire 2022 en een bijstelling van een aantal maatstaven (hoeveelheidsverschillen) vooral veroorzaakt door zogenaamde taakmutaties. Taakmutaties zijn middelen die met een bepaald oogmerk aan het gemeentefonds zijn toegevoegd of onttrokken, maar waar geen bestedingsverplichting aan ten grondslag ligt. Wanneer ze nieuw zijn worden ze eenmalig afzonderlijk benoemd om inzicht te creëren waaraan het rijk meer of minder geld gaat besteden. Maar het uitgangspunt van de gehele algemene uitkering is en blijft dat de middelen vrij aanwendbaar zijn. Binnen de gemeente Tubbergen kennen we de lijn dat voor deze taakmutaties een stelpost wordt opgenomen in afwachting van te ontwikkelen beleid. Zodra door college en raad wordt ingestemd met het ontwikkelde beleid kan een beroep worden gedaan op deze stelpost(en). Indien ervoor wordt gekozen geen beleid te ontwikkelen dan kan de stelpost vrijvallen ten gunste van de algemene middelen. De taakmutaties die in de decembercirculaire 2022 zijn benoemd en die van toepassing zijn op de gemeente Tubbergen zijn: Taakmutaties - wet goed verhuurderschap - wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) Totaal taakmutaties
2023
2024
2025
2026
2027
-24
-25
-26
-26
-26
5
5
5
5
-19
-20
-21
-21
-26
Wet Goed Verhuurderschap Gemeenten krijgen meer mogelijkheden om malafide verhuurderschap en discriminatie op de huurmarkt gerichter aan te pakken. Deze afspraken worden uitgevoerd in de vorm van het wetsvoorstel Goed Verhuurderschap, dat naar verwachting in juli 2023 in werking zal treden. Voor de structurele kosten wordt een bedrag van € 12,4 miljoen met ingang van 2023 toegevoegd. Wet kwaliteitsborging bouw Het betreft hier een correctie op de taakmutaties uit de septembercirculaire 2022.
12
Samenvatting Samenvatting
2023
2024
2025
2026
2027
Hogere algemene uitkering
39
20
20
19
24
Totaal taakmutaties
-19
-20
-21
-21
-26
Budgettair effect
20
-0
-1
-2
-2
Rekenkamercommissie Per 1 januari 2024 moeten we een onafhankelijke rekenkamer hebben met externe leden. Raadsleden mogen niet meer in een rekenkamer zitten. De verhoging is nodig om de externe leden te kunnen betalen maar er is ook budget nodig voor onderzoek. Binnenkort ontvangt het presidium een voorstel over hoe de rekenkamer per 1 januari 2024 in te vullen. Of een eigen rekenkamer voor Tubbergen of aansluiten bij de rekenkamer van Oldenzaal, Dinkelland en Losser. Inhuur Griffie Als gevolg van ziekte binnen de Griffie moet noodgedwongen worden ingehuurd Taakstelling kwaliteitsplan groen Het Kwaliteitsplan Openbaar Groen (KOG) is gestart in 2021 en kent een doorlooptijd van 4 jaren. Hiervoor is in totaal 927 K. beschikbaar gesteld. Vooruitlopen op het kwaliteitsplan is er eenmalig een budget van 105 K beschikbaar gesteld om een impuls te geven aan de kwaliteit van de groenvoorzieningen door middel van omvorming. De verwachting was destijds dat door deze kwaliteitsimpuls het onderhoudswerkzaamheden voordeliger zouden worden. Hiervoor is een taakstelling van 35 K opgenomen. Uit ervaringen blijkt dat met het omvormen en herinrichten van het openbaar groen veel winst behaald is in de kwaliteit van de openbare ruimte. Het jaarlijks onderhoud van deze heringerichte gebieden blijft intensief om het kwaliteitsbeeld te handhaven.
Ook huidige prijsstijgingen door de extreme inflatie noodzaken dat de huidige onderhoudsbudgetten onder druk staan. Hierdoor kan de taakstelling niet gehaald worden waardoor deze ten laste van de algemene middelen komt. Kosten juridische ondersteuning en juridische controlling Uit ervaringscijfers over de afgelopen jaren blijkt dat het reguliere budget van € 10.000 onvoldoende is en moet worden verhoogd met een bedrag van € 50.000 . BIBOB In maart 2023 zijn de vernieuwde beleidsregels 'toepassen Wet Bibob gemeente Tubbergen 2023' vastgesteld. Hierdoor wordt een nog nadrukkelijker signaal voor de bescherming van haar integriteit afgegeven, hetgeen met het vaststellen reeds van tevoren kenbaar wordt gemaakt. Dit vraagt wel extra ambtelijk inzet die wordt ingeschat op 0,5 FTE. Het aandeel van de gemeente Tubbergen hierin bedraagt € 19.000 Leges omgevingsvergunningen In de eerste maanden zijn een aantal grotere plannen afgesloten waardoor er in 2023 naar verwachting meer leges binnekomen dan geraamd.
