Bijlage 1.7. Corona-oplegger-koopstromen-Oost-Nederland-Overijssel_januari 2021.pdf

Bestedingen bij webwinkels en omnichannel nemen sterk toe; Horeca en kleding- en schoenenwinkels hebben een sterke omzetdaling; Vooral minder bezoek aan de grootste binnensteden; Wijkcentra en grootschalige concentraties doen het juist goed; Toename leegstand nog niet zichtbaar.

Toekomstig koopgedrag • • • •

Online blijft structureel hoger dan voor corona; met name onder de middelbare leeftijdsgroepen; Behalve middelgrote kernwinkelgebieden zullen nu ook binnensteden geraakt worden; Leegstand neemt toe (faillissementen bij winkels, horeca en cultuur ten gevolge van omzetdaling plus structurele toename online); Regio’s met veel binnenlands toerisme zullen hier de komende jaren van blijven profiteren (en hiermee de gevolgen van een eventuele recessie mogelijk kunnen compenseren).

Economische ontwikkeling • • •

Hogere werkloosheid en economische krimp; Sociaal zwakkere gemeenten zijn hier meer kwetsbaar voor dan gemeenten met hoge inkomens; Een recessie zal vooral impact hebben op horeca, recreatie, cultuur en luxe aankopen (zoals woninginrichting).

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

32 van 56

5 5.1

Overijssel Inleiding

In dit hoofdstuk vertalen we de ontwikkelingen uit de voorgaande hoofdstukken naar de situatie van de winkelgebieden in Overijssel. Dat doen we in de eerste plaats voor de kernwinkelgebieden. Paragraaf 5.2 laat zien hoe de kernwinkelgebieden in Overijssel er vanuit de drie invalshoeken (uitgangssituatie, corona-impact en perspectief) voor staan. Paragraaf 5.4 geeft inzicht in de impact van de coronacrisis op ondersteunende en grootschalige (perifere) winkelgebieden. Een beschrijving van de onderliggende indicatoren staat in bijlage A. Het is van belang om op te merken dat de coronarisico’s voor kernwinkelgebieden als gevolg van dalende bestedingen en een afnemende kooporiëntatie in de eerste plaats gericht zijn op de mode en horeca. Dit zijn immers de branches die het nu het zwaarst hebben en als zodanig sterk bepalend zijn voor de impact die winkelgebieden van de coronacrisis ondervinden. Het zijn naar verwachting ook deze branches die in de eerste plaats zullen zorgen voor toenemende leegstand en opgaves tot compacten en transformatie. We zien echter over vrijwel de hele linie een toenemend belang van online aankopen. Naar verwachting zal dit belang na de coronacrisis enigszins teruglopen, maar wel op een hoger niveau blijven liggen dan voor de coronacrisis.

In die zin kunnen we verwachten dat ook in andere branches de bestedingen in winkelgebieden niet op het oude niveau terugkomen. Een gunstige score op corona-impact wil dus niet zeggen dat het winkelgebied geen negatieve impact ondervindt van de coronacrisis. Ook deze winkelgebieden ondervinden in meer of mindere mate de impact van het veranderde consumentengedrag nu en in de toekomst.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

33 van 56

Voorzieningenstructuur Overijssel Fysieke koopstromen in de modebranche (gevormd door de bestedingen bij de gevestigde detailhandel) geven een beeld van de Overijsselse voorzieningenstructuur en de rol die grootste kernwinkelgebieden daarin vervullen. Figuur 5.1 laat zien dat Zwolle en Enschede de meeste consumentenbestedingen in de modebranche aantrekken (exclusief bestedingen van eigen inwoners en bestedingen van buiten de provincie). Ook bij veel andere branches zien we dat de winkelgebieden in deze gemeenten een belangrijke verzorgingsfunctie hebben. Het winkelaanbod in Hengelo speelt voor wat betreft doelgerichte aankopen (zoals woninginrichting, doe-het-zelfartikelen en elektronica) ook een belangrijke rol in de provincie. Deze dankt Hengelo aan de sterke trekkracht van Plein Westermaat. Figuur 5.1 – Modekoopstromen tussen Overijsselse gemeenten20

Bron: KSO2019

20

De stippen in de kaart staan in het middelpunt van een gemeente.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

34 van 56

5.2

Corona-impact kernwinkelgebieden

Figuur 5.2 laat zien hoe de Overijsselse winkelgebieden er vóór de coronacrisis voor stonden (uitgangssituatie) en welke impact ze naar verwachting van deze crisis ondervinden (coronaimpact). Tevens laat de figuur de vooruitzichten voor de winkelgebieden voor de komende vijf jaar zien (perspectief).

Toelichting figuur 5.2 De drie invalshoeken zijn als volgt in de figuur verwerkt: • X-as: uitgangssituatie (voor de coronacrisis); • Y-as: corona-impact (tijdens de crisis); • Omvang van de bol: WVO detailhandel in het winkelgebied; • Kleur van bol: ontwikkeling draagvlak voor de komende vijf jaar (hoe donkerder, hoe gunstiger). Op de onderliggende indicatoren bedroeg de minimale score een 1 en de maximale score een 5. Dit vormt dan ook de range op de assen waarbij 3 de midden as vormt. Een beschrijving van de onderliggende indicatoren staat in bijlage A. Figuur 5.2 laat zien hoe de Overijsselse winkelgebieden er vóór de coronacrisis voor stonden (uitgangssituatie) en welke impact ze naar verwachting van deze crisis ondervinden. De winkelgebieden in het kwadrant rechtsboven komen hier het beste uit: ze zijn beperkt coronagevoelig en stonden er voor de crisis relatief goed voor. Binnen Overijssel geldt dit in sterke mate voor het centrum van Dalfsen. Dit winkelgebied had voor de coronacrisis (met een hoge vloerproductiviteit en een lage leegstand) al een sterke positie en lijkt op dit moment - in verhouding met veel andere kernwinkelgebieden - weinig hinder te ondervinden van het veranderde consumentengedrag. Dit heeft het winkelgebied vooral te danken aan de sterke boodschappenfunctie die beduidend groter is dan de winkel- en verblijfsfunctie.

