Bijlage 2 Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg opgemaakte versie

fotograaf Angeline Swinkels

LOKALE PARAGRAAF WOONZORGVISIE TILBURG De Tilburgse kijk op wonen, welzijn en zorg september 2024

Voorwoord Voor u ligt de lokale paragraaf woonzorgvisie voor Tilburg. Het is een doorvertaling van de regionale woonzorgvisie die we samen met de Hart van Brabant gemeenten hebben opgesteld. Om nu en in de toekomst voldoende betaalbare woningen en voorzieningen voor ouderen, mensen met een lichamelijke of psychische kwetsbaarheid, en andere aandachtsgroepen te creëren, moeten we samen met onze partners aan de slag. En dat start met een visie op hoe we dat willen doen. We willen zorgen voor een eerlijke verdeling van deze woningen en voorzieningen over de regio, met de juiste zorg en ondersteuning. De lokale paragraaf woonzorgvisie voor Tilburg vertaalt deze regionale afspraken dus naar onze gemeente. Wat betekenen deze afspraken voor ons? Waar ligt onze verantwoordelijkheid? We beginnen gelukkig niet vanaf nul. Samen met onze partners zijn we al op verschillende plekken in de gemeente bezig met het toevoegen van woningen. We kijken continu naar mogelijkheden voor woonzorgconcepten, geschikte woningen voor ouderen en andere aandachtsgroepen, en het verbeteren van voorzieningen en de sociale basis. We werken voortdurend aan betere toegang tot zorg en een hogere woonkwaliteit en leefbaarheid voor al onze inwoners. De urgentie is groot en om hier op een goede manier invulling aan te geven willen en moeten we samenwerken.

Samen met al onze partners willen we vanuit deze visie aan de slag om de woonzorgambities van Tilburg te realiseren en zo bij te dragen aan een gemeente waar iedereen een passende en betaalbare woonplek kan vinden, met de nodige zorg en ondersteuning binnen handbereik. Want iedereen heeft recht op een (t)huis.

Marcelle Hendrickx en Yusuf Çelik

fotograaf Merel van Dooren

fotograaf Angeline Swinkels

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

2

Inhoudsopgave 1.

Aanleiding 

4

1.1.

Lokale vertaling regionale woonzorgvisie 

4

2.

De woonzorgopgave 

5

2.1. 2.2.

Aandachtsgroepen  De woonzorganalyse 

5 5

3.

Ons huidige beleid op wonen, welzijn en zorg 

6

3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6.

Woonvisie 2015, Woonagenda Tilburg 2020- 2025, Update stedelijke ontwikkelstrategie wonen  Sociaal en veerkrachtig Tilburg  Passende Ondersteuning  Programma Welkom in Tilburg  Wijkgericht werken  Afbakening en samenhang met ander gemeentelijke visies en beleid 

6 6 7 7 8 8

4.

De Tilburgse visie op wonen, welzijn en zorg 

8

4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.5.1. 4.5.2.

Samen staan we sterker  Evenwichtige verdeling  Woonvormen  Toename ouderen met een intensieve zorgbehoefte  Sociale basis  Zelf- en samenredzaam  Acceptatie en samenleven 

10 10 12 14 17 17 19

Bijlage 1: Betrokken samenwerkingspartners lokale paragraaf woonzorgvisie Tilburg 

22

Bijlage 2: Aandachtsgroepen uit het Rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen’ 

23

Bijlage 3: Factsheet gemeente Tilburg bij de regionale woonzorganalyse Hart van Brabant 

24

Bijlage 4: Infographic ‘Een thuis in de buurt’ van De Wever 

28

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

3

1. Aanleiding De uitdagingen op het gebied van wonen, zorg en welzijn zijn groot, urgent en ingewikkeld. De zorgkosten stijgen, er zijn onvoldoende woningen beschikbaar en er is krapte op de arbeidsmarkt. Daarnaast groeit het aantal ouderen de komende jaren en neemt het aantal mensen met een kwetsbaarheid en/of een chronische aandoening toe. Ook wordt er steeds meer gevraagd van het sociale netwerk van onze inwoners. Om deze ontwikkelingen en uitdagingen aan te pakken, hebben we een heldere, integrale kijk op wonen, welzijn en zorg nodig. Daarbij hebben we zowel aandacht voor actiepunten die we op korte termijn kunnen uitvoeren als voor een duurzame aanpak voor de lange termijn. In Tilburg vinden we het belangrijk dat iedereen een passende woning heeft in een zorgzame buurt en dat inwoners zelfredzaam zijn. Ouderen moeten langer thuis kunnen blijven wonen. Inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag moeten, indien nodig met begeleiding, zelfstandig kunnen wonen. Als gemeente creëren we samen met onze partners de randvoorwaarden om de zelfredzaamheid van onze inwoners te vergroten. We willen dat onze woningen en woonomgeving goed aansluiten bij de zorg- en ondersteuningsbehoeften, wensen en mogelijkheden van onze inwoners. Zo kunnen onze inwoners wonen in een fijne, zorgzame buurt en de juiste ondersteuning en zorg blijven ontvangen.

1.1. Lokale vertaling regionale woonzorgvisie In de regionale woonzorgvisie1 hebben we met de gemeenten in de regio Hart van Brabant afspraken gemaakt over regionale kaders en richtingen. Het doel is om genoeg betaalbare woningen en voorzieningen te hebben voor ouderen, mensen met een lichamelijke en psychische kwetsbaarheid en andere aandachtsgroepen. We streven naar een evenwichtige verdeling over de gemeenten in de regio. Daarbij willen we deze inwoners de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding bieden. Daar waar regionale samenwerking nodig is, werken we deze kaders en richtingen uit in een regionale uitvoeringsagenda. In de lokale paragraaf woonzorgvisie Tilburg werken we de regionale woonzorgvisie uit voor Tilburg. Wat betekenen de afspraken en ambities voor ons? Waar zijn wij verantwoordelijk voor? De lokale paragraaf geeft richting op hoofdlijnen. Na goedkeuring door de Raad werken we dit met onze partners uit in een lokale uitvoeringsagenda woonzorg en het Convenant Wonen. Waar mogelijk is de lokale paragraaf concreet. Waar dit nog niet kan, benoemen we onze visie en doelen en hoe we dit verder uitwerken. We starten niet vanaf nul. Op veel plekken voegen we samen met onze partners woningen toe. We zoeken voortdurend naar kansen voor woonzorgconcepten, geschikte woningen voor ouderen en voor andere aandachtsgroepen.

We zorgen voor de juiste voorzieningen in de buurt en versterken de sociale basis. We werken continu aan betere toegang tot zorg en verbeteren de woonkwaliteit en leefbaarheid voor al onze inwoners. De lokale paragraaf bouwt voort op ons bestaande beleid op wonen, welzijn en zorg. Deze lokale paragraaf helpt ons bij het coördineren en faciliteren richting bestaande en nieuwe partners. De lokale paragraaf biedt samen met de regionale woonzorgvisie, richting voor mogelijke woonzorgoplossingen. Daarnaast benoemen we een aantal acties om onze doelen te bereiken. De lokale paragraaf is in samenwerking met verschillende partners tot stand gekomen (zie bijlage 1).

1

Woonzorgvisie Regio Hart van Brabant. Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

4

Project Kwilt, Nevenfotografie

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

5

2. De woonzorgopgave 2.1. Aandachtsgroepen De woonzorgvisie richt zich op mensen met een kwetsbaarheid die huisvesting, zorg of ondersteuning nodig hebben. In de regionale woonzorgvisie ligt de focus op: • Ouderen • Mensen die uit intramurale voorzieningen komen • Sociaal en/of medisch urgenten Andere aandachtsgroepen uit het Rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen’ (zie bijlage 2), zoals studenten, woonwagenbewoners, statushouders en arbeidsmigranten, vallen onder bestaand beleid of worden lokaal uitgevoerd. De huisvestingsopgave voor statushouders is wettelijk bepaald. In Tilburg valt deze opgave, samen met die voor tijdelijke arbeidsmigranten en internationale studenten, onder het programma Welkom in Tilburg. Voor woonwagenbewoners en studenten is er al beleid vastgesteld of in voorbereiding. Dit valt onder onze reguliere woningbouwopgave.

