Bijlage 1 Nota Omgevingskwaliteit (d.d. 30-09-2025)

Verplichte advisering door de omgevingscommissie In het omgevingsplan wordt aangegeven voor welke activiteiten advisering door de Omgevingscommissie en eventuele andere adviseurs verplicht is. Een en ander conform artikel 16.15a lid c Ow. Op basis van deze nota en de Reglement voor de Omgevingscommissie vraagt het college van burgemeester en wethouders advies aan de Omgevingscommissie, zijnde de gemeentelijke adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 van de Omgevingswet en het Reglement op de Omgevingscommissie, over de volgende activiteiten: • een rijksmonumentenactiviteit met betrekking tot een monument (wettelijk verplicht). • een gemeentelijke monumentenactiviteit • een omgevingsplanactiviteit die betrekking heeft op: - een Rijks- en gemeentelijke beschermde stads- of dorpsgezicht; - een (voorbeschermd) gemeentelijk monument; - de omgeving van een beschermd rijks- of gemeentelijk monument; - het bouwen van een bouwwerk; - het aanbrengen van handelsreclame; - het uitvoeren van een werk, geen bouwwerk zijnde; (aanlegactiviteit) - ..... • het stellen van maatwerkvoorschriften in verband met het uiterlijk en plaatsing van bouwwerken en de zorg voor cultureel erfgoed.

A

B

C

D

i

Bij het opstellen van het nieuwe omgevingsplan zal de precieze formulering en opsomming met verwijzing naar de activiteiten uitgewerkt worden. Overigens kan het college van burgemeester en wethouders te allen tijde op eigen verzoek advies vragen aan de omgevingscommissie over andere activiteiten, met het oog op het bereiken en behouden van een goede omgevingskwaliteit. Dat kan ook gaan over het ontwikkelen van beleid inclusief omgevingsvisie en het omgevingsplan. Zie daarvoor ook het Reglement op de Omgevingscommissie.

94

Nota omgevingskwaliteit Tilburg

A

B

C

D

i

11.4. Participatie van inwoners en belanghebbenden

De afgelopen jaren is er volop met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven gesproken over ‘omgevingskwaliteit’, en wat we daaronder verstaan. Dat gesprek zetten we graag de komende jaren voort! In 2023 hebben we, aan de hand van een tweetal inspiratiesessies, het gesprek over omgevingskwaliteit met de samenleving opgestart. Samen met o.a. wijkraden, studenten, architecten, ontwikkelaars, en vertegenwoordigers van Toegankelijk Tilburg en Stadsbos013 hebben we gesproken over wat we onder omgevingskwaliteit verstaan en hoe we samen aan kwaliteit kunnen werken. In die gesprekken is de ‘ziel van de stad’ verder ontleed. Daarbij werden waarden als ‘duurzaamheid’, ‘inclusiviteit’ en ‘identiteit en historie’ veelvuldig genoemd door onze gesprekspartners. Ook gaven onze gesprekspartners aan dat we niet bang moeten zijn om ambitieus te zijn, en dat samenwerken en met elkaar meedenken randvoorwaardelijk is om te bouwen aan kwaliteit. Vervolgens hebben we op verschillende deelopgaven uit deze nota (zoals het hoogbouwbeleid) stadsgesprekken en expertmeetings georganiseerd. Ook hebben we geput uit andere participatietrajecten (zoals Tilburg in 2050) en dit meegenomen in ons denken over ‘omgevingskwaliteit’.

95

Nota omgevingskwaliteit Tilburg

Op basis van al deze input hebben we de uitgangspunten voor deze nota opgesteld en, in april 2025, in een stadsgesprek in de Boemel getoetst bij inwoners en belanghebbenden (zie bijlage 2 voor het verslag van deze bijeenkomst). In het stadsgesprek stond het ‘toevoegen van gemeenschappelijke waarde’ bij ruimtelijke ontwikkelingen centraal, bijvoorbeeld over de herkomstwaarde van een locatie: wat is het verleden van een plek? Of over welke functionaliteiten op een plaats aanwezig (moeten) zijn: de gebruikerswaarde.

bijlagen hebben we, in lijn met Omgevingsbesluit artikel 10.8, uitgelegd hoe we inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven hebben betrokken in de voorbereiding op het omgevingsprogramma en wat daar de resultaten van zijn. Bovendien is deze nota geen statisch document. We blijven in gesprek met inwoners, maatschappelijke organisaties, en blijven de nota aanscherpen en evalueren. Zo bouwen we samen aan ‘kwaliteit’.

