Bijlage 1 Koersdocument Witzy - Cultuur in de Reeshof definitief

Witzy - Cultuur in de Reeshof Koersdocument

BMC i.s.m. gemeente Tilburg 17 september 2025

1

Inhoud 1 Inleiding

3

2 Uitgangssituatie

5

2.1 Huidig voorzieningenniveau Reeshof

5

2.2 Planontwikkeling tot nu toe

7

2.3 Gemeentelijke beleidskaders

9

3 Visie en concept

11

3.2 Witzy en de creatieve cyclus

12

3.3 Witzy: één of meer voorzieningen?

13

3.4 Speciale aandacht voor jongeren

14

3.5 Sturen op samenhang

15

4 Cultuurcentrum Witzy (Bibliotheek en Witzy Podium)

17

4.1 Functies en programma van eisen

17

4.2 Governance en organisatie

19

4.3 Businesscase

22

4.4 Stedenbouwkundige inpassing

23

4.5 Vervolgstappen

25

5 Witzy Studio’s

28

5.1 Functies en programma van eisen

28

5.2 Raisehof Collectief

29

5.3 Governance en organisatie

29

5.4 Businesscase

30

5.5 Stedenbouwkundige inpassing

30

5.6 Vervolgstappen

31

6 Tussenfase

32

6.1 Nu al beginnen

32

6.2 Doorontwikkeling initiatief Raisehof Collectief

32

6.3 Verdere uitbreiding programmering Backstage Bridges

33

6.4 Betaalbaarheid en toegankelijkheid Heyhoef

34

6.5 Opzetten Cultuurplatform Reeshof

35

7 Projectorganisatie en kosten 7.1 Projectorganisatie 7.2 Financiële paragraaf Bijlagen A. Ruimtestaat en vlekkenplan Cultuurcentrum Witzy B. Raming stichtingskosten Cultuurcentrum Witzy C. Voorbeeld activiteitenaanbod Witzy Podium D. Businesscase Cultuurcentrum Witzy E. Ruimtestaat en vlekkenplan Witzy Studio’s F. Raming stichtingskosten Witzy Studio’s G. Visiedocument Johan Gijsen H. Vergelijking varianten

2

11

3.1 De essentie van Witzy

37 37 38

1

Inleiding

De Reeshof is een stadsdeel in onze gemeente met maar liefst 44.000 inwoners. Enkele jaren geleden hebben we geconstateerd dat met name het cultureel voorzieningenniveau in dit stadsdeel onvoldoende is en dat er behoefte is aan een inhaalslag. De bestaande culturele infrastructuur in de Reeshof betreft in hoofdzaak een bibliotheekvoorziening, als onderdeel van Wijkcentrum Heyhoef, en een eenvoudige, niet-permanente podiumfunctie, ook onderdeel van het wijkcentrum. Deze voorzieningen voldoen niet meer aan de eisen van deze tijd. Ook de ondersteuning en organisatie van culturele initiatieven is aan herziening toe, in het bijzonder voor jongeren. Al in 2016 heeft het ‘Burgerinitiatief Reeshof Cultuurt’ initiatief genomen om de culturele infrastructuur van stadsdeel de Reeshof te versterken. Dit betekent dat de planontwikkeling voor Witzy - Cultuur in Reeshof al bijna 10 jaar loopt. Dat is lang, te lang. We hebben moeten constateren dat er door de jaren heen sleet op het planontwikkelingsproces is gekomen en ook dat nog niet alle neuzen dezelfde richting op stonden.

Tegen deze achtergrond is in overleg met het Burgerinitiatief Witzy en de stakeholders in de Reeshof in september 2024 besloten met inschakeling van een artistiek adviseur weer terug te gaan naar de kernvraag: “wat willen we met kunst en cultuur in stadsdeel Reeshof, wat vraagt dat aan culturele voorzieningen, met Witzy in het hart daarvan?” Aan artistiek leider en creatief ondernemer Johan Gijsen 1 is gevraagd met deze opdracht aan de slag te gaan. Met deze stap werd niet alleen beoogd meer scherpte op inhoud te krijgen, maar ook om de planontwikkeling weer nieuw leven in te blazen en nieuwe energie aan te boren. In de periode november 2024 - januari 2025 heeft Johan Gijsen de nodige werkbezoeken gebracht aan het stadsdeel en met tal van organisaties en initiatiefnemers gesproken. Ook heeft hij gesprekken gevoerd met Tilburgse culturele instellingen. Aldus heeft hij input gekregen van onder meer het Burgerinitiatief Witzy, de directies en initiatiefnemers van o.a. Bibliotheek/LocHal, Factorium, R-Newt, Heyhoef Backstage, Theaters Tilburg, Cinecitta, Heyhoef Cinema, Initiatief Raisehof Collectief, cultuurcoaches en de gemeentelijke omgevingsmanagers van de Reeshof. Daarnaast zijn steekproefsgewijs enkele tientallen korte gesprekken gevoerd met inwoners in de verschillende wijken in de Reeshof.

Johan Gijsen heeft op basis van zijn bevindingen een Visiedocument Witzy - Cultuur in de Reeshof opgesteld. Aan de hand van dit document zijn in de periode februari - mei 2025 verschillende sessies georganiseerd om het Visiedocument te bespreken en hier conclusies aan te verbinden voor de richting waarin Witzy - Cultuur in de Reeshof zich verder moet ontwikkelen en wat dat vraagt aan cultureel voorzieningenniveau. We constateren dat de planontwikkeling daadwerkelijk nieuw leven is ingeblazen, een hernieuwde dynamiek heeft gekregen en dat er op hoofdlijnen draagvlak is voor de voorstellen die nu met dit Koersdocument ter besluitvorming worden voorgedragen.

1

Johan Gijsen (BMC Cultuur & Erfgoed) heeft ruime ervaring met het ontwikkelen van artistieke praktijken en het bouwen van communities. Hij is oprichter en directeur geweest van Festival Le Guess Who? in Utrecht. Daarnaast was hij betrokken bij de oprichting van Into The Great Wide Open op Vlieland. Ook is hij goed bekend met de cultuurpraktijk in Tilburg, o.a. als artistiek leider a.i. van poppodium 013. Daarnaast is Johan Gijsen adviseur (geweest) van o.a. de Raad voor Cultuur en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.

3

De tijd is rijp om de plannen nu in besluitvorming te brengen en stappen te zetten richting realisering. In dit Koersdocument Witzy - Cultuur in de Reeshof schetsen we eerst in kort bestek de uitgangssituatie (hoofdstuk 2): wat is er momenteel aan culturele voorzieningen, welke stappen in planontwikkeling zijn in het verleden gezet en wat zijn de relevante beleidsuitgangspunten. In hoofdstuk 3 gaan we in op de visie voor meer cultuur en cultuurbeleving in de Reeshof, zowel in het maken als in het genieten van kunst en cultuur. We formuleren hier ook het concept voor Witzy - Cultuur in de Reeshof, waarin we twee met elkaar samenhangende voorzieningen zien: ‘Witzy Podium’ en ‘Witzy Studio’s’. Daarna werken we in hoofdstuk 4 en 5 beide pijlers van de gewenste culturele infrastructuur uit met een nieuw Cultuurcentrum Witzy, bestaande uit Bibliotheek de Reeshof en Witzy Podium (hoofdstuk 4) en Witzy Studio’s, mogelijk als onderdeel van een vernieuwd Wijkcentrum Heyhoef, mogelijk op een andere locatie in de Reeshof, mogelijk annex aan Cultuurcentrum Witzy (hoofdstuk 5). Specifiek voor jongeren willen we nagaan of een eigen regelloze ruimte c.q. werkplaats onderdeel kan zijn van Witzy Studio’s, dan wel dat die ruimte elders in de Reeshof wordt gerealiseerd.

Beide pijlers werken we uit in de planonderdelen ‘functies en programma van eisen’, ‘governance en organisatie’, ‘businesscase’ en ‘stedenbouwkundige inpassing’. In hoofdstuk 6 (Tussenfase) gaan we in op wat er al aan impulsen wenselijk en haalbaar is in de komende jaren, in de opmaat naar een vernieuwd cultureel voorzieningenniveau. In hoofdstuk 7 ronden we af met een voorstel voor het vervolgtraject en wat daar aan beslispunten voor nodig is.