2.2. De woonzorganalyse In 2021 is in de regio een woonzorganalyse uitgevoerd om de woonzorgopgave voor aandachtsgroepen beter in kaart te brengen. Onafhankelijk bureau HHM en In.Fact.Research voerden de analyse uit. Ze richtten zich op alle aandachtsgroepen uit het Rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen’. De analyse geeft richting aan onze opgave en toont waar we in de regio en specifiek in Tilburg aandacht aan moeten besteden.

De woonzorganalyse Regio Hart van Brabant bestaat uit verschillende instrumenten • • •

Regionale rapportage (maart 2022)1 Factsheet op gemeentelijke niveau2 (zie bijlage 3 voor Tilburg) GIS-applicatie3 waarin op wijk- en buurtniveau de vraag en het aanbod aan wonen, zorg en welzijn is te zien.

Belangrijke bevindingen voor Tilburg: • • • • • •

Het aantal ouderen verdubbelt bijna tussen 2021 en 2040. De huidige verpleeghuizen kunnen de stijging van ouderen met een intensieve zorgbehoefte niet (of beperkt) opvangen. Er zijn meer geclusterde woonvormen en tussenvoorzieningen nodig. Om het mogelijk te maken dat ouderen langer zelfstandig blijven wonen, moet het aanbod aan tijdelijk verblijf toenemen; Demografische veranderingen zorgen voor meer zorgbehoevende ouderen. Dit maakt het moeilijker om op informele netwerken te leunen: er zijn minder mantelzorggevers ten opzichte van mantelzorgontvangers. Voor de andere kwetsbare groepen geldt dat er in Tilburg relatief veel aanbod aan sociale huurwoningen is en er veel specialistische instellingen en voorzieningen beschikbaar zijn. Wel is sprake van ongewenste concentratie van bepaalde groepen en van voorzieningen. Voor het realiseren van een betere spreiding is regionale samenwerking gewenst.

De huidige woonzorganalyse wordt regionaal geactualiseerd. Deze actualisatie geeft inzicht in de regionale woonzorgopgave en gebruiken we voor de verdere uitwerking, waaronder de fair share afspraken. 1

2 3

Woonzorganalyse Regio Hart van Brabant. Eindrapport, versie 9 maart 2022. HHM en In.Fact.Research. Factsheet gemeente Tilburg bij de regionale woonzorganalyse. GIS-applicatie woonzorganalyse Regio Hart van Brabant.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

6

3. Ons huidige beleid op wonen, welzijn en zorg Deze lokale paragraaf is een aanvulling op de regionale woonzorgvisie en bouwt voort op bestaand, lokaal beleid. Hieronder volgt een overzicht van ons huidige beleid op wonen, welzijn en zorg.

3.1. Woonvisie 20151, Woonagenda Tilburg 2020- 20252 en Update stedelijke ontwikkelstrategie wonen3 We streven naar een aantrekkelijke, gezonde stad waar iedereen zich thuis voelt. We werken aan een leefomgeving die uitnodigt tot sociale contacten en gezond gedrag. Wij hebben de ambitie om een ongedeelde gemeente te zijn met homogene buurten in heterogene wijken. Er moet voor iedereen een passende en betaalbare woning zijn. Zelfredzaamheid is belangrijk. Ouderen moeten langer thuis kunnen wonen. Mensen met een zorgvraag, jong en oud, moeten zelfstandig kunnen wonen met begeleiding. We zorgen voor voldoende geschikte woningen en woonvormen in een passende omgeving voor kwetsbare groepen. Dit doen we door gebiedsgerichte ontwikkeling met oog voor veerkracht van wijken. Ons huidige woonbeleid wordt in 2024 geactualiseerd. Tot 2040 groeit Tilburg met ongeveer 36.000 nieuwe inwoners. Hiervoor zijn ruim 25.000 extra woningen nodig. We willen de stad niet verder uitbreiden, maar zoeken ruimte in de bestaande stad en de dorpen. De meeste nieuwbouw landt in integrale gebiedsontwikkelingen zoals Kenniskwartier, Spoorzone, Piushaven, Stappegoor, Stationsknoop Reeshof en het Hart van Noord. We streven naar een goede spreiding van voorzieningen in de stad, wijken, buurten en dorpen en letten op de nabijheid van voorzieningen.

3.2. Sociaal en veerkrachtig Tilburg4 Tilburg wil een inclusieve gemeente zijn, met gezonde en gelukkige inwoners. Een gemeente waarin iedereen mee kan doen en erbij hoort. We bieden extra aandacht en ondersteuning aan wie dat nodig heeft. Een stevige basis is van groot belang om gezond en gelukkig te kunnen leven. Daarom werken we aan een sociaal en veerkrachtig Tilburg. Dit doen we door te investeren in een sterke sociale basis5. We verbeteren de mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten, zich te ontwikkelen, te ontspannen en elkaar te helpen. We vinden het belangrijk dat onze inwoners elkaar (beter) leren kennen om de cohesie in de buurt en straat te stimuleren. Dit doen we onder andere door het stimuleren van (kleinschalige) activiteiten door subsidies zoals Verrijk je Wijk6. Door preventie, vroegsignalering en toegankelijke voorzieningen in de wijk pakken we alledaagse zorgen snel en dichtbij op in het gewone leven en zetten we de beweging van zware naar lichte zorg en hulp door. Vanuit de benadering van Positieve Gezondheid7 werken we in Tilburg toe naar een gezondere bevolking en het verminderen van gezondheidsongelijkheden. Daarnaast werken we zowel lokaal als regionaal aan de landelijke doelstellingen uit het Gezond Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Met het oog op de vergrijzing heeft Tilburg speciale aandacht voor ouderen.

Sinds 2020 voeren we het programma Gezond en Gelukkig Oud in Tilburg (GGoud) uit. Het doel van het nieuwe uitvoeringsprogramma is om voorwaarden te creëren voor ouderen om op hun eigen manier gelukkig oud te worden in een prettige en aangename leefomgeving.

1 2 3 4 5 6 7

Woonvisie Tilburg 2015. Woonagenda Tilburg 2020-2025. Update stedelijke ontwikkelingsstrategie wonen. Kadernota versterken sociaal en veerkrachtig Tilburg. Samen een sterke basis 2021-2025. Verrijk je Wijk. Positieve gezondheid: sterk van binnen, verbonden met buiten.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

7

Kwendelhof, fotograaf Angeline Swinkels

3.3. Passende ondersteuning8

In veel gevallen kunnen inwoners met hun vragen en problemen in hun sociale omgeving terecht. Ook zijn er tal van basisvoorzieningen beschikbaar in Tilburg. In de huidige samenleving is het niet meer vanzelfsprekend om voor elkaar te zorgen en de sociale omgeving te betrekken. Daarom bieden we passende ondersteuning voor wie dat nodig heeft. Met ‘passend’ bedoelen we dat de ondersteuning goed aansluit op de mogelijkheden van de inwoner zelf. Met ‘nodig hebben’ bedoelen we dat de inwoner genoeg ondersteuning krijgt om naar vermogen te kunnen meedoen, waarbij de gemeente een rol speelt in het herstellen van de balans tussen draagkracht en draaglast. Onze opgave is om inwoners sneller en vaker duurzame oplossingen te bieden in het gewone leven, zodat specialistische zorg beschikbaar blijft voor inwoners die het nodig hebben. Om dit te bereiken organiseren we ondersteuning dichtbij en integraal. Deze visie komt terug in de uitgangspunten van de inkoop Sociaal domein9 en nemen we op in het nieuwe beleidsplan voor de Wmo. In december 2023 is het regionaal actieplan ‘Iedereen een (T)huis’ voor de aanpak van dak- en thuisloosheid gepresenteerd. De ambitie in regio Hart van Brabant is dat niemand op straat slaapt. Dit bereiken we door (dreigend) dakloze inwoners vroegtijdig in beeld te brengen en dakloosheid zoveel mogelijk te voorkomen.

We werken volgens het Finse model “Wonen Eerst”, waarbij de focus ligt op het bieden en behouden van een stabiele woonplek in plaats van maatschappelijke opvang. Woningen voor onze dakloze inwoners maken deel uit van de afspraken met de woningcorporaties over de beschikbaarheid van betaalbare woningen voor bijzondere doelgroepen.