13
Leges bestemmingsplanwijzigingen Er zijn een aantal grote plannen afgesloten waarvoor veel leges in rekening zijn gebracht (woningbouw industriestraat, herontwikkeling locatie Hondebrink en plan Weleveld) Stelpost omgevingswet In het coalitieakkoord zijn we er van uit gegaan dat de implementatie van de Omgevingswet leidt tot structurele effecten. Deze zullen echter pas op de middellange tot lange termijn zichtbaar worden en zijn afhankelijk van de keuzes die gemaakt worden. Een eerste voorzichtige inschatting komt neer op een structureel bedrag van € 50.000 . Gezien het uitstel van de omgevingswet naar 1 januari 2024 weten we al wel dat we in 2023 geen beroep hoeven te doen op deze stelpost en dat deze dus op incidentele basis kan vrijvallen. Overbrenging archief naar statische fase De Provinciale Archiefinspectie eist overbrenging dossiers Tubbergen 1985-2002 naar de statische fase. Dit is arbeidsintensief werk: opschonen, bewerken en beschrijven- van duizenden dossiers. Daarvoor is nu geen capaciteit, dus moeten we extern inhuren. Schatting kosten: € 100.000, Uitvoeringsprogramma voor de Cultuurregio Twente De 14 wethouders Cultuur in Twente hebben samen met het culturele veld en de provincie Overijssel een Uitvoeringsprogramma voor de Cultuurregio Twente opgesteld voor de periode 2023-2028.
Cultuurregio Twente is een samenwerking tussen alle 14 Twentse gemeenten op het gebied van cultuur. In het voorgestelde uitvoeringsprogramma staan de thema's en projecten waarop de komende jaren een gezamenlijk programma wordt ontwikkeld en uitgevoerd. Dit programma moet leiden tot een versterking van het cultuuraanbod in Twente en de samenwerking in de regio. De betrokken wethouders in de regio hebben ingestemd. De financiële bijdrage bedraagt 42 cent per inwoner per gemeente per jaar voor een periode van 6 jaar. Dit komt voor Tubbergen neer op een incidenteel bedrag van € 53.837 (2024: € 2.692, 2025: € 10.767, 2026/2027/2028: € 13.459 per jaar).
Sociaal Domein Sociaal Domein
2023
2024
2025
2026
2027
Exploitatiebijdrage SPN
44
-29
-27
-39
17
Stadsbank Oost Nederland
-11
-11
-11
-11
-11
Indexatie budgetten
-201
-201
-201
-201
-201
inzet stelpost prijscompensatie
201
201
201
201
201
bijstandsuitkeringen
100
100
100
100
100
begroting Ontplooj
-92
-92
-92
-92
-92
Kleine(re) verschillen
3
-3
-3
-3
-3
Totaal
44
-35
-33
-45
11
14
Stadsbank Oost Nederland De gemeente wil maximale aandacht blijven schenken aan de meest kwetsbare inwoners. Dit geldt ook voor de inwoners die moeten rondkomen van het absolute minimum. Om dit concreet te maken is het essentieel dat de hulpverlening zowel laagdrempelig, dichtbij als efficiënt is ingericht. Om hier uitvoering aan te geven heeft het college in maart 2023 besloten gebruik te maken van de hybridevorm van dienstverlening door de Stadsbank. Hiermee krijgen onze inwoners de zorg en aandacht die past bij de visie van de gemeente. In de praktijk betekent dit dat Schakel de toegangspoort is voor al onze inwoners die in de problemen (dreigen) te geraken. Hierdoor krijgt ook preventie inhoud. Escalatie van schuldenproblematiek wordt hiermee ook zoveel mogelijk voorkomen. De kosten van dit hybridemodel bedragen € 11.584 per jaar (inzet klantregisseur voor een dagdeel per week). Indexatie budgetten en inzet stelpost prijscompensatie De gevolgen van de gestegen lonen en prijzen hebben ook hun doorwerking op de ramingen binnen het sociaal domein. Vanaf het jaar 2023 moeten we voor ruim € 200,000 een structureel beroep doen op de stelposten loon - en prijscompensatie ter dekking van de indexatie van de verschillende ramingen binnen het sociaal domein. De grootste kostenstijgingen hebben betrekking op het (leerlingen)vervoer, huishoudelijke ondersteuning en jeugd.
Bijstandsuitkeringen Halverwege mei 2023 is het voorlopig budget 2023 bekend gemaakt. Het voorlopige macrobudget bedraagt € 6,015 miljard, het voorlopige BUIG-budget voor de gemeente Tubbergen bedraagt € 2.633.000. Het BUIG-budget voor de gemeente Tubbergen is opgebouwd uit een aantal onderdelen:
Objectief bepaald deelbudget (voorspelling verwachte uitgaven o.b.v. een kansmodel);
Historisch bepaald deelbudget (voorspelling verwachte uitgaven o.b.v. historische uitgaven (jaar T-2));
Deelbudget dak- en thuislozen en instellingsbewoners (verwachte uitgaven o.b.v. laatst bekende netto lasten);
Deelbudget loonkostensubsidie (verwachte uitgaven o.b.v. laatst bekende netto lasten) (dit is per 2022 zo voor dit deelbudget, daarvoor was dit ook historisch).
De gemeente Tubbergen wordt voor 25% objectief gebudgetteerd en voor 75% op basis van historische uitgaven (T-2). Deze verdeling is afhankelijk van de gemeente grootte.