Bovendien zijn de winkels in Dalfsen gemiddeld relatief groot en heeft het naar verwachting in 2020 geprofiteerd van een verschuiving van de fysieke koopstroom uit de binnensteden naar de wat kleinere kernwinkelgebieden.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

35 van 56

Figuur 5.2 – Uitgangssituatie en corona-impact kernwinkelgebieden Overijssel

weinig

5

Dalfsen

4

Vriezenveen

Raalte

Effect corona

Nijverdal Goor Hardenberg Dedemsvaart Steenwijk

3

Denekamp Wierden Haaksbergen

Ommen

Almelo

2

Losser Rijssen Borne Delden

Kampen

Legenda

Oldenzaal

X-as (uitgangspositie) situatie vóór coronacrisis Y-as (effect corona): effect veranderend consumentengedrag tijdens coronacrisis Omvang bol: grootteklasse WVO detailhandel

veel

Hengelo OV

Kleur bol: ontwikkeling draagvlak tot 2025:

Deventer

Relatief gunstig

Zwolle Enschede

Neutraal Relatief ongunstig

1 1

2 ongunstig

3 Uitgangspositie

4

5

gunstig

Bron: I&O Research

Klik hier om naar de toelichting op de indicatoren van het onderzoekmodel te gaan.

De winkelgebieden in het kwadrant linksonder staan voor de grootste opgaves. Het gaat dan vooral om de binnensteden van Hengelo en Almelo. Deze Twentse binnensteden zijn sterk vergelijkbaar qua uitgangssituatie en corona-impact. Voor de coronacrisis kampten beide binnensteden met een relatief grote leegstand en een vloerproductiviteit die achterblijft bij het gemiddelde van dat type winkelgebied. De consumentenwaardering van de winkelgebieden is matig. Daar komt nu bij dat ze relatief sterk de impact van de coronacrisis zullen ondervinden. Zowel de binnenstad van Almelo als van Hengelo heeft een uitgebreid mode- en horeca-aanbod. Ze vervullen vrijwel geen boodschappenfunctie waardoor ze niet profiteren van de sterke trekkracht die van supermarkten uitgaat. Wel profiteren beide winkelgebieden mogelijk van het feit dat de consument vooral de grootste binnensteden mijdt en daarvoor in de plaats eerder naar een iets kleinere binnenstad gaat. De grootste binnensteden van Overijssel – Enschede en Zwolle – ondervinden naar verwachting dan ook de grootste impact van de coronacrisis. Het zijn immers vooral de grootste binnensteden die de consument tijdens de coronacrisis de rug toe keerde.

Ook Enschede en Zwolle beschikken over vrijwel alle kenmerken die ze kwetsbaar maken voor het veranderde koopgedrag tijdens de coronacrisis: veel mode en horeca en een beperkte boodschappenfunctie (die in de binnenstad van Zwolle overigens wel groter is dan in de binnenstad van Enschede). Bovendien kan Enschede

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

36 van 56

normaal gesproken rekenen op een forse Duitse toevloeiing die tijdens de crisis voor een belangrijk deel wegviel. De relatief sterke uitgangssituatie van deze binnensteden voor de crisis, maakt dat ze zich na de crisis mogelijk wel redelijk goed herstellen. En Enschede zal ook na de crisis weer rekenen op de nodige Duitse toevloeiing. In de grote binnensteden blijft echter wel de vraag wat de grote ketens gaan doen. Als de grote winkelformules afscheid nemen van hun vestigingen op voormalige toplocaties, dan ontkomen ook Zwolle en Enschede niet aan de structurele gevolgen van de coronacrisis. Bovendien hebben deze binnensteden – net als andere kernwinkelgebieden – te maken met de structurele toename van de online bestedingen wat vrijwel alle branches zal treffen. Daarnaast zal in de binnensteden van Zwolle en Enschede een eventuele recessie extra voelbaar zijn vanwege de omvangrijke (conjunctuurgevoelige) vrijetijdssector. Bovendien hebben beide steden een jonge populatie die relatief sterk online georiënteerd is en dat na de crisis ook zal blijven (in tegenstelling tot de oudere doelgroepen die vaker terug zullen keren naar hun koopgedrag van voor de coronacrisis). Bovendien kan het relatief lage inkomensniveau van Enschede de stad in een crisis parten gaan spelen.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

37 van 56

5.3

Profielen kernwinkelgebieden

Deze paragraaf gaat in op het onderscheidend vermogen van de kernwinkelgebieden in Overijssel. Dit doen we op basis van vijf profielen die een typering geven van de aard en functie van een winkelgebied. Onderstaand schema toont de profielen en onderliggende indicatoren. Voor alle winkelgebieden berekenden we een score voor de vijf profielen. Deze profielscore vormt het gemiddelde van de scores op de onderliggende indicatoren. De scores variëren van een 1 (laag) tot 5 (hoog). Figuur 5.3 toont de winkelgebieden die hoog (≥ 4) scoren op een bepaald profiel. De kleuren in de kaart komen overeen met de kleuren in onderstaand schema.

Lokaal dagelijks

Functioneel

Verzorgend

Aanbod levensmiddelen Aanbod persoonlijke verzorging Hoge binding dagelijks

Veel zelfstandigen

Grote winkels

Veel mode

Goede autobereikbaarheid

Aandeel 65-plus

Recreatief

Doelgerichte branches

Compleet

Verkooppunten recreatief

Veel winkelmeters

Hotelbedden gemeente

Veel verkooppunten horeca

Banen toerisme

Veel cultuur

De toelichting op (de samenstelling van) de profielen staat in bijlage C en de exacte scores van de winkelgebieden staan in bijlage D.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

38 van 56

Figuur 5.3 – Sterkste profielen kernwinkelgebieden Overijssel

Bron: I&O Research

Klik hier om naar de toelichting op de profielen te gaan.