3.4. Programma Welkom in Tilburg Het programma “Welkom in Tilburg” biedt een integrale aanpak voor nieuwkomers. Het doel is om nieuwkomers een (t)huis te bieden in Tilburg en hen actief te laten deelnemen aan de samenleving. We streven ernaar dat Tilburg hen ruimhartig en gastvrij ontvangt zodat nieuwkomers zich thuis voelen in de gemeente. Dit omvat niet alleen huisvesting, maar ook een gevoel van verbondenheid met de stad en de inwoners. We werken aan een duurzaam en flexibel opvangsysteem om integratie en draagvlak te bevorderen. We hebben speciale aandacht voor passende huisvesting, een vroege start maken met inburgeren, een betere toegang tot voorzieningen en gelijke kansen. 8 9

Kadernota bieden van passende ondersteuning. Uitgangspunten inkoop sociaal domein.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

8

fotograaf Wilfried Scholtes

3.5. Wijkgericht werken10

In Tilburg werken we wijkgericht waar mogelijk en gemeentebreed waar nodig. Dit betekent dat we dichtbij en integraal werken, onze inwoners vooropstellen en aansluiten bij hun leefwereld. We gaan (nog) intensiever samenwerken met inwoners, partners en ondernemers en leveren maatwerk waar nodig en mogelijk. We werken in acht gebiedsteams om de systeemwereld en de leefwereld van inwoners dichter bij elkaar te brengen. Vertegenwoordigers van partners, ondernemers uit het gebied en medewerkers van de gemeente werken in de gebiedsteams met inwoners integraal samen aan de opgaven in het gebied. We ontwikkelen integrale gebiedsvisies. Dit zijn visies op hoofdlijnen waar we op basis van de GROW + V waarden kijken naar alle domeinen: sociaal, ruimtelijk, veiligheid en economie. We kijken zowel naar de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen als naar de voorzieningen die nodig zijn op het gebied van welzijn en zorg. De gebiedsvisies vertalen we naar gebieds- en uitvoeringsagenda’s.

3.6. Afbakening en samenhang met ander gemeentelijke visies en beleid De woonzorgvisie raakt verschillende beleidsterreinen, waaronder wonen, welzijn, zorg, leefbaarheid, veiligheid, ruimtelijke ontwikkeling, beheer en inrichting van de openbare ruimte, vastgoed en financiën. De regionale woonzorgvisie en de lokale paragraaf zijn bouwstenen voor onze nieuwe omgevingsvisie (Tilburg 2050) en voor het woonbeleid 2025-2030. In de omgevingsvisie Tilburg 2050 nemen we de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis als uitgangspunt. Daarnaast sturen we op Brede Welvaart. Ons ruimtelijk beleid werken we uit in een omgevingsvisie. Dit concretiseren we in onze integrale gebiedsvisies en gebiedsperspectieven. Daarin krijgen de sociaal-maatschappelijke en ruimtelijke opgaven integraal een plek. 10

Wijkgericht werken is één van de speerpunten uit het Akkoord Meer voor Elkaar 2022-2026.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

9

4. De Tilburgse visie op wonen, welzijn en zorg Onze stip op de horizon is dat iedereen in de gemeente Tilburg kan wonen waar hij/zij/hen wil, overal de hulp en zorg kan ontvangen die nodig is en dat alle voorzieningen dichtbij te vinden zijn. Een Tilburg met zorgzame buurten waarin onze inwoners als vanzelfsprekend een goede buur voor elkaar zijn. Het terrein van wonen, zorg en welzijn is echter complex en de opgaven zijn groot. Het is belangrijk om realistisch te blijven, scherp te prioriteren en duidelijke keuzes te maken in wat wel en niet mogelijk is in de (nabije) toekomst. We kunnen niet alles tegelijk en we kunnen het niet alleen.

4.1. Samen staan we sterker Context De woonzorgopgave vraagt om een integrale aanpak. De verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van de acties ligt daardoor bijna altijd bij meerdere organisaties. We hebben elkaar nodig. Met deze lokale paragraaf en de nog op te stellen uitvoeringsagenda willen we de samenwerking met onze inwoners en partners versterken.

Uitgangspunt Een goede samenwerking met onze partners, inwoners en gemeenten in de regio is noodzakelijk. Niet alleen bij het opstellen van de (regionale) woonzorgvisie, maar zeker ook bij het vertalen hiervan naar een uitvoeringsagenda en het uitvoeren van de daadwerkelijke acties.

Wat gaan we doen •

Het uitvoeren van de woonzorgopgave(n) vraagt om een goede en intensieve samenwerking met en tussen zorg- en welzijnspartijen, woningcorporaties, ontwikkelaars, ontwerpers en gemeenten in de regio. We verkennen samen met onze partners wat nodig is om deze samenwerking te stimuleren en versterken. We maken duidelijke afspraken over de overlegtafels waarop we onderwerpen agenderen (bijvoorbeeld Convenant Wonen en bestuurlijk overleg GGoud).

•

Bij het uitwerken van de lokale paragraaf in een uitvoeringsagenda, betrekken we naast onze partners ook onze inwoners. Dit doen we via vertegenwoordigers. Ook in het kader van onze nieuwe omgevingsvisie (Tilburg 2050) zal de woonzorgopgave onderwerp van gesprek zijn met inwoners en ketenpartners.

4.2 Evenwichtige verdeling Context In de regio verwachten we de komende jaren een toename van aandachtsgroepen. Op dit moment onderzoeken we in regioverband de precieze omvang van deze toename. De toename heeft gevolgen voor de woningmarkt, leefbaarheid, zorg, ondersteuning en veiligheid. Tegelijkertijd staat de leefbaarheid van een aantal gebieden in Tilburg onder (grote) druk. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging voor het evenwichtig verdelen van de aandachtsgroepen en (zorg)voorzieningen in Tilburg.

Uitgangspunt We streven naar een evenwichtige verdeling van sociale huurwoningen, woonvormen en (zorg)voorzieningen over de verschillende gebieden in de gemeente. Dit betekent niet automatisch een gelijke verdeling over de gebieden op grond van woningvoorraad of bevolkingssamenstelling. De evenwichtige verdeling kan afhankelijk zijn van de doelgroep en/of de kenmerken van een gebied. We vinden het belangrijk dat in al onze wijken, buurten en dorpen voldoende en passende (maatschappelijke) voorzieningen beschikbaar zijn. Bij de uitwerking kijken we naar de beschikbaarheid van en behoefte aan voorzieningen en initiatieven op gebiedsniveau. De behoefte aan wonen en zorg is echter zo groot dat de huidige beschikbaarheid van voorzieningen niet leidend is: het realiseren van een evenwichtige verdeling kan betekenen dat we nieuw voorzieningenaanbod moeten realiseren en juist voorzieningen naar de wijk toe moeten brengen om zo een betere verdeling van aandachtsgroepen over de gebieden te realiseren.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

10

Wat gaan we doen •

Zodra we duidelijkheid hebben over onze lokale huisvestingsopgave (naar verwachting eind 2024), vertalen en verdelen we deze opgave evenwichtig over de acht gebieden in Tilburg. We maken per wijk inzichtelijk wat er nodig en mogelijk is en sluiten hiervoor aan bij de gebiedsontwikkelingen en (nog op te stellen) gebiedsvisies en gebiedsperspectieven. Daarnaast maken we slim gebruik van bestaande data en onderzoeken.

In regioverband maken we inzichtelijk wat de aard en omvang van de huisvestingsvraag van de verschillende aandachtsgroepen is en de mate waarin zij als urgentiecategorie worden aangeduid. Daarbij onderzoeken we de volgende groepen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Woningzoekenden die uitstromen uit een beschermd wonen instelling. Woningzoekenden die uitstromen uit de Jeugdhulp met verblijf en pleegzorg. (Dreigend) dakloze mensen. Woningzoekenden die uitstromen uit instellingen voor klinische geestelijke gezondheidszorg. Woningzoekenden die uitstromen uit de vrouwenopvang en opvang voor slachtoffers van mensenhandel. Woningzoekenden die uitstromen uit detentie en forensische zorg. Stoppende sekswerkers. Woningzoekenden die wegens het langdurige en intensieve karakter van de mantelzorg behoefte hebben aan andere zodat zij deze kunnen ontvangen of verlenen. Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuigelijke beperking of psychische kwetsbaarheid en rolstoelafhankelijken. 9. Woningzoekenden die op grond van ernstige en chronische medische redenen (lichamelijke, verstandelijke of zintuigelijke beperking of psychische kwetsbaarheid of rolstoelafhankelijkheid) andere woonruimte of specifieke woonvormen behoeven. 10. Taakstelling vergunninghouders.

