Bijlage 4 Boslandschap Rugdijk
Tekst van het document
33 Boslandschap Tilburg
juli 2025
lanen door bos
lanen door hagen HSM
lanen door poel over brug HSM
Voorbeelduitwerking SO concept - eerste vingeroefening
juli 2025
Boslandschap Tilburg
Elementen boslandschap Rugdijk? Het boslandschap wordt opgebouwd uit een diversiteit van landschapselementen, welke samen het landschap vormen. Veelal zijn dit historische elementen welke vanuit cultuurhistorische toepassingen voorkwamen / voorkomen in dit zandlandschap. De huidige functies zijn vooral ecologisch en beleving, terwijl het landschap in het verleden vooral opbrengst moest genereren. Bos werd aangelegd en beheerd voor specifieke houtproductie en toepassingen, graslanden zorgden voor hooi, houtwallen hielden het vee binnen en wild buiten en leverden geriefhout. Hieronder een opsomming van de toe te passen landschapselementen en oorspronkelijke functie: • • • • • • • • • • • • • •
Bos > houtproductie, jacht Bosjes > geriefhout, jacht, beschutting vee Struweel, ook struweelhagen > perceelsscheidingen, veekering, wildkering Boomlanen > statuselement landgoederen, schaduw looprouting, zichtlijnen Solitaire bomen > oriëntatiepunten / bakenbomen perceels- en gemeentegrenzen Houtsingels > perceelsscheidingen, veekering, wildkering, houtproductie Houtwallen > primair veekering & wildkering, perceelsscheidingen, houtproductie Akkers > voedsel voor mens en vee Graslanden > hooi, begrazingsgronden vee Ruigte > meestal overhoeken in landschap, nectarbron voor bijen, jacht Greppels, ook rabatten > afwateringssloten naast wegen en paden, houtproductie in natte gebieden Steilranden met beplanting > overgang van akkers naar paden, vasthouden bodem, wildkering Zandpaden > functionele ontsluitingspaden in landschap, esthetisch in rechte vorm Poelen > watervoorziening voor vee op hogere gronden zonder beek
•
Beeldmerken: meer functionele moderne elementen zoals bankjes, slagbomen, paaltjes, fietsleunhekken, infoborden, ..
Combinatie van elementen: zandpad + beukenlaan + solitaire boom + grasland + steilranden (overgang pad naar bos)
35 Boslandschap Tilburg
juli 2025
Details in het ontwerp zijn: -
Overgang tussen lanen en zandpaden Overgang tussen lanen en bosvlakken Aansluitingen stralen naar omgeving Overgang stralen naar hoogteverschillen / poelen Aansluiting losse bos- en natuurvlakken Bosranden als zoom-mantel Gradiënten hoog-laag / droog/nat Sfeer in bos en lanen Uniformiteit van geheel of per laan verschillend?
Afwegingen: -
Toegankelijkheid van bos irt rust natuur? Grondverzet? gesloten grondbalans? Grond uit poelen naar houtwallen Paden verharden of enkel zandpaden?
Op deze en volgende pagina’s referentiebeelden en inspiratie van gewenste sfeer en structuren.