In Overijssel is het recreatieve profiel dominant. De sterke aanwezigheid van dit profiel vindt zijn oorsprong in Twente wat past bij de toeristische functie van het gebied. In de regio Zwolle zijn de functionele winkelgebieden dominant. Met name in Salland bevindt zich een aantal relatief grote functionele winkelgebieden. Winkelgebieden met een sterk verzorgend karakter vinden we in de regio Zwolle juist niet. Ook hierbij kan de vraag gesteld worden of meer complementariteit kan bijdragen aan het functioneren van de individuele winkelgebieden en de regionale voorzieningenstructuur als geheel.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

39 van 56

Hoewel de complete winkelgebieden zich verspreid over de provincie bevinden (met Enschede, Zwolle en Deventer als meest prominente winkelgebieden), is de clustering van dit type winkelgebied in Twente opvallend (Enschede, Almelo en Hengelo). Het is de vraag in hoeverre dit passend is bij de aard van de regio of dat de winkelgebieden elkaar hiermee mogelijk ‘in de weg zitten’. Een meer complementaire voorzieningenstructuur kan bijdragen aan zowel het functioneren van de individuele winkelgebieden als aan de trekkracht van de voorzieningenstructuur als geheel. Idealiter zijn binnen een regio enkele winkelgebieden onderscheidend in een bepaald profiel en zijn ze in regionaal verband complementair. Soms zijn winkelgebieden op meerdere punten onderscheidend. Andere winkelgebieden zijn dat juist op geen enkel punt. Dat hoeft geen probleem te zijn. Zolang ze de functie voor hun eigen doelgroep maar adequaat vervullen en hiermee in positieve zin voldoende onderscheidend zijn binnen het eigen concurrentieveld.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

40 van 56

5.4

Corona-impact overige winkelgebieden

Ondersteunende winkelgebieden Alle ondersteunende winkelgebieden – met uitzondering van Glanerbrug in Enschede – ondervinden relatief weinig impact van de coronacrisis. De impact van de coronacrisis op het Glanerbrug is groot omdat het centrum een beperkte boodschappenfunctie heeft (en juist veel modisch aanbod heeft) en voor een belangrijk deel draait op Duitse bestedingen (die tijdens de coronacrisis grotendeels wegvielen). Naar verwachting kan het centrum na de crisis weer rekenen op de nodige toevloeiing vanuit Duitsland. De lage vloerproductiviteit in het centrum blijft wel een aandachtspunt. Binnen Overijssel lijken winkelcentrum Esrein in Hengelo en de Zuiderstraat in Almelo de minste impact van de coronacrisis te ondervinden. Dit komt omdat deze centra nauwelijks coronagevoelige branches huisvesten en juist een sterke boodschappenfunctie vervullen. Figuur 5.4 – Uitgangssituatie en corona-impact ondersteunende winkelgebieden 5

4

3

2

Uitgangssituatie

AA-landen - Zwolle

Stadshagen - Zwolle

Zwolle-Zuid - Zwolle

Steenwijkerdiep - Steenwijk

Hanzewijk - Kampen

Hasselo - Hengelo

Winkelcentrum Esrein - Hengelo

Slangenbeek - Hengelo

Hengelose Es - Hengelo

Groot Driene - Hengelo

Het Stroink - Enschede

Stadsveld - Enschede

Winkelcentrum Zuid - Enschede

Deppenbroek - Enschede

Op de Brouwerij - Enschede

Sterrenhof Enschede - Enschede

Glanerbrug - Enschede

Miro Center Enschede - Enschede

V van Goghplein - Almelo

Zuiderstraat - Almelo

Schelfhorst - Almelo

Borgele - Deventer

Keizerslanden - Deventer

Winkelcentrum Colmschate - Deventer

De Vijfhoek - Deventer

1

Corona-impact

Bron: I&O Research

Grootschalige concentraties In tegenstelling tot veel kernwinkelgebieden beleefden veel grootschalige concentraties juist een opmars tijdens de coronacrisis. Consumenten deden meer tuin- en huis gerelateerde aankopen. Dit betrof zowel doe-het-zelfaankopen, tuinartikelen als woninginrichting. Grootschalige concentraties lopen vooral risico op het moment dat ons land in een economische recessie terechtkomt. Het verleden laat namelijk zien dat dan de bestedingen aan woninginrichting relatief sterk teruglopen. Grootschalige concentraties die voor de crisis al niet optimaal functioneerden (door matige kwaliteit en/of een zwakke concurrentiepositie) én met een groot aanbod in de woningbranche zullen naar verwachting de meeste impact ondervinden. Sterke

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

41 van 56

grootschalige concentraties met een meer gemengde branchering (zoals Plein Westermaat) zullen naar verwachting hun positie wel kunnen behouden. Daarnaast is woningbouw voor grootschalige concentraties een factor van belang: grootschalige locaties in stedelijke groeiregio’s hebben een andere uitgangssituatie dan grootschalige locaties in krimpgebieden. In Overijssel zal de komende jaren de sterkste bevolkingsgroei plaatsvinden in Zwolle.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

42 van 56

6 6.1

Conclusie Impact corona op koopstromen

In het KSO2019 concludeerden we dat de ruimtelijke (fysieke) koopstromen steeds verder afnemen (met uitzondering van toevloeiing vanuit Duitsland en/of toeristische bestedingen in winkels). Terwijl dat voorheen vooral de middelgrote kernwinkelgebieden raakte, constateerden we in 2019 (op een enkele uitzondering na) ook een verminderde kooporiëntatie op de grote centrale winkelgebieden (binnensteden). Consumenten kopen vaker vanuit huis (online) en dichter bij huis (er wordt minder ‘gewinkeld’). De grote ondersteunende winkelgebieden konden juist rekenen op een groeiende belangstelling van de consument. Grote winkels met royale parkeerruimte gericht op gemak en comfort bleken in trek en in bepaalde opzichten ook een stukje van de niet-dagelijkse functie van de kernwinkelgebieden over te nemen. En eigenlijk is dit precies wat we sinds de uitbraak van de coronacrisis in versterkte mate zien gebeuren. Ontwikkelingen die daar tijdens crisis bij kwamen zijn de afgenomen bestedingen aan mode en de sluiting van de horeca. De horeca kon voor de coronacrisis juist op een grote belangstelling van de consument rekenen. Tijdens de crisis kwam hieraan abrupt een einde. De binnensteden ondervonden hiervan de grootste effecten. Wijkcentra en kernwinkelgebieden met vooral een dagelijkse functie konden tijdens de coronacrisis juist rekenen op een toename van de bestedingen.

Ook de perifere locaties doen het relatief goed. Deze locaties profiteerden van de omzetgroei in bouwmarkten, tuincentra en meubelzaken. De ruimtelijk-economische positie van veel winkelgebieden (zoals we in het KSO2019 vaststelden) is hiermee tijdens de crisis veranderd.