4

2

Uitgangssituatie

2.1 Huidig voorzieningenniveau Reeshof Wijkcentrum Heyhoef Wijkcentrum Heyhoef is op dit ogenblik de centrale voorziening in het stadsdeel voor een aanbod van maatschappelijke, sociaal-culturele en culturele activiteiten. Het complex aan de Kerkenbosplaats 1 - 3 bestaat uit het (feitelijke) wijkcentrum - dat wordt beheerd en geëxploiteerd door ContourdeTwern - en een vestiging van de Bibliotheek MiddenBrabant. In het complex zijn ook het jongerenwerk van R-Newt ondergebracht, alsmede Amarant, IMW Regio Tilburg, Toegang en een loket van de gemeente Tilburg. Conform de doelstelling van en opdracht aan ContourdeTwern, ligt in het (eigen) aanbod van het wijkcentrum de focus op activiteiten in het kader van welzijn, zorg en preventie. Daarnaast faciliteert ContourdeTwern culturele activiteiten die door ‘derden’ worden geïnitieerd. Voorbeelden daarvan zijn de concerten die worden georganiseerd door Stichting Backstage Bridges, de filmvoorstellingen die door Heyhoef Cinema worden verzorgd en de theatervoorstellingen die Stichting Reeshof VerbindT samen met Schouwburg Concertzaal Tilburg initieert. Bibliotheek De vestiging van Bibliotheek Midden-Brabant in de Reeshof is sinds 1997 gehuisvest in het complex Kerkenbosplaats 1 - 3, naast Wijkcentrum Heyhoef.

In de afgelopen decennia is de rol van de bibliotheek sterk veranderd: van klassieke ‘uitleenbibliotheek’ naar de brede maatschappelijke bibliotheek, die allerlei (extra) activiteiten organiseert. De moderne bibliotheek is “de wegwijzer van de samenleving”, een ‘ontmoetingsplek’ (huiskamer), een plek om te studeren en/of te werken, een plek voor talentontwikkeling (‘een leven lang leren’), een plek voor uitwisseling van kennis en ideeën, en een plek voor debat. Niet alleen de inhoud van de bibliotheken is veranderd, ook het concept. Steeds vaker is de bibliotheek in één gebouw gehuisvest met andere partners, die elkaar in hun activiteitenaanbod aanvullen en versterken, en hun faciliteiten delen. Van ‘uitleenbibliotheek’ naar ‘belevingsbibliotheek’. In het geval van Heyhoef knelt de hiervoor geschetste ontwikkeling steeds meer met het gebouw en de daarin aanwezige faciliteiten. De gebruiksmogelijkheden van Kerkenbosplaats 3 (bibliotheekdeel) zijn beperkt, er is te weinig ruimte voor het ontwikkelen van nieuwe activiteiten en voor het creëren van studie- en/of werkplekken, de uitstraling is gedateerd en door de activiteiten van ContourdeTwern is de bibliotheek (fysiek) teveel verbonden met de ‘zorg- en preventie kant’ van het maatschappelijke activiteitenaanbod in de Reeshof.

Voor de noodzakelijke doorontwikkeling van de bibliotheek is het huidige gebouw met zijn voorzieningen onvoldoende toekomstbestendig. Cultureel aanbod ContourdeTwern faciliteert een cultureel aanbod, dat door externe partijen wordt geïnitieerd (o.a. Backstage Bridges) en dat zich hoofdzakelijk afspeelt in de grote zaal van het wijkcentrum. Deze zaal heeft een standaardcapaciteit van 320 staanplaatsen.

5

Middels schuifwanden kan de zaal worden vergroot tot 510 staanplaatsen of 280 zitplaatsen. Met programma’s als Heyhoef Backstage, CoolVibes en de Muziekfabriek is in de afgelopen jaren een divers en interessant aanbod gecreëerd dat steeds meer publiek trekt. Maar ook in dit geval loopt men tegen de beperkingen van het gebouw aan. De zaal is niet geoutilleerd voor semi-professionele en professionele voorstellingen. Een en ander betekent dat de zaal voor iedere voorstelling moet worden omgebouwd tot een concertzaal of theater, en dat alle voorzieningen daartoe (waaronder licht en geluid) moeten worden binnengebracht en geïnstalleerd en daarna weer worden afgebroken. Met het groeiend aantal activiteiten leidt dit tot steeds meer inefficiëntie. Daarnaast harmoniëren de kernactiviteiten van ContourdeTwern en de culturele activiteiten niet altijd met elkaar qua doelgroep(en), werkwijze, horecaservice en qua sfeer en beleving. Ook voor deze activiteiten kan worden gesteld dat de voorzieningen op de locatie Kerkenbosplaats 1 - 3 onvoldoende toekomstbestendig zijn voor een (eigen) cultureel activiteitenaanbod.

De realisatie van een nieuwe, professioneel ingerichte multifunctionele zaal voor concerten, theatervoorstellingen, presentaties en andere evenementen maakt het mogelijk om dat wat in de afgelopen jaren stapsgewijs is opgebouwd beter te faciliteren en in aantal en kwaliteit verder uit te bouwen. De gemeente Tilburg subsidieert op dit moment twee culturele stichtingen: ● Reeshof VerbindT. Opgericht door actieve wijkbewoners die het (sociaal-)culturele leven in de Reeshof wil bevorderen. De stichting ontvangt voor de periode 2025 2028 een jaarlijks bedrag van € 161.150,-. Met dit bedrag worden culturele initiatieven in de Reeshof gefinancierd. In zekere zin functioneert Reeshof VerbindT als cultureel fonds. Organisaties in de Reeshof kunnen aanvragen indienen. In 2028 zal dit subsidie worden verlaagd met € 100.000,-, ervan uitgaande dat tegen die tijd een Cultuurcentrum Witzy operationeel zal zijn. ● Backstage Bridges. Backstage Bridges verzorgt een jaarlijks programma muziekvoorstellingen. Hiervoor ontvangt Backstage Bridges voor de jaren tot en met 2027 een bedrag van jaarlijks € 78.210,-. Vanaf 2028 zal het programmeringsbudget voor Backstage Bridges opgenomen zijn in de begroting van de nieuwe Witzy-voorziening. Sinds vorig jaar is Raisehof Collectief actief.

Raisehof Collectief is een groep jongeren (12-17 jaar) die samen met de cultuurcoaches en andere professionals van o.a. CIST, Fontys en R-Newt artistieke activiteiten organiseert in de Reeshof. Het doel is om een actieve community op te bouwen en een plek te creëren waar jongeren zich thuis voelen en zich kunnen uiten via kunst en creativiteit. Andere wijkinitiatieven Naast het wijkcentrum als centrale voorziening, zijn er in het stadsdeel kleinschalige

wijkinitiatieven. In dit kader noemen we de volgende locaties/initiatieven: ● ● ● ●

6

Bewonersinitiatief Buurthoeve B, D en G buurt in combinatie met Kinderstad (ondersteund door de gemeente en ContourdeTwern). Basisschool de Wegwijzer (kinderopvang + lokalen voor projecten Factorium). De Huiskamer van Dalem (R en S buurt), ontmoetingsplek voor ouderen. Voormalige basisschool De Heerevelden.

● ● ● ● ● ● ● ● ● ●

●

Ontmoetingskamer Heyhoef: Vergeet mij niet (doelgroep ouderen met beginnende geheugenproblemen). Ontmoetingskamer Scheveningenplein (doelgroep ouderen met beginnende geheugenproblemen en een klein netwerk). Ontmoetingsruimte De Driehoek, gerund door coördinator van ContourdeTwern Kinderboerderij ’t Valleike heeft ook verschillende ruimtes beschikbaar om eventueel te huren. De kantine van voetbalvereniging Gudok mag voor ontmoeting gebruikt worden door ouderen om een kopje koffie te drinken. De Grote Beemd (S buurt) voor onder andere dans- en muzieklessen Factorium. Buurtcultuurcentrum Foxfarm (Z en V buurt), ook onderdeel van de gebiedsontwikkeling Spoorzone. Ketelhavenplein (K en O buurt). Het betreft hier buurtactiviteiten (bijvoorbeeld de Kerstmarkt). Boshuis de Wever. Ontmoetingsruimte appartementencomplex Obdamstraat (WonenBreburg). Niet duidelijk in hoeverre nog open. Wordt/werd gefaciliteerd door ouderenwerker van ContourdeTwern. Voormalig huismeesterkantoor Singelzicht (TBV, Borculolaan) mag voor ontmoeting gebruikt worden door bewoners om ondere andere een kopje koffie te drinken, met name nog gericht op ‘eigen’ huurders. Wordt ondersteund door buurtondersteuner ContourdeTwern.

Het betreft hier initiatieven die direct of indirect worden ondersteund met publieke middelen. Daarnaast zijn er ook private initiatieven die bijdragen aan de culturele en/of cultureel-maatschappelijke infrastructuur van de Reeshof. Het beeld is dat er (nog) onvoldoende afstemming is tussen de diverse culturele en maatschappelijke initiatieven en/of activiteiten in het stadsdeel. Of anders gezegd: dat er te veel versnippering is.

