Bijlage 1 Economische-Strategie 2025

Het Tilburgse mkb-landschap telt veel kleinere, op zichzelf staande bedrijven die moeite hebben om eigenstandig met transitieopgaven aan de slag te gaan. In de diversiteit van het Tilburgse mkb schuilt echter nog onbenutte kracht om vanuit meerdere invalshoeken en met gebundelde vaardigheden transitiesucces te boeken. Naast het vernieuwen van de bedrijfsvoering, gaat het ook om het winnen aan innovatiekracht en het komen tot nieuw ondernemerschap. Bovendien geldt: betere aansluiting vanuit kennisinstellingen op bedrijven, en vice versa, biedt mogelijkheden voor co-creatie.

•

Proactieve en laagdrempelige ondernemingsdienstverlening organiseren voor het bevorderen van de circulaire economie (als onderdeel van De Onderneming Centraal, zie ook pagina 33) waaronder het ondersteunen van het bedrijfsleven bij de toenemende Europese rapportageverplichtingen via het Regio-Deal project Versterken Duurzame Bedrijfsvoering mkb; Een ketenaanpak initiëren gericht op de logistiek, de maakindustrie, de voedingsindustrie en de textiel (TextielCampus) voor het minimaliseren van het gebruik van abiotische grondstoffen, zoals fossiele grondstoffen; Regelluwe zones instellen voor bedrijven op alle Tilburgse bedrijventerreinen, in samenwerking met de Omgevingsdienