Programmabegroting 2026
Tekst van het document
foto beeldbank gemeente Tilburg | Dolph Cantrijn
BEGROTING 2026 GEMEENTE TILBURG
foto beeldbank gemeente Tilburg | Anja van Eersel
Inhoudsopgave Leeswijzer......................................................................................................................... 4 1. Algemeen ..................................................................................................................... 5 2. Programma's................................................................................................................ 25 2.1 Inclusieve stad .......................................................................................................................................... 26 Sociaal en veerkrachtig ..........................................................................................................................................27 Persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid......................................................................................................41 Passende ondersteuning ........................................................................................................................................50 Passende ondersteuning; Toegang ........................................................................................................................52 Passende ondersteuning; Werk en inkomen .........................................................................................................55 Passende ondersteuning; Wmo
.............................................................................................................................58 Passende ondersteuning; Jeugdhulp .....................................................................................................................63 Ingrijpen bij crisis en onveiligheid ..........................................................................................................................67 2.2 Duurzame stad ......................................................................................................................................... 74 Fysieke basiskwaliteit .............................................................................................................................................75 Groen blauwe leefomgeving ..................................................................................................................................86 Klimaat ...................................................................................................................................................................91 2.3 Vitale stad ................................................................................................................................................
97 Openbare orde en veiligheid ..................................................................................................................................98 Aantrekkelijke leefomgeving................................................................................................................................109 Economie, cultuur en evenementen ....................................................................................................................115 Ruimte voor wonen, werken en mobiliteit ..........................................................................................................128 2.4 Samen en dichtbij ...................................................................................................................................
142 Bestuur en samenwerking ...................................................................................................................................143 Publieke dienstverlening ......................................................................................................................................148 Diensten aan andere overheden ..........................................................................................................................154 Financiering en algemene dekkingsmiddelen ......................................................................................................156 Algemene baten en lasten ...................................................................................................................................161
3. Bedrijfsvoering........................................................................................................... 167 4. Paragrafen ................................................................................................................. 172 4.1 Grondbeleid ...................................................................................................................................................173 4.2 Subsidies.........................................................................................................................................................180 4.3 Algemene dekkingsmiddelen .........................................................................................................................182 4.4 Lokale heffingen .............................................................................................................................................183 4.5 Weerstandsvermogen en risicobeheersing....................................................................................................186 4.6 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................................................199 4.7 Financiering ....................................................................................................................................................208 4.8
Verbonden partijen ........................................................................................................................................211 4.9 Wet Open Overheid .......................................................................................................................................222
5. Bijlagen ...................................................................................................................... 223 1. Uitgangspunten Programmabegroting ............................................................................................................224 2a. Overzicht begrotingsvoorstellen - herijkingen ...............................................................................................225 2b. Overzicht begrotingsvoorstellen - beleidsvoorstellen - exploitatie ...............................................................230 2c. Overzicht begrotingsvoorstellen - beleidsvoorstellen t.l.v. reserves en tarieven ..........................................234 2d. Overzicht ruimtescheppende maatregelen ...................................................................................................237 3a. Budgetoverzicht per veld ...............................................................................................................................238 3b. Budgetoverzicht per taakveld ........................................................................................................................240 4. Overzicht reserves en voorzieningen ...............................................................................................................244 5.
Overzicht investeringen ...................................................................................................................................248 6. Overzicht incidentele lasten en baten .............................................................................................................260 7. Structurele toevoegingen en onttrekkingen reserves......................................................................................264 8. Overzicht servicenormen .................................................................................................................................265 Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
2
9. Bijlagen paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................................267 10. Overzicht benchmarks....................................................................................................................................276 11. Geprognosticeerde balans en EMU-saldo ......................................................................................................278 12. Regeling Grote projecten ...............................................................................................................................279 13. Kengetallen algemene inleiding .....................................................................................................................285 14. Lijst met afkortingen ......................................................................................................................................286
Leeswijzer
3
Leeswijzer Voor u ligt de Programmabegroting 2026. Deze Programmabegroting kent de navolgende onderdelen: Inleiding, financieel beeld en kerngegevens Dit hoofdstuk beschrijft waar we staan en welke zaken er op ons af komen. Het actueel Financieel beeld wordt op hoofdlijnen gepresenteerd, waarna een toelichting volgt op enkele (externe) ontwikkelingen en de uitgangspunten die van invloed waren bij het opstellen van het Financieel beeld. Programma's In hoofdstuk 2 komen de programma's aan bod. Daarbij hebben wij aangegeven welke doelen zijn geformuleerd en op basis van welke indicatoren we effect meten en onderwerpen waar we in 2026 op inzetten. Per veld zijn de financiële gegevens opgenomen, zodat doelen, activiteiten en middelen overzichtelijk bij elkaar staan. Bedrijfsvoering Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van de bedrijfsvoering en is in opzet gelijk aan de programma's in hoofdstuk 2. Specifieke onderwerpen Hoofdstuk 4 behandelt een aantal belangrijke aspecten binnen de gemeentelijke begroting en geeft extra informatie over de financiële positie op korte en langere termijn. We geven ook informatie over het grondbeleid op portefeuilleniveau alsmede het totale financiële overzicht. Vervolgens geven we inzicht in subsidies.
In de paragraaf Algemene dekkingsmiddelen wordt een integraal overzicht gegeven van de middelen die de gemeente in kan zetten voor eigen beleid (algemene uitkering, belastingen, dividenden etc.). Verder worden de lokale heffingen, de financiering van de gemeentelijke activiteiten, het gemeentelijk weerstandsvermogen en inzicht in risico's, de verbonden partijen, het onderhoud van kapitaalgoederen en de Wet Open Overheid als specifieke onderwerpen aan de orde gesteld. De bijlagen bij de begroting vindt u terug in hoofdstuk 5. Raadsbehandeling De raad behandelt de Programmabegroting 2026 op 3 en 6 november 2025.
Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
4
1. Algemeen
1. Algemeen
5
1. INLEIDING Tilburg is altijd in beweging. We zijn aanpakkers en doeners. Met lef, energie en ambitie werken we voortdurend aan de ontwikkeling van onze stad en dorpen. De resultaten van deze inspanningen laten zien dat we onze koers vast moeten houden. Voor u ligt de laatste Programmabegroting die dit college van B&W in deze bestuursperiode aan de raad voorlegt. We doen voorstellen om de laatste zaken uit het akkoord “Meer voor Elkaar” te realiseren waarbij de moties en amendementen die bij de behandeling van de Perspectiefnota aangenomen zijn, zijn verwerkt. We doen voorstellen om incidentele impulsen tot en met 2027 te dekken. Deze begroting vormt een gezonde financiële en inhoudelijke basis voor het toekomstige bestuur. We presenteren een evenwichtige begroting waarin noodzakelijke investeringen samengaan met het realiseren van een robuust financieel beeld voor de langere termijn, zodat het aankomende gemeentebestuur de tijd krijgt om nadere keuzes te maken. We kijken uit naar een vruchtbaar debat met de Raad.
2. KOERS HOUDEN OP BREDE WELVAART IN EEN ONZEKERE TIJD Met brede welvaart werken we naar een hoge levenskwaliteit voor onze stad waarbij iedereen mee kan doen en die niet ten koste gaat van anderen elders of van toekomstige generaties. Onze toekomstvisie Tilburg 2050 gaat uit van een evenwichtige groei van de drie kapitalen of “voorraden”: sociaal, economisch en ecologisch. Dit ligt in lijn met de drie opgaven uit het bestuursakkoord: “kansrijk”, “groeit, bloeit, bruist” en “groen en duurzaam”. Het investeren in het ene kapitaal mag niet ten koste gaan van het andere. Daarom bekijken we de ontwikkeling van deze kapitalen in samenhang met elkaar. Brede welvaart is na de toekomstvisie ook als leidend principe gehanteerd bij de “Economische strategie” en de “Omgevingsvisie”. De geopolitieke en economische onzekerheden die we in de Perspectiefnota schetsten zijn onveranderd groot. Als gemeente moeten we investeren in onze maatschappelijke weerbaarheid. Evenmin is er meer duidelijkheid gekomen als het gaat om het Rijksbeleid. Financiële consequenties zijn moeilijk te overzien. Daarom kiezen we voor een voorzichtig financieel scenario als basis voor deze begroting. De onzekerheden in de omgeving zorgen voor een toenemende behoefte aan een zelfvoorzienende samenleving. Een samenleving, die niet afhankelijk is van de toevoer van (fossiele) grondstoffen van buiten Nederland of Europa.