•

Aanvullend hierop kijken we wat de ‘witte vlekken’ zijn. Dit zijn de plekken waar weinig tot geen voorzieningen zijn en die dus aanleiding geven om zaken met prioriteit op te pakken.

•

We analyseren de beschikbaarheid van en behoefte aan diverse typen maatschappelijke voorzieningen en stellen hiervoor referentienormen op. De ruimtelijke opgave die hieruit volgt, nemen we mee in de gebiedsvisies, bij gebiedsontwikkelingen en bij afwegingen over ruimtelijke initiatieven.

•

Als gemeente willen we steviger sturen op het realiseren van passende woningen voor aandachtsgroepen en (zorg)voorzieningen. Daarvoor moeten we een kanteling maken van een faciliterende rol naar het actief agenderen en programmeren van passende woningen, (zorg)voorzieningen en initiatieven. We onderzoeken welke instrumenten er zijn om deze gewenste kanteling te maken. In ieder geval kijken we hiervoor naar: • •

•

1

Programmering van grootschalige gebiedsontwikkelingen en ruimtelijke projecten: in de ontwikkelgebieden realiseren we een groot deel van de woningbouwopgave en kunnen we als gemeente sturen op de programmering. Grondbeleid: we onderzoeken of ons huidige grondbeleid1 voldoende passend is voor de realisatie van de woningen specifiek voor aandachtsgroepen en verkennen of, en onder welke voorwaarden, we actief grondbeleid kunnen voeren gericht op de huisvesting van aandachtsgroepen die dat zonder hulp niet kunnen realiseren. Dit doen we in afstemming met de corporaties. Ruimtelijke ordeningsinstrumenten: we zetten onze ruimtelijke ordeningsinstrumenten zoals de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en de Omgevingsvergunningen in daar waar mogelijk.

Nota Grondbeleid Gemeente Tilburg (2019).

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

11

•

• •

Maatschappelijke vastgoedtafel: de Maatschappelijke vastgoedtafel is een initiatief van de gemeente. De Maatschappelijke vastgoedtafel neemt een actieve rol in het verbinden en het adviseren van maatschappelijke partijen over hun huisvestingsvraag. Dit moet ertoe leiden dat het bestaand maatschappelijk vastgoed, waaronder dat van onze maatschappelijke partners, door gezamenlijke afstemming optimaler gebruikt wordt voor maatschappelijke doelen. We investeren in het gesprek met maatschappelijke partners om zoveel mogelijk aan de voorkant betrokken te zijn. We zetten als gemeente onze publiekrechtelijke instrumenten in waar het nodig is om deze maatschappelijke- of zorgvoorzieningen te borgen. Afspraken met ontwikkelaars en particuliere verhuurders: veel aandachtsgroepen doen een beroep op sociale huur. De opgave aan zorggeschikte woningen reikt echter verder dan het corporatiebezit. Daarom maken we afspraken met ontwikkelaars en particuliere verhuurders over het realiseren van zorggeschikte woningen en het huisvesten van aandachtsgroepen. We kijken daarbij ook naar de mogelijkheden om samen met ontwikkelaars specifieke woonvormen te ontwikkelen.

Project KwilT, Nevenfotografie

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

12

4.3. Woonvormen Context Er zijn op dit moment onvoldoende betaalbare woningen voor aandachtsgroepen. Daarnaast is er een tekort aan woningen voor inwoners die niet (volledig) zelfstandig kunnen wonen, maar voor wie een intramurale woonvoorziening niet passend is. In de woondeal van de stedelijke regio Breda-Tilburg (SRBT)2 is voorlopig afgesproken dat er tot 2030 in totaal 2300 zorggeschikte woningen, 4400 woningen in geclusterde woonvormen en 7100 nul-tredenwoningen3 voor ouderen gerealiseerd moeten worden. Voor Tilburg betekent dit naar verwachting dat we voor 2030 in totaal 530 zorggeschikte woningen, 670 woningen in geclusterde woonvormen en 1050 nul-tredenwoningen moeten realiseren4. De afspraken uit de Woondeal werken we in 2024 verder uit en passen we aan, aan nieuwe inzichten uit de bevolkings- en woningbehoefteprognose van provincie Noord-Brabant. Als het gaat om woonvormen voor andere aandachtsgroepen is er geen uitbreidingsopgave, maar staan we wel voor de uitdaging om het bestaande aanbod te verbeteren. Inschatting huisvestingsopgave ouderen Let op: de cijfers zijn een inschatting en geven aan waar we onze aandacht en acties op moeten richten. Het is belangrijk om regelmatig te monitoren en bij te sturen. Landelijk zijn er diverse (bevolkings)prognoses beschikbaar. Wij hanteren primair de prognose van de Provincie Noord-Brabant. Stedelijke regio Breda-Tilburg

Gemeente Tilburg

Zorggeschikte woningen

2300

530

Geclusterde woonvormen

4400

670

Nul-tredenwoningen

7100

1050

Vanuit de ambitie om mensen langer zelfstandig en zo normaal mogelijk te kunnen laten wonen zijn we in Tilburg al langere tijd bezig met het ontwikkelen van nieuwe woonconcepten en het bouwen van nieuwe woonvormen die hierbij aansluiten.

Voorbeelden van projecten in uitvoering: Zandstaete en Torentjeshoef Zandstaete in Tilburg-West is op dit moment in aanbouw en biedt een thuis aan jong en oud. Het complex bestaat uit 120 zorgappartementen en 33 aanleun-appartementen voor mensen met én zonder zorgvraag (zie infographic, bijlage 4). De woon-zorglocatie Torentjeshoef in het centrum van Berkel-Enschot wordt vernieuwd en naar verwachting worden de 44 zorgappartementen en 66 aanleunwoningen in 2027 opgeleverd.

In de reguliere woningbouw stimuleren we ontwikkelaars om woningen zo te bouwen dat ze ook geschikt zijn voor ouderen (levensloopbestendig). Ook zijn er in de afgelopen jaren een aantal nieuwe geclusterde woonvormen voor ouderen bij gekomen en staan er nog een aantal op de planning. Samen met onze partners ontwikkelen we nieuwe concepten voor gemengd wonen (zie 4.5.1) en werken we momenteel aan een uniek initiatief voor prikkelarm wonen (zie kader hieronder).

2 3 4

Regionale woondeal SRBT. We streven naar het toevoegen van nul-tredenwoningen met voldoende kwaliteit om ouderen te verleiden hiernaar door te stromen. De cijfers zijn een inschatting en geven aan waar we onze aandacht en acties op moeten richten. Het is belangrijk om regelmatig te monitoren en bij te sturen. Landelijk zijn er diverse (bevolkings)prognoses beschikbaar. Wij hanteren primair de prognose van de Provincie Noord-Brabant.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

13

‘t Kompas op Zuid, fotograaf Angeline Swinkels

Prikkelarm wonen In de Stokhasseltlaan in Tilburg Noord is een locatie aangewezen voor het realiseren van een woonvoorziening voor mensen die niet gedijen met de prikkels van de stad. De doelgroep wordt gevormd door mensen die dakloos zijn, in een instelling verblijven of die zelfstandig wonen maar die door onbegrepen gedrag overlast en onveiligheid veroorzaken in hun huidige woonomgeving. Door te veel prikkels, eisen vanuit de begeleiding of omgeving, dreigen deze mensen de grip op hun leven te verliezen. Vaak is er sprake van wanhoop door sociale problemen in combinatie met psychiatrische of verslavingsproblematiek, of een (licht) verstandelijke handicap. De bouw gaat naar verwachting van start in 2025. In 2026 zou dit gerealiseerd moeten zijn.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

14

Uitgangspunt De opgave voor woonvormen voor ouderen en andere aandachtsgroepen is groot. Daarom verkennen we met urgentie én creativiteit de mogelijkheden om meer passende woningen en woonvormen te creëren voor aandachtsgroepen en kijken we naar de mogelijkheden die we als gemeente hebben om hierop zowel kwantitatief als kwalitatief te sturen (zie 4.2 ‘wat gaan we doen’). We zetten zowel in op nieuwbouw als op transformatie van de bestaande woonvoorraad. Daarbij geven we prioriteit aan de ontwikkeling van woningen voor ouderen en aan complexen voor gemengd wonen.