In het stadsgesprek werden die ‘waarden’ al een stuk concreter. Zo zoomden we met de aanwezigen in op het belang van meervoudig ruimtegebruik en het stapelen van functies, ruimte om te ontmoeten, de noodzaak aan bepaalde voorzieningen en de kansen die plinten daarvoor bieden. Ook deelden aanwezigen zorgen over de stadsontwikkeling, bijvoorbeeld ten aanzien van wat hoogbouw doet voor de leesbaarheid van de stad en voor het (vertrouwde) karakter van verschillende wijken en dorpen. Met de input uit het stadsgesprek hebben we de puntjes op de i gezet in deze nota. Na vaststelling van deze nota gaan we aan de slag met de volgende stap. We leggen de kwaliteitsregels vast in een omgevingsprogramma. Deze nota – en de gesprekken die we ter voorbereiding op deze nota met inwoners, maatschappelijke organisaties, en bedrijven hebben gevoerd – is hiervoor leidend. In deze paragraaf en in de

A

B

C

D

i

12. UITVOERING 12.1. Uitvoeringsplan Omgevingskwaliteit

Deze nota omgevingskwaliteit is één van de instrumenten uit het Uitvoeringsplan Omgevingskwaliteit (2024). Het uitvoeringsplan is als aanjager voor nieuw kwaliteitsbeleid vastgesteld. Deze nota geeft richting en sturing aan het verder tot uitvoering brengen van het kwaliteitsbeleid. Daarnaast agendeert de nota verdieping op verschillende thema’s, producten en processen: 1. Ruimtelijk weefsel en gebiedsgerichte kwaliteitskaders Het ruimtelijk weefsel van Tilburg bevat op gemeentelijk schaalniveau een eerste analyse van de aanwezige kwaliteiten en hun waardering. Op gebiedsniveau worden dit verder uitgewerkt in gebiedsgerichte kwaliteitskaders, zie hoofdstuk 3. 2. Sturen op kwaliteit De vier vormen van kwaliteitssturing worden in afstemming met de stedelijke opgaven en gebiedsgerichte kwaliteitsambities uit de omgevingsvisie Tilburg 2050 verder doorontwikkeld naar gebiedsgerichte aanpakken op kwaliteitssturing, zie hoofdstuk 4. 3. Omgevingsplan De komende jaren zullen de beleidsregels gerelateerd en deels verwerkt worden in het omgevingsplan conform de Roadmap Omgevingsplan (2024), zie hoofdstuk 6 en 7.

96

Nota omgevingskwaliteit Tilburg

4. Thematische uitwerking van kwaliteitsambities en -criteria Voor de thema’s verdichting, toekomstbestendig bouwen en goed wonen voor iedereen is er behoefte aan meer sturing op kwaliteit, zie hoofdstuk 7. We gaan hiervoor thematische kwaliteitskaders met concrete criteria ontwikkelen. Andere thematische kwaliteitskaders kunnen hierop volgen. 5. Gebiedsgericht kwaliteit stimuleren en borgen in kwaliteitsteams We sturen op omgevingskwaliteit, niet alleen op projectniveau, maar ook op gebiedsniveau en de inrichting van de openbare ruimte door bij alle grotere ontwikkelingen en transformatiegebieden een kwaliteitsteam aan te stellen. De samenstelling en organisatie van deze kwaliteitsteams heeft de hoogste prioriteit na vaststelling van deze nota, zie hoofdstuk 9. 6. Goed opdrachtgeverschap en een vooruitstrevende ontwerp- en bouwcultuur Voor een juiste en consistente advisering zijn er in het Uitvoeringsplan Omgevingskwaliteit (2024) verschillende instrumenten opgenomen die bijdragen aan het realiseren van kwaliteit en het ontwikkelen van een sterke ontwerp- en bouwcultuur, zie hoofdstuk 10. Deze instrumenten worden de komende jaren verder doorontwikkeld. 7. Programma omgevingskwaliteit De nota wordt na vaststelling door de raad technisch omgezet naar een programma onder de Omgevingswet, zie hoofdstuk 11.