6.2

Directe en indirecte gevolgen coronacrisis

De vraag is wat deze ontwikkelingen betekenen voor het functioneren van en het perspectief voor de winkelgebieden. In de analyse zien we vooral de grote impact van de sluiting van de horeca en de afgenomen bestedingen in de modebranche terug. De fysieke modebranche wordt dubbel geraakt: modewinkels zien al langere tijd de bestedingen via het online kanaal toenemen. Daar kwam tijdens de crisis de afname van branchebestedingen bij (doordat we vooral thuis waren, geen feestjes hadden, niet naar ons werk hoefden et cetera). Winkelgebieden die voorheen juist sterk waren in mode en horeca (vooral de binnensteden) hebben het nu dan ook het zwaarst. We mogen verwachten dat – op het moment dat het Rijk de coronamaatregelen opheft – deze winkelgebieden - tot op zekere hoogte (de online bestedingen in vrijwel alle branches zullen permanent op een hoger niveau blijven liggen) - weer op de nodige belangstelling van de consument kunnen rekenen. De vraag is dan vooral welke voorzieningen de crisis overleefden. We mogen veronderstellen dat winkels en horecazaken die de afgelopen jaren goed functioneerden een buffer hebben opgebouwd waarmee ze de huidige klappen tot op zekere hoogte kunnen opvangen. Consumentenvoorzieningen waarvoor dit niet geldt (die het voor de crisis al moeilijk hadden of toen net gestart waren) komen deze crisis mogelijk niet te boven.

In winkelgebieden waarvoor dit in sterke mate geldt (en dus al niet zo’n uitgangssituatie hadden), zal het aantal faillissementen in 2021 (wanneer er mogelijk geen steunmaatregelen meer van kracht zijn) dan ook oplopen. Het feit dat deze gebieden voor de crisis al niet optimaal aansloten bij de behoefte van de consument, maakt dat vooral zij zich moeten beraden op een nieuwe koers.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

43 van 56

Dit wil niet zeggen dat andere winkelgebieden ongedeerd zullen blijven. Behalve de tijdelijke terugval in omzet tijdens de crisis, hebben we te maken met een – naar verwachting – structurele verandering van het koopgedrag. Hiervan gaan alle kernwinkelgebieden in meer of mindere mate de gevolgen ondervinden. De consument ontdekte in 2020 nog massaler het online verkoopkanaal. Het aandeel online bestedingen nam in alle branches toe. Hoewel dit in de eerste plaats werd ingegeven door veiligheidsoverwegingen, is de verwachting dat dit koopgedrag na de coronacrisis voor een deel zal beklijven. Een permanente toename van het aandeel online bestedingen betekent per definitie dat de toonbankbestedingen in winkelgebieden niet meer terug zullen komen op het niveau van voor de crisis. Daarnaast is een belangrijke vraag wat de grote winkelketens gaan doen. Met name de modeketens in de binnensteden zagen hun omzet fors teruglopen. Modeketens met daarnaast een online verkoopkanaal (multichannel) konden dit (deels) compenseren via hun online verkopen. Doordat een deel van deze online opmars permanent zal zijn, zullen de ketens hun strategie ten aanzien van de verschillende verkoopkanalen en verkooplocaties heroverwegen. De vraag is in hoeverre zij het rendabel achten (onder meer met het oog op huurprijsniveaus) om de verschillende verkooplocaties in stand te houden.

Een alternatieve optie is dat ze kiezen voor winkels met een kleinere winkelvloeroppervlakte. In die situatie gaat het dus niet zozeer om een faillissement maar om een bedrijfseconomische afweging in vestigingsplaatsbeslissingen. De situatie in de horeca is anders. De bestedingen in deze sector namen de afgelopen jaren onverminderd toe. Leegstaande winkelpanden in kernwinkelgebieden werden op veel plekken ingevuld door horecagelegenheden. De horeca was populair maar de markt leek ook verzadigd te raken. Naar verwachting zal de populariteit van de horeca er na de crisis niet minder om zijn. Wat de horeca vooral parten zal spelen zijn de vele ondernemingen die de afgelopen jaren startten in deze branche. Deze ondernemers hebben vaak nog niet voldoende buffer opgebouwd om de gevolgen van de langdurige sluiting van hun zaak op te vangen. Voor de horecazaken die de directe gevolgen van de crisis wel te boven komen, is vooral de economische ontwikkeling van ons land relevant. Met de verwachting dat de economie de komende jaren krimpt en de werkloosheid oploopt, is het niet onwaarschijnlijk dat ook de bestedingen bij de horeca de komende jaren teruglopen. Dit maakt de horeca kwetsbaar wat kan leiden tot een verdere toename van het aantal sluitingen en faillissementen.

Behalve op de horeca zal een negatieve economische ontwikkeling van ons land ook zijn weerslag hebben op andere branches (zoals cultuur, recreatie en de luxere segmenten in de detailhandel).

6.3

Perspectief voor kernwinkelgebieden

De vraag is nu wat in deze omstandigheden het handelingsperspectief is van winkelgebieden. In de eerste plaats geldt dat in vrijwel alle kernwinkelgebieden (waarin niet-dagelijkse branches een belangrijk onderdeel vormen van het winkelaanbod) de vraag naar winkelruimte is afgenomen als gevolg van het toegenomen aandeel van de bestedingen dat online plaatsvindt. Het online marktaandeel zal permanent op een hoger niveau blijven liggen dan voor de crisis waarmee in alle kernwinkelgebieden (met een significante niet-dagelijkse functie) een overschot aan winkelruimte zal ontstaan. De ruimte die vrijkomt vanuit beëindiging of faillissement van horecazaken (en eventueel andere vestigingen in de vrijetijdssector) komt daar bij. In die zin ligt er voor al deze winkelgebieden een opgave om de toekomst in een compactere vorm in te gaan. Feitelijk geldt hier dat de matige winkelgebieden die daar nu een relatief sterke klap van de coronacrisis bovenop hebben gekregen voor de grootste uitdagingen staan. Deze winkelgebieden

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

44 van 56

zullen zich moeten beraden op hun perspectief voor de langere termijn waarin naar verwachting een beduidend kleinere rol voor hen is weggelegd. De winkelgebieden die vanuit een sterke uitgangssituatie de crisis ingingen zullen vooral op korte termijn – vanwege oplopende leegstand - voor uitdagingen worden gesteld. De verwachting is dat de vraag in deze winkelgebieden na de crisis deels zal herstellen. Ook hebben deze - voorheen sterke - winkelgebieden naar verwachting een groter herstelvermogen dan winkelgebieden met een zwakke uitgangssituatie en/of een weinig onderscheidend profiel. Voor deze laatste groep winkelgebieden ligt er – naast een opgave om te compacten – ook een inhoudelijke opgave. Met het feit dat het speelveld (permanent) is veranderd zullen zij zich moeten beraden op de rol die ze hierin kunnen en willen vervullen. Dat vraagt om aandacht voor veranderd consumentengedrag in combinatie met focus op uniciteit en onderscheidend vermogen binnen de regionale (en digitale) concurrentieomgeving. Winkeliers zien vooral online concurrentie toenemen. Een logische reactie hierop is dat winkelgebieden als collectief een eigen online verkoopkanaal opzetten. Tijdens de coronacrisis bleek dit maar moeilijk van de grond te komen.