Wat gaan we doen •

Op regionaal niveau wordt de behoefte aan woonvormen bepaald en wordt een platform ingericht om vraag en aanbod aan woonvormen met elkaar te matchen. Dit verbinden we aan de Tilburgse Maatschappelijke Vastgoedtafel. Op deze manier kunnen we kansen en behoeften beter aan elkaar matchen.

•

We creëren ruimte om te experimenteren met innovatieve en collectieve woonvormen (zoals een Knarrenhof5). We brengen best practices op het gebied van woonvormen in beeld en onderzoeken, in samenwerking met onze partners, met welke nieuwe woonvorm(en) we kunnen experimenteren in Tilburg.

•

Via het Uitvoeringsplan Omgevingskwaliteit6 zetten we ontwerpend onderzoek7 in om ontwerpvraagstukken voor woonvormen voor de aandachtsgroepen te verkennen.

•

In Tilburg staan we momenteel de bouw van appartementen kleiner dan 50 m2 alleen toe voor een aantal specifiek benoemde doelgroepen. Vanuit de behoefte aan nieuwe woonvormen voor aandachtsgroepen heroverwegen we deze normering.

•

We willen onze bestaande woningvoorraad beter benutten. We verkennen hoe we hier als gemeente aan mee kunnen werken en welke nieuwe beleidsregels bijdragen aan het realiseren van de huisvestingsopgave. We kijken in ieder geval naar woningsplitsing, woningruil en woningdelen.

Project KwilT, fotograaf Angeline Swinkels

5 6 7

Een Knarrenhof is een gemeenschap voor ouderen die zelfstandig willen wonen maar toch verbondenheid en gezamenlijkheid zoeken. Uitvoeringsplan Omgevingskwaliteit. Ontwerpend onderzoek is een innovatieve onderzoeksaanpak voor het ontwerpen van producten, diensten en systemen. In essentie gaat het om creatief maatwerk waarbij de gebruiker centraal staat. Tijdens ontwerpend onderzoek worden stakeholders in diverse iteraties betrokken om te ontdekken wat werkt.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

15

4.4. Toename ouderen met een intensieve zorgbehoefte Context Het aantal 65-plussers in Tilburg groeit en het aantal 75-plussers groeit nog harder. Bevolkingsprognoses geven aan dat het aantal ouderen tussen 65 en 74 jaar in de periode 2017-2040 groeit van 20.000 tot 25.000 (+ 25%). Het aantal 75-plussers groeit in die periode van 14.500 tot 27.000 (+ 86%). Mensen willen en moeten steeds langer zelfstandig blijven wonen. Voor zorginstellingen is het steeds moeilijker om aan voldoende gekwalificeerd personeel te komen. Bovendien wordt vanwege de demografische opbouw verwacht dat het onmogelijk is om voldoende personeel te leveren. Het aantal mantelzorgers per zorgbehoevende oudere neemt af, terwijl de financiële vergoeding door het Rijk voor de ondersteuning aan inwoners door o.a. de gemeenten minder wordt. Dit vraagt om heldere keuzes en anders werken.

Uitgangspunt We gaan uit van eigen verantwoordelijkheid en de mogelijkheden van onze inwoners. Dit betekent dat onze inwoners zelf regie voeren op hun welzijn, gezondheid en wonen. We bieden ondersteuning aan de groep die dit het hardst nodig heeft. Door de snelgroeiende zorgvraag van ouderen wordt het steeds lastiger om de juiste zorg op de juiste plek op het juiste moment te geven. Het is daarom noodzakelijk om te werken aan bewustwording, preventie, een sterke sociale basis én innovatie. Door te werken aan preventie en het bevorderen van gezondheid stellen we (zwaardere en langdurige) zorg langer uit en verkleinen we de vraag naar zorg. Door te werken aan een zorgzame samenleving met een sterke sociale basis kan een deel van de zorgvraag (tijdelijk) worden opgevangen binnen het eigen sociale netwerk. Door slim gebruik te maken van nieuwe zorgtechnologieën en innovatieve woon-zorgconcepten, kunnen we de beperkte zorgcapaciteit efficiënter inzetten en kunnen onze inwoners langer in de eigen buurt blijven wonen.

Kwendelhof fotograaf Angeline Swinkels

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

16

Wat gaan we doen Bewustwording, preventie en domotica •

We vinden het belangrijk dat onze inwoners bewuste keuzes maken over gezondheid, wonen en welzijn. Dit verbetert de zelfredzaamheid en stelt onze inwoners in staat om samen met hun netwerk de regie te voeren over hun eigen leven. Om dit te bereiken, zetten we samen met onze partners in op bewustwordingscampagnes en informatievoorziening.

•

We zetten in op het verbeteren van de sociale cohesie in onze buurten en wijken (community building) en gebruiken hiervoor de ABCD-methodiek8.

•

We vinden het belangrijk om de ontwikkelingen en mogelijkheden op het gebied van technologieën in de zorg actief te volgen. We verbinden partijen, faciliteren en motiveren hen om domotica (huisautomatisering) passend in te zetten. Dit wordt uitgevoerd aan de hand van de agenda van het Integraal Zorgakkoord (IZA).

Van Groot naar Beter In de succesvolle pilot ‘Van Groot van Beter’ hebben de Tilburgse woningcorporaties, samen met de gemeente, door de inzet van doorstroommakelaars een belangrijke bijdrage geleverd aan het stimuleren van doorstroom op de woningmarkt. In een korte periode van 6 maanden zijn er 51 senioren passender gehuisvest. Zij wonen nu gelijkvloers en veiliger. Als hun gezondheid in de toekomst afneemt en/of lichamelijke beperkingen zich voordoen kunnen zij naar verwachting langer zelfstandig blijven wonen. Iets wat prettig is voor de betreffende bewoners maar ook vanuit maatschappelijk oogpunt positief is. Een veilige, gezonde woonomgeving kan bijdragen aan beperking van de zorguitgaven, zowel collectief als individueel. Omdat senioren vaak een relatief grote woning achterlaten, waar gezinnen naar door kunnen stromen, is het indirecte effect dat er kleinere woningen vrij komen voor starters en andere woningzoekenden. Ofwel: onze senioren vinden een woning die beter past én de woningmarkt komt in beweging! Vanwege het succes wordt de pilot voortgezet. De senioren hadden leeftijden tussen 52 en 95 jaar, maar het grootste deel was tussen de 65 en 85 jaar. De doorstroommakelaars zijn op verzoek van de ouderen zélf in gesprek gegaan om hen te informeren over de doorstroommogelijkheden op de woningmarkt.

Ze gingen in gesprek om ‘drempels’ weg te halen die een verhuizing belemmeren en om te begeleiden bij het verhuizen. De ouderen worden op verschillende manieren ondersteund om een verhuizing mogelijk te maken. Eén van de interventies die is ingezet is het verstrekken van een verhuisvergoeding, gesubsidieerd door de gemeente.

Passende woningen en woonomgeving •

We stellen een programma van wensen en randvoorwaarden op voor woningen en de woonomgeving van ouderen voor nieuwe ontwikkelingen. Deze borgen we waar mogelijk in de nota Omgevingskwaliteit.

•

In de nog op te stellen uitvoeringsagenda definiëren we wat nodig is aan type en aantal woningen voor onze ouderen, locaties, voorzieningen in de wijk/buurt, voorzieningen in en bij complexen, inrichting van de openbare ruimte, en domotica en zorgtechnologie.