2.2 Planontwikkeling tot nu toe Burgerinitiatief Reeshof CultuurT Vanaf 2016 heeft het ‘Burgerinitiatief Reeshof CultuurT’, als werkgroep van de Wijkraad Reeshof, plannen ontwikkeld om de culturele infrastructuur van het stadsdeel de Reeshof te versterken. Een belangrijk onderdeel van die plannen is de realisatie van één plek in de Reeshof die onderdak biedt aan presentatie van cultuur, een bibliotheekfunctie en een wijkaccommodatie: een centrum voor culturele en maatschappelijke activiteiten in de Reeshof als ‘hart van de bloem’ met als werktitel ‘Witzy’. Daarnaast wil het burgerinitiatief in de wijken sociaal-culturele activiteiten (laten) ondersteunen, ontwikkelen, organiseren en presenteren: ‘de bloemblaadjes’. Daarbij is de aandacht gericht op alle inwoners van de Reeshof, alle leeftijdscategorieën, maar met een accent op jongeren en ouderen, en dient cultuureducatie en cultuurparticipatie een belangrijk onderdeel van het activiteitenaanbod te zijn. Reeshof CultuurT is inmiddels opgegaan in Reeshof VerbindT.

7

Haalbaarheidsstudie 2021 Naar aanleiding van het voornoemde burgerinitiatief in de Reeshof heeft het college begin 2021 het bureau 4Advies opdracht gegeven om een ruimtelijk en functioneel ‘programma van eisen’ voor een cultuurcentrum in de Reeshof op hoofdlijnen op te stellen en om te onderzoeken of dit programma inpasbaar is op de huidige locatie van het wijkcentrum (Kerkenbosplaats 1 – 3). 4Advies heeft haar bevindingen eind mei 2021 gepresenteerd in de vorm van een Tussenrapportage ‘Het Hart van de Bloem, een cultureel centrum voor stadsdeel Reeshof’. De conclusie van 4Advies was dat het gewenste programma van circa 5.500 m2 bruto vloeroppervlak niet inpasbaar is binnen de huidige plot van het wijkcentrum. Om die reden heeft 4Advies geadviseerd om nader stedenbouwkundig onderzoek te doen, zowel op de huidige locatie van het wijkcentrum als op twee (mogelijk) alternatieve locaties: de zone rondom Station Reeshof en het Reeshofpark. Verdiepende studie 2022 - 2024 Het college heeft in januari 2022 besloten om op basis van de tussenrapportage van 4Advies opdracht te geven voor een verdere verdieping van het haalbaarheidsonderzoek naar de mogelijkheden voor de realisatie van Witzy.

Deze studie omvatte een nadere uitwerking van het inhoudelijk concept van Witzy, een aanscherping van het ruimtelijke en functionele programma van eisen, een actualisatie van de investeringsraming, een doorkijk naar het governancemodel en een nadere verkenning van de stedenbouwkundige inpassing. De studie resulteerde in een drietal varianten: a. Een upgrade van de huidige voorzieningen in Wijkcentrum Heyhoef. b. De ontwikkeling van een cultuurcentrum, bestaande uit een multifunctionele zaal en een nieuwe en vernieuwde bibliotheek op een andere locatie dan die van het wijkcentrum, totaal 3.600 m2. Waarbij voor een werkplaats- en oefenfaciliteiten nog andere ruimte moet worden gezocht. c. Een (grootschalig) cultuurcentrum met de onder b. genoemde functies, aangevuld met makersruimten, oefenruimten en een bioscoopfunctie op een andere locatie dan die van het wijkcentrum, totaal 5.250 m2. De investeringen die gemoeid zijn met de realisatie van de onder b. en c. genoemde varianten werden in 2024 geraamd op respectievelijk € 21 miljoen en € 38 miljoen. Een en ander zou naar verwachting leiden tot een jaarlast van respectievelijk € 1,7 en € 2,5 miljoen, inclusief het benodigde budget voor organisatie en activiteiten. Op basis van deze verdiepende studie heeft BMC in opdracht van het college variant B nader uitgewerkt.

Visiedocument Cultuur in de Reeshof In lijn met de vraag uit het college (zie hiervoor) en vanwege de constatering dat er (nog) verschillende beelden leefden bij betrokkenen over wat Witzy zou moeten zijn, is in september 2024 in overleg met het Burgerinitiatief Witzy en de stakeholders in de Reeshof besloten om met inschakeling van artistiek adviseur weer terug te gaan naar de kernvraag: wat willen we met kunst en cultuur in stadsdeel Reeshof en wat vraagt dat aan cultureel voorzieningen, met Witzy in het hart daarvan? In de periode november 2024 - januari 2025 heeft de artistiek adviseur hierover gesprekken gevoerd met onder andere het Burgerinitiatief Witzy, de directies en/of initiatiefnemers van

8

Bibliotheek/LocHal, Factorium, R-Newt, Heyhoef Backstage, Theaters Tilburg, Cinecitta, Heyhoef Cinema, Initiatief Raisehof Collectief, alsmede met de cultuurcoaches en de gemeentelijke omgevingsmanagers van de Reeshof. Daarnaast zijn steekproefsgewijs enkele tientallen korte gesprekken gevoerd met inwoners in de verschillende wijken in de Reeshof. Ook is gesproken met de Wijkraad. De artistiek adviseur heeft zijn bevindingen vastgelegd in het Visiedocument Cultuur in de Reeshof (februari 2025). In dit document wordt aan de hand van de ‘creatieve keten’ van Leren > Maken > Presenteren > Interesseren een onderscheid gemaakt in twee type voorzieningen: ●

●

Cultuurcentrum Witzy: een nieuwe culturele voorziening waarin het presenteren en interesseren centraal staan: een culturele hotspot, ‘hart van de bloem’, een centrale plek in de Reeshof voor culturele beleving en ontmoeting. Cultuurcentrum Witzy bestaat uit een nieuwe bibliotheek, in combinatie met een multifunctionele zaal (Witzy Podium) en een grote verbindende ontmoetingsruimte met horeca. Witzy Studio’s: een ‘culturele broedplaats’ met oefenstudio’s, opnamefaciliteiten, werkplaats annex atelierruimte en een laagdrempelige ontmoetingsruimte, zo veel als mogelijk ‘regelloos’ en 24/7 beschikbaar en/of toegankelijk. Deze voorziening heeft een heel andere, meer basic uitstraling en inrichting dan Cultuurcentrum Witzy. Ook de locatiekeuze kent een veel grotere vrijheidsgraad (maakt niet uit waar deze voorziening ligt, mits goed bereikbaar).

Het Visiedocument is als bijlage bijgevoegd.

2.3 Gemeentelijke beleidskaders Cultuurbeleid In het nieuwe Kunst- en cultuurplan 2025 - 2028 van de gemeente Tilburg, “Cultuur Maakt Ons #Stad voor Makers” wordt de kracht van kunst en cultuur vertaald in vier waarden: Tilburg sociaal, Tilburg inclusief, Tilburg vitaal en Tilburg duurzaam, gekoppeld aan de opgaven uit het bestuursakkoord “Meer voor elkaar”. De gemeente wil de sector na een roerige periode (o.a. Corona) rust, ruimte en vertrouwen bieden. Daarbij is het uitgangspunt dat kunst en cultuur bijdragen aan drie doelstellingen: a. Vergroten van de sociale impact van kunst en cultuur. b. Versterken van het ecosysteem: makers, organisaties, instellingen en publiek | #stadvoormakers#stad voor cultuur. c. Ruimte: cultuur als aanjager van gebiedsontwikkeling en stedelijke transformatie. Met betrekking tot de doelstelling ‘versterken ecosysteem’ wordt onder ‘podia’ genoemd dat de gemeente aandacht blijft houden voor de bestaande podia en daarnaast zal onderzoeken of, en zo ja waar nieuwe podia gerealiseerd zouden moeten worden, waarbij in eerste instantie wordt gedacht aan een ‘kunstencentrum’ in de Reeshof. Met een kunstencentrum in de Reeshof wordt ook ingespeeld op de doelstelling "Vergroten van de sociale impact van kunst en cultuur". Op dit punt geeft het nieuwe cultuurbeleid van Tilburg aan dat kunst en cultuur zorgen voor collectieve verbinding en gemeenschap.