Boomrijen markeren bosvlakken en gaan de hoek om
Boomlaan van een soort en fiets / zandpad
36 Boslandschap Tilburg
Natuurlijker gemengd loofbos - zeer dicht en gelaagd
juli 2025
Doorzichten bij struweelhagen en singels
Afwisseling door beheer - beslotenheid door rietoevers naast gemaaid graspad
Struweelhagen met doorkijken over graslanden
Struweelhaag naast pad geeft beslotenheid
37 Boslandschap Tilburg
juli 2025
Smal wandelpad met ‘losse’ bomenlaan en doorzichten
38 Boslandschap Tilburg
Boomstammen als natuurlijke speelelementen
juli 2025
studie naar informeel pad door bosvlakken, natuurlijker, licht meanderend
studie naar breedte pad en beleving: op foto 4m breed pad, lijnen geven 3m breed pad weer wat voorkeur heeft in boslandschap / stralen
juli 2025
Boslandschap Tilburg
15m
profielen lanen / stralen ster: doorgaande wallen met struweel en bomen 10m
5m
ingang en zicht op nieuwe solitaire boom
1m
10m
10m
5m
5m
1m
1m
boomweide met natuurlijk spelen
10m
ingang vanuit wijk via bosgebied? 5m
1m
akker en struweelhagen
15m
extensieve verruigde straal
10m
10m
5m
5m
1m
1m
ingang en doorkijk over Bundersestraat extensieve verruigde straal
ingang vanuit wijk via De Meenthe ingang vanuit wijk met hondenlosloopzone
Concept SO in CAD 250702
juli 2025
Boslandschap Tilburg
eindbeeld laan door bosgebied: losse gemengde lanen op wallen
15m
10m
5m
1m
Houtwal met diversiteit aan soorten, maten en leeftijd
juli 2025
Intieme sfeer door relatief smal pad met houtwallen
Houtwal in wildverband met diverse soorten bomen
Boslandschap Tilburg
poel 1
poel 2 Bospoel met bloemrijke oevers en wilgenstruweel
poel 3
Concept SO in CAD 250710 - poelen en vlonderbruggen
Vlonderpad vanuit bossen richting struweel
juli 2025
Variatie in vegetaties rond bospoel
Vlonderbrug over poel
Boslandschap Tilburg
intensieve akker
struweelhagen en natuurlijke graslanden steilrand, ondiepe greppel en flauw talud als overgang Overgangen tussen akker naar graslanden met struweelhaag
Concept SO in CAD 250702 - agrarisch historisch
Steilrand met bomen als overgang tussen grasland en akker
juli 2025
Winterlindes in groepen op grasland
Vogelkers in houtwal
Boslandschap Tilburg
Grondbalans concept en principes Binnen de ontwikkeling van het boslandschap streven we naar een gesloten grondbalans. In de basis komen er 2 soorten grond vrij in het werk: de donkere vruchtbare bovenlaag en de lichte voedselarme onderlaag met wit zand en leem. De bovenlaag gebruiken we in de wallen waarop bomen en struweel moet en groeien en de onderlaag verwerken wij in de vlakken waar graslanden komen, welke wat schraler mogen zijn. De grond komt vrij uit de 3 poelen en de greppel ten westen van de akker. We rekenen hier met principe ingrepen en ter afweging in het VO zijn: diepte poelen, wallen met greppels, extra verlagingen noordzijde?
ontgraven
Een snelle berekening laat zien dat er ongeveer 10.000m3 grond vrij komt, waarvan 6000m3 in de wallen verwerkt kan worden. De rest gaat in de toplaag van de graslanden.
ophogen in wallen
juli 2025
Boslandschap Tilburg
SO uitwerkingen aanleg: Struweel, ook struweelhagen
Bos
Beheertype N15.02 droog dennen-, eiken- en beukenbos met voorgestelde boom- en struiksoorten uit projectplan als basis en nader te bepalen.
Biodiverse structuren met veel lichtinval en als soort van bosrand. De vele gedoornde soorten zorgen voor een ondoordringbaar geheel met bescherming voor flora en fauna, bloesem en vruchten. Deze zijn gebaseerd op de dichte struweelhagen welke als perceelsgrenzen en veekeringen dienden.
De bosvlakken onderscheiden zich onderling op basis van het verschil in bodem, water en hoogteligging. We onderscheiden 2 zones: droger 12-13 mNAP+ en natter <12 mNAP+. Aanplantmaat 80-100, 125-150 / 1 stuks per 2m2 Droger bos – soorten: o winterlinde - Tilia cordata o ratelpopulier – Populus tremula o zomerlinde - Tila platyphyllos o fladderiep - Ulmus leavis o ruwe iep - Ulmus glabra o tweestijlige meidoorn - Crataegus laevigata o veldesdoorn - Acer campestre o gewone haagbeuk – Carpinus betulus o boswilg - Salix caprea o gewone vogelkers – Prunus padus o ruwe berk – Betula pendula o wilde appel – Malus sylvestris o wilde peer – Pyrus pyraster o hulst – Ilex aquifolium o beuk – Fagus sylvatica o hazelaar – Corylus avellana o viltroos – Rosa tomentosa o wigbladige roos – Rosa elliptica o wilde liguster – Ligustrum vulgare o gewone lijsterbes – Sorbus aucparia?