Definitief 2022 vs. voorlopig 2023 Het voorlopige budget 2023 bedraagt € 2.633.000. Wat opvalt is dat we in 2023, ten opzichte van het definitief budget 2022, € 119.000 meer ontvangen dan in 2022. Onderstaand de belangrijkste wijzigingen:
Macrobudget is gedaald met € 6,7 miljoen, dit betekent voor Tubbergen een afname van € 3.000.
Budgetaandeel: Per saldo een wijziging van € 95.000 voordelig. Het aandeel van de gemeente Tubbergen in het macrobudget is veranderd door het objectieve kansmodel en de historische uitgaven. Er wordt per 2023 geen onderscheid meer aangegeven in welke mutatie het historische gedeelte met zich meebrengt en welke mutatie het objectieve gedeelte.
Vangnetuitkering en overige mutaties: € 27.000 voordeel.
Opgemerkt moet worden dat we t/m 2025 jaarlijks een bedrag van € 9.270 terug moeten betalen aan het Rijk i.v.m. een ontvangen voorschot in 2016 m.b.t. instroom statushouders. Dit bedrag wordt jaarlijks van de totale uitkering afgehaald.
15
Belangrijk aandachtspunt: Het kabinet heeft besloten om per 1 januari 2021 de minimumlonen te indexeren met ruim 10%. Dit betekent een forse stijging van de bijstandsnormen en de hoogte van de (maximale) LKS-bedragen per 1 januari. SZW heeft ervoor gekozen voor deze indexatie nog geen extra budget toe te kennen bij de voorlopige beschikking 2023. Gemeenten ontvangen bij de definitieve budgetten 2023 (dus in oktober 2023) de indexatie voor loon- en prijsbijstelling. SZW heeft wel voor alle gemeenten een indicatie van het voorlopige budget inclusief indexatie in 2023 gegeven. Het macrobudget stijgt gedurende 2023 naar verwachting met circa € 660 miljoen vanwege de indexatie. Voor de gemeente Tubbergen betekent dit een bedrag van ca. € 290.000. Let op: bovenstaande verschillen betreffen het verschil tussen budget 2021 (definitief) en budget 2022 (voorlopig), niet de wijziging ten opzichte van de huidige raming. Wat betekent dit voor de raming van de gemeente Tubbergen? Ten opzichte van de huidige raming van de gemeente Tubbergen (o.b.v. nader voorlopig 2021 meerjarig), betekent dit meerjarig het volgende beeld:
Gemeente Tubbergen
2023
2024
2025
2026
Raming Tubbergen
€ 2.524.000
€ 2.524.000
€ 2.524.000
€ 2.524.000
Voorlopig 2023 meerjarig
€ 2.633.000
€ 2.633.000
€ 2.633.000
€ 2.633.000
€ 9.270
€ 9.270
€ 9.270
€0
€ 100.000
€ 100.000
€ 100.000
€ 109.000
Minus voorschot statushouders Mutatie
De meerjarenraming op basis van de nader voorlopige uitkering 2023 is structureel € 100.000 hoger dan de meerjarenraming op basis van de nader voorlopige uitkering 2022. Dit voordeel wordt integraal betrokken bij het opstellen van de Perspectiefnota 2024. Let op: Het budgetaandeel van de gemeente Tubbergen in de nieuwe verdeling van de loonkostensubsidies is op dit moment hoger dan de nettolasten 2021 en de prognose van de nettolasten 2022. Het budgetaandeel bedraagt € 744.000, terwijl de nettolasten 2021 € 470.000 bedragen. Dit heeft ermee te maken dat het macrobudget LKS voorlopig € 377 miljoen is terwijl de uitgaven in 2021 € 244 miljoen waren. Dit macrobudget wordt waarschijnlijk in het definitieve budget 2023 bijgesteld naar beneden. Dit is echter ook afhankelijk van de ontwikkeling van de nettolasten, zowel landelijk gezien als in de gemeente Tubbergen. Ontplooj Ten opzichte van de begroting 2022 is er een afname van 7 personen (6 fte) in groepsdetacheringen. Sprake is van overplaatsing naar beschut en daarnaast stond een aantal personen in de begroting 2022 onterecht op groepsdetacheringen. Deze personen zijn individueel gedetacheerd en hiermee niet in begeleiding bij Ontplooj. 7 personen minder in groepsdetachering heeft tot gevolg dat de opbrengsten detacheringen afnemen met 51K (6 fte * € 8.530).
Hierdoor stijgt de bijdrage per saldo ten opzichte van de begroting 2022 wat tevens een hogere risico-opslag tot gevolg heeft. Daarnaast stijgt de bijdrage als gevolg van hogere huisvestings- en personeelskosten.
16
Dividenden Van een drietal organisaties zijn de uit te keren dividendbedragen bekend. In alle gevallen zijn deze bedragen hoger dan het geraamde bedrag. Het gaat om Enexis, BNG en Twence. De hoge meeropbrengst komt vooral door het dividend Twence. Het resultaat 2022 van Twence is enorm verbeterd door hogere energie-opbrengsten (deze meeropbrengsten worden als eenmalig beschouwd. Werkbudget Coalitieakkoord In het coalitieakkoord 2022-2026 en daarna ook in de begroting 2023 is een structureel "werkbudget" opgenomen. Dit budget is bedoeld om binnen het reguliere werk, dis binnen de basisprogramma's, ruimte te hebben om in te kunnen spelen dan wel te kunnen anticiperen op initiatieven en ontwikkelingen in de samenleving. Voorgesteld wordt dit budget als volgt te verdelen.