Culturele plekken zijn ontmoetingsplekken en stimuleren sociale cohesie,

9

wederzijds begrip, en het gevoel deel uit te maken van een groter geheel. Via kunst en cultuur wordt de lokale identiteit en aantrekkelijkheid van Tilburg versterkt en geuit. Dit vergroot de leefbaarheid en het vestigingsklimaat van Tilburg. Kunst en cultuur dragen bij aan het collectieve beeld dat we willen uitdragen en de samenleving die we willen zijn. De gemeente speelt hierin een cruciale rol door te investeren in faciliteiten die het mogelijk maken om kunst en cultuur te maken en te beleven. Door het faciliteren van culturele ontmoetingsruimten en het ondersteunen van zowel gevestigde instellingen als inwoners-initiatieven. Gemeentelijk cultuurbeleid is daarmee niet alleen cultureel beleid, maar ook sociaal beleid. Ook staat in het Kunst & Cultuurplan 2025-2028 aangegeven: “We realiseren aanbod in de wijken door ‘regelloze’ ruimtes beschikbaar te stellen [...]. We nodigen culturele organisaties uit het centrum uit om er aanbod te maken, maar we stimuleren ook wijkgerichte culturele ontwikkelingen". We stellen vast dat de voorstellen die we in dit Koersdocument Witzy Cultuur in de Reeshof doen, goed aansluiten op het nieuwe cultuurbeleid. Bestuursakkoord Ook in het vigerende Bestuursakkoord wordt het belang van een aantrekkelijk cultureel klimaat benadrukt, zowel op stedelijk niveau als op wijkniveau.

Ten aanzien van stadsdeel Reeshof staat in het Bestuursakkoord expliciet vermeldt: "Daarnaast verdient het stadsdeel Reeshof onze bijzondere aandacht, waarbij we streven naar een volwaardig cultureel podium en een structureel volwaardig culturele programmering". We stellen vast dat de voorstellen die we in dit Koersdocument Witzy Cultuur in de Reeshof doen, goed aansluiten op het Bestuursakkoord.

10

3

Visie en concept

3.1 De essentie van Witzy In Witzy staat ‘ontmoeting’ centraal. De pijlers van deze functie zijn ‘kunst en cultuur’, ‘kennis- en talentontwikkeling’ en ‘horeca’.

horeca kennis- en talentontwikkeling

ONTMOETING kunst en cultuur

● ●

●

Onder ‘kunst en cultuur’ verstaan we zowel passieve als actieve kunst- en cultuurbeleving. En zowel door amateurs als professionals. ‘Kennis – en talentontwikkeling’ heeft met name betrekking op het activiteitenaanbod van de Bibliotheek en op cultuureducatieve activiteiten van mogelijk andere aanbieders. De ‘horeca’ is een verbindend element dat ‘culturele ontmoeting’ stimuleert.

Witzy is de centrale plek in Reeshof waar de inwoners van dit stadsdeel elkaar kunnen ontmoeten. Het is gelegen op een aantrekkelijke, uitnodigende en goed bereikbare locatie in de Reeshof (ook vanuit het centrum). Witzy is altijd open en er is altijd wat te doen. Witzy fungeert naast de woon- en werkomgeving als een ‘third place’ voor de inwoners van de Reeshof. Witzy is een concept dat zich verbindt met haar omgeving. Het concept is letterlijk transparant, dat wil zeggen dat je buiten kunt zien wat er binnen gebeurt en dat je je als bezoeker binnen in voldoende mate verbonden voelt met buiten. Er zijn bij voorkeur mogelijkheden voor presentatie van programma’s in de openbare ruimte (buitenpodium, evenemententerrein). Witzy is van de Reeshof. De inwoners van het stadsdeel voelen zich niet alleen als bezoeker en/of gebruiker betrokken bij Witzy, ze zijn ook (mede) verantwoordelijk voor de activiteiten die in Witzy worden ontplooid (eigenaarschap). Dat maakt dat de

11

inwoners ook moeten kunnen meedenken met en/of reflecteren op de verdere uitwerking van Witzy - Cultuur in de Reeshof. De inwoners van de Reeshof zijn trots op Witzy. Niet alleen op het activiteitenaanbod, maar ook op de locatie en het gebouw. Om die reden is een zorgvuldig participatie- en communicatietraject binnen de verdere planontwikkeling essentieel. Het gebouw en de faciliteiten van Witzy moeten in voldoende mate kunnen meebewegen met de veranderende behoeften van de inwoners van de Reeshof, met de demografische ontwikkeling van het stadsdeel - o.a. de vergrijzing en een daling van het inwonertal en met de ontwikkelingen in de samenleving in algemene zin. Functies van en activiteiten binnen Witzy kunnen zich in de loop van de tijd wijzigen. Het gebouw Witzy moet daar ruimtelijk en functioneel op kunnen inspelen.

3.2 Witzy en de creatieve cyclus

Bij het nadenken over wat een goed functionerend cultureel ecosysteem is voor een stad(sdeel) of een regio is het schema van de ‘creatieve cyclus’ 2 een handig hulpmiddel. De creatieve cyclus bestaat uit een keten van ‘leren’ (cultuureducatie, talentontwikkeling), ‘produceren’ (amateurkunst- en professionele kunstproducties), ‘presenteren’ (voorstellingen, tentoonstellingen, festivals, literaire bijeenkomsten) en ‘interesseren’ (inspiratie, draagvlakvorming, marketing, sponsoring). Voor een goed functionerend cultureel ecosysteem is van belang dat alle schakels van de keten goed zijn ingevuld en met elkaar in verbinding staan. De creatieve cyclus kun je projecteren op het gewenste voorzieningenniveau, in dit geval van stadsdeel de Reeshof. Met zo’n 44.000 inwoners is het wenselijk te streven naar een volwaardig cultureel ecosysteem in de Reeshof, waarbij op alle schakels van de creatieve cyclus goede voorzieningen aanwezig zijn. Met culturele voorzieningen worden bedoeld:

2

De creatieve cyclus is door BMC (Cor Wijn) ontwikkeld.

12

●

●

Fysieke plekken/ruimten met faciliteiten op alle schakels van de creatieve cyclus, waar leerlingen, makers (amateur, professioneel) en publiek kunst kunnen beoefenen of tot zich kunnen nemen. Organisatie(s) en financiële middelen om op die plekken, leerlingen, makers en publiek te kunnen bedienen.

Het cultureel voorzieningenniveau in de Reeshof richt zich primair op de inwoners van dit stadsdeel, waarbij - anders dan de culturele voorzieningen in het centrum van Tilburg - de ‘ontmoetingsfunctie’ voorop staat, en amateurkunst en cultuureducatie in het bijzonder belangrijk zijn.

3.3 Witzy: één of meer voorzieningen? Het Burgerinitiatief van 2016 en de eerste uitwerking door 4Advies in 2021 gingen nog uit van één grote, centrale voorziening, waar alle schakels van de creatieve keten konden worden bediend. Dus niet alleen presentatieruimtes voor voorstellingen, tentoonstellingen enz. (schakels ‘presenteren’ en ‘interesseren’), maar ook les- en oefenruimtes (schakel ‘leren’) en werkplaatsen en atelierruimtes (schakel ‘produceren’). Met de voorkeursvariant die het college op 31 mei 2024 heeft aangewezen wordt met name voorzien in een bundeling van de schakels ‘presenteren’ en ‘interesseren’ in een centrale voorziening (Cultuurcentrum Witzy) op een nieuwe, aantrekkelijke locatie en bestaande uit: ● Een multifunctionele zaal voor presentaties; ● Een bibliotheekvoorziening; ● Een ontmoetingsruimte, voorzien van aantrekkelijke horeca. Voor wat betreft de schakels ‘leren’ en 'produceren’ geeft de voorkeursvariant aan dat er op verschillende plekken in de Reeshof werk- en oefenruimtes kunnen komen, mogelijk met een clustering in de vorm van een ‘broedplaats’. Qua locatie kan gedacht worden aan de vrijkomende ruimten bij Wijkcentrum Heyhoef na vertrek van de Bibliotheek naar Cultuurcentrum Witzy.

De voorkeursvariant bestaat dus uit twee met elkaar samenhangende type voorzieningen: ● Witzy Podium: een multifunctionele zaal voor culturele presentaties en ontmoeting (schakels ‘presenteren’ en ‘interesseren’), die samen met een nieuwe bibliotheek en ontmoetingsruimte/horeca Cultuurcentrum Witzy vormt; ● Witzy Studio’s: één of meerdere plekken voor ‘leren’ en ‘produceren’, mogelijk in de vorm van een ‘broedplaats’ op andere locatie, mogelijk in de vrijkomende ruimte van de bibliotheek. Johan Gijsen geeft in zijn Visiedocument aan dat het met deze twee met elkaar samenhangende voorzieningen zeer wel mogelijk is om alle schakels van de creatieve cyclus goed te bedienen en het culturele ecosysteem van de Reeshof een stevige boost te geven. Met een culturele infrastructuur die in de kern bestaat uit twee met elkaar samenhangende voorzieningen kan meer recht worden gedaan aan het bieden van specifieke faciliteiten en sferen, die goed aansluiten op de verschillende schakels van de creatieve keten: ● Witzy Podium vraagt om een meer uitbundige, uitnodigende, extraverte voorziening, waarbij veel gevraagd wordt aan uitstraling, ligging en afwerkingsniveau. Witzy Podium

13

●

moet de culturele hotspot van de Reeshof worden. Een plek waar je kan zien en gezien kan worden. Witzy Studio’s vraagt om een heel ander type voorziening. Afwerkingsniveau en ligging zijn hier minder van belang. Het gaat om een voorziening waar je geconcentreerd en in alle vrijheid kan werken aan je talenten, kunt werken aan kunstproducties in een bij voorkeur zo ‘regelloos’ mogelijke ruimte en waar je andere makers en/of creatieve bondgenoten kunt ontmoeten.