Ook in Tilburg werken we aan een duurzame samenleving, waar steeds meer gebruik wordt gemaakt van hernieuwbare grondstoffen. Dit doen we met name in de programma’s Energietransitie en Tilburg Circulair. Sinds 2022 is onze gemeente met bijna 6.000 inwoners gegroeid en zijn er meer dan 4.000 huishoudens bij gekomen¹. We bouwen aan een duurzame en leefbare stad met veel extra woningen. Netto zijn er meer dan 3.250 woningen aan de voorraad toegevoegd. De gemiddelde woonbezetting ligt nu op 2,15 personen. Er is sprake van ontgroening (-0,6%) en vergrijzing (+0,4%). In de afgelopen jaren zijn we van een geboorteoverschot naar een sterfteoverschot gegaan. De groei van de stad komt voor rekening van een vestigingsoverschot. In vier jaar hebben we meer dan 6.500 nieuwe Tilburgers mogen verwelkomen. Dit zegt iets over de populariteit van onze stad! Vraag het de bezoekers aan onze vertrouwde en nieuwe culturele evenementen. Maar ook (top)sportevents als het EK Shorttrack en de Tilburg ten miles. We ontwikkelen naar een duurzame economie. Er zijn meer dan 11.000 banen bij gekomen en het aantal bedrijfsvestigingen is met meer dan 3.250 gestegen. De noodzakelijke dynamiek is aanwezig. Tilburg is een stad die steeds beter klimaatverandering aan kan. De CO2 uitstoot is verminderd met 13% tot 850 Kton. Een stad waarin de energietransitie versneld gestalte krijgt.
Het energieverbruik is met 9% gedaald tot 14.800 Terajoule. Het deel hernieuwbare energie steeg van 10 naar 13,5%. Het aantal woningen met minimaal energielabel D is gestegen van 85,5% naar 87,5%. Tegelijkertijd realiseren we ons dat het behalen van de klimaatdoelen een race tegen de klok zal zijn, en hebben we ons beleid op dit punt verder aangescherpt. We zijn steeds meer een groene stad waarin mensen zich thuis voelen, recreëren en we de stadsnatuur en biodiversiteit versterken. Ook in ons buitengebied zoals met de ontwikkeling van klimaatlandgoed Zwaluwenbunders. Een plek waar het fijn wonen, werken en verblijven is.
1
Cijfers vanaf 1 januari 2022 tot en met heden voor zover beschikbaar. Voor bronnen en looptijd van de reeksen zie tabel in bijlage 13 van deze programmabegroting.1 Cijfers vanaf 1 januari 2022 tot en met heden voor zover beschikbaar. Voor bronnen en looptijd van de reeksen zie tabel in bijlage 13 van deze programmabegroting.
We houden koers en investeren in een veerkrachtige samenleving met een sterke sociale basis. De veiligheid in onze stad neemt toe. Het aantal diefstallen (winkel en woning) is stabiel maar het aantal geweldsplegingen, misdrijven en misdrijven tegen openbare orde en gezag nemen af. Het gebruik van voorzieningen in het sociale domein is met 4% afgenomen. Het aantal bijstands- en WW-uitkeringen laat een stabiel beeld laat zien, maar het aantal WAO- en Wajong-uitkeringen krimpt. Helaas is het aandeel kinderen dat jeugdhulp krijgt gestegen (van 14,5 naar 15,1%), maar het aantal jongeren met jeugdbescherming is gedaald (van 1,4 naar 1,2%). Samen met onze partners blijven we met lef en ambitie werken aan een Tilburg waar inwoners op een gezonde en prettige manier kunnen leven.
foto beeldbank gemeente Tilburg | Dolph Cantrijn
3. TWEE GROTE TRANSITIES Wij concentreren ons op twee belangrijke lopende transities in de stad: 1. De ruimtelijke transitie van de stad. We investeren in de stad met als doel de groei met 25.000 tot 31.000 nieuwe woningen. Dit komt tegemoet aan de grote vraag naar betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen op de juiste plekken in de stad. Het gebiedsgericht werken dicht bij onze inwoners helpt ons daarbij de goede keuzes te maken. We transformeren naar een innovatieve economie en betere stedelijke voorzieningen. We passen ons mobiliteitssysteem hier op aan. We werken klimaatadaptief door robuuste water- en groenstructuren en op weg naar een CO2 neutraal energiesysteem. Investeren in evenwichtig groei is cruciaal voor de stad. Stilstand zou leiden tot krimp, verlies aan leefbaarheid en financiële problemen voor onze stad. 2. De transitie van het sociaal domein. Met een nieuwe aanpak investeren we in onze inwoners zodat ze beter voor zichzelf en elkaar kunnen zorgen. Kernbegrippen daarbij zijn dat we als gemeente onze inwoners helpen om te komen tot preventie, voorkomen van problemen en het realiseren van een gezonde sociale basis. Dat doen we gebiedsgericht, dicht bij onze inwoners in onze buurten en wijken met behulp van de Wijkzorgteams. Bij deze manier van werken gaan kosten voor de baat uit maar het resulteert op termijn in meer zelfredzaamheid en samenredzaamheid.
Hierdoor wordt de vraag naar generieke (jeugd)zorg en ondersteuning maar ook individuele specialistische (jeugd)zorg kleiner. Als gevolg daarvan zullen de zorgkosten op termijn begrensd worden. Alleen met behulp van de inwoners, bedrijven en instellingen kunnen we dit realiseren. Door de positieve ervaringen met het gebiedsgericht werken kiezen we ervoor om dit structureel te versterken en door te ontwikkelen. De transities vergen op korte en op lange termijn enorme investeringen in onze stad. We werken dit uit om het volgende bestuur in staat te stellen om de transformaties voort te kunnen zetten. Onze bestuurlijke erfenis stelt het toekomstig college van B&W in staat om hier duurzaam en verantwoord aan verder te werken.
foto beeldbank gemeente Tilburg | Dolph Cantrijn
4. HET FINANCIELE BEELD We zijn blij met de stappen die het Rijk in de Voorjaarsnota 2025 heeft gezet om taken en middelen van gemeenten beter in balans te brengen. Deze stappen zorgen ervoor dat we op korte termijn de stijgende kosten voor bijvoorbeeld jeugdzorg en dalende inkomsten vanuit het Gemeentefonds kunnen opvangen. Voor de langere termijn blijven de zorgen vanaf 2028 echter groot en is het financieel kader vanuit het Rijk nog erg onzeker. Met het nieuwe kabinet moeten daarom afspraken worden gemaakt waarmee taken en middelen ook structureel in balans komen. De basis hiervoor is een nog op te stellen vervolgadvies van de commissie Van Ark. In afwachting op duidelijkheid over het financieel kader gaan we er in ons meerjarenbeeld vanuit dat de effecten voor jeugdzorg vanaf 2028 en verder € 0 zijn. We presenteren een sluitende begroting voor 2026 en een meerjarig begrotingsbeeld dat naar 2029 uitmondt om en nabij een sluitend financieel beeld. Tegelijkertijd zorgen we voor middelen in onze reserves “fonds investeringsreserve sociaal domein” en duurzame en structurele voeding van het “fonds stedelijke ontwikkeling (FSO)”. Hiermee geven we de genoemde twee grote transities vorm. We doen dit vanuit een financiële positie die op dit moment goed is en in de wetenschap dat noodzakelijke investeringen impact op de financiële positie van Tilburg hebben.
Het eigen vermogen daalt de komende jaren en onze schuld stijgt door de inzet van reserves om de financiële strategie in het ruimtelijk domein te bekostigen. Tegelijkertijd dragen deze investeringen bij aan groei van ons stedelijk verdienvermogen, economische ontwikkeling, maatschappelijk rendement en verduurzaming. Hierdoor kan Tilburg ook in de toekomst in staat zijn om welvaart en welzijn te genereren en een duurzaam financieel gezonde financiële huishouding te houden. Desondanks vraagt de huidige ontwikkeling van kengetallen voor toekomstige (grote) investeringskeuzes een zorgvuldige afweging, waarbij het effect op de lange termijn financiële positie betrokken moet worden. We blijven hierover in gesprek met de raad. Met de overgang naar een nieuw financieringssysteem worden onze inkomsten vanuit het Gemeentefonds stabieler en meer voorspelbaar. Er kleven echter ook nadelen aan dit systeem. We zien namelijk dat, in de praktijk, de vergoeding die gemeenten voor indexatie ontvangen, lager is dan het bedrag dat nodig is om budgetten en subsidies te kunnen indexeren. We nemen dit niet voor lief. We zijn hierover samen met de VNG intensief met het Rijk in gesprek. Met deze stevige lobby zetten we in op een eerlijke systematiek van indexeren die recht doet aan de feitelijke kostenstijgingen waarmee we als gemeenten geconfronteerd worden.
Naast dit punt blijft onze lobby gericht op het bereiken van structurele afspraken met het Rijk over de zaken als zorg (jeugd en Wmo) en een rechtvaardige herverdeling van het gemeentefonds. In dit laatste begrotingsjaar jaar houden we vast aan de afspraken in ons akkoord over de lokale lasten. In 2026 stijgt de OZB niet meer dan de inflatie. foto beeldbank gemeente Tilburg | Joris Buijs
HET RUIMTELIJKE DOMEIN Stedelijke ontwikkeling om onze (nieuwe) inwoners goed te laten wonen en leven heeft prioriteit. Voor het fysieke domein gaan we uit van samenhangende langjarige integrale gebiedsontwikkelingen. Woningbouw gaat daarin samen met de leefomgeving, voorzieningen, bereikbaarheid, de energietransitie, de klimaatopgave en noodzakelijke maatregelen om de ecologie te versterken. We staan voor het ontwikkelen van fijne en (sociaal) veilige buurten waarbij we bouwen aan hechte en geborgen gemeenschappen en bieden ruimte voor in- en outdoor ontspanning. We bouwen op een toekomstbestendige manier. Zo veel als mogelijk passen we principes toe van circulair, waterneutraal, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen. Samen met de partijen in de stad geven we steeds meer vorm aan het energiesysteem van de toekomst, waarin de voorzieningen voor warmte, koelte en elektriciteit op een innovatieve én efficiënte manier op elkaar worden afgestemd. Geïntegreerde stedelijke ontwikkeling is een complexe opgave. Het is als het ware bouwen van een stad in een bestaande stad. Een goede samenhang tussen projecten, programma’s en gebieden is van groot belang. Wij werken met ambitie en vanuit een actieve rol aan de lange termijn. De Rijksfinanciering is gefragmenteerd.
We lobbyen in SRBT verband stevig voor structurele subsidiëring met een zo groot mogelijke “multiplier” vanuit Rijk en provinciale voor onze gebiedsontwikkelingen. Deze stedelijke opgaven spelen tegelijkertijd en we willen ook flexibel en creatief kunnen blijven inspelen op kansen en actuele ontwikkelingen. We houden koers en tempo en reageren lenig door goede programmering en fasering. Het complex aan projecten waaraan we werken vindt u in deze begroting terug. Deze opgaven hebben we samengevat in een doorbouwstrategie. Slim, doelmatig en flexibel inzetten van onze middelen en capaciteit is daarbij noodzakelijk. De komende jaren willen we de Tilburgse ondernemers stimuleren en ondersteunen in hun innovatie- en clustervorming. We zetten in op versterking van de economische structuur om meer toegevoegde waarde en duurzaam verdienvermogen te creëren ten behoeve van brede welvaart.
foto beeldbank gemeente Tilburg | Margo van de`
Financiële strategie, langjarige voeding van het Fonds Stedelijke Ontwikkeling (FSO) Het uitgangspunt van deze nieuwe financiële strategie is dat een deel van de opgave vanuit onze staande begroting gefinancierd moet worden. Investeringen moeten dan via kapitaallasten in onze begroting landen. De rest van de opgave financieren we via het fonds stedelijke ontwikkeling. Dit fonds houden we naar de toekomst op niveau. Incidentele begrotingsruimte en jaarlijks rekeningresultaat zetten we ook deels hiervoor in. Ook gaan we sturen op de kostenkant. Concreet uitgangspunten zijn:
1. Vroegtijdig onderzoeken van koppelkansen met MJP, investeringen in de leefomgeving, en het gemeentelijke rioleringsplan. Ge2. 3. 4. 5. 6.
biedsontwikkeling mede om groenambities te realiseren en om hittestress te reduceren. Het aantrekken van financiering door derden (met name Rijk en provincie). Onderzoeken hoe we in onze exploitatie ruimte vrij kunnen maken voor de benodigde investeringen. We kijken in welke mate de groei van de stad hieruit gefinancierd kan worden met een acceptabel risicoprofiel. We stellen voor om vanaf 2026 50% van het rekeningresultaat toe te voegen aan het FSO. Voordeel van het benutten van het resultaat is dat hier in principe ook kasinkomsten tegenover staan. Dat betekent dat inzet van deze middelen minder impact heeft op onze schuldpositie. We stellen voor om vanaf de begroting 2026 de komende 10 jaar jaarlijks een bijdrage vanuit de reserve Essent in te zetten voor de voeding van het FSO tot een maximum van 10 miljoen per jaar. Planjarenbenadering en risicoreservering op basis van portefeuilleniveau in plaats van projectniveau. Dus financieel optimaliseren van grondexploitaties, optimaliseren door te denken in planjaren en systematisch dekken van investeringen via kapitaallasten door langjarige reservering van begrotingsruimte. Concreet reserveren we de komende 10 jaar een jaarlijkse schijf kapitaallasten van circa € 0,5 tot € 1 miljoen voor stedelijke ontwikkeling.
Onderstaande tabel geeft de belangrijkste financiële gevolgen van de strategie in het ruimtelijk domein voor de begroting weer: N=Nadeel, V=Voordeel (x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
Structurele kapitaallasten
0N
80 N
500 N
2.300 N
Verwachte meerjarige onttrekkingen uit Fonds stedelijke ontwikkeling
26.850 N
20.000 N
20.000 N
20.000 N
Storting FSO vanuit Reserve Essent
10.000 V
10.000 V
10.000 V
10.000 V
Storting FSO vanuit rekeningresultaat 2024
6.850 V
Verwachte storting FSO toekomstige rekeningresultaten
10.000 V
10.000 V
10.000 V
10.000 V
80 N
500 N
2.300 N
Saldo
foto beeldbank gemeente Tilburg | Margo van de Pas
5. HET SOCIALE DOMEIN We werken aan hervormingen in het sociaal domein in het kader van Brede Welvaart om te komen tot een veerkrachtige samenleving en inwoners met een hoge levenskwaliteit. We willen daarmee bereiken dat inwoners een Goede start krijgen, Ruimte om te leven, Optimale kansen in een Wereld die mij ziet, Veiligheid (GROW+V) en positieve gezondheid. Dat kan alleen als we hulp aan kwetsbare inwoners betaalbaar en uitvoerbaar houden. De vraag naar gespecialiseerde en individuele zorg groeit. Druk op mantelzorgers neemt toe en de eenzaamheid groeit. Er is meer vraag naar passend onderwijs door meer jongeren met mentale problemen en schooluitval. Het volume van de jeugdzorg groeit nog steeds. Het rijksbeleid levert onvoldoende middelen. De Rijksfinanciering voor het Toekomstscenario Kind en Gezin valt weg. Het aantal plaatsen binnen de GGZ wordt afgebouwd. De uitstroom naar de Wet Langdurige Zorg (Wlz) is bemoeilijkt. Het Rijksbeleid, zoals het vaste abonnementstarief binnen de Wet Maatschappelijke Ontwikkeling (WMO) en beperkte budgetten voor samenwerking met het medisch domein, werkt tegen. Groeiende vraag en krimp van middelen. Met name de groeiende tekorten op de jeugdzorg zijn zodanig dat dit moet worden teruggedrongen. De relatie met het onderwijs is daarvoor cruciaal.
Inzet op VVE voor alle doelgroeppeuters, goede pedagogische ondersteuning en preventie in het primair en voortgezet onderwijs, tegengaan van schooluitval en inzet op herplaatsing in het onderwijs van thuiszitters is keihard nodig om de druk op het stelsel van (gespecialiseerde) jeugdhulp te verminderen. Daarnaast hebben we last van toenemende krapte op de arbeidsmarkt. We zetten in op het zelfstandiger en veerkrachtiger maken van inwoners zodat ze minder afhankelijk worden van gespecialiseerde zorg. Inzet op preventie, meer collectieve ondersteuningen elkaar meer ondersteunen via lotgenotencontact en meer zelfacceptatie bij ervaren problemen. Laagdrempelige en nabije, collectieve ondersteuning vanuit vaste wijkzorgteams als alternatief voor individuele gespecialiseerde zorg. Onze gebiedsontwikkeling staat in dienst van het stimuleren van ontmoeting om de sociale basis te versterken. We gaan gebiedsgericht ongelijk investeren voor gelijke kansen, vergroten van bestaanszekerheid en het verminderen van eenzaamheid en het stimuleren van sport en cultuur als verbindende factor om problemen te voorkomen.
foto beeldbank gemeente Tilburg | Angeline Swinkels
De strategie is nadrukkelijk gericht op preventie en voorkomen waardoor een robuuste, duurzaam financieel dekkende situatie binnen het sociaal domein gecreëerd kan worden. Een ombuiging van individuele gecontracteerde zorg naar collectieve, laagdrempelige, integrale ondersteuning dichtbij. We maken hiertoe afspraken met onze verwijspartners om de toegang tot individuele gecontracteerde zorg via de Wijkzorgteams te laten lopen. We doen dit binnen de mogelijkheden van onze verordeningen en passen deze aan indien dat nodig is. Deze ombuiging geven we integraal vorm waarbij we duidelijk de link leggen en versterken met de inzet in de sociale basis, pedagogische basis en de Wijkzorgteams als alternatief voor individuele zorg. Daarom moet de inzet in samenhang gezien worden; het één kan niet zonder het ander. Hiermee blijft individuele zorg beschikbaar blijft voor wie dit echt nodig heeft. Omdat de inrichting van de Wijkzorgteams en de voorbereiding van de pedagogische en sociale basis een aanloopperiode vraagt, werken we gedurende die aanloopperiode met een tijdelijke bekostiging vanuit de Investeringsreserve Sociaal Domein. Het volledige bedrag van de “van Ark” gelden voor de afgelopen jaren (compensatie tekorten 2024 en 2025), ad € 11,1 miljoen, storten wij bij de Najaarsbijstelling 2025 daarvoor af in deze reserve.
Samen met nog resterend saldo vormen we daarmee een reserve die per aanvang 2026 een bedrag omvat van € 15 miljoen. De komende begrotingsperiode (2026 – 2030) staan de volgende opgaven centraal: 1. We zetten in op het versterken van de sociale basis en normaliseren; enerzijds door meer collectieve steungroepen en anderzijds door bemiddeling naar informele steun en vrijwillige inzet. Daarnaast borgen we de inzet van buurtondersteuners in kwetsbare wijken. Samen met al onze partners onderzoeken we met welke vormen van dienstverlening we onze inwoners kunnen ondersteunen om een informele sociale basis te creëren waarbij inwoners elkaar helpen en ondersteunen. Onze gebiedsontwikkeling en de gebiedsteams staan in dienst van het stimuleren van ontmoeting om de sociale basis te versterken. 2. Verstevigen pedagogische basis en ondersteuningsstructuur onderwijs samen met basisonderwijs, voortgezet onderwijs, partners en de Wijkzorgteams. We beperken jeugdhulp, aantal thuiszitters, aantal vroegtijdig schoolverlaters, vollopen van bovenschoolse voorzieningen en speciaal onderwijs. Dat doen we door de pedagogische basis te versterken door de zorgstructuur in de kinderopvang te behouden en borgen, de ondersteuningsstructuur op het PO te versterken, collectieve preventie op het PO en de projectinzet “Jong en Weerbaar” in het VO. We benutten hiervoor een deel van de LEA middelen.
€ 0,5 miljoen in 2026 oplopend naar € 1,0 miljoen in 2029. 3. Realisatie van volwaardige Wijkzorgteams en omvorming van onze huidige Toegang om laagdrempelige ondersteuning en zorg te kunnen bieden en daarmee de druk op gespecialiseerde jeugdzorg te verminderen. We organiseren de ondersteuning zo licht als kan en zo zwaar als nodig, bij voorkeur collectief. Eerst de sociale basis, daarna oppakken door Wijkzorgteams. Pas als dat niet lukt individuele trajecten. In 2026 beginnen we in drie wijken en rollen dit verder uit over de stad. Dit kan leiden tot ongelijk investeren in gebieden om gelijke kansen te creëren. Hiermee wordt een besparing gerealiseerd oplopend van € 1,1 miljoen in 2026 naar € 2,5 miljoen in 2029. Uiteraard doen we dit in goed overleg met onze partners van de Toegang. 4. Doorontwikkeling van het Toekomstscenario jeugd en gezinsbescherming; middels het Multi Expert Team wordt een integrale aanpak voor huishoudens met complexe problematiek geboden, waarmee de inzet van uithuisplaatsingen en jeugdbeschermingsmaatregelen voorkomen wordt. 5. Investeren in een sterke en wendbare economie en arbeidsmarkt. Dat betekent inzetten op leven lang ontwikkelen, goede aansluiting tussen onderwijs en werk.
foto beeldbank gemeente Tilburg | Bunga Noz
Onderstaande tabel geeft de financiële uitwerking van de beweging weer: N=Nadeel, V=Voordeel (x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
Verstevigen sociale basis
2.300 N
2.350 N
2.360 N
2.370 N
Verstevigen sociaal pedagogische basis
1.350 N
1.780 N
1.520 N
1.520 N
Realisatie wijkzorgteams
1.700 N
2.100 N
2.100 N
1.100 N
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
525 N
Ombuigen zorgvraag
1.170 V
1.350 V
1.500 V
2.500 V
Bijdrage onderwijs LEA
500 V
750 V
750 V
1000 V
Bijdrage Rijksmiddelen Beschermd Wonen
850 V
1.430 V
1.430 V
1.490 V
Bijdrage reserve investeringsfonds Sociaal Domein
3.330 V
2.700 V
2.300 V
Saldo
0
0
0
0
De verschillende beleidsvoorstellen die onderdeel zijn van deze beweging vindt u steeds terug op de verschillende velden onder een apart kopje. In de tabel ziet u een bijdrage Rijksmiddelen Beschermd Wonen. Mede door onze inzet op de inkoop beschermd wonen zijn niet alle rijksmiddelen die wij in de Meicirculaire 2025 ontvangen nodig voor de autonome ontwikkeling op beschermd wonen. Wij kiezen er voor deze middelen te betrekken bij de strategie in het Sociaal Domein.