12.2. Evaluatie en actualisatie uitvoeringsplan

Het doorontwikkelen van de onderdelen uit de nota loopt de komende jaren parallel op met de actualisatie van de Omgevingsvisie Tilburg 2050 en het proces van vormgeven en vaststellen van het omgevingsplan (uiterlijk 2031). Het huidige Uitvoeringsplan Omgevingskwaliteit (2024) loopt t/m 2026 en biedt capaciteit en middelen om de verschillende instrumenten, waaronder deze nota, te ontwikkelen. Met het vaststellen van de nota omgevingskwaliteit wordt de aanzet gegeven voor de evaluatie en actualisatie van dit uitvoeringsplan voor de periode 2027-2030. Hierbij zal ook een uitvoeringstoets opgesteld worden.

A

B

C

D

i

BIJLAGEN

Bijlagen Bijlage 1 Analyse ruimtelijk weefsel van Tilburg Bijlage 2 Verslag Stadsgesprek 3 april 2025

97

Nota omgevingskwaliteit Tilburg

A

B

C

D

97 98 139

i

BIJLAGE 1 2. Ruimtelijk erfgoed

Stad en dorpen tussen beekdalen op hoge koppen

Ondergrond o.b.v. geomorfologie Hoge zandkop (hoog/droog)

Zandleij

Dekzandwelving (flank / overgang) Biezenmortel

40

De Strijdhoef

4 31

48

59

58

41 53

Overige A-watergangen Waterscheiding

8

6

Reeshof

Scheiding tussen twee watersystemen

Berkel-Enschot

Natte gebieden

56

54

Stroomrichting

52 11

13

44

Oude Warande

34

25

Kanaal

19

20

1

23

39

22

18

36 38

35

Blaak

37

53

7

46 Oude Dijk

27

54 49 52

17

24

36

16

29

52 21

GHG 0-40cm

Eigenstandig watersysteem

10 12

51 15

3

14

45

55

2

33

Wandelbos

43

Zeer natte gebieden

3. Stadsontwikkeling

9

11

32

50

GHG 40-80cm

Tilburg

03. Stadsontwikkeling |

50

57

5

Beekdal

Watersysteem Beek

Reeshof

54

30

Dekzandplateau (laag / nat)

Udenhout

el m m lta Do De p de tse ha an sc ab er at p Br W ha sc er at W

Per thema zijn de kwaliteitsaspecten onderzocht en worden er opgaven benoemd en geagendeerd voor nadere uitwerking.

Het bijgevoegde kaartmateriaal is bedoeld om de verschillende invalshoeken te verbeelden en hiermee het gesprek over de verschillende thema’s te voeden. Ook deze kaarten zijn in ontwikkeling.

|

ij Le

De thema’s hierbij zijn: 1. Geomorfologische basis 2. Ruimtelijk erfgoed 3. Stadsontwikkeling 4. Werklandschappen 5. Groen/blauw netwerk 6. Karakter hoofdinfrastructuur 7. Betekenis en beleving

01. Geomorfologie

de Ou de

Deze bijlage bevat een aanzet tot een verdiepende analyse van het ruimtelijk weefsel als opgenomen in hoofdstuk 3 van de nota omgevingskwaliteit. Daarnaast zijn relevante vastgestelde beleidskaders en visies opgenomen, die gebieds- en themagericht meer informatie bevatten.