Alles overwegend stellen we voor Witzy - Cultuur in de Reeshof te realiseren in twee met elkaar samenhangende voorzieningen: Cultuurcentrum Witzy (Bieb, Witzy Podium en ontmoetings-/horecaruimte) en Witzy Studio’s, mogelijk in de vrijkomende ruimte van de bibliotheek). Op het punt van de ‘regelloze ruimte’ voor jongeren is het denkbaar dat nog een verdere differentiatie wordt doorgevoerd en dat de ruimte die Raisehof Collectief beoogt, mogelijk elders in de Reeshof wordt gerealiseerd. Met deze gedifferentieerde aanpak van het beoogde voorzieningenniveau voor Witzy - Cultuur in de Reeshof kunnen we beter en op maat inspelen op wat de respectievelijke schakels van de creatieve keten aan sfeer, faciliteiten en ligging vragen. Ook geeft een gedifferentieerde aanpak van het voorzieningenniveau meer flexibiliteit in planning, uitvoering en inzet van middelen.

3.4 Speciale aandacht voor jongeren Al bij het Burgerinitiatief is bijzondere aandacht gevraagd voor jongeren. De Reeshof is een stadsdeel met relatief veel jongeren. Witzy - Cultuur in de Reeshof zal dus moeten voorzien in een specifieke aanpak voor deze doelgroep. We stellen voor om de creatieve praktijk van Raisehof Collectief de komende jaren ruimte te geven om zich verder te ontwikkelen. Raisehof Collective is een nog jong initiatief dat in de korte tijd van haar bestaan al relatief veel jongeren aan zich weet te binden (ca. 25 jongeren) en hun creatieve praktijk met kunstzinnige projecten ook weet te verbinden met het onderwijs (VO) en met sociaal-culturele organisaties zoals CiST, Factorium, Backstage Bridges en R-Newt. De activiteiten van Raisehof Collectief vragen om een geschikte locatie; een creatieve, ‘regelloze’ werk- en ontmoetingsplek voor jongeren. Voor zo’n ‘regelloze’ voorziening is het met name van belang dat jongeren hier altijd terecht kunnen en dat zij deze niet hoeven te delen met andere doelgroepen. De jongeren moeten zich deze ruimte helemaal eigen kunnen maken en de invulling van activiteiten zou ook voor een groot deel in hun handen moeten komen te liggen, al dan niet bijgestaan door de cultuurcoaches. Op dit moment wordt gekeken naar een leegstaande ruimte van de gebr. Van Beurden.

Niet als eindstation maar als opmaat naar een volwaardige definitieve plek. Het is wenselijk om voor Raisehof Collectief toe te werken naar een permanente, eigen plek. Dat zou betekenen dat Witzy - Cultuur in de Reeshof uiteindelijk uit drie met elkaar samenhangende voorzieningen bestaat; naast Cultuurcentrum Witzy (met Witzy Podium) en Witzy Studio’s (oefenruimtes, opnamefaciliteiten en zaal voor groepslessen) ook een creatieve werkplaats voor jongeren (Raisehof Collectief).

14

Om een verdere ontwikkeling van Raisehof Collectief mogelijk te maken zal budget beschikbaar moeten komen om de inzet van de begeleidende organisatie en de planontwikkeling naar een vaste creatieve ontmoetings- en werkplek te kunnen bekostigen.

3.5 Sturen op samenhang Culturele bestel de Reeshof met verschillende voorzieningen Een uitwerking van het concept Witzy - Cultuur in de Reeshof in twee of drie voorzieningen Cultuurcentrum Witzy (met Bibliotheek, Witzy Podium en ontmoetings-/horecaruimte), Witzy Studio’s en mogelijk een eigen regelloze ruimte voor Raisehof Collectief - is een interessant perspectief. Van belang is dat er gestuurd wordt op de samenhang tussen deze voorzieningen en daarmee op de kwaliteit van het culturele klimaat van de Reeshof in zijn geheel. Interessante resultaten die in Witzy Studio’s en/of Raisehof Collectief worden ontwikkeld kunnen in Witzy Podium hun weg naar het publiek vinden. Omgekeerd kan Wizy Podium bezoekers inspireren om aan te haken bij een bandje, toneelgroep, popkoor enz., en gebruik maken van de faciliteiten van Witzy Studio’s en/of Raisehof Collectief. Niet alleen de samenhang tussen Cultuurcentrum Witzy/Witzy Podium, Witzy Studio en Raisehof Collectief is van belang voor een bloeiend cultureel bestel in de Reeshof, ook zal gezocht moeten worden naar afstemming en samenhang met andere, kleinschalige sociaalculturele initiatieven in het stadsdeel (de ‘bloemblaadjes’), zoals de huiskamers, buurtcultuurcentrum Foxfarm en de buitenschoolse activiteiten in scholen.

Daarnaast is afstemming en samenhang noodzakelijk met de stedelijke culturele instellingen, zoals Poppodium 013, Factorium en Schouwburg en Concertzaal Tilburg. Naar een Cultuurplatform Reeshof? Op dit moment weten de stakeholders in de Reeshof elkaar goed te vinden en wordt er behoorlijk samengewerkt en afgestemd. De cultuurcoaches van CiST spelen hierin een belangrijke rol. De stakeholders in de Reeshof zijn tevreden over de mate waarin ze samenwerken. Voor de huidige situatie is er dus geen dringende behoefte aan een formeel samenwerkingsverband of een coördinerende partij. De huidige samenwerkingspraktijk kan gekenschetst worden met het begrip ‘commoning’, waarbij iedere organisatie verantwoordelijkheid neemt om in gezamenlijkheid bij te dragen aan het culturele leven in de Reeshof. In het Visiedocument van Johan Gijsen wordt voorgesteld om toe te werken naar een Programmaraad voor Witzy - Cultuur in de Reeshof. Johan Gijsen geeft aan dat zo’n Programmaraad getrokken kan worden door een ‘intendant’ of een ‘cultuurcoach plus’, die daarbij de beschikking krijgt over een naar eigen inzicht in te zetten ‘aanjaagbudget’. Nog niet iedereen is overtuigd van de noodzaak van zo’n Programmaraad met intendant en eigen budget. We zijn blij met de grote mate van betrokkenheid die we zien bij verschillende stakeholders in de Reeshof. De praktijk van ‘commoning’ lijkt te werken.

Niettemin zijn we van mening dat ook op termijn meer afstemming en samenwerking wenselijk is. Niet in de vorm van een extra laag met eigen programmering en aanjaagbudget (zoals Johan Gijsen heeft voorgesteld), maar wel in de vorm van een platform voor afstemming en monitoring. Om van Witzy - Cultuur in de Reeshof met verschillende betrokken partijen een succes te maken, is een platform voor

15

afstemming en monitoring ons inziens nodig. Zeker op termijn, wanneer de nieuwe voorzieningen (Cultuurcentrum Witzy met Bieb en Witzy Podium, Witzy Studio’s en mogelijk een eigen regelloze ruimte voor Raisehof Collectief) operationeel zijn, het aantal activiteiten verder zal stijgen en ook de financiële belangen groter worden. Daarom stellen we voor te komen tot een Cultuurplatform Reeshof. We denken dat aan Cultuurplatform Reeshof niet alleen de direct programmerende organisaties moeten deelnemen, maar ook faciliterende organisaties zoals ContourdeTwern en Factorium aangehaakt moeten zijn. Ook zal nagedacht moeten worden over de wijze waarop de inwoners zich kunnen uitspreken over hoe Witzy Cultuur zich ontwikkelt. Mogelijk kan hiervoor het instrument van de Gemeenschapstoets worden ingezet. Subsidie-instrument Een Cultuurplatform Reeshof voor afstemming en monitoring van betrokken organisaties kan ook input leveren voor subsidieafspraken die de gemeente met partijen maakt. Bij sturing op samenhang en samenwerking hoort immers ook dat de gemeente in haar subsidiebeleid stuurt op wat van individuele instellingen wordt verwacht om van Witzy - Cultuur in de Reeshof een succes te maken.