Wij verwachten dan ook dat de kracht en het perspectief van winkelgebieden in de eerste plaats op de winkelvloer ligt (met uiteraard een niet te missen online communicatiekanaal). Dit is de plek waar winkels en horecazaken in de eerste plaats het verschil kunnen maken. Denk daarbij aan het ontzorgen, het faciliteren, het bieden van service en vakkennis én de sociale component (de sfeer, het praatje, het vertrouwde advies) waarmee winkels in een blijvende behoefte van consumenten kunnen voorzien. Dit geldt zeker voor de verschillende Oost-Nederlandse gemeenten met een relatief omvangrijke oudere doelgroep. Andere winkelgebieden zouden zich juist meer kunnen richten op de hang naar gemak die steeds groter wordt onder consumenten. Niet voor niets bleek uit het KSO2019 dat de goed bereikbare stadsdeelcentra een groeiend niet-dagelijks marktaandeel veroverden. Dit zijn signalen waar kernwinkelgebieden op in kunnen spelen. Het ‘echte’ winkelen gebeurt tegenwoordig beduidend minder dan vroeger. Alleen de grootste binnensteden kunnen hierin een zekere functie blijven vervullen, zij het in compactere vorm. Het is aan het collectief van ondernemers om in samenwerking met de overheid en andere stakeholders in de winkelgebieden, deze kwaliteiten en mogelijkheden nu en de komende jaren optimaal in te zetten.

Daarbij is het van belang om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de specifieke kenmerken van de bevolking in het marktgebied (of een andere doelgroep) en bij de concurrentieomgeving waarin het winkelgebied opereert. De profielen die wij in dit rapport presenteerden vormen een eerste aanzet voor deze denkrichting.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

45 van 56

Bijlagen

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

46 van 56

Bijlage A – Toelichting indicatoren onderzoekmodel Klik hier om naar de scores van de uitgangssituatie, corona-impact en het perspectief van Drentse winkelgebieden te gaan.

In de inleiding gaven we een korte schets van het onderzoekmodel dat we hebben ingezet om de uitgangssituatie, de corona-impact en het perspectief van de winkelgebieden in Oost-Nederland in beeld te brengen. Binnen deze drie invalshoeken selecteerden we - vanuit de in hoofdstuk 2, 3 en 4 geschetste ontwikkelingen de meest relevante indicatoren. Onderstaand schema laat zien om welke indicatoren het gaat. Op alle indicatoren 21 konden de winkelgebieden een score behalen van 1 t/m 5 waarbij 1 staat voor ongunstig en 5 voor gunstig. Het gemiddelde van deze scores bepaalt de overall positie van het winkelgebied op de betreffende invalshoek. Bij de scores op de onderliggende indicatoren zijn de winkelgebieden in Oost-Nederland ongeveer gelijk verdeeld over de vijf klassen. Dat wil zeggen dat ongeveer 20% van de winkelgebieden een 1 scoort, ongeveer 20% een 2 et cetera. In het vervolg van deze bijlage geven we een beschrijving van de indicatoren en een uitleg van de wijze waarop/de richting waarin ze bijdragen aan de scores/de positie van de winkelgebieden.

Uitgangssituatie

Corona-impact

Ontwikkeling draagvlak

Indicatoren

Indicatoren

Indicatoren

Vloerproductiviteit

Aandeel modebranche Aandeel horeca Aandeel levensmiddelen Schaalgrootte winkels Omvang winkelgebied Toevloeiing Duitsland

Bevolkingsprognose

Leegstand Regiofunctie Trekkracht Duitsland Toerisme Waardering

Inkomensniveau Aandeel 65-plus Conjunctuurgevoeligheid winkelgebied

Uitgangssituatie Winkelgebieden met een goede uitgangssituatie zullen na de coronacrisis naar verwachting meer kans hebben op een spoedig herstel dan winkelgebieden die er niet goed voor stonden. In winkelgebieden met een matige of slechte uitgangssituatie vóór corona in combinatie met een grote corona-impact zijn de opgaven het grootst. De uitgangssituatie van de winkelgebieden stelden we vast op basis van de volgende indicatoren: • vloerproductiviteit22: een hoge omzet per vierkante meter detailhandel23 duidt op een goed functionerend centrum waar ondernemers over een zeker buffer beschikken;

21

Indien beschikbaar voor het winkelgebied Deze indicator is van groter belang dan een aantal andere indicatoren en hebben we daarom in de modelberekening twee keer meegeteld. 23 Omzet vastgesteld o.b.v. KSO2019 en een schatting o.b.v. aantal banen detailhandel (LISA). 22

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

47 van 56

•

•

•

•

•

leegstand24: een hoog aandeel leegstaande verkooppunten in een winkelgebied 25 betekent dat het winkelgebied voor corona al te maken had met een mismatch tussen bestedingen en het aantal aanwezige verkooppunten; waardering26: winkelgebieden die voor corona konden rekenen op een hoge consumentenwaardering beschikken over kwaliteiten die hen kunnen helpen bij herstel na de coronacrisis; regiofunctie: winkelgebieden met een hoog aandeel toevloeiing in de niet-dagelijkse sector27 beschikken doorgaans over een onderscheidend winkelaanbod waarmee ze een bovenlokale functie vervullen. Dit zal naar verwachting bijdragen aan hun kansen op herstel na corona; trekkracht op Duitse consumenten: winkelgebieden met een hoog aandeel Duitse toevloeiing zullen naar verwachting ook na corona weer op deze doelgroep kunnen rekenen (temeer omdat Duitse consumenten minder online georiënteerd zijn dan Nederlandse consumenten); kernwinkelgebieden in toeristische regio’s zullen naar verwachting ook na de coronacrisis weer kunnen rekenen op toevloeiing van (binnenlandse) toeristische bestedingen. Dit maakt hun uitgangssituatie gunstig.