Basisprogramma Economie ->beleid en uitvoering economische promotie ( ondernemersprijs e.d) € 20.000
Basisprogramma Bestuur en Middelen - kinderburgemeester en kinderraad € 5.000
basisprogramma Openbare ruimte - kleine maatregelen in de openbare ruimte (o.a. op verzoek kinderraad) € 7.500
Basisprogramma Sport en Accommodaties - bijdragen voor (kleine) initiatieven € 7.500
Basisprogramma Cultuur en recreatie - bijdragen voor (kleine) initiatieven € 10.000
Noaberkracht - begroting 2024 In de raadsvergadering van 30 mei is de begroting 2024 van Noaberkracht behandeld De financiële consequenties van deze begroting 2024 zijn door vertaald in het meerjarige perspectief van de gemeente Tubbergen. Meest in het oog springend zijn de kosten van de nieuwe CAO voor het ambtelijk personeel. Wij gaan er van uit dat deze kosten worden gecompenseerd via dealgemene uitkering uit het gemeentefonds. Daarnaast blijkt een aantal reguliere kosten binnen Noaberkracht hoger uit te pakken als gevolg van de inflatie. Deze (doorbelaste) kosten dekken wij uit onze stelposten. Uit de begroting van Naoberkracht blijkt ook dat structureel wordt ingezet op het zijn en blijven van een aantrekkelijke werkgever. Zo wordt het opleidingsbudget gefaseerd verhoogd naar op termijn een percentage van 2% van de personeelsopvang. Voor een verdere specificatie en onderbouwing wordt verwezen naar de begroting 2024 van Noaberkracht. Het onderwerp "samenhangende objectenregistratie" behoeft een extra (financiële) toelichting. Het is namelijk zo dat deze post uit de begroting 2024 van Noaberkracht wordt gedekt uit de reserves van de beide deelnemende gemeenten. Voor de gemeente Tubbergen gaat het om een incidenteel bedrag van € 88.000.
Verderop in dit financiële hoofdstuk wordt de Reserve Incidenteel beschikbare Algemene Middelen (RIBAM) toegelicht waar ook formeel wordt besloten over deze post. Verbonden partijen - begrotingen 2024 In de raadsvergadering van 30 mei zijn de begrotingen van de verschillende verbonden partijen behandeld. De financiële effecten hiervan nemen we in meerjarig perspectief mee in deze perspectiefnota 2024. Overige kleine mutaties Het betreft hier meerder kleine(re)verschillen.
Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven en toegelichte mutaties bestaand beleid en deze te verwerken in het herziene meerjarige saldo.
17
3. Herzien meerjarig saldo Rekening houdend met de mutaties op basis van bestaand beleid uit de vorige paragraaf ontstaat het volgende herziene meerjarige saldo: Gemeente Tubbergen
Herzien meerjarig saldo begroting 2023
2023 -
2024
2025
2026
2027
1.311
2.130
-371
-407
Totaal mutaties bestaand beleid
663
9
93
534
-96
Herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid
663
1.320
2.223
163
-503
Uit dit herziene meerjarige saldo na mutaties bestaand beleid blijkt dat er sprake is van een aantal incidentele meevallers in 2023 die een positief saldo in het jaar 2023 veroorzaken. Daarnaast valt op dat het zogenaamde "ravijnjaar 2026" door de extra eenmalige toevoeging door het Rijk aan het gemeentefonds van € 1 miljard is verschoven naar het jaar 2027. In de volgende pararaaf genaamd specifieke mutaties treft u onze richtinggevende voorstellen aan hoe wij hier mee denken te moeten omgaan.