16

4

Cultuurcentrum Witzy (Bibliotheek en Witzy Podium)

In dit hoofdstuk gaan we achtereenvolgens in op de functies en het programma van eisen, op de governance en organisatie, op de businesscase en op de stedenbouwkundige inpassing van Cultuurcentrum Witzy.

4.1 Functies en programma van eisen Typering Cultuurcentrum Witzy wordt de culturele hotspot van stadsdeel Reeshof. Met een aantrekkelijke programmering, maar ook als plek waar de inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Cultuurcentrum Witzy is altijd open en er is altijd wat te doen. Cultuurcentrum Witzy fungeert als een ‘third place’; een uitnodigende plek om wat te lezen of te werken. Cultuurcentrum Witzy vraagt om een uitnodigend gebouw, op een aantrekkelijke, goed bereikbare locatie in de Reeshof. Gebouw en omgeving vloeien als het ware in elkaar over; dat wil zeggen dat je buiten kunt zien wat er binnen gebeurt en dat je je als bezoeker binnen in voldoende mate verbonden voelt met buiten. Er zijn bij voorkeur mogelijkheden voor presentatie van programma’s in de openbare ruimte (buitenpodium, evenemententerrein). Cultuurcentrum Witzy omvat een multifunctionele zaal met een capaciteit van 270 zitplaatsen/500 staanplaatsen (Witzy Podium), een nieuwe en vernieuwde bibliotheek, en een ontmoetingsruimte met horeca. Hieronder werken we deze functies nader uit en geven we aan wat per functie en wat voor het geheel de belangrijkste ruimtelijke, functionele, technische en esthetische eisen zijn.

Multifunctionele zaal (Witzy Podium) Een professionele multifunctionele zaal maakt het mogelijk om de ‘presentatiefunctie’ ten opzichte van de huidige situatie in Wijkcentrum Heyhoef substantieel te verbeteren en uit te breiden. Witzy krijgt een eigen jaarronde programmering van podiumkunsten (muziek, theater en overige culturele evenementen). Dit sluit aan bij de beleidsdoelen van het college (‘een volwaardig cultureel podium of een structureel volwaardige programmering’). Naast de eigen jaarronde programmering faciliteert Witzy Podium ook culturele of cultureel-maatschappelijke activiteiten van andere initiatiefnemers en/of “derden”. De multifunctionele zaal wordt primair ingericht voor voorstellingen en/of presentaties op het gebied van muziek en theater. De capaciteit is vastgesteld op 270 zitplaatsen en 500 staanplaatsen. Om te voorkomen dat de beoogde ‘multifunctionaliteit’ leidt tot een sfeerloze ‘zwarte doos’ is het idee om twee niveaus te creëren: een benedenvloer en een balkon. Door deze indeling wordt de zaal intiemer en zit het publiek dicht op het speelvlak en/of podium.De verdere (theatertechnische) inrichting zal op basis van een

17

nog nader door de gemeente en gebruiker uit te werken ‘programma van eisen’ worden bepaald. Keuzes die daarbij nog voorliggen zijn: wel of geen vast podium, losse stoelen of een uitschuifbare tribune en een vlakke vloer of een oplopende vloer? Ten behoeve van het multifunctionele gebruik van de zaal kan worden overwogen om een bar in de zaal te plaatsen, die desgewenst kan worden afgesloten doordat de uitgiftebalie in een nis is geplaatst. De zaal is voorzien van een basisset voor licht, geluid en audiovisueel. Er zou kunnen worden gewerkt met een verplaatsbaar grit en/of trussensysteem om ook in theatertechnisch opzicht zo flexibel mogelijk te zijn. De akoestische eisen (interne akoestiek van de zaal en de overdracht van geluid naar de overige ruimten in het gebouw) dienen nog nader te worden bepaald. In verband met het laden en lossen (o.a. van apparatuur en decorstukken) is het essentieel dat de multifunctionele zaal zich bevindt op bg-niveau. Voor de multifunctionele zaal is in de ruimtestaat en het vlekkenplan van Witzy Podium 1.300 m2 bvo opgenomen. Voor detaillering en/of onderbouwing van dit ruimtebeslag zie Ruimtestaat + Vlekkenplan in de bijlage bij dit rapport. NB. We merken op dat de opgave om een zaal te realiseren die zowel voor alle soorten muziekuitvoeringen als voor theatervoorstellingen goed geoutilleerd is, complex is.

In de ontwerpfase zullen hieromtrent nog nadere keuzes moeten worden gemaakt, mede op basis van een verdere uitwerking van het activiteitenaanbod en/of de gebruikerswensen (zie ook hiervoor). Deze opgave stelt ook specifieke eisen aan het ontwerp en daarmee aan de architectenselectie. Bibliotheek De Bibliotheek presenteert zich op de begane grond van Cultuurcentrum Witzy en is direct zichtbaar en bereikbaar bij het binnengaan van het gebouw. De jeugdafdeling bevindt zich in ieder geval op de begane grond. De Bibliotheek staat garant voor het huiskamergevoel van het centrum. Het is een levendige en open, multifunctionele ruimte waar het van 8.00 uur ’s ochtends tot 23.00 uur ’s avonds, 7 dagen per week gezellig druk is en bruist van de energie. Afhankelijk van de doelgroep(en) kan de Bibliotheek met samenwerkingspartners labs/werkplaatsen inrichten rond bepaalde activiteiten en/of thema’s. Een (gedeeltelijke) integratie met de ‘horecafunctie’ ligt voor de hand. Voor de Bibliotheek gaan we uit van een ruimtebeslag van 1.500 m2 bvo ten behoeve van de opstelling van de collectie en andere functies, zoals infopunten, labs en studieen/of werkplekken.

Een en ander wordt gekoppeld aan een met Witzy Podium gedeelde ontmoetingsruimte, waar ook aan de Bibliotheek gerelateerde voorzieningen aanwezig zijn: lees- en voorleesplekken, een klein podium, een leestafel en eveneens studie- en werkplekken. Voor detaillering en/of onderbouwing van het ruimtebeslag ‘bibliotheekfunctie’: zie Ruimtestaat + Vlekkenplan in de bijlage bij dit rapport. Ontmoetingsruimte De Ontmoetingsruimte kan gezien worden als een door Witzy Podium en de Bibliotheek ‘gedeelde’ ruimte en/of als een (natuurlijk) ‘overgangsgebied’ tussen beide functies. Het is de centrale ruimte in het gebouw, waar de horeca is gesitueerd, een leestafel en

18

studie- en werkplekken zijn te vinden en die fungeert als ‘foyer’ bij voorstellingen in de multifunctionele zaal. Voor de Ontmoetingsruimte is 1.000 m2 bvo gereserveerd. Voor detaillering en/of onderbouwing van het ruimtebeslag Ontmoetingsruimte: zie Ruimtestaat + Vlekkenplan in de bijlage bij dit rapport. Horeca Horeca is binnen Cultuurcentrum Witzy een belangrijke drager voor de ‘ontmoetingsfunctie’. De horeca is een ‘landmark’ in de Ontmoetingsruimte. De horecaservice is ‘ondersteunend’ aan de ‘bibliotheekfunctie’ en aan de activiteiten van Witzy Podium, en onderscheidt zich door de hoge kwaliteit (assortiment en service) en ruime openingstijden. De horeca vormt in conceptuele zin een geheel met de andere functies van Cultuurcentrum Witzy. De horeca-meters zijn meegenomen in de metrage van de Ontmoetingsruimte. In een eerder gepresenteerd vlekkenplan voor een cultuurcentrum in de Reeshof waren er ook m2 meegenomen voor een commerciële horecafunctie (bijvoorbeeld een restaurant). Die mogelijkheid bestaat, mede afhankelijk van de locatiekeuze, vanzelfsprekend ook voor Cultuurcentrum Witzy. Deze meters tellen niet mee met de investeringsraming, maar er kan bij de stedenbouwkundige inpassing en/of in de ontwerpfase hiervoor wel een ruimtereservering worden gedaan.

De horecafunctie van de Ontmoetingsruimte is ondersteunend aan en geïntegreerd met de bibliotheek en de multifunctionele zaal. Wij gaan ervan uit dat deze ondersteunende horecafunctie in eigen beheer door de Bibliotheek of de exploitant van Witzy Podium wordt ingevuld. Eventuele commerciële horeca annex aan het Cultuurcentrum is ook mogelijk. Dit zal in de volgende fase verder worden onderzocht, met inachtneming van het gemeentelijk horecabeleid.