foto beeldbank gemeente Tilburg | Gerdien Wolthaus Paauw
Financieel Beeld Financieel meerjarenbeeld In lijn met de Perspectiefnota 2026 doen we in deze programmabegroting voorstellen om de laatste zaken uit het Akkoord te realiseren en zorgen we voor middelen in onze strategische reserves om de transities in het sociaal en ruimtelijk domein verder vorm te geven. Alle voorstellen die we hiervoor doen zijn terug te vinden in de programma’s en bijlage 2 van de begroting. De voorstellen die we doen leiden tot een financieel beeld van de Programmabegroting 2026 dat past binnen de kaders van de Perspectiefnota 2026. Onderstaande tabel laat zien hoe de Programmabegroting 2026 en meerjarenraming zich ontwikkelt. Daarbij geldt de bestendige gedragslijn dat de gevolgen van de Septembercirculaire 2025 van het gemeentefonds niet zijn meegenomen. N = Nadeel, V = Voordeel (x € 1 miljoen) Uitkomst Programmabegroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Structurele effecten Jaarrekening 2024
0,0 V 0,9 N
1,9 V 1,0 N
3,6 N 1,0 N
3,6 N 1,0 N
Vertrekpositie Programmabegroting 2026
0,9 N
0,9 V
4,6 N
4,6 N
Herijkingen (zie bijlage 2a) Uitgangspositie
11,4 V 10,5 V
19,7 V 20,7 V
20,5 V 15,9 V
12,2 V 7,6 V
Beleidsvoorstellen (zie bijlage 2b en 2c) - Structureel - Incidenteel Beeld incl. nieuw beleid Ruimtescheppende maatregelen (zie bijlage 2d) Mutatie RIO Financieel beeld Programmabegroting 2026-2029
3,9 N 10,4 N 3,9 N 1,3 V 2,6 V 0,0
4,9 N 15,9 N 0,1 N 1,5 V 1,4 N 0,0
6,8 N 5,0 N 4,1 V 1,6 V
11,1 N 0,2 N 3,7 N 2,7 V
5,7 V
1,1 N
In bijlage 2a t/m 2d is een overzicht van de diverse begrotingsvoorstellen opgenomen. Bij de programma's worden ze specifiek toegelicht. De belangrijkste posten lichten we hieronder toe: Herijkingen De grootste herijkingen uit de Programmabegroting 2026 zijn: Gemeentefonds (20,0 V): In de Meicirculaire 2025 zijn extra middelen ontvangen voor: Compensatie tekorten jeugdzorg (13,9 V aflopend naar 6,4 V vanaf 2028) Demping van de terugval van het gemeentefonds (6,0 V) Regionale Jeugdzorg (12,2 N exclusief indexatie): De budgetten voor kosten jeugdhulp worden bijgesteld o.b.v. het Tilburgse aandeel in de regiobegroting. De begroting Hart van Brabant 2026 vraagt een bijstelling van de Tilburgse begroting op het onderdeel jeugd van € 16,4 miljoen. Dit bedrag bestaat voor € 12,2 miljoen uit de gewijzigde regiobegroting jeugd 2025 en voor € 4,2 miljoen uit indexatie van naar prijspeil 2026. Rentelasten (3,5 V): De rentelasten van aan te trekken leningen zijn naar beneden bijgesteld. Dit voordeel komt vooral doordat in 2024 aanzienlijk minder externe financiering is aangetrokken door achterblijvende investeringen, lagere uitgaven ten laste van reserves en hogere ontvangsten van subsidies en specifieke uitkeringen in dat jaar. Omdat we nog steeds uitgaan van een oplopende leningenportefeuille slaat het voordeel in de nieuwe jaarschijf 2029 om in een nadeel.
Kortingen Jeugdzorg (0,0): Aanvullend op de besparingen uit de hervormingsagenda Jeugd zijn in de Meicirculaire 2025 voor een totaalbedrag van € 11,8 miljoen kortingen op het budget Jeugdzorg opgenomen in verband met de eigen bijdrage Jeugdzorg, het Beperken van de trajectduur jeugdzorg en het indexeren van de opbrengst van de hervormingsagenda. De verwachting is dat deze kortingen voor gemeenten budgettair neutraal uitpakken en dat het Rijk gemeenten ook vanaf 2028 van voldoende middelen voorziet om de jeugdzorg uit te kunnen voeren. Om die reden is voor de drie toegepaste 1. Algemeen
15
kortingen een stelpost van in totaal € 11,8 miljoen in de begroting opgenomen. Daarmee is het budgettaire effect van de kortingen op € 0 gezet. Beleidsvoorstellen exploitatiebudget: De beleidsvoorstellen bestaan vooral uit: Structurele intensiveringen in de stad waaronder het reserveren van kapitaallasten voor investeringen in de stedelijke ontwikkeling, versterking van de sociale basis, verstevigen van de pedagogische basis en ondersteuningsstructuur onderwijs, realisatie van volwaardige wijkzorgteams, jongerenparticipatie, investeringen vanuit de ontsnipperingskaart, realisatie en beheer van toiletvoorzieningen, verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed en de avondbeleving Stadsforum. Het in 2026 en 2027 borgen van incidenteel gedekt beleid voor onder andere de economische strategie, evenementen, gebiedsgericht werken, binnenstadsmanagement, buurtontmoetingsplekken, versterking van culturele basisinstellingen, mentale gezondheid, cultuurcoaches en betrouwbare overheid. Incidentele middelen voor het schoolontbijt, verkenning van de aanpak weerbare samenleving en onderzoeken naar een multifunctionele indoorhal en cultuurpodium Witzy. Mutatie RIO In de begroting zijn incidentele voorstellen opgenomen, die grotendeels worden gedekt uit de ruimte in de jaarschijven. Het restant wordt gedekt vanuit de reserve incidentele opgaven (RIO).