8

Asset-Based Community Development (ABCD) biedt een wijkaanpak waarbij gewerkt wordt aan een in economisch, cultureel en sociaal opzicht leefbare buurt. De methode brengt sociale relaties tot stand en mobiliseert capaciteiten van bewoners, organisaties en instellingen binnen de lokale gemeenschap.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

17

Gezondheidscentrum Koningsoord, fotograaf Angeline Swinkels

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

18

Van triple A naar Vijf maal A De triple A voorzieningen (art, apotheek, Aldi/Albert Heijn) breiden we – in lijn met en/of vooruitlopend op de uitwerking van de regionale afspraken – uit met twee extra A’s: activiteiten en amigos. Hiermee bedoelen we dat we naast een arts, apotheek en supermarkt ook ontmoetingsplekken, waar informele zorg en/of ondersteuning wordt geboden en waar sociale netwerken zijn en/of opgebouwd kunnen worden, zien als essentiële voorzieningen in de wijk/buurt. Innovatieve woonzorgconcepten •

We werken, samen met onze partners, innovatieve woonzorgconcepten verder uit. Daarvoor kijken we naar de werkzame elementen van attente plekken9 in onze eigen gemeente en andere initiatieven, zoals het zorgbuurthuis in Oss. Werkzame elementen zorgbuurthuis Een zorgbuurthuis is een plek waar mensen prettig wonen en zorg kunnen ontvangen als dat nodig is. In een zorgbuurthuis kunnen partners samen blijven wonen als één van hen (intensieve) zorg nodig heeft. Het is een plek waar inwoners sociale contacten kunnen onderhouden en uitbreiden, omdat er activiteiten georganiseerd worden. Mensen worden uitgenodigd om zelf activiteiten (mee) te organiseren en er kunnen (samen) gezonde maaltijden gemaakt en gegeten worden.

•

We zetten ons actief in om nieuwe woonzorgconcepten te realiseren en sluiten hiervoor aan bij de behoefte van onze inwoners en bij lopende ontwikkelingen. Op stedelijk niveau brengen we in kaart waar toevoeging van passende woonzorgconcepten nodig en/of mogelijk is. We richten ons hierbij zowel op nieuwe locaties als het aanpassen van bestaande plekken. We agenderen gewenste en/ of kansrijke initiatieven en locaties actief bij onze gebiedsontwikkelingen. Daar waar toevoeging van een woonzorgconcept nodig is maar geen concrete kansen zijn, bekijken we wat nodig is om een woonzorgconcept te realiseren. KwilT We zijn trots op onze bestaande innovatieve woonzorgconcepten zoals Kwilt. Kwilt is een samenwerkingsverband van De Wever, TBV Wonen en Prins Heerlijk waarin samen met bewoners gewerkt wordt aan een samenredzame gemeenschap. De (professionele) partners stellen hiervoor middelen, medewerkers en kennis beschikbaar. Door dit gezamenlijke aanbod en de samenwerking met bewoners kunnen (oudere) buurtbewoners langer zelfstandig wonen, stellen we (professionele) zorg (tijdelijk) uit en ontlasten we mantelzorgers. Zo organiseren we een huis van en voor de buurt.

Innovatie in de Wmo •

We kijken opnieuw naar het verstrekken van woonvoorzieningen (bijv. grote woningaanpassingen) zoals we dat op dit moment doen vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het gaat daarbij zwaarder wegen hoe geschikt de woonomgeving is. We doen dit om een beweging te stimuleren van ‘zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen’ naar ‘zo lang mogelijk zelfstandig wonen’. Zowel het verhuizen als aanpassen van de woning wordt overwogen.

•

We willen met reablement onze inwoners helpen om hun eigen leven te leiden. Met reablement neem je niet over wat mensen zelf kunnen, maar help je bij het herwinnen van wat iemand niet (meer) kan en spring je bij waar nodig. Uit onderzoek blijkt dat mensen gelukkiger zijn als ze zelfstandig wonen. We werken uit hoe we dit vormgeven in een projectplan binnen ‘Hulp bij het huishouden’ en borgen dit in het nieuwe beleidsplan Wmo.

9

Attente plekken zijn plekken in de buurt waar mensen elkaar ontmoeten, gezien worden en waar ze elkaar kunnen helpen. Deze plekken spelen een belangrijke rol in het ontstaan en versterken van informele steunrelaties en het creëren van een zorgzame gemeenschap.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

19

4.5. Sociale basis 4.5.1. Zelf- en samenredzaam Context De regionale woonzorgvisie geeft aan dat het zorgen voor en behouden van een stevige sociale basis met name de verantwoordelijkheid van gemeenten zelf is. In Tilburg werken we aan een sterke sociale basis. Dit doen we vanuit de uitgangspunten zoals beschreven in de Beleidsnota “Samen een sterke basis” 2021-2025.

Uitgangspunt Het is onze ambitie dat iedereen deelneemt aan het gewone leven. Oók mensen met een extra of specifieke woon- of zorgbehoefte. We vinden het belangrijk om de woonomgeving – zeker in de buurt van woonvormen voor onze aandachtsgroepen – zo in te richten dat (informele) ontmoeting en beweging gestimuleerd wordt.

Wat gaan we doen: •

Er is aandacht voor de sociale basis binnen de gebiedsvisies en de uitwerking in gebiedsagenda’s.

•

We bereiden een collegevoorstel voor over duurzame ondersteuning vanuit de gemeente met betrekking tot ontmoetingsplekken van bewoners in de wijk.

•

We weten dat voor een aantal zeer kwetsbare groepen en/of gebieden méér nodig is. Initiatieven van inwoners en partners zijn mogelijk niet voldoende om laagdrempelige ontmoeting en ondersteuning mogelijk te maken De gemeente neemt in die gevallen een actieve rol om ervoor te zorgen dat deze plekken er komen of blijven bestaan.

•

We bekijken waar, wanneer en hoe we community builders, buurtverbinders en soortgelijke initiatieven kunnen inzetten. We zetten ze in om verbinding tussen (groepen) inwoners te stimuleren, nieuwe bewoners te verwelkomen in de buurt en als een antwoord op de toenemende druk op kwetsbare wijken.

Project KwilT, fotograaf Angeline Swinkels

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

20

Gemengd wonen en community building In Tilburg zijn op verschillende plekken initiatieven voor ‘gemengd wonen’ gerealiseerd. Het complex aan de Schutsboomhof van WonenBreburg is één van de eerste plekken waar we begonnen zijn met deze woonvorm. Het idee van gemengd wonen is dat verschillende groepen in één complex gehuisvest zijn met als doel dat er een gemeenschap ontstaat waarbij de bewoners goede buren van elkaar zijn en naar elkaar omzien. De Schutsboomhof was een bestaand complex waar al veel bewoners met een zorgvraag woonden. In het complex was sprake van een grote anonimiteit en werden veel meldingen van overlast gemaakt. Om dit aan te pakken heeft WonenBreburg de handen ineengeslagen met Traverse, RIBW en ContourdeTwern. Door met deze partijen gezamenlijk aanwezig en aanspreekbaar te zijn in het complex is de negatieve spiraal omgedraaid. Er zijn nieuwe contacten tussen en initiatieven van bewoners ontstaan variërend van twee bewoners die bij elkaar op de koffie gaan tot een gezamenlijke opruimactie. De eerste evaluatie laat positieve resultaten zien: de meerderheid van bewoners vindt dat de sfeer in het complex het afgelopen jaar is verbeterd en één derde vindt dat het er veiliger is geworden. Bewoners geven aan dat ze elkaar vaak groeten, dat ze rekening met elkaar houden en dat er bereidheid is om elkaar te helpen.

Inmiddels zijn ook op andere plekken in de stad complexen gebouwd waar het gemengd wonen voor mensen met een zorgvraag, spoedzoekers en reguliere huurders geïntroduceerd is (‘t Kompas op Zuid aan de Ringbaan-Zuid en High Lane aan de St. Ceciliastraat). Daarnaast worden op drie andere plekken vergelijkbare concepten ontwikkeld, waaronder ook projecten waar statushouders samen met reguliere huurders gaan samenleven. We ontwikkelen samen met de betrokken partners een stedelijke monitor om te leren wat de werkzame elementen zijn in de diverse gemengd wonen projecten. Eén van die werkzame elementen is community building, waarbij we door we door samenwerking tussen de betrokken partijen het vormen van een gemeenschap binnen het complex aanjagen en stimuleren.