4.2 Governance en organisatie Algemene uitgangspunten Uitgangspunt is dat de gemeente Tilburg optreedt als opdrachtgever voor de ontwikkeling en realisatie van het vastgoed van Cultuurcentrum Witzy en na realisatie ook de eigenaar van het vastgoed is. Daarmee is de gemeente de risicodragende partij voor de vastgoedexploitatie. NB. In het geval dat Cultuurcentrum Witzy deel gaat uitmaken van een bredere vastgoedontwikkeling, dan zou zich ook de situatie kunnen voordoen dat een marktpartij (tenminste in aanvang) eigenaar is van het vastgoed van het cultuurcentrum. De vraag die op voorhand kan worden gesteld is of dit voor een voorziening met een uitgesproken culturele en/of maatschappelijke functie een wenselijke situatie is. Omdat er sprake is van een verregaande integratie van functies (zie 5.1), vraagt het concept van Cultuurcentrum Witzy om een eenduidige beheerconstructie, zowel aan de kant van de gemeente als aan de kant van de gebruikers. Het concept van het cultuurcentrum vraagt (bijgevolg) bij voorkeur ook om een eenduidige huurderrelatie met de gemeente. Dit is te realiseren door een van de gebruikers als ‘hoofdhuurder’ op te laten treden. Juridische structuur en subsidiestructuur

19

Cultuurcentrum Witzy is straks een gebouw met twee verschillende exploitaties: die van de Bibliotheek en die van Witzy Podium. De exploitatie van de Bibliotheek is een reeds bestaande. De exploitatie van Witzy Podium is nieuw. Beide exploitaties kennen eigen risico’s en vragen qua invulling en aansturing om specifieke expertises. Het zijn twee verschillende ‘takken van sport’. In het geval van Cultuurcentrum Witzy ligt het voor de hand dat de Bibliotheek hoofdhuurder wordt van het gehele vastgoed en met de gemeente als verhuurder van het vastgoed een zogenoemde ‘Service Level Agreement’ (SLA) afsluit voor het integrale beheer van het gebouw (vergelijk constructie LocHal). De inhoudelijke exploitatie wordt dan belegd bij de Bibliotheek, voor haar eigen deel, en bij een ‘derde partij’, die in de rol van onderhuurder van de Bibliotheek verantwoordelijk wordt voor de exploitatie van Witzy Podium. Voor die laatste rol is Stichting Backstage Bridges uitdrukkelijk in beeld. Deze stichting sluit dan met de Bibliotheek niet alleen een (onder)huurovereenkomst af, maar ook een samenwerkingsovereenkomst, waarin afspraken worden gemaakt over de bespeling van het gebouw Cultuurcentrum Witzy als geheel, het gebruik van gezamenlijke ruimtes, het ontwikkelen van gezamenlijke programma-activiteiten, het verrekenen en/of toerekenen van kosten en baten aan de diverse activiteiten et cetera.

In beginsel zijn er dan twee subsidiestromen vanuit de gemeente: een ten behoeve van de Bibliotheek (wettelijke taken en specifieke taken met betrekking tot het gebouw) en een ten behoeve van de inhoudelijke exploitatie van Witzy Podium (eigen jaarronde programmering Witzy Podium en het faciliteren van activiteiten van ‘derden’). NB. Zowel de Bibliotheek als Stichting Backstage Bridges onderhouden reeds een subsidierelatie met de gemeente Tilburg. De exploitatie van de horeca (die niet ‘subsidiabel’ is) kan worden ondergebracht bij de Bibliotheek of bij de exploitant van Witzy Podium. Organisatiestructuur Ervan uitgaande dat Stichting Backstage Bridges straks de exploitant van Witzy Podium wordt, dan hebben we het over twee reeds bestaande werkorganisaties (Bibliotheek en Backstage Bridges). We zien binnen Cultuurcentrum Witzy dan de volgende taak- en/of rolverdeling. Organisatie

Taken / rollen

Opmerkingen

Bibliotheek

Hoofdhuurder en beheerder van het gebouw als geheel.

Voor een aantal taken / rollen geldt dat nog nader moet worden bepaald bij welke partij deze worden ondergebracht. Denk bijvoorbeeld aan de horeca, kaartverkoop en technisch onderhoud.

Verhuurder van de multifunctionele zaal aan Stichting Backstage Bridges. Verhuurder van gemeenschappelijke ruimten aan ‘derden’. Huismeesterschap.

20

Uitvoering wettelijke en overige (eigen) activiteiten. Afstemming over gebruik gezamenlijke ruimten. Afstemming over (een deels) gezamenlijk activiteitenaanbod. Horeca-exploitatie (ondersteunende horeca). Stichting Backstage Bridges

Eigen jaarronde programmering Witzy in multifunctionele zaal (inhoud, organisatie en exploitatie).

Zie hiervoor.

Marketing eigen activiteiten. Verhuurder van multifunctionele zaal aan ‘derden’. Faciliteren en/technisch ondersteunen van eigen programma-activiteiten en activiteiten van ‘derden’. Dagelijks beheer multifunctionele zaal. Afstemming over (een deels) gezamenlijk activiteitenaanbod. Horeca-exploitatie (ondersteunende horeca). NB Ten aanzien van de horeca-exploitatie dient er in de verdere loop van het proces nog een keuze te worden gemaakt: exploitatie beleggen bij Bibliotheek (daghoreca) en Backstage Bridges (evenementen horeca), of alles beleggen bij de Bibliotheek of Backstage Bridges, of alles beleggen bij een externe partij. Bovenstaande taak- en of rolverdeling maakt het nodig dat de betrokken organisaties zich nog op specifieke onderdelen versterken en/of uitbreiden. Dit geldt met name voor Stichting Backstage Bridges, die hiertoe al een aantal eerste stappen heeft gezet (o.a. versterking van de eigen marketingfunctie, uitbreiden van de vrijwilligerspool en uitbreiden en versterken van het bestuur).

21

4.3 Businesscase Algemene uitgangspunten De businesscase van Cultuurcentrum Witzy wordt als volgt opgebouwd: A. Kapitaal- en beheerlasten als gevolg van de investering. Dit leidt tot een ‘kostprijsdekkende huur’ en onderhouds- en beheerlasten aan de kant van de gebruiker(s)/huurder(s) op basis van een nog vast te stellen demarcatie ‘onderhoud’ en ‘vervangingen’. B. Overige exploitatielasten, onder te verdelen in: ● overige exploitatielasten van de Bibliotheek; dit is in feite een voortzetting van de huidige exploitatie op de locatie van Wijkcentrum Heyhoef met mogelijk een uitbreiding op onderdelen; ● overige exploitatielasten van een (nieuwe) multifunctionele zaal, Witzy Podium. Ad A. In het geval van de Bibliotheek gaan we ervan uit dat de overgang van de locatie Wijkcentrum Heyhoef naar een nieuwe locatie Cultuurcentrum Witzy voor wat betreft de huisvestingskosten in beginsel ‘budgetneutraal’ verloopt, dat wil zeggen dat de hogere huisvestingslasten (inclusief de extra kosten ten behoeve van beheertaken voor het geheel) ten opzichte van de huidige situatie één op één worden gecompenseerd door subsidie. Over het verhogen van de subsidie aan de Bibliotheek dient vanzelfsprekend nog wel een separaat besluit te worden genomen. Ad B. In het geval van de Bibliotheek gaan we ervan uit dat er in beginsel geen veranderingen optreden in de overige exploitatielasten (en -baten).

De huidige bibliotheekexploitatie wordt één op één voortgezet op een nieuwe locatie. Een eventuele uitbreiding van activiteiten wordt dan gedekt uit de reguliere subsidie(s). Stichtingskosten Door BBN (bouwkostenadviesbureau) is voor Cultuurcentrum Witzy op basis van de huidige inzichten een stichtingskostenraming opgesteld. Deze komt uit op € 29.359.667, exclusief btw, exclusief de kosten voor de losse inrichting, prijspeil mei 2025. Dit bedrag ligt hoger dan € 21 miljoen die in 2024 voor deze variant was geraamd. Het verschil laat zich verklaren door: ● ●

Wat meer m2 opgenomen in het PvE, vanuit nader overleg met de gebruikers. 1,5 jaar prijspeil ontwikkeling.