1. Geomorfologie

de N ieu w e Le ij

Analyse ruimtelijk weefsel van Tilburg

26

42

Leijpark

47

37

52

28

4. Werklandschappen

03. Stadsontwikkeling |

Stedenbouwkundige typologieën

Werklandschappen

Stedenbouwkundige typologieën Vooroorlogse stad

Werklandschappen

Divers gebied door latere inbreidingen

Bedrijventerreinen Bedrijventerrein

Naoorlogse stad (stempels, open blok, strokenbouw)

Biezenmortel

Werklandschap in voorbereiding

Woonerf/-hof Bloemkoolwijk

Andere werkgebieden Kennisas

Dorpen Udenhout

Toekomstige dorpse uitbreidingen

Centrum

Berkel-Enschot

Binnenstad

Rhijnkant

Bedrijventerreinen/werklocaties

Binnenwijkse werkgebieden

Kraaiven

Toekomstig bedrijventerrein

Landbouw (agrarisch productielandschap)

Bedrijvenpark EnschoT

Kanaalzone Loven

Bijzonderheden Oud lint

Tilburg

Ziekenhuizen

Vossenberg

Hedendaags

Reeshof

Grote zorgclusters

Kreitenmolen

VINEX

Bijzonder / afwijkende stedenbouwkundige typologie

Wijkervoort Grote ontwikkelgebieden

Laar Katsbogten

5. Groen/blauwe leefomgeving

T58

6. Karakter van de hoofdinfrastructuur 05. Karakter hoofdinfrastructuur |

Lange belevingslijnen en duidelijke entrees Karakter hoofdwegen Entree-moment, ‘je bent er’

Parkway met zicht op het landschap Statige toegangswegen Biezenmortel

De Brand

Stadsstraat met bermen (A) Udenhout

Stadslaan (B)

Udenhout

98

Nota omgevingskwaliteit Tilburg

Versteende stadstraten

Leemkuilen

Landschapspark Pauwels

Deze bijlage wordt parallel aan de ontwikkeling en uitwerking van de Omgevingsvisie Tilburg 2050 en andere relevante beleidsstukken verder ontwikkeld en verdiept. Hiermee is deze analyse te lezen als een momentopname en niet als een afgerond onderzoek. De komende jaren wordt hier steeds meer verdieping aan gegeven vanuit de verschillende beleidsvelden. Dit nemen we vervolgens ook weer mee in de ontwikkeling van gebiedsgericht kwaliteitsbeleid.

boslanen

Lommerijke verbindingswegen

Biezenmortel

Functionele en recreatieve kanaal ro Verbindende fietsroute

Kanaalpark Reeshof

Berkel-Enschot

Reeshof

Berkel-Enschot

Historische linten en paden

Quirijnstokpark B Tilburg

Moerenburg Stadsbos 013

Tilburg A

Leijpark

Koningshoeven

7. Betekenis en beleving

A

B

C

D

i

1. Geomorfologische basis

Beschrijving De geomorfologische basis van de gemeente Tilburg wordt gevormd door hoge zandkoppen, lagergelegen beekdalen en natte dekzanden. De stad en dorpen zijn ontstaan op de hogere en drogere koppen van de dekzandwelvingen. Daarnaast ligt Tilburg op een waterscheiding. Hierdoor zijn er twee watersystemen: • Het westelijk deel van de gemeente watert af richting het westen en is onderdeel van waterschap Brabantse Delta. Van oorsprong was dit een nat gebied. Bij de ontginning van het gebied en later de aanleg van de Reeshof is het gebied op technische wijze drooggelegd. • Het oostelijk deel is onderdeel van waterschap de Dommel. Hier vindt het water op een natuurlijke manier, via hellingen en beekdalen, zijn weg verder naar het oosten. Door leemlagen in dekzanden is het natuurlijk afwateringssysteem hier in gebruik gebleven (De Brand).