4. Specifieke mutaties In deze paragraaf staan we stil bij ontwikkelingen die verder gaan dan het bestaande (dus vastgestelde) beleid maar wel degelijk omvangrijke financiële consequenties (kunnen) hebben en ook zeker gezien de politiek bestuurlijke impact de nodige toelichting behoeven. De volgende specifieke mutaties worden in deze paragraaf behandeld:
Herijking gemeentefonds
Actualisatie coalitieakkoord 2022-2026
Herijking gemeentefonds De herverdeeleffecten van de herijking gemeentefonds zijn bekend gemaakt via de meicirculaire 2022 en zijn als volgt opgenomen in de begroting 2023. Herverdeeleffect herijking
2023
2024
2025
2026
Nadeel van € 25,67 per inwoner
-547
-547
-547
-547
Suppletieuitkering
387
68
0
0
Budgettair effect
-160
-479
-547
-547
De herijking van het gemeentefonds wordt met ingang van het jaar 2023 ingevoerd. Voor de herverdeeleffecten geldt een zogenaamd ingroeipad. De uiteindelijke herverdeeleffecten van de herijking van het gemeentefonds komen voor de gemeente Tubbergen neer op een nadeel van € 25,67 per inwoner. Dit komt voor de gemeente Tubbergen neer op een nadeel van € 160.000 in 2023 oplopend
18
naar een structureel nadeel van € 547.000 vanaf het jaar 2025. Voor de gemeente Tubbergen werkt naast het niet hebben van een centrumfunctie ook de inkomstenmaatstaf (de mogelijkheid om zelf inkomsten te verwerven) negatief door in deze herijking. Kijken we wat verder naar deze mogelijkheden om zelf inkomsten te verwerven dan moet vooral worden gedacht aan de Onroerende Zaak Belasting (OZB) . Omdat we in het coalitieakkoord 2022-2026 hebben afgesproken de lastendruk voor inwoners zo laag mogelijk te houden bekijken we de mogelijkheden om zelf inkomsten te verwerven wel in het totale beeld van de lokale lastendruk. Dus niet alleen de OZB maar de totale lokale lasten zoals deze elk jaar via de gemeentelijke aanslag aan de inwoners worden verzonden. Wanneer we kijken naar de lokale lastendruk (OZB, afvalvalstoffenheffing en rioolrecht) dan blijkt volgens de atlas van de lokale lasten zoals die jaarlijks door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) wordt opgesteld dat Tubbergen met de lokale lasten onder het landelijk gemiddelde zit. Met een 38e plek op de ranglijst (waarbij de nummer 1 het goedkoopst is en nummer 342 het duurst) blijkt Tubbergen qua lokale lastendruk € 137 onder het landelijkgemiddelde te zitten
Lokale lasten gemeente Tubbergen volgens COELO 2020
2021
2022
2023
Woonlasten meerpersoonshuishouden
705
723
813
807
Plek op landelijke ranglijst
60
47
56
38
2020
2021
2022
2023
Goedkoopste gemeente
573
598
667
652
Duurste gemeente
1440
1517
1736
1874
Gemiddeld landelijk
767
813
904
944
Gemiddeld Overijssel
766
796
868
896
Vergelijkende cijfers volgens COELO
Deze feitelijke weergave laat een stuk onbenutte belastingcapaciteit zien wat dus zou betekenen dat Tubbergen inderdaad in staat is om (extra) eigen inkomsten te verwerven. Deze onbenutte belastingcapaciteit (verschil in lokale lastendruk ten opzichte van het landelijk gemiddelde) wordt ook benoemd onder de kengetallen uit de laatste jaarbegrotingen.
19
Het college geeft in overweging om een deel van de onbenutte belastingcapaciteit in te vullen om daarmee een deel van de negatieve herverdeeleffecten voortkomend uit de herijking van het gemeente op te kunnen vangen. Hierbij denkt het college in eerste instantie aan het gefaseerd toegroeien naar het gemiddelde niveau van de lokale lastendruk in Overijssel. Dat zou betekenen dat er ruimte is om de lokale lastendruk gefaseerd te verhogen met 10%. Aangezien deze actie moet leiden tot het verkrijgen van algemene dekkingsmiddelen om de negatieve herverdeeleffecten te kunnen opvangen is het verhogen van de OZB tarieven hiervoor het middel. Omdat een aantal jaar geleden al is besloten tot een extra verhoging van de OZB tarieven van 1% per jaar bovenop de reguliere indexatie volgens de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is er nog ruimte voor 6% extra stijging. Een gefaseerde stijging van 2% extra per jaar vanaf het jaar 2024 en dat dus drie jaar lang levert het volgende beeld op:
Gemeente Tubbergen Verhoging OZB opbrengst naar gemiddeld niveau lokale lasten Overijssel (10%)
2023
2024
2025
2026
2027
0
100
200
300
300
Voorgesteld wordt in te stemmen met een extra verhoging van de OZB tarieven met 2% per jaar ingaande 2024 voor een periode van 3 jaar tot aan het gemiddelde niveau van de lokale lastendruk in Overijssel en de geraamde meeropbrengst te verwerken in het herziene meerjarige saldo.
Actualisatie coalitieakkoord 2022-2026 Op 13 juli 2022 is het coalitieakkoord 2022 - 2026 met de naam "En noe, met mekaar, vedan" door (een meerderheid van) de raad vastgesteld. Dat is inmiddels een jaar geleden en dus tijd om een eerste (financiele) actualisatie uit te voeren. Deze eerste financiële actualisatie levert het volgende beeld op: Actualisatie coalitieakkoord 2022-2026 gemeente Tubbergen
2023
Werkbudget buitengebied in balans
50
Werkbudget positieve gezondheid
25
Werkbudget leefomgeving van de toekomst (duurzaamheid)
25
Uitvoeringskosten duurzaamheid t.l.v. rijksvergoeding
99
Werkbudget leefbare kernen
50
Overlap regeling binnenstedelijke herontwikkeling en inbreiding / uitbreiding
200
2024
2025
2026
2027
99
99
99
99
20
Werkbudget strategische capaciteit
100
Werkbudget participatie
-100
Werkbudget recreatie en toerisme
50
Totaal actualisatie coalitieakkoord 2022-2026 gemeente Tubbergen
499
99
99
99
99
Toelichting op actualisatie Ten eerste zijn we gekomen tot een bijstelling en herschikking van de verschillende werkbudgetten. De bijstelling levert in totaliteit een incidenteel voordeel op van € 300.000 waarvan we een bedrag van € 100.000 beschikbaar willen houden als werkbudget voor participatie. Hierna resteert een incidenteel voordeel van € 200.000. Daarna bleek uit onze actualisatie dat er een zekere overlap zit in het instrument regeling binnenstedelijke herontwikkeling in relatie tot het budget voor inbreiding voor uitbreiding. Beide onderwerpen streven feitelijk hetzelfde doel na wat ons heeft doen besluiten om het budget inbreiding voor uitbreiding van € 400.000 voor de helft toe te voegen aan de regeling binnenstedelijke herontwikkeling en de andere helft te laten vrijvallen. Dit levert een voordeel op van € 200.000. Deze beide meevallers samen goed voor € 400.000 kunnen worden onttrokken aan de reserve coalitieakkoord en worden toegevoegd aan de algemene middelen. De laatste actualisatie heeft betrekking op een nieuwe rijksregeling voor uitvoeringskosten klimaat. Deze regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid’ (CDOKE) betreft een vergoeding aan gemeenten voor uitvoeringskosten in het kader van klimaat en energiebeleid.