De prijspeilontwikkeling geldt overigens natuurlijk ook voor de andere variant die in mei 2024 aan het college is voorgelegd, namelijk algehele nieuwbouw in 1 accommodatie, inclusief alle oefen- en makersruimtes (wat we nu aanduiden met Witzy Studio). Die variant was in 2024 geraamd op € 38 miljoen investering en dat zou op € 41 miljoen uitkomen3. Gebouwgebonden exploitatielasten

3

Volgens opgave van BBN

22

De huisvestingslasten van Cultuurcentrum Witzy bestaan uit de ‘kostprijsdekkende’ huur en de overige gebouwgebonden kosten, voor zover deze de verantwoordelijkheid zijn van de huurder. De ‘kostprijsdekkende’ huur is een afgeleide van de jaarlijkse kapitaallast voor de gemeente ten gevolge van de investering (zie 4.3.2) en het eigenarendeel ‘beheer- en onderhoudskosten'. De jaarhuur is op basis van de investering vastgesteld op € 1.458.991. Het huurderdeel ‘beheer- en onderhoudskosten' (energielasten, huurderdeel onderhoud, beveiliging, verzekeringen en heffingen) zal naar verwachting € 140.000 per jaar bedragen. Hiermee komt het totaal aan gebouwgebonden jaarlasten voor Cultuurcentrum Witzy uit op een bedrag van circa € 1,6 miljoen. Overige exploitatielasten Voor het activiteitenaanbod van Cultuurcentrum Witzy, onderdeel Witzy Podium is een voorbeeldjaarronde programmering opgesteld (zie bijlage). Deze geeft een indicatie van de aantallen en aard van de activiteiten, en de te verwachten aantallen bezoeken. We gebruiken deze voorbeeldprogrammering als een van de grondslagen voor de exploitatieraming. Daarnaast hebben we eerste voorlopige raming gemaakt van de (overige) kosten (inkoop programma, marketingkosten, algemene organisatiekosten en afschrijvingskosten) en van de te verwachten baten (recettes, opbrengsten uit verhuur, inkomsten uit horeca).

Zie exploitatieraming in de bijlage. NB Met het oog op de doelstelling om de activiteiten en/of faciliteiten van Cultuurcentrum Witzy zo breed mogelijk toegankelijk en beschikbaar te houden, hebben we de inkomsten uit ‘verhuur’ in de exploitatieraming ‘defensief’ begroot. Exploitatiesaldo voor subsidie De raming van de te verwachten baten en lasten in de exploitatie van Cultuurcentrum Witzy laat per saldo een structureel tekort zien van € 2,1 miljoen op jaarbasis. Dit betekent dat de gemeente tenminste voor dit bedrag jaarlijks in de exploitatie van het cultuurcentrum zal moeten bijdragen. Dit betreft dan zowel een bijdrage in de instandhouding van het gebouw (kostprijsdekkende huur) als in de overige exploitatielasten (kosten van activiteiten en organisatie). Een deel van dit bedrag kan gedekt worden door het ombuigen van bestaande subsidiebijdragen voor cultuur in de Reeshof. Het gaat hierbij uitdrukkelijk om een (globale) raming bij de huidige inzichten. Het is van belang dat de partijen, die gezamenlijk verantwoordelijk worden voor de exploitatie van onderdelen van het cultuurcentrum en/of voor de exploitatie van het geheel, zo snel als mogelijk na de besluitvorming een integraal ondernemingsplan, inclusief een meerjarige exploitatie- en investeringsplan opstellen.

Na het tot stand komen van een dergelijk plan kunnen met meer zekerheid uitspraken worden gedaan over de gemeentelijke bijdrage aan de exploitatie van Cultuurcentrum Witzy.

4.4 Stedenbouwkundige inpassing In de eerste fase van de haalbaarheidsstudie (2021) is onderzocht of het volledige programma van Witzy (multifunctionele zaal, bibliotheek en makersruimten) inpasbaar is op de huidige locatie van Wijkcentrum Heyhoef. De conclusie was dat dit niet mogelijk is

23

en dat onderzoek naar alternatieve locaties noodzakelijk was. Daarbij zijn twee locaties in beeld gekomen: het Reeshofpark en het gebied rond Station Reeshof. In de verdiepende haalbaarheidsstudie (2022 - 2024) is een eerste stedenbouwkundige verkenning uitgevoerd naar een mogelijke inpassing van het programma op voornoemde locaties. De rapportage hieromtrent is opgenomen in de bijlage. Tevens is er op inhoudelijke aspecten een vergelijking gemaakt tussen beide locaties. Deze vergelijking laat op basis van de huidige inzichten samenvattend het volgende beeld zien: Reeshofpark

Stationsgebied Reeshof

Ligging in de Reeshof

Centrale ligging.

Ten opzichte van het Reeshofpark meer excentrisch.

'Presence'

Cultuurcentrum Witzy kan zich hier op een aantrekkelijke en centrale locatie prominent presenteren.

De zichtbaarheid en uitstraling van het Cultuurcentrum Witzy is hier mede afhankelijk van de totale gebiedsontwikkeling.

Bereikbaarheid

De bereikbaarheid is mede vanwege de centrale ligging van de locatie als ‘goed’ aan te merken.

Sterkte van deze locatie is directe (spoor)verbinding met het centrum van Tilburg en met de regio.

Parkeren

Parkeergelegenheid op relatief korte afstand (Winkelcentrum Heyhoef).

Voorzieningen parkeren dienen te worden meegenomen in de verdere gebiedsontwikkeling.

Relatie met de buitenruimte

Park biedt goede mogelijkheden voor (deels) buitenprogramma.

Waarschijnlijk geen of anders zeer beperkte mogelijkheden voor programma's in de buitenruimte.

Samenhang met andere functies

Nabijheid Wijkcentrum Heyhoef, inclusief Witzy Studio’s kan een voordeel zijn.

Gebiedsontwikkeling Station Reeshof biedt kansen voor aantrekkelijke ‘functiemenging’.

Bijdrage aan stedenbouwkundige ontwikkeling

Beperkt.

Cultuurcentrum Witzy kan een bijdrage leveren aan de levendigheid van het gebied en ‘functiemenging’ (wonen, werken, recreëren). Letterlijke en figuurlijke verbinding met de binnenstad.

Al tijdens de eerste haalbaarheidsstudie van 4Advies (2021) was het gebied rond Station Reeshof in beeld als alternatieve locatie (ten opzichte van Heyhoef Centrum) voor Witzy, omdat hier aansluiting kon worden gevonden bij een bredere gebiedsontwikkeling. Ook gedurende het verdiepende haalbaarheidsonderzoek (2022 - 2024) was dit het beeld. Inmiddels is de gebiedsontwikkeling Station Reeshof ‘on hold’ gezet. Daarmee is de realisatie van Cultuurcentrum Witzy op korte of middellange termijn op deze locatie niet

24

meer opportuun en beperkt het zoekgebied voor Witzy zich tot de as ‘Heyhoef Centrum Reeshofpark’. Om tot een goede stedenbouwkundige inpassing van Cultuurcentrum Witzy te komen, dient er nog een aantal vragen onderzocht te worden, waaronder: ●

●

●

Waar kan op de as ‘Heyhoef Centrum - Reeshofpark' Cultuurcentrum Witzy het beste worden gesitueerd? Hierbij is niet alleen de aantrekkelijkheid en de uitstraling van de locatie van belang, maar ook de bereikbaarheid en de vraag of voldoende parkeerplaatsen kunnen worden gerealiseerd. In het verlengde van het vorige vraagstuk speelt de vraag hoe Cultuurcentrum Witzy goed kan worden ingepast in de omgeving en hoe ook de omliggende openbare ruimte gaat helpen om Cultuurcentrum Witzy de culturele hotspot van de Reeshof kan zijn. En hiermee samenhangend: hoe kunnen de specifieke functies van het Cultuurcentrum Witzy en het gebouw en de locatie ervan bijdragen aan de bredere stedenbouwkundige ontwikkeling van de Reeshof en/of aan deze ontwikkeling een kwaliteitsimpuls geven? En wat is daarvoor nodig?

4.5 Vervolgstappen Businessplan Hiervoor (zie 4.3) hebben we op hoofdlijnen een eerste businesscase voor Cultuurcentrum Witzy beschreven. Deze businesscase kan worden gebruikt als onderlegger voor de verdere besluitvorming. Het is zaak om na (een positieve) besluitvorming de beoogde gebruikers en/of exploitanten van Cultuurcentrum Witzy (lees: de Bibliotheek en Backstage Bridges) de opdracht te geven om (al dan niet met externe ondersteuning) gezamenlijk een businessplan/ondernemingsplan voor Cultuurcentrum Witzy op te stellen, dat ingaat op de inhoudelijke, juridische, organisatorische, facilitaire en financiële aspecten van het toekomstige gebruik en de exploitatie van Cultuurcentrum Witzy. Een nader uitgewerkt functioneel, ruimtelijk, technisch en esthetisch ‘programma van eisen’ dient daar dan onderdeel van te zijn, evenals een (concept) samenwerkingsovereenkomst. Ontwerpend onderzoek locatiekeuze Tegen de achtergrond van de vraagstukken die er nog liggen en de keuzes die daarin moeten worden gemaakt - onder andere voor wat betreft de stedenbouwkundige inpassing en locatiekeuze - is het nog te vroeg om nu al de volledige ontwerpfase in te gaan.