Impact Corona De verwachte impact van de coronacrisis op de winkelgebieden stelden we vast op basis van de volgende winkelgebiedskenmerken: • • • • •

•

aanwezigheid van de modebranche: hoe groter het aandeel winkelvloeroppervlakte in de kleding- en schoenenbranche hoe groter de impact van corona; aanwezigheid van horeca: hoe groter het aandeel verkooppunten horeca hoe groter de impact van corona; omvang winkelgebied: tijdens de coronacrisis nam de oriëntatie op de grootste winkelgebieden af en nam kooporiëntatie op de middelgrote winkelgebieden toe; aanwezigheid levensmiddelenbranche: hoe groter het aandeel winkelvloeroppervlakte in de levensmiddelenbranche hoe kleiner de impact van corona; schaalgrootte van het voorzieningenaanbod: hoe groter de winkels hoe kleiner de impact van corona. Grotere winkels bieden over het algemeen meer mogelijkheden om veilig (op 1,5 meter) te winkelen; afhankelijkheid Duitse consumenten: winkelgebieden met een groot aandeel Duitse toevloeiing hebben naar verwachting ook een groot aandeel van hun klandizie moeten missen tijdens de maatregelen die in beide landen golden.

24

Deze indicator is van groter belang dan een aantal andere indicatoren en hebben we daarom in de modelberekening twee keer meegeteld. 25 Aantal leegstaande verkooppunten: totaal aantal verkooppunten (exclusief pinautomaten). 26 Deze indicator is van groter belang dan een aantal andere indicatoren en hebben we daarom in de modelberekening twee keer meegeteld. 27 Voor ondersteunende winkelgebieden > 10.000 m2 wvo (m.u.v. Anklaar) en voor centrale winkelgebieden > 20.000 m2 WVO. Voor winkelgebieden waarvan geen KSO-data beschikbaar zijn, is deze variabele buiten beschouwing gelaten.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

48 van 56

Perspectief Diverse ontwikkelingen zijn bepalend voor het perspectief van de winkelgebieden. Hierbij kijken we naar demografie, de impact van een recessie en de toekomstige ontwikkeling van het online koopgedrag. We selecteerden de volgende indicatoren: • bevolkingsprognose: in gemeenten waar de bevolking de komende vijf jaar28 groeit kunnen winkelgebieden rekenen op een toenemend draagvlak; in krimpgemeenten neemt het draagvlak voor consumentenvoorzieningen juist af; • hoe langer de coronacrisis voortduurt, hoe groter de kans op economische krimp en mogelijk een recessie. Kernwinkelgebieden met veel vrijetijdsvoorzieningen zullen meer last ondervinden van een recessie dan winkelgebieden met vooral conjunctuurongevoelige branches29; • inkomensniveau: sociaal zwakkere gemeenten (veel lage inkomens) worden naar verwachting harder geraakt door een recessie dan sociaal sterke gemeenten (veel hoge inkomens)30; • aandeel ouderen: in gemeenten met relatief veel 65-plussers zullen winkelgebieden beter herstellen van de onlinepiek gedurende de coronacrisis. Ouderen kochten (net als alle andere leeftijdsgroepen) tijdens corona meer online maar geven vaker aan dit na corona niet meer te zullen doen.

28

Bron: Abf 2019. Aandeel WVO wonen op grootschalige locaties, aandeel verkooppunten ontspanning (horeca, cultuur, ontspanning) op centrale en ondersteunende locaties. 30 Bron: CBS 2018. 29

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

49 van 56

Bijlage B – Scores corona-impact kernwinkelgebieden Klik hier om naar de toelichting op de indicatoren van het onderzoekmodel te gaan.

Stedendriehoek Winkelgebied

Gemeente

WVO

Uitgangssituatie

Coronaweerbaarheid

Perspectief

Centrum Apeldoorn Centrum Ugchelen Centrum Eerbeek Centrum Brummen Centrum Deventer Centrum Schalkhaar Centrum Diepenveen Centrum Epe Centrum Vaassen Centrum Heerde Centrum Wapenveld Centrum Lochem Centrum Twello Centrum Zutphen

Apeldoorn Apeldoorn Brummen Brummen Deventer Deventer Deventer Epe Epe Heerde Heerde Lochem Voorst Zutphen

63.500 5.200 9.400 5.000 52.800 8.400 2.000 19.800 10.400 12.700 3.600 13.500 13.600 37.000

2,5 3,5 4,0 4,0 2,8 3,0 3,2 3,3 4,0 3,0 2,8 3,2 3,6 3,3

2,0 4,3 3,7 3,7 1,8 3,7 3,8 3,2 3,7 3,7 4,0 2,8 3,7 2,8

2,8 3,3 3,8 4,0 2,0 2,8 2,0 4,0 3,5 3,3 3,8 3,0 4,0 2,5

Winkelgebied

Gemeente

WVO

Uitgangssituatie

Coronaweerbaarheid

Perspectief

Centrum Dalfsen Centrum Nieuwleusen Centrum Lemelerveld Centrum Hardenberg Centrum Dedemsvaart Centrum Slagharen Centrum Kampen Centrum Olst Centrum Wijhe Centrum Ommen Centrum Raalte Centrum Heino Centrum Staphorst Centrum Steenwijk Centrum Genemuiden Centrum Hasselt Centrum Zwolle

Dalfsen Dalfsen Dalfsen Hardenberg Hardenberg Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Olst-Wijhe Ommen Raalte Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwartewaterland Zwolle

12.700 5.900 3.800 23.600 15.300 4.600 21.200 6.300 5.600 12.000 23.500 7.500 8.400 16.400 4.000 1.800 61.400