De gemeente Tubbergen ontvangt voor de eerste drie jaren een bedrag van ongeveer € 400.000 per jaar om te besteden aan uitvoeringskosten. Het college is van mening dat uitvoeringskosten die zijn "voorgefinancierd" via de algemene middelen als eerste ten laste van deze rijksvergoeding moeten worden gebracht. Dat levert een (structureel) voordeel op voor de algemene middelen van € 99.000. Dat het woord structureel tussen aanhalingstekens staat is bewust en het college wil daarmee feitelijk twee dingen zeggen. Ten eerste het eerste deel van de rijksregeling beslaat een periode van 3 jaar (2023, 2024 en 2025) met de opmerking dat het rijk heeft toegezegd dat een latere regeling over de jaren 2026 tot en met 2030 later wordt vastgesteld. De middelen daarvoor zijn gereserveerd op de rijksbegroting. Ten tweede wil het college aangeven dat wordt gewerkt aan een klimaatvisie. Deze zal naar verwachting in de loop van het jaar 2023 gereed zijn voor behandelingen en bespreking. Naar aanleiding hiervan zullen ook de ambities op dit vlak en dus ook de benodigde uitvoeringskosten bekend zijn.
Voorgesteld wordt in te stemmen met (de financiële gevolgen van) de actualisatie van het coalitieakkoord 2022-2026 en de vrijvallende middelen te verwerken in het herziene meerjarige saldo
5. Geactualiseerd herzien meerjarig saldo Geactualiseerd herzien meerjarig saldo na specifieke mutaties Rekening houdend met de (financiële gevolgen van de) zogenaamde specifieke mutaties uit de vorige paragraaf dan ontstaat het volgende geactualiseerde herzien meerjarig saldo:
21
Gemeente Tubbergen
Herzien meerjarig saldo begroting 2023
Totaal mutaties bestaand beleid
2023
2024
2025
2026
2027
1.311
2.130
-371
-407
16
105
539
-133
100
200
300
300
499
99
99
99
99
1.146
1.526
2.534
567
-141
-
647
Verhoging OZB opbrengst naar gemiddeld niveau lokale lasten Overijssel (10%) Totaal actualisatie coalitieakkoord 2022-2026 gemeente Tubbergen herzien meerjarig saldo na specifieke mutaties
Uit dit geactualiseerde herzien meerjarig saldo na specifieke mutaties blijkt een behoorlijke financiële verbetering. Vanaf het jaar 2027 is er echter nog steeds sprake van een nadelig saldo. Dit wordt, zoals in vorige paragrafen ook al aangegeven, veroorzaakt door de onzekerheid op het gebied van de nieuwe financieringssytematiek. Het Rijk werkt met gemeenten aan een nieuwe financieringssytematiek vanaf 2026. In aanloop daarnaartoe heeft het kabinet eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar gesteld (zie mutaties bestaand beleid). . Voor de gemeente Tubbergen betreft dit een bedrag van € 854.000. Door de extra eenmalige toevoeging door het Rijk aan het gemeentefonds van € 1 miljard is het zogenaamde "ravijnjaar" verschoven naar het jaar 2027. Aangezien er nog steeds geen nieuws is over de nieuwe financieringssystematiek blijft de onzekerheid bij gemeenten over het financiële meerjarige beeld. Dit maakt het opstellen van een deugdelijke meerjarenbegroting bijzonder lastig. Via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is hier aandacht voor gevraagd wat heeft geresulteerd in een toezegging van het Rijk dat de € 1 miljard vanaf 2027 structureel wordt toegevoegd aan het gemeentefonds. Inmiddels blijkt dat deze € 1 miljard inderdaad is opgenomen in de voorjaarnota 2023 van het Rijk.