Ontwikkeling Fondsen In het Akkoord "Meer voor elkaar" zijn afspraken gemaakt over de vorming en voeding van diverse fondsen/reserves. Onderstaande tabel laat voor een aantal relevante reserves zien hoe deze reserves zich meerjarig ontwikkelen. Voor een specificatie van deze reserves en alle overige reserves verwijzen wij naar de bijlage "Bestedingsplannen Reserves en Voorzieningen". In deze begroting doen we in lijn met de Perspectiefnota 2026 voorstellen om de strategische reserve Fonds stedelijke ontwikkeling meerjarig op het niveau te brengen om de opgaven in de stedelijke ontwikkeling uit te kunnen voeren. Naam reserve (afgeronde bedragen x € 1.000)
1-1-2026
Mutaties 2026
31-122026
31-122027
31-122028
31-122029
Fonds Stedelijke ontwikkeling
69.900
-32.200
37.700
13.600
13.400
18.400
Investeringsfonds Sociaal Domein
15.000
5.800
9.200
5.900
3.600
3.600
Investeringsfonds Klimaat
31.400
12.700
18.700
16.400
14.500
13.600
Fonds Talentontwikkeling Fonds Preventie, Gezondheid en Kansengelijkheid Topsportfonds Transitiefonds Wijkgericht werken en inwonersparticipatie Versterking Levendige Democratie Digitalisering en Klantgedreven Dienstverlening Crisisherstelfonds
2.900
-800
2.100
900
400
100
2.600
-2.300
300
900
-400
500
500
600
500
3.000
-700
2.300
3.100
3.600
1.700
-900
800
2.400
-1.400
1.000
200
0
5.700
-500
5.200
Welkom in Tilburg
11.900
-5.400
6.500
3.400
400
Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
16
100
Ontwikkeling financiële positie Voor een houdbare financiële positie is het van belang om meerjarig en in samenhang naar de ontwikkeling van de financiële kengetallen te kijken. Onderstaande tabel geeft aan de hand van de kengetallen uit de nota Financiële positie inzicht in de ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente. De kleuren geven daarbij aan in welke risicocategorie het kengetal zich conform nota Financiële positie bevindt. De ervaring is dat prognoses in de tijd gedeeltelijk naar latere jaren verschuiven. Daardoor wijken de gerealiseerde kengetallen aan het einde van het jaar af van de prognoses. Desondanks zijn onderstaande kengetallen op basis van het huidige ambitieniveau het toekomstbeeld van de gemeente. Verloop kengetallen
2022 (R)
2023 (R)
Structurele exploitatieruimte
3,3%
2,3%
1,7%
2,6%
2,5%
1,6%
0,9%
0,0%
Belastingcapaciteit
77%
72%
73%
74%
74%
76%
79%
82%
Netto schuldquote
26%
29%
36%
49%
72%
88%
97%
108%
Netto schuldquote gecorrigeerd
22%
26%
33%
46%
69%
85%
95%
106%
Rentelasten
1,3
3,4
4,1
5,3
9,9
14,6
19,3
24,2
EMU-saldo
-51,3
-47,8
-97,6
-196,5
-252,8
-195,8
-126,0
-94,0
Ruimte kasgeldlimiet
55,6
38,6
35,1
39,8
38,1
36,3
36,1
34,9
Ruimte renterisiconorm
189,8
231,0
220,8
255,4
241,9
229,7
253,3
219,5
Kapitaallastenratio
5%
5%
5%
5%
6%
7%
8%
10%
Grondexploitatie
3%
3%
3%
3%
4%
4%
3%
4%
Solvabiliteitsratio
64%
62%
58%
50%
41%
36%
33%
31%
2,9 4,7 4,8 (groen = laag risico, geel = gemiddeld risico, rood = hoog risico) * obv bijgestelde begroting
4,2
4,8 4,6 4,5 B = Begroot, R = Realisatie
4,3
Weerstandsratio
2024 (R) 2025 (B*) 2026 (B) 2027 (B) 2028 (B)
Beschouwing financiële positie Tilburg investeert in de ontwikkeling van stad en dorpen. De investeringen die dit vraagt, moeten op de langere termijn bijdragen aan de groei en het verdienvermogen van de stad. Hierdoor moeten we ook in de toekomst in staat zijn om welvaart en welzijn te genereren en een duurzaam financieel gezonde financiële huishouding te houden. We doen dit vanuit een financiële positie die op dit moment nog altijd stevig is. De begroting is tot en met 2028 structureel sluitend, de belastingruimte groot en schulden en kapitaallasten zijn laag. Dat betekent dat Tilburg relatief snel kan inspelen op actuele ontwikkelingen en baten en lasten relatief eenvoudig kan afstemmen op veranderende opgaven. De financiële wendbaarheid is kortom groot. Ook landelijk gezien vallen wij in de categorie van minst risicovolle gemeenten. Als we verder vooruitkijken blijft het financieel kader vanuit het Rijk onzeker. De compensatie die gemeenten via de Meicirculaire 2025 ontvangen helpt om de eerste jaren te komen tot een sluitende begroting. Vanaf 2028 blijven de zorgen over de financiële toekomst echter groot en zijn de middelen die gemeenten vanuit het Rijk ontvangen ontoereikend om belangrijke gemeentelijke taken op het gebied van o.a. woningbouw, klimaat, energietransitie en de zorg op een goede manier en structureel uit te kunnen voeren.
Daarbij vertrouwen wij erop dat het Rijk met een oplossing komt voor de onbalans tussen taken en middelen. Meerjarig zien we ook dat investeringen in de stad ervoor zorgen dat de schulden en rentelasten oplopen en kapitaallasten een groter aandeel van de totale lasten gaan uitmaken. Dit zorgt ervoor dat een groter deel van
1. Algemeen
17
2029 (B)
de gemeentelijke inkomsten nodig is om rente en aflossing te kunnen betalen. Daardoor zijn minder middelen beschikbaar voor overige uitgaven. Dit betekent ook dat een groter deel van de totale gemeentelijke lasten vastligt, waardoor de wendbaarheid van de begroting afneemt. Als laatste zorgt een grotere leningenportefeuille ervoor dat de begroting gevoeliger wordt voor renteschommelingen. Het renterisico neemt dus toe. Als we kijken naar de weerbaarheid van de financiële huishouding, zien we dat de solvabiliteit en het weerstandsvermogen op dit moment ruim voldoende zijn. Voor de solvabiliteit zien we meerjarig een dalende trend die het gevolg is van dalende reserves en oplopende schulden. De solvabiliteitsratio verschuift hierdoor van laag risico naar gemiddeld risico. De geprognosticeerde ontwikkeling van kengetallen vraagt om een zorgvuldige afweging bij toekomstige (grote) investeringskeuzes, waarbij het effect op de langetermijn financiële positie betrokken moet worden.
Taakstellingen en stelposten In het financieel beeld is rekening gehouden met de volgende taakstellingen/stelposten: Stelpost deskundigencommissie Van Ark Richting Voorjaarsnota van het Rijk is tussen de VNG en het kabinet gesproken over de onbalans tussen taken en middelen in de jeugdzorg. In de Meicirculaire 2025 zijn voor de korte termijn middelen beschikbaar gesteld waarmee we de stijging van de lasten voor jeugdzorg deels kunnen compenseren. Voor de langere termijn is de compensatie onvoldoende. De commissie Van Ark brengt begin 2027 een nieuw advies uit over het structurele financiële kader voor de jeugdzorg. In afwachting van duidelijkheid over het financieel kader gaan we ervan uit dat de effecten voor jeugdzorg vanaf 2028 en verder € 0 zijn. Daarom nemen we een stelpost op van € 5,8 miljoen. Dit is in lijn met het begrotingsadvies van de VNG.
Stelpost bezuinigingen Jeugdzorg Aanvullend op de besparingen uit de hervormingsagenda Jeugd zijn in de Meicirculaire 2025 onderstaande kortingen op het budget Jeugdzorg opgenomen. 1. Korting in verband met Eigen bijdrage Jeugdzorg. 2. Korting in verband met Beperken trajectduur jeugdzorg. 3. Korting in verband met Indexeren opbrengst hervormingsagenda. De verwachting is dat deze kortingen voor gemeenten budgettair neutraal uitpakken, omdat we hiervoor ook besparingen op de lasten kunnen realiseren. Daarnaast is afgesproken dat het Rijk de komende periode een nieuw onderzoek doet naar de haalbaarheid en inhoudelijke onderbouwing van de ingerekende besparingen. Op een later moment moeten Rijk en gemeenten dan opnieuw het gesprek voeren over het financieel kader vanaf 2028, met als doel om ook vanaf 2028 te komen tot een passend structureel financieel kader voor de uitvoering van de Jeugdzorg. Om deze redenen is voor de drie toegepaste kortingen een stelpost van in totaal € 11,8 miljoen in de begroting opgenomen. Daarmee is het budgettaire effect van de kortingen op € 0 gezet.
Stelpost herverdeling Gemeentefonds Op basis van onderzoek naar de verdeling van het Gemeentefonds ontvangt Tilburg minder middelen vanuit het Gemeentefonds dan nodig om voorzieningen en opgaven op een gelijkwaardig niveau te realiseren. In de jaren 2023-2025 zijn eerste stappen gezet om dit recht te zetten en hebben we in totaal € 37,50 per inwoner aan extra inkomsten uit het Gemeentefonds ontvangen. De afspraak was om vanaf 2026 verder te groeien naar de nieuwe verdeling van het Gemeentefonds. Vervolgonderzoeken voor de herverdeling zijn echter vertraagd, waardoor we voor 2026 nog geen positief effect kunnen inrekenen. Met ingang van 2027 worden deze vervolgstappen wel gezet, ongeacht het verloop van de onderzoeken. Op basis hiervan houden wij rekening met een eerste vervolgstap van € 15 per inwoner vanaf 2027 en een tweede stap van € 15 per inwoner vanaf 2028 (totaal € 7 miljoen structureel). Het totale ingerekende herverdeeleffect is daarmee € 67,50 per inwoner. Dat is ongeveer twee derde van het totale herverdeeleffect op basis van het oorspronkelijke onderzoek naar de verdeling van het gemeentefonds.
Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
18
Stelpost effectief en efficiënt (m.i.v. 2026 € 0,05 miljoen, oplopend naar € 0,9 miljoen vanaf 2028) Effectief & Efficiënt komt voort uit de inschatting dat er effectiever en efficiënter gewerkt kan worden. Naast een kritische blik op impact en effectiviteit van activiteiten in de wijk, wordt er tegelijk ook gekeken naar andere activiteiten in de piramide van het sociaal domein én daarbuiten, inclusief mogelijkheden rond de effectievere inzet van gemeentepersoneel (in Tilburg én de regio). De realisatie van deze stelpost wordt gevonden door te onderzoeken of we meer dan nu met langjarige contracten kunnen werken binnen onze subsidies (dit geeft een voordeel op de handeling bij de instelling en intern), door de effectiviteit van de regionale netwerken te onderzoeken en daarbij tevens te kijken of onze inzet voor de regio ook gedragen wordt door de hele regio en door te kijken waar we zaken slimmer kunnen organiseren (zitten er geen dubbelingen in wat wij doen en wat onze partners doen). Het realiseren van deze stelpost loopt vertraging op, die in deze begroting is verwerkt.
Ingevulde stelposten vorige begroting (Programmabegroting 2025) De volgende stelposten zijn in de Programmabegroting 2026 van concrete maatregelen voorzien: Subsidiekorting (m.i.v. 2026 € 1,15 miljoen) Deze stelpost is ingevuld door een eenmalige korting van 0,8% op alle structurele subsidiebudgetten. Deze korting heeft een structureel effect. Een uitzondering op deze verlaging zijn subsidies die meerjarig zijn verleend en subsidieplafonds die reeds definitief zijn vastgesteld. Voor deze budgetten wordt de vermindering uitgesteld tot 2027.
Stelpost groeirem organisatie (m.i.v. 2026 € 1,25 miljoen, oplopend naar € 2,5 miljoen vanaf 2028) Deze stelpost is ingevuld door rekening te houden met lagere benodigde kosten per fte. We passen onze ramingssystematiek voor loonkosten hierop aan. Zie toelichting in hoofdstuk 3 Bedrijfsvoering.
Woonlasten De gemeentelijke woonlasten voor huishoudens met een eigen woning bestaan uit de onroerendezaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing. We kennen bij de afvalstoffenheffing een tarief voor één- en meerpersoonshuishoudens. Het tarief voor een éénpersoonshuishouden bedraagt 90% van het tarief voor een meerpersoonshuishouden. Onderstaande tabel geeft een schatting van de ontwikkeling van de woonlasten in 2026 voor woningeigenaren. De werkelijke ontwikkeling wijkt daarbij altijd af van deze schatting. Voor huurders bestaan de woonlasten alleen uit afvalstoffenheffing (€ 354,03 of € 318,63 in 2026) en het gebruikersdeel voor de rioolheffing (€ 41,17 in 2026).
Onroerendzaakbelasting (eigenaar) Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal woonlasten Mutatie t.o.v. 2025
Tarief 2025 meerpersoonshuishouden € 273,50
Tarief 2025 éénpersoonshuishouden € 273,50
Tarief 2026 meerpersoonshuishouden € 281,00
Tarief 2026 éénpersoonshuishouden € 281,00
Stijging in %
€ 337,03 € 124,52 € 735,05
€ 303,32 € 124,52 € 701,34
€ 354,03 € 140,03 € 775,06 + € 40,01 + 5,5%
€ 318,63 € 140,03 € 739,66 + € 38,32 +5,5 %
5,0% 12,5%
De OZB-opbrengst wordt jaarlijks geïndexeerd in verband met prijsstijging. In 2026 bedraagt de indexering 2,7%. Voor een gemiddeld huishouden betekent dit op jaarbasis een stijging van circa € 7,50. De stijging van de tarieven afvalstoffenheffing met circa € 17 resp. € 15 wordt met name veroorzaakt door hogere kosten als gevolg van prijsstijging en de toename van afvalverwerkingskosten. Op basis van de kostenontwikkeling 2026 en de consequenties een tweetal beleidsvoorstellen stijgt de rioolheffing in 2026 met 12,5%. Een gemiddeld huishouden in Tilburg gaat hierdoor in 2026 circa € 16 meer betalen.
1. Algemeen
19
2,7%
Formatieve gevolgen In de begroting zijn voorstellen opgenomen met gevolgen voor de omvang van de formatie. Hierdoor neemt de formatie in 2026 toe met 105,89 fte. Formatieontwikkeling
FTE
Voorstel nr.
Dekking
Uitvoeringsprogramma Anti-discriminatieprogramma 2026 2027
17
2,00 Reserve Fonds Preventie, Gezondheid en Kansengelijkheid/ budget fysieke toegankelijkheid
Borging aanpak eenzaamheid
29
0,50 Reserve Investeringsfonds Sociaal Domein
Bouwstenen ruimte voor maatschappelijke voorzieningen Extra opbrengsten Leerplicht DVO 2026 2027
30
1,30 Fonds Stedelijke Ontwikkeling
33
1,30 Opbrengsten derden
Formatiecalculatiemodel MO Backoffice
66
-2,26 Algemene middelen
Autonome groei ZVHMB
73
1,50 Algemene middelen
Coördinerend Functionaris Gegevensverwerking
74
0,80 Algemene middelen
Coördinator Circulariteit
98
1,00 Reserve Investeringsfonds Klimaat
Adviseur parkeren
100
1,00 Reserve betaald parkeren
Specifieke uitkering Preventie met Gezag
115
13,76 Rijksmiddelen
Roadmap 3.0 Verduurzamen vastgoed
126
Verlengen maatschappelijk vastgoedtafel
127
1,00 Voorbereidings- en uitvoeringskredieten 1,00 Algemene middelen
Richtlijn omgevingsdialoog
128
1,60 Leges opbrengsten
Formatie-uitbreiding als gevolg van wijziging parkeerstrategie Economische strategie
130
3,00 reserve parkeren
140
2,00 Algemene middelen
Invoering Wet regie Volkshuisvesting (2026)
148
PM Algemene middelen
Uitstel invoering Wet Kwaliteitsborging bouw (Wkb), 2026 2027 Programmakosten Kenniskwartier, versterken uitvoeringsorganisatie Uitbreiding raadsadviseur
150
3,00 Algemene middelen
162
22,00 Fonds Stedelijke Ontwikkeling
174
0,48 Algemene middelen
Uitwerking gebiedsgericht werken
175
18,00 Reserve transitiefonds gebiedsgericht werken en inwonersparticipatie
Formatiecalculatiemodel Burgerzaken
177
3,35 Algemene middelen
Formatie calculatiemodel Klant contact center, 11,07 fte in 2026, 9,07 fte vanaf 2027
179
11,07 Algemene middelen
Klantgedreven Dienstverlening
181
4,00 Algemene middelen
Vergoeding regio voor toezicht op Wmo- en Jeugdwet
183
2,00 Doorberekening aan regiogemeenten
Verlaging vergoeding regio voor toezicht op Participatiewet
184
-0,93 Doorberekening aan regiogemeenten
Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
20
Formatieontwikkeling
Voorstel nr.
FTE
Begroting Toegang Tilburg
186
-1,50 Algemene middelen
Herijking Uitvoeringsbegroting jeugd (HvB)
187
0,78 Begroting Toegang
Extra opbrengsten Leerplicht DVO 2026 2027
188
0,84 Opbrengsten derden
Formatieuitbreiding Basis Registraties
207
5,50 Algemene middelen
Betrouwbare Overheid, integriteit/ VPT
214
1,60 Algemene middelen
Betrouwbare Overheid, programmamanager en betrouwbare ketens/processen, 2026 2027
214
4,00 Algemene middelen
Organisatieontwikkeling (programma)
215
1,20 Bedrijfsvoering
Versterken Concerncontrol
216
PM
Proces klachtenafhandeling/ klachtencoördinator
220
1,00 Algemene middelen
Dekking
105,89
Totaal formatieontwikkeling
In 2027 zal de formatie dienstverlening evenementenketen worden gecontinueerd met 3 fte (voorstel nr. 141). Voor een toelichting op de formatie-uitbreidingen wordt verwezen naar de toelichting op het betreffende voorstel. Voor variabele overhead is uitgegaan van € 5.000 per fte.