Aanplantmaat 80-100 / 2 rijen met 1m tussenruimte / 1m plantafstand in rij 15m
10m
5m
1m
15m
10m
Natter bos – soorten: o sporkehout – Frangula alnus o zachte berk – Betula pubescens o zwarte els – Alnus glutinosa o schietwilg – Salix alba o gewone es – Fraxinus excelsior o zoete kers - Prunus avium o witte els – Alnus incana o zwarte bes – Ribes nigrum o geoorde wilg – Salix aurita o grauwe wilg – Salix cinerea o katwilg – Salix viminalis o grauwe abeel – Populus x canescens o kraakwilg – Salix frangula 45 Boslandschap Tilburg
10m
5m
5m
1m
1m
-
sleedoorn – Prunus spinosa tweestijlige meidoorn - Crataegus laevigata eenstijlige meidoorn – Crataegus monogyna wegedoorn – Rhamnus catharticus hondsroos – Rosa canina heggenroos – Rosa corymbifera haagbeuk – Carpinus betulus veldesdoorn Acer campestre gladde iep – Ulmus carpinifolia wilde kardinaalsmuts – Euonymus europaeus rode kornoelje – Cornus sanguinea zuurbes – Berberis vulgaris
10m
5m
1m
Boomlanen De boomlanen of stralen vormen de primaire structuur van het sterrebos. Deze vormen de sfeer waar bezoekers doorheen lopen en kijken. Biodiversiteit hierin aanbrengen is een moderne variant in plaats kiezen voor 1 soort, 1 aanplantmaat, 1 onderlinge afstand. Dit wil zeggen dat de laan bestaat uit een mix van inheemse boomsoorten van de eerste grootte. De geschikte boomsoorten hiervoor zijn bomen welke statig uitgroeien en onderling niet te veel verschillen in groeisnelheid. Op wal van 2m breed en 0,5m hoog, volgens profiel met tonrond pad en greppels. Gemaakt van vrijkomende zwarte bovengrond uit poelen. Aanplantmaat 14-16 / 18-20 - planten met blote wortel met boompalen - geen gietranden Soorten ntb.: o winterlinde - Tilia cordata o zomerlinde - Tila platyphyllos o fladderiep - Ulmus leavis o ruwe iep - Ulmus glabra Solitaire bomen en boomgroepen > oriëntatiepunten / bakenbomen perceels- en gemeentegrenzen Dit zijn opvallende grote vrij uitgroeiende bomen, solitair of in groepen tot 3 stuks dicht bij elkaar. o winterlinde - Tilia cordata o zomerlinde - Tila platyphyllos o fladderiep - Ulmus leavis o grauwe abeel – Populus x canescens juli 2025
Overige inrichtingselementen: Beeldmerken: meer functionele moderne elementen zoals bankjes, slagbomen, paaltjes, fietsleunhekken, infoborden Aansluiten op beeldmerk Pauwels? Beeldkwaliteit? Speelelementen: boomstammen, heuvel, stapstenen Vlonderpaden over poelen: hardhout, 3m breed Schapenraster rondom losloopgebied honden icm gemengde heg Natuurlijke graslanden: ingezaaid met inheems mengsel of akkermengsel
Speelheuvel in winter
Akkermengsel en sfeer bosrand
46 Boslandschap Tilburg
Laagtes en poelen ter ontdekking
juli 2025
47 Boslandschap Tilburg
juli 2025
Jos van den Hurk - Landschapsadviseur Burgemeester Michelsstraat 2a 5591EM Heeze 06 25060785