De verwerking hiervan wordt naar verwachting opgenomen in de meicirculaire 2023 waarna ook de exacte gevolgen voor de gemeenten bekend worden en formeel kunnen worden opgenomen in de (meerjaren)begroting. Normaliter nemen wij de (gevolgen van de) meicirculaire mee in de komende jaarbegroting en niet in de perspectiefnota. Gezien de omvang en de "hardheid" van deze toevoeging wijken wij af van deze bestendige gedragslijn en houden we in deze perspectiefnota wel rekening met deze structurele toevoeging van € 1 miljard aan het gemeentefonds. Vooralsnog en vooruitlopend op de (gevolgen van de) meicirculaire 2023 gaan we uit van een structureel hogere algemene uitkering vanaf het jaar 2027 van € 850.000. Rekening houdend met het vooruitlopend op de meicirculaire 2023 uitgaan van een structureel hogere algemene uitkering vanaf het jaar 2027 van € 850.000 dan ontstaat het volgende geactualiseerde herzien meerjarig saldo:
22
Gemeente Tubbergen Herzien meerjarig saldo begroting 2023
Totaal mutaties bestaand beleid
2023
2024
2025
2026
2027
0
1311
2130
-371
-407
647
16
105
539
133
100
200
300
300
99
99
99
99
Verhoging OZB opbrengst naar gemiddeld niveau lokale lasten Overijssel (10%) Totaal actualisatie coalitieakkoord 2022-2026 gemeente Tubbergen
499
Ontwikkeling nieuwe financieringssystematiek Rijksoverheid Herzien meerjarig saldo met extra geld 2027 nieuwe financieringssystematiek
850
1.146
1.526
2.534
567
709
Zoals blijkt uit deze tabel slaat het nadelige in 2027 om in een voordelig saldo van € 709.000 . Dit voordelige saldo nemen we vooralsnog en vooruitlopend op de meicirculaire 2023 als richtinggevend uitgangspunt voor de verdere uit te werken richtingen in deze perspectiefnota 2024.
Voorgesteld wordt in te stemmen met het herziene meerjarige saldo na specifieke mutaties en het voordelige saldo over het boekjaar 2023 ten bedrage van € 1.146.000 te storten in de algemene reserve.
Voorgesteld wordt vooralsnog en vooruitlopend op de meicirculaire 2023 uit te gaan van een hogere algemene uitkering in 2027 van € 850.000 en het hierdoor ontstane voordelige saldo van ongeveer € 700.000 als richtinggevend uitgangspunt te nemen voor de verder uit te werken richtingen in deze perspectiefnota 2024.
6. Uit te werken richtingen / inspanningen Aanleiding De perspectiefnota bepaalt op hoofdlijnen de richting voor de komende vier jaren. De richtinggevende en kaderstellende uitspraken uit de perspectiefnota (zowel inhoudelijk als financieel) zijn een opdracht van de gemeenteraad aan het college om zaken nader uit te werken. Ze zijn uitgangspunt bij de begroting 2024 die later dit jaar wordt opgesteld en waar ook verdere besluitvorming plaatsvindt. In het presidium is afgesproken de voorbereiding van de Perspectiefnota anders te doen dan voorgaande jaren. Voordat het college de Perspectiefnota opstelt, geeft de raad de politieke prioriteiten aan. Dit heeft plaatsgevonden op 19 april 2023. Voorafgaand aan die bijeenkomst heeft op 21 maart 2023 een bijeenkomst plaatsgevonden waar de raad ambtelijk geïnformeerd is over de stand van zaken van de verschillende programma's en de ontwikkelingen die spelen.
23
Tijdens de raadsvergadering van 19 april 2023 hebben alle raadsfracties hun politieke prioriteiten ingebracht ter voorbereiding op de perspectiefnota 2024. Om hieruit enige richting te kunnen bepalen is een poging gedaan om zogenaamde "rode draden" te destilleren. Het aantal malen dat een onderwerp is genoemd is hierbij leidend. Aangezien sommige onderwerpen onder de noemer van verschillende programma's is benoemd heeft er ook een clustering plaatsgevonden. Dat betekent dat sommige "rode draden" bestaan uit onderwerpen die meerdere malen en soms onder verschillende programma's zijn benoemd. Het college heeft deze "rode draden" opgenomen in een raadsbrief (nummer 35) en daarbij de vraag gesteld of de juiste "rode draden" uit de verschillende politieke prioriteiten zijn gedestilleerd en of de weergave volledig is. Vervolgvraag in deze raadsbrief was of de benoemde rode draden als nader uit te werken richtingen kunnen worden opgenomen in de perspectiefnota 2024. Op 30 mei jongstleden is tijdens de reguliere raadsvergadering gesproken over de raadsbrief met daarin de "rode draden". De algemene lijn die het college heeft opgetekend aan de hand van de inbreng van de verschillende fracties is dat de fracties zich wel kunnen vinden in de gestelde uit te werken richtingen maar het graag wat specifieker en concreter hadden gezien.
In het vervolg van deze paragraaf poogt het college hier invulling aan te geven. Het college zal hierbij uiteraard ook rekening houden met de financiële mogelijkheden. Tijdens de bijeenkomst van 21 maart 2023 is de raad ambtelijk bijgepraat over de financiële stand van zaken van de gemeente Tubbergen. Hieruit bleek dat de komende jaren (met name vanaf het jaar 2026) de nodige financiële onzekerheden kent en dat de financiële mogelijkheden zeker niet onbeperkt zijn. Bij het stellen van kaders en het formuleren van richtinggevende uitspraken zal hier zeker rekening mee moeten worden gehouden. Deze opmerkingen is ook opgenomen in raadsbrief nummer 35.