4,2 3,3 3,2 2,8 2,6 2,8 2,3 2,5 3,5 3,0 3,0 3,2 3,8 2,6 3,6 2,6 3,7

4,0 3,3 3,2 3,2 2,8 3,0 2,3 3,7 3,3 2,7 3,5 3,8 4,0 2,5 2,7 2,5 1,7

3,8 3,3 3,0 2,5 2,5 2,3 2,0 3,3 2,5 3,0 3,3 3,0 3,8 2,8 2,8 2,3 2,5

Regio Zwolle

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

50 van 56

Twente Winkelgebied

Gemeente

Centrum Almelo Centrum Borne Centrum Denekamp Centrum Ootmarsum Centrum Weerselo Centrum Enschede Centrum Haaksbergen Centrum Nijverdal Centrum Hellendoorn Centrum Hengelo OV Centrum Goor Centrum Delden Centrum Markelo Centrum Losser Centrum Overdinkel Centrum Oldenzaal Centrum Rijssen Centrum Holten Centrum Tubbergen Centrum Geesteren Ov Centrum Vriezenveen Centrum Vroomshoop Centrum Den Ham Ov Centrum Wierden Centrum Enter

Almelo Borne Dinkelland Dinkelland Dinkelland Enschede Haaksbergen Hellendoorn Hellendoorn Hengelo Hof Van Twente Hof Van Twente Hof Van Twente Losser Losser Oldenzaal Rijssen-Holten Rijssen-Holten Tubbergen Tubbergen Twenterand Twenterand Twenterand Wierden Wierden

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

WVO

Uitgangssituatie

Coronaweerbaarheid

Perspectief

35.100 21.900 13.500 7.600 1.300 81.700 18.900 26.700 2.700 37.000 14.500 10.200 4.400 11.000 1.700 20.600 35.200 7.500 9.600 3.400 11.300 8.700 1.600 10.900 9.800

2,3 3,3 4,0 4,8 4,4 4,0 3,2 2,7 4,2 2,5 2,8 3,6 3,4 3,4 4,2 3,2 3,3 3,2 3,0 3,2 2,6 3,3 3,8 3,6 3,7

2,7 3,3 3,2 2,7 3,3 1,7 3,0 3,3 3,3 2,3 3,2 3,2 3,8 3,5 3,5 2,5 3,3 3,5 3,0 3,2 4,0 3,2 3,5 3,0 2,7

2,0 3,5 3,3 2,8 2,8 1,5 3,0 3,0 2,8 2,0 3,3 3,5 3,0 3,3 2,8 2,5 3,0 2,8 3,0 3,0 2,5 2,8 2,3 3,8 3,3

51 van 56

Bijlage C – Toelichting profielen kernwinkelgebieden Klik hier om naar de profilering van Drentse winkelgebieden te gaan.

Onderstaand schema toont de profielen op basis waarvan we kernwinkelgebieden in OostNederland getypeerd hebben. Onder het schema staat een nadere toelichting op deze profielen met voorbeelden van kernwinkelgebieden in Oost-Nederland. In het vervolg van de bijlage staan per regio de scores van de winkelgebieden op de vijf profielen.

Lokaal dagelijks

Functioneel

Verzorgend

Aanbod levensmiddelen Aanbod persoonlijke verzorging Hoge binding dagelijks

Veel zelfstandigen

Grote winkels

Veel mode

Goede autobereikbaarheid

Aandeel 65-plus

Recreatief

Doelgerichte branches

Compleet

Verkooppunten recreatief

Veel winkelmeters

Hotelbedden gemeente

Veel verkooppunten horeca

Banen toerisme

Veel cultuur

Lokaal - dagelijks Winkelgebieden in een kleiner plaats en die een belangrijke functie vervullen voor de dagelijkse levensbehoeften van de lokale consument. Ze kenmerken zich door een relatief groot aanbod in de levensmiddelenbranche en persoonlijke verzorging (drogisterij). De kooporiëntatie op deze sector vanuit de lokale bevolking is groot. • Voorbeeld: centrum Neede, centrum Hellendoorn en centrum Westerbork. Verzorgend Winkelgebieden die zich onderscheiden door het grote aandeel zelfstandig ondernemers waarvan verschillende in de modebranche. In het verzorgingsgebieden bevinden zich relatief veel senioren die minder snel geneigd zijn om mode online te kopen en de kwaliteit en service van de lokale ondernemer waardeert. • Voorbeeld: centrum Velp, centrum Enter en centrum Coevorden.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

52 van 56

Functioneel Winkelgebieden die zich vooral in praktische zin onderscheiden. Ze hebben een relatief groot aanbod in branches die in kernwinkelgebieden vaak doelgericht worden bezocht (zoals huishoudelijke artikelen, speelgoed, boeken en een warenhuis zoals de Hema). Daarnaast huisvest het wat grotere winkels en kenmerkt het zich door een goede autobereikbaarheid. • Voorbeeld: centrum Zuidwolde, centrum Nijverdal en centrum Malden. Recreatie Winkelgebieden die behalve een koopfunctie voor de lokale bevolking ook een duidelijke functie vervullen voor toeristen in recreanten die het gebied bezoeken. Het winkelgebied telt relatief veel recreatieve verkooppunten (horeca, cultuur en ontspanning). De gemeente huisvest een relatief groot aanbod van hotels en biedt veel banen in de toeristische sector. • Voorbeelden: centrum Zuidlaren, centrum Delden en centrum Ermelo. Compleet Het complete winkelgebied is vaak de grootste binnenstad in een regio. Dat kan er een zijn of enkele die variëren in grootte. Ze hebben een uitgebreid winkelaanbod, veel horeca en diverse culturele voorzieningen. • Voorbeelden: centrum Doetinchem, centrum Zwolle, centrum Emmen.

Toelichting tabellen profielen Voor alle winkelgebieden hebben we een score voor de vijf profielen berekend. De profielscore vormt het gemiddelde van de scores op de onderliggende indicatoren. De scores variëren van een 1 (laag) tot 5 (hoog). In de tabellen in deze bijlage staan de scores per profiel per winkelgebied. Hoe hoger de score, hoe donkerder de kleur (paars) van de cel. In de tabellen staat tevens met een rode, gele of groene vlag wat de overall score van het winkelgebied is op de corona-analyse. De score betreft de optelsom van de uitgangssituatie, de corona-impact en het perspectief. Met name voor winkelgebieden met een matige score op de corona-analyse kan het zinvol zijn om te beoordelen in hoeverre er in regionaal perspectief ruimte is voor een meer onderscheidende functie of versterking van het huidige profiel.

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

53 van 56

Bijlage D – Profielscores kernwinkelgebieden Klik hier om naar de toelichting op de profielen te gaan.