Highlane, fotograaf Angeline Swinkels

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

21

4.5.2. Acceptatie en samenleven

Kwendelhof fotograaf Angeline Swinkels

Context De gemeente Tilburg wil een inclusieve gemeente zijn. Een gemeente waar iedereen zichzelf kan zijn, mee kan doen, zich veilig voelt en dezelfde kansen heeft. Het is belangrijk dat ook aandachtsgroepen erbij horen, zich geaccepteerd voelen en onderdeel zijn van de buurt. Tegelijkertijd kunnen inwoners zorgen hebben over de leefbaarheid en veiligheid in hun buurt of wijk. Daar willen we niet aan voorbijgaan. Mensen hebben soms vragen of zorgen over het huisvesten van aandachtsgroepen. Die vragen of zorgen kunnen zorgen voor weerstand en verzet. We hebben in Tilburg regelmatig te maken met de vestiging van woonzorglocaties. In de regionale woonzorgvisie staan een aantal uitgangspunten over hoe we hier in regio Hart van Brabant mee omgaan. Hieronder beschrijven we hoe we in Tilburg invulling geven aan deze uitgangspunten. Deze uitwerking vervangt de “Richtlijn maatschappelijke voorzieningen” uit 2017. Eind 2023 is de ‘Richtlijn omgevingsdialoog10’ vastgesteld. Deze richtlijn beschrijft de communicatie- en participatie-eisen die we stellen aan initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen richting omwonenden. De gemeente neemt een actieve rol bij de communicatie en participatie als het gaat om initiatieven met een grote impact. De uitgangspunten van de richtlijn omgevingsdialoog gelden voor alle ruimtelijke ontwikkelingen.

En dus ook voor de vestiging van maatschappelijke voorzieningen en woonzorglocaties. De gemeente wil zorgen voor een vroege en transparante communicatie richting omwonenden. De richtlijn omgevingsdialoog vormt hiervoor de basis. Daar voegen we in de woonzorgvisie nog de onderstaande uitgangspunten aan toe. Deze uitgangspunten zijn van toepassing bij de vestiging van woonzorglocaties.

Uitgangspunten Transparante communicatie, heldere verwachtingen en duidelijk participatietraject We hechten waarde aan transparante en duidelijke communicatie. We verwachten van initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen dat ze omwonenden op tijd betrekken. Tegelijk willen we heldere verwachtingen scheppen. Inspraak en participatie van omwonenden gaat in de meeste gevallen niet over de vraag of een voorziening er wel moet komen. Ook de vraag of dit de juiste locatie is wordt meestal niet aan omwonenden voorgelegd. In praktijk is de locatie vaak al gekozen door een initiatiefnemer. De gemeente toetst vervolgens of het initiatief op die locatie geschikt is. Het is dus belangrijk om meteen aan te geven wat het doel is van het participatietraject. 10

Richtlijn omgevingsdialoog Tilburg.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

22

Verwachte maatschappelijke impact bepaalt de inzet van gemeente De gemeente maakt een inschatting van de maatschappelijke impact van de woonzorglocatie. Als deze groot is, kan de gemeente extra inzetten op regie, coördinatie en/of communicatie. Niet onnodig ingewikkeld maken We willen wonen met zorg niet onnodig ingewikkeld maken en toekomstige bewoners niet stigmatiseren. Veel inwoners ontvangen een vorm van zorg. We vinden het belangrijk dat onze inwoners zo normaal mogelijk kunnen wonen. Ook als zij zorg en begeleiding nodig hebben. Als het gaat om nieuwe woonvormen waar het wonen voorop staat en de zorg een ondergeschikte rol speelt behandelen we dit ook als zodanig. Gebiedsgericht afwegen wat passend is Maatschappelijke voorzieningen zijn er voor Tilburgers. Ze horen bij de stad en krijgen een plek in het stedelijk gebied (inclusief de dorpen). We kijken gebiedsgericht wat wel en niet passend is binnen specifieke gebieden en voor de doelgroepen. Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het prettig samenleven in een buurt We willen dat de nieuwe bewoners van een woonzorglocatie en omwonenden goede buren worden van elkaar. Vaak gaat dit goed, maar het gaat niet altijd vanzelf. De samenwerking tussen de verschillende maatschappelijke organisaties onderling en de samenwerking met de nieuwe en bestaande bewoners is belangrijk.

Alle betrokken maatschappelijke organisaties hebben hier een gezamenlijke verantwoordelijkheid in. Aanwezig en in verbinding met de buurt We geloven in een aanpak waarbij maatschappelijke organisaties zichtbaar aanwezig zijn in buurten en complexen en in verbinding staan met bewoners. Zeker daar waar het prettig samenleven niet vanzelf gaat. We verwachten van zorgaanbieders dat zij in verbinding staan met hun omgeving en aanspreekbaar zijn voor de buurt. Zij dragen bij aan een goede interactie tussen de nieuwe bewoners en omwonenden als dat nodig is. De zorg houdt niet op bij de voordeur. Verbetering zorg en huisvesting bewoners met complex gedrag We willen de zorg en huisvesting voor kwetsbare bewoners met complex gedrag verbeteren. Het gaat bijvoorbeeld om bewoners die zorgmijdend zijn of niet de juiste zorg krijgen vanwege wachtlijsten of het ontbreken van een passende plek.

Wat gaan we doen Bij vestiging nieuwe woon(zorg)locaties • De gemeente heeft verschillende rollen bij de vestiging van woonzorglocaties. Soms heeft de gemeente een initiërende rol, maar meestal ligt het initiatief bij een andere partij. De gemeente wil graag op tijd op de hoogte zijn van nieuwe ontwikkelingen. We kunnen echter niet alles weten. We bespreken regelmatig de huisvestingsplannen met zorgaanbieders in onze gemeente. Op die manier zijn we (nog) meer aan de voorkant betrokken. •

Bij de vestiging van een nieuwe woonzorglocatie maakt de gemeente aanvullend op de impactscan (zoals beschreven in de richtlijn omgevingsdialoog) een inschatting van de geschiktheid en maatschappelijke impact van het initiatief en stemt daar haar communicatie en besluitvormingsproces op af. De gemeente kan extra inzetten op regie, coördinatie en/of communicatie als een initiatief een grote maatschappelijke impact heeft.

•

De behoefte aan en mogelijkheden voor de vestiging van woonzorglocaties borgen we in de Omgevingsvisie. We werken deze ook uit in gebiedsperspectieven en nemen ze mee bij de programmering van grootschalige gebiedsontwikkelingen. We bekijken de verdeling van het huidige aanbod aan woonzorglocaties, de draagkracht van verschillende buurten, kansrijke gebieden en/of locaties voor nieuwe woonzorglocaties en specifieke behoeftes vanuit de wijk.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

23

•

We hechten waarde aan goede communicatie. We verwachten van initiatiefnemers dat ze bewoners vroegtijdig betrekken en een participatietraject vormgeven. We vinden het daarbij belangrijk dat duidelijk is wat het doel is van het participatietraject en wat er wordt gedaan met de opgehaalde informatie.

•

We vinden het belangrijk dat zowel de huidige omwonenden als de toekomstige bewoners gehoord worden.

Beheer, begeleiding en de buurt •

We maken afspraken met zorgaanbieders over hun bijdrage aan het versterken van de sociale interactie in de buurt. We stimuleren en faciliteren samenwerking tussen zorgaanbieders, welzijnswerk, corporaties en andere partijen die actief zijn in de wijken.

•

Waar wij als gemeente verantwoordelijk zijn voor de zorg, leggen we dit vast in contractafspraken met de zorgpartijen. Dit geldt niet alleen voor zorgaanbieders die werken vanuit een woonzorglocatie, maar ook voor zorgaanbieders die ambulante zorg leveren aan personen die in de wijk wonen. Zorgaanbieders voor ambulante zorg werken gebiedsgericht en in verbinding met andere relevante organisaties in de buurt.

•

Er is rondom woonzorglocaties een duidelijk aanspreekpunt waar omwonenden terecht kunnen met zorgen of klachten. Maatschappelijke organisaties werken samen om te zorgen dat meldingen of klachten op de juiste plaats terechtkomen. De gemeente neemt een actieve rol in als dat nodig is.

•

Soms zijn extra maatregelen nodig voor beheer rondom woonzorglocaties, bijvoorbeeld wanneer omwonenden overlast ervaren of bij specifieke zorgconcepten. Denk aan het organiseren van een beheeroverleg, ontmoetingen, monitoring of aanpassingen in de openbare ruimte. Als gemeente faciliteren we het gesprek, brengen partijen bij elkaar en nemen waar nodig een regisserende rol. Dit geldt zowel voor nieuwe als voor bestaande woonzorglocaties.