artefacten van jagers-verzamelaars uit de steentijd (paleolithicum/ mesolithicum). Kampementen bevonden zich in het gebied rond de beekdalen en (voormalige) vennen, zoals in Kraaiven. Vanaf ca. 4000 voor Christus wordt landbouw geïntroduceerd in deze regio. Vanaf de eerste landbouwers tot in de middeleeuwen worden de hogere dekzandgebieden intensiever bewoond. De bekende archeologische vindplaatsen van steentijd tot middeleeuwen zijn op de geomorfologische kaart geplaatst. Concentraties met vindplaatsen bevinden zich onder andere aan de zuidkant van Tilburg (Tradepark/ Stappegoor) en ter hoogte van Berkel-Enschot. Deze concentraties zijn deels het gevolg van archeologisch onderzoek in de uitbreidingsgebieden van Tilburg

en Berkel-Enschot. Over andere gebieden, zoals de binnenstad van Tilburg, is weer veel minder bekend, omdat hier veel minder onderzoek uitgevoerd is. Waardering De meeste bekende archeologische vindplaatsen bevinden zich ondergronds en zijn niet zichtbaar in de leefomgeving. Ze zijn echter wel zeer waardevol doordat ze helpen om een groot deel van de geschiedenis van Tilburg te reconstrueren aan de hand van archeologisch onderzoek. Daarmee draagt ons archeologisch erfgoed bij aan de ontwikkeling van de identiteit van de stad, de dorpen en het buitengebied. De geomorfologische ondergrond en natuurlijke watersystemen bevatten naast belevingswaarde (daar waar de beekdalen en dekzanden herkenbaar zijn) ook een grote gebruiks- en toekomstwaarde.

De dekzandgronden in en rond Tilburg kennen een lange bewoningsgeschiedenis. De hoger gelegen dekzandkoppen waren in het verleden aantrekkelijke gebieden om op te wonen. In Tilburg werden deze gebieden net als in andere delen van Brabant dan ook intensiever bewoond. De oudste sporen van bewoning bestaan uit vuurstenen

99

Nota omgevingskwaliteit Tilburg

A

B

C

D

i

Kwaliteitsambities • Stuur bij ontwikkelingen op bodem- en watersturende principes en zet kennis van de geomorfologische ondergrond hierbij in. Dit biedt een basis voor toekomstige ontwikkelingen, onder andere op het gebied van de energietransitie en klimaatadaptatie. Dit geldt niet alleen bij ontwikkelingen buiten de stad en de dorpen, maar ook binnen bebouwd gebied. • Maak waar mogelijk de natuurlijke ondergrond weer zichtbaar en herkenbaar. Maak hiermee locatiespecifieke ontwerpoplossingen en vergroot belevingswaarde in de openbare ruimte.

archeologie’. Voor ontwikkelingen binnen deze zones gelden regels ter bescherming van archeologische vindplaatsen in de ondergrond. In 2022 heeft de gemeente een Routekaart Archeologisch erfgoed opgesteld. Onderdeel van de routekaart vormt het opstellen van nieuwe

archeologische verwachtingskaarten. Op basis van een recente inventarisatie van archeologische vindplaatsen zijn voor verschillende archeologische periodes verwachtingskaarten opgesteld. Daarmee kan beter voorspeld worden of in een gebied archeologische resten aanwezig kunnen zijn.

Ten aanzien van omgevingskwaliteit is het vertellen van het verhaal van Tilburg – onder andere aan de hand van archeologische vondsten - een doelstelling die bijdraagt aan de herkomst- en belevingswaarde van een plek. Dit kan door middel van de inrichting van de openbare ruimte, of door het realiseren van kunstwerken die expliciet of impliciet refereren aan het archeologisch erfgoed. Een voorbeeld daarvan is te vinden in Landschapspark Moerenburg, waar het voormalige kasteel Huize Moerenburg door middel van een stalen geraamte is gereconstrueerd. Archeologische vondsten die hier gedaan zijn, zijn op tegels gevisualiseerd. Aansluitend beleid De omgang met archeologisch erfgoed is geregeld in het omgevingsplan door middel van zones ‘waarde

100

Nota omgevingskwaliteit Tilburg

A

B

C

D

i