1. Algemeen
21
Kerngegevens 1 januari 2025
1 januari 2026 (prognose)
SOCIALE STRUCTUUR Inwoners 0 tot en met 17 jaar 18 tot en met 64 jaar 65 tot en met 79 jaar 80 jaar en ouder
230.358 38.813 150.919 30.806 9.820
232.294 38.869 151.768 31.291 10.366
Aantal periodieke bijstandsgerechtigden Participatiewet IOAW IOAZ
6.415 205 15
6.630 136 15
107.237
108.537
PERSONELE KENGETALLEN Personeelsformatie (fte) Waarvan leidinggevend (fte)
2.427 142
2.531 149
FINANCIËLE STRUCTUUR (x € mln.) Totaal lasten begroting * Inclusieve stad * Duurzame stad * Vitale stad * Samen en dichtbij
1.276 699 173 260 144
1.344 752 175 285 132
Totaal baten begroting * Gemeentefonds * Specifieke uitkeringen (EU, Rijk, Provincie) * Onttrekkingen reserves * Inkomsten grondexploitatie * Belastingen, heffingen en rechten * Rente * Overige baten
1.276 674 197
1.344 717 204
126 54 152 1 72
146 41 160 1 75
Totaal lasten begroting * Incidenteel * Structureel Totaal baten begroting * Incidenteel * Structureel Saldo structurele lasten en baten
1.276 196 1.080 1.276 165 1.111 31 V
1.344 202 1.142 1.344 172 1.172 30 V
FYSIEKE STRUCTUUR Aantal woonruimten (o.b.v. CBS statistiek)
Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
22
RESERVEPOSITIE (x € mln.) Totaal reserves A. Algemene reserve B. Vrij inzetbare reserves C. Bestemde reserves
1. Algemeen
23
1 januari 2025
1 januari 2026 (prognose)
873,5 40,0 307,3 526,2
781,0 38,9 231,3 510,8
Structureel begrotingssaldo Structureel begrotingssaldo (x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
Lasten
1.251.528
1.237.827
1.236.495
1.202.567
Baten
-1.198.165
-1.204.451
-1.219.286
-1.181.143
53.363
33.376
17.209
21.424
Saldo van lasten en baten exclusief reserves Toevoeging reserves
92.678
45.716
39.050
29.459
Onttrekking reserves
-146.041
-79.092
-61.997
-49.808
Saldo reserves
-53.363
-33.376
-22.947
-20.349
0
0
-5.738
1.075
Incidentele lasten
202.189
102.519
68.918
30.271
Incidentele baten
-172.372
-82.937
-63.759
-29.155
Geraamd resultaat
Saldo van Incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo
29.817
19.582
5.159
1.116
29.817 V
19.582 V
10.897 V
41 V
Het geraamd resultaat bestaat uit zowel structurele als incidentele baten en lasten. Als we de incidentele baten en lasten op het geraamd resultaat corrigeren, ontstaat een beeld van het structurele begrotingssaldo. We streven daarbij naar een (meerjaren-)begroting die structureel en reëel in evenwicht is. Dit is in lijn met de vastgestelde nota Financiële positie en de regelgeving schrijft dit ook voor. De provincie toetst hier vanuit haar toezichthoudende rol op. Bovenstaande tabel laat zien dat in 2026 en 2027 sprake is van een positief structureel begrotingssaldo. Dat betekent dat we als gemeente meer structurele baten hebben dan structurele lasten. De verbetering van het saldo ten opzichte van de vorige begroting is vooral het gevolg van de extra middelen die gemeenten via de Meicirculaire 2025 hebben ontvangen. Ook vanaf 2028 is het structurele begrotingssaldo positief. Daarbij geldt dat we er in de begroting in financiële zin rekening mee houden dat we ook vanaf 2028 voldoende middelen vanuit het Rijk ontvangen om de jeugdzorg op een goede manier uit te kunnen voeren. De stelposten die hiervoor in de begroting zijn opgenomen vragen nog goede afspraken tussen Rijk en gemeenten over het structurele financiële kader voor de jeugdzorg. In bijlage 6 is een uitgebreid overzicht van incidentele baten en lasten opgenomen.
Lasten en baten structureel / incidenteel meerjarig (x € 1 mln.)
Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
24
2. Programma's
2. Programma's
25
2.1 Inclusieve stad Financieel overzicht Inclusieve stad x € 1.000,-
Inclusief overhead
Exclusief overhead
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Sociaal en veerkrachtig
136.717
-25.065
111.653
119.702
-25.051
94.651
Persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid
79.093
-45.327
33.766
75.855
-45.325
30.530
Passende ondersteuning: Toegang
28.525
-1.435
27.090
28.421
-1.435
26.986
Passende ondersteuning: Werk en inkomen
227.880
-143.480
84.400
209.436
-143.466
65.970
Passende ondersteuning: WMO
144.202
-6.138
138.064
138.901
-6.134
132.767
Passende ondersteuning: Jeugdhulp
104.199
-4.107
100.092
101.054
-4.105
96.949
Ingrijpen bij crisis en onveiligheid
31.383
-2.257
29.126
29.370
-2.255
27.115
Totaal
751.999
-227.809
524.191
702.738
-227.770
474.968
Programmabegroting 2026 gemeente Tilburg
26
Sociaal en veerkrachtig
Kader- en beleidsnota's Kadernota's: Versterken sociaal en veerkrachtig Tilburg Beleidsnota's: Integrale jeugdaanpak Integrale kijk op ouderen: gezond en gelukkig oud in Tilburg Sport en Bewegen: Meedoen is winnen Bijlage bij Beleidsnota Sport en Bewegen: Meedoen is winnen Lokale nota positieve gezondheid 2025-2029 Beleidsnota bestaanszekerheid 2025-2029 Sociale basis Beleidsnota inclusie 2021-2025 Mondiale bewustwording 2021-2025 Evaluaties en herzieningen: Beleidsnota dierenwelzijn 2026-2029 Beleidsnota mondiale bewustwording 2026 en verder Beleidsnota inclusie
Wat willen we bereiken Tilburgers voelen zich fysiek, emotioneel en sociaal gezond Indicatoren % Inwoners dat eigen gezondheid als goed ervaart - (ouder van kind) 0 - 11 jaar - 12 - 18 jaar - 19 - 64 jaar - 65 - 74 jaar - 75+ jaar
% Inwoners dat zich psychisch gezond voelt/ % Inwoners dat geen psychische klachten heeft* - 12 - 18 jaar
2. Programma's
Bron
Streefwaarde
2021
2022
2023
GGD/CBS Gezondheidsmonitor Jeugd (1x per 4 jaar)** GGD/CBS Gezondheidsmonitor Volwassenen (1x per 4 jaar)***
97
97
-
-
85
81
-
-
75
-
67
-
-
65
-
61
-
-
62
-
52
-
-
GGD/CBS Gezondheidsmonitor Jeugd (1x per 4 jaar)**
85
75
-
-
27
2024
Indicatoren
Bron
- 19 - 64 jaar
GGD/CBS Gezondheidsmonitor Volwassenen (1x per 4 jaar)***
- 65 - 74 jaar - 75+ jaar
Streefwaarde 84
2021
2022
2023
2024
-
71
-
-
85
-
84
-
-
85
-
81
-
-
2022
2023
2024
* Indicator is in 2022 veranderd naar 'heeft geen psychische klachten' (MHI-5). ** In 2024 vindt nieuwe meting plaats (resultaten gepubliceerd voorjaar 2025). NB: meting 2021 was extra i.v.m. corona. *** In 2026 vindt nieuwe meting plaats (resultaten gepubliceerd voorjaar 2027).