SMO Traverse, fotograaf onbekend

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

24

Bijlage 1:

Betrokken samenwerkingspartners lokale paragraaf woonzorgvisie Tilburg

Amarant ContourdeTwern KBO Tilburg RIBW SMO Traverse Stedelijk Bewoners Overleg Tilburg Stichting de Duynsberg TBV Wonen Thebe Tiwos VGZ Zorgkantoor De Wever WonenBreburg

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

25

Bijlage 2:

Aandachtsgroepen uit het Rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen1’ Het Rijk heeft in het programma ‘Een thuis voor iedereen’ benoemd welke aandachtsgroepen er zijn, namelijk: • • • • • • • •

Statushouders Mensen met sociale en/of medische urgentie Mensen die uitstromen uit een intramurale (zorg)instelling Dak- en thuisloze mensen Arbeidsmigranten Studenten Woonwagenbewoners Ouderen

Sommige mensen hebben minder kansen bij het vinden van passende woonruimte. Omdat ze zich in een kwetsbare situatie bevinden, afhankelijk zijn van extra zorg of begeleiding, of omdat zij hun leven (opnieuw) moeten opbouwen. Bijvoorbeeld dak- en thuisloze mensen, mensen met een sociale of medische urgentie en statushouders. Ook zijn er groepen die minder of geen behoefte hebben aan zorg en ondersteuning, maar wel specifieke woonwensen hebben, zoals arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en studenten.

1

Rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

26

Bijlage 3:

Pagina 1 van de 4

Factsheet gemeente Tilburg bij de regionale woonzorganalyse Hart van Brabant Gemeente Tilburg Deze factsheets behoren bij de regionale rapportage ‘Woonzorganalyse Hart van Brabant’, opgesteld door In.Fact.Research en HHM (maart 2022). Daarnaast is er een GIS-applicatie beschikbaar, te raadplegen via de website hvb.wzwkaart.nl. De inwoners van Tilburg Demografische opbouw leeftijdsopbouw van de bevolking

2,0%

Nederland

1,8%

Tilburg

1,6%

Hart van Brabant-plus

1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4%

perc. 7% 9% 11%

Hart van Brabant-plus perc. 9% 11% 13%

100 jaar

70 jaar

50 jaar

60 jaar

Tilburg

90 jaar

2021 2030 2040

abs. 16.155 22.025 28.470

80 jaar

inwoners, 75+

40 jaar

30 jaar

20 jaar

10 jaar

0,0%

0 jaar

0,2%

Anno 2021 wonen er 221945 inwoners in de gemeente Tilburg. Het aandeel 75-plussers ligt in Tilburg onder het regionaal gemiddelde. In de toekomst zal de vergrijzing in Tilburg minder sterk doorzetten dan in de rest van de regio, al zal de groep 75-plussers bijna verdubbelen in de periode 2021 tot 2040. Sociaal economische status Ten opzicht van de regio wonen er meer lagere inkomens en minder hogere inkomens in Tilburg. Zowel voor wat betreft de leeftijdsopbouw als de sociaal economische status van de bevolking zijn er soms grote verschillen tussen buurten en kernen. Deze worden inzichtelijk gemaakt in de GIS-applicatie. Omvang zorgdoelgroepen aandoeningen dementie (extramuraal) licht verstandelijk beperkt/laaggeletterd matig of ernstig verstandelijk beperkt somatische problematiek zintuiglijke aandoeningen angst- en stemmingsproblematiek psychiatrische problematiek niet-aangeboren hersenletsel

Tilburg 2020 ontw. 2020-2025 2.260 350 33.180 540 1.250 50 14.060 1.650 630 100 10.890 210 2.840 250 1.000 120

Wlz-indicaties Verpleging en verzorging (VV) Verstandelijk gehandicapt (VG) Licht verstandelijk gehandicapt (LVG) Zintuiglijk auditief (ZGAUD) Zintuiglijk visueel (ZGVIS) Lichamelijk gehandicapt (LG) Geestelijke gezondheidszorg (GGZ-B) GGZ-Wonen

Tilburg abs. 2.215 2.530 15 10 10 205 15 145

perc. 1,00% 1,14% 0,01% 0,00% 0,00% 0,09% 0,01% 0,07%

Hart van Brabant-plus 2020 perc. 1,1% 19,1% 0,7% 8,1% 0,4% 6,3% 1,6% 0,6%

2020 perc. 1,2% 15,9% 0,5% 8,8% 0,5% 4,8% 1,1% 0,7%

Hart van Brabant-plus perc. 1,06% 0,88% 0,01% 0,01% 0,01% 0,10% 0,01% 0,07%

Het aandeel inwoners met aandoeningen in Tilburg ligt boven het regionaal gemiddelde, met uitzondering van ouderdom gerelateerde aandoeningen als dementie en somatische problematiek. Het aandeel ouderen met een Wlz-indicatie (in verpleeghuizen) ligt rond het regionaal gemiddelde. Vanwege het relatief lage aandeel ouderen in Tilburg vervullen de hier aanwezige verpleeghuizen vermoedelijk een bovengemeentelijke opvangfunctie. Hetzelfde geldt voor de instellingen voor VG.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

27

Pagina 2 van de 4

Behoeften op het vlak van wonen, zorg en welzijn Beperkingen en ondersteuningsbehoefte beperkingen, 2020

Tilburg abs. 33.480 29.360 25.230 20.180 10.910 14.540 5.670 11.160 24.360 24.920 6.370 31.350 24.980 7.180

dagbesteding administratie/ financiën contacten/sociaal netwerk medicijngebruik/medische verzorging mobiliteit buitenshuis algemene dagelijkse levensverrichtingen mobiliteit in huis veiligheid in huis het huishouden doen stemmingen/angsten probleemgedrag/verslaving cognitief functioneren regie alarmering

Hart van Brabant-plus perc. 20% 18% 15% 12% 6% 9% 3% 7% 14% 15% 4% 19% 15% 4%

perc. 16% 12% 12% 9% 7% 7% 3% 6% 12% 13% 3% 13% 10% 3%

De inwoners van Tilburg hebben vaker met beperkingen te maken dan gemiddeld in de regio. Met name waar het gaat om de levensdomeinen ‘administratie/ financiën’ en ‘cognitief functioneren’ ligt het aandeel inwoners dat beperkingen ervaart relatief hoog. Ouderdom gerelateerde beperkingen als mobiliteit binnens- en buitenshuis liggen rond of onder het regionale gemiddelde.

Woonzorgbehoefte - kwetsbare groepen Een passende woning/woonruimte is noodzakelijk voor alle kwetsbare groepen, maar er is geen één op één relatie tussen zorgdoelgroepen en gewenste woningen. En dergelijke relatie is – in bepaalde mate – alleen aanwezig bij de inwoners met zware beperkingen die zijn aangewezen op intramurale huisvesting.

samenstelling corporatiebezit

Veel kwetsbare inwoners zijn aangewezen op de sociale huursector. In Tilburg is circa 32% van de voorraad in het bezit van een corporatie. Regionaal ligt dit aandeel op 28%. Circa 73% van de sociale huurwoningen in de gemeente heeft een huurprijs beneden de eerste aftoppingsgrens (72% in de regio). 100%

4% 8%

4% 10%

80%

15%

14%

boven max. huurgrens aftopping hoog tot max. huurgrens

60% 40%

57%

aftopping laag tot aftopping hoog

58%

kwaliteitskorting tot aftopping laag

tot kwaliteitskorting

20% 0%

16%

14%

Tilburg

Hart van Brabant-plus

Woonzorgbehoefte - ouderen Tilburg behoefte 24-uurs zorg behoefte zorg op afroep

2021 2.215 1.750

2030 2.905 2.205

2040 4.055 2.645

Door de vergijzing zal in de komende jaren het aantal ouderen met beperkingen die leiden tot een behoefte aan zorg op afroep en 24-uurs zorg toenemen. Deels kunnen deze ouderen in de huidige woning blijven wonen, maar voor de groep met een intensieve zorgbehoefte zal dit zeker niet altijd mogelijk blijken. De verpleeghuiscapaciteit zal moeten worden uitgebreid en/of er zullen geclusterde woonvormen moeten worden toegevoegd.

Lokale Paragraaf Woonzorgvisie Tilburg

I

28

Pagina 3 van de 4

Regulier wonen

Tilburg

100% 80%

19% 14%

24% 18%

26%24%

ongeschikt

40%

geschikt

60%

20%

Hart van Brabant-plus

68% 57%

46% 37%