Inleiding De uit te werken richtingen / inspanningen uit de perspectiefnota zijn een opdracht van de gemeenteraad aan het college om zaken nader uit te werken. Ze zijn uitgangspunt bij de begroting 2024 die later dit jaar wordt opgesteld en waarover ook verdere besluitvorming plaatsvindt. Voor de meeste uit te werken richtingen volstaan we met een algemene omschrijving van het doel, een korte toelichting daarop en het benoemen van mogelijke inspanningen. Bij een aantal van de uit te werken richtingen ontkomen we er niet aan om naast een algemene omschrijving van de uit te werken richting ook wat dieper in te gaan op mogelijke inspanningen. Een aantal inspanningen is naar onze mening namelijk al concreet genoeg dat wij u reeds in deze perspectiefnota kunnen voorzien van een eerste uitwerking. Hiermee geven we naar verwachting ook invulling aan de roep vanuit de gemeenteraad om wat specifieker en concreter te zijn. Het college ziet, met inachtneming van de inbreng vanuit de raadsvergadering van 19 april en 30 mei op dit moment de volgende uit te werken richtingen:
Blijvende en zo nodig extra inzet op woningbouw in elke kern passend bij de lokale behoefte (behoud jongeren)
Behoud en versterken Maatschappelijke voorzieningen / maatschappelijk vastgoed
Blijven inzetten op deelname aan gebieds- en overlegtafels met aandacht voor balans tussen agrarisch ondernemen en natuur
Blijvende en zo nodig extra inzet op energiebesparende maatregelen en energiearmoede
Extra inzet op preventie binnen het sociaaldomein
Behoud kwaliteit openbare ruimte met name vanuit veiligheid en toerisme
(extra) inzetten op aantrekkelijk werkgeverschap
In richtinggevende zin houden wij, vooruitlopend op verdere uitwerking en daadwerkelijke besluitvorming rekening met het volgende middelenbeslag:
24
Uit te werken richtingen gemeente Tubbergen
inc
2024
2025
2026
2027
- Extra inzet op preventie binnen het sociaal Domein
300
225
225
225
225
- Behoud en versterken maatschappelijke voorzieningen / maatschappelijke vastgoed
4.365
115
165
215
265
- Behoud kwaliteit openbare ruimte met name vanuit veiligheid en toerisme
1.515
35
125
125
145
0
65
65
65
65
6.180
440
580
630
700
- Behoud en versterken toeristische positie Totaal uit te werken richtingen
Extra inzet op preventie binnen het sociaal domein Het voorkomen van sociale problematiek is speerpunt van onze programmatische aanpak. Ons doel is om binnen de piramide van zorgverlening zoveel mogelijk ondersteuning te bieden in het voorliggend veld, ten einde vergaande en gespecialiseerde zorg te voorkomen. Door in te zetten op preventie optimaliseren wij onze gemeentelijke inzet. Wij denken daarbij aan een breed palet aan ondersteuning op het gebied van onder andere jeugd en gezin, jeugdhulp, sportbeoefening, persoonlijke vervoersplannen en doelgroepenbeleid. Behoud en versterken maatschappelijke voorzieningen / maatschappelijk vastgoed De clustering van maatschappelijk vastgoed heeft de laatste jaren geleid tot verschillende plannen in de kernen Manderveen, Fleringen, Langeveen en Geesteren. (In Reutum wordt eveneens gewerkt aan een toekomstplan voor maatschappelijk vastgoed). Vanuit het Maatschappelijk Akkoord is ruimte gegeven aan dorpen om planvorming op te starten zodat de toekomstbestendigheid van kern kan worden gewaarborgd. Hoewel de intenties van zowel de gemeente als initiatiefnemers constructief zijn, en aanhaken bij onze ambities op het gebied van maatschappelijk rendement, draagvlak en positieve gezondheid, moet ook de haalbaarheid en betaalbaarheid van deze initiatieven worden bezien.
Naast externe financiering en subsidiëring is van gemeente een omvangrijke bijdrage nodig in de investering van deze opgaven. De dekking voor deze investeringen is zeer uitdagend in het licht van onze financiële positie. Dat betekent dat er richtinggevende keuzes moeten worden gemaakt. Om te komen tot richtinggevende keuzes binnen de financiële kaders (en armslag), wordt bij elk initiatief (plan) onderscheid gemaakt tussen de wettelijke taken van de gemeente en de investering in maatschappelijk rendement. Voor wat betreft de wettelijk taak wordt gedoeld op de onderwijscomponent, waarbij gemeente als overheid verantwoordelijk is voor de investering in huisvesting. De investering in maatschappelijk rendement gaat over het effect dat tot stand kan komen in de samenleving als gevolg van de realisatie van een geclusterde voorziening (MFA) zoals saamhorigheid, positieve gezondheid, verenigingsleven, duurzaamheid. Daar ligt geen (wettelijke) verplichting maar een ambitie. Manderveen In Manderveen is 'de huiskamer' (waarin basisonderwijs en andere voorzieningen worden geintegreerd) zo goed als gerealiseerd. Het plan wordt door de kern gedragen en met veel zelfwerkzaamheid uitgevoerd. Onder druk van stijgende bouwkosten en duurzaamheidsmaatregelen kan het plan niet binnen de bestaande begroting worden afgerond.