Regio Zwolle Winkelgebied Gemeente WVO * Centrum Dalfsen Dalfsen 12.700 Centrum Nieuwleusen Dalfsen 5.900 Centrum Lemelerveld Dalfsen 3.800 Centrum Hardenberg Hardenberg 23.600 Centrum Dedemsvaart Hardenberg 15.300 Centrum Slagharen Hardenberg 4.600 Centrum Kampen Kampen 21.200 Centrum Olst Olst-Wijhe 6.300 Centrum Wijhe Olst-Wijhe 5.600 Centrum Ommen Ommen 12.000 Centrum Raalte Raalte 23.500 Centrum Heino Raalte 7.500 Centrum Staphorst Staphorst 8.400 Centrum Steenwijk Steenwijkerland 16.400 Centrum Genemuiden Zwartewaterland 4.000 Centrum Hasselt Zwartewaterland 1.800 Centrum Zwolle Zwolle 61.400 * Overall resultaat uitgangssituatie, corona-impact en perspectief

Lokaal 3,3 2,7 3,3 2,3 2,0 1,3 2,3 2,0 2,7 1,3 3,0 3,7 2,7 1,7 2,3 2,3 2,7

Functioneel 3,7 4,3 4,7 3,0 2,3 3,0 2,3 3,7 3,0 2,7 4,0 3,7 4,0 2,3 2,7 2,3 2,3

Verzorgend 2,7 3,3 2,7 3,0 2,7 2,3 3,0 3,0 3,3 3,3 3,3 2,7 2,0 3,3 3,0 2,3 3,0

Recreatief 3,0 3,7 4,0 2,7 2,7 3,0 2,7 2,0 3,0 4,3 2,7 3,0 1,0 4,7 2,0 2,7 3,3

Compleet 1,7 2,3 2,7 3,0 3,0 2,7 4,3 1,7 2,3 2,7 2,3 2,0 1,3 2,7 1,7 2,7 5,0

Lokaal

Functioneel

Verzorgend

Recreatief

Compleet

2,0 3,0 3,7 2,7 3,0 3,0 3,0 4,0 3,3 2,7 2,3 2,7 3,3 2,7 3,3 3,0 4,0 3,3 3,7 3,0 4,0 3,7 1,5 3,3 3,3

3,3 3,3 2,7 3,7 2,3 3,0 3,3 3,0 2,3 3,7 3,3 3,7 3,3 3,3 2,7 3,7 3,3 2,7 2,3 2,7 2,7 2,7 2,0 3,3 4,0

4,0 2,0 4,3 5,0 5,0 4,0 2,3 3,3 3,7 3,3 4,3 4,0 4,7 4,3 5,0 3,3 2,7 3,0 3,7 3,7 2,0 1,7 2,3 2,3 3,0

4,0 2,3 2,3 3,3 2,3 5,0 2,3 2,7 2,7 4,0 2,3 2,3 2,0 2,3 2,7 3,7 2,7 2,7 1,7 2,0 2,0 1,3 2,0 2,0 2,7

Twente Winkelgebied

Gemeente

WVO *

Centrum Almelo Almelo 35.100 Centrum Borne Borne 21.900 Centrum Denekamp Dinkelland 13.500 Centrum Ootmarsum Dinkelland 7.600 Centrum Weerselo Dinkelland 1.300 Centrum Enschede Enschede 81.700 Centrum Haaksbergen Haaksbergen 18.900 Centrum Nijverdal Hellendoorn 26.700 Centrum Hellendoorn Hellendoorn 2.700 Centrum Hengelo OV Hengelo 37.000 Centrum Goor Hof Van Twente 14.500 Centrum Delden Hof Van Twente 10.200 Centrum Markelo Hof Van Twente 4.400 Centrum Losser Losser 11.000 Centrum Overdinkel Losser 1.700 Centrum Oldenzaal Oldenzaal 20.600 Centrum Rijssen Rijssen-Holten 35.200 Centrum Holten Rijssen-Holten 7.500 Centrum Tubbergen Tubbergen 9.600 Centrum Geesteren Ov Tubbergen 3.400 Centrum Vriezenveen Twenterand 11.300 Centrum Vroomshoop Twenterand 8.700 Centrum Den Ham Ov Twenterand 1.600 Centrum Wierden Wierden 10.900 Centrum Enter Wierden 9.800 * Overall resultaat uitgangssituatie, corona-impact en perspectief

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

2,3 2,7 1,7 2,7 2,3 2,7 3,0 2,3 4,0 2,3 2,3 2,7 3,7 3,3 2,7 3,0 2,0 3,7 2,3 2,0 3,7 3,0 3,3 2,0 2,0

54 van 56

Stedendriehoek Winkelgebied Gemeente WVO * Centrum Apeldoorn Apeldoorn 63.500 Centrum Ugchelen Apeldoorn 5.200 Centrum Eerbeek Brummen 9.400 Centrum Brummen Brummen 5.000 Centrum Deventer Deventer 52.800 Centrum Schalkhaar Deventer 8.400 Centrum Diepenveen Deventer 2.000 Centrum Epe Epe 19.800 Centrum Vaassen Epe 10.400 Centrum Heerde Heerde 12.700 Centrum Wapenveld Heerde 3.600 Centrum Lochem Lochem 13.500 Centrum Twello Voorst 13.600 Centrum Zutphen Zutphen 37.000 * Overall resultaat uitgangssituatie, corona-impact en perspectief

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

Lokaal 2,3 4,0 2,3 3,3 2,3 2,0 3,3 3,0 3,7 3,0 3,7 2,0 2,7 2,7

Functioneel 2,3 3,0 3,0 2,5 2,3 3,0 2,0 3,0 3,0 3,3 3,0 3,0 4,0 2,3

Verzorgend 3,7 2,3 3,7 3,7 3,0 1,7 1,7 4,0 4,0 3,0 3,3 3,3 3,0 3,7

Recreatief 4,3 3,7 3,3 3,0 3,0 2,0 3,0 4,0 4,7 2,0 1,3 4,3 3,0 3,0

Compleet 4,7 1,3 1,7 1,3 5,0 1,7 1,7 2,0 2,7 2,3 1,0 3,3 2,3 4,3

55 van 56

I&O Research Enschede Zuiderval 70 Postbus 563 7500 AN Enschede T (053) 200 52 00 E info@ioresearch.nl KvK-nummer 08198802

I&O Research Amsterdam Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam T (020) 308 48 00 E info@ioresearch.nl KvK-nummer 08198802

Corona-oplegger winkelgebieden Overijssel

www.ioresearch.nl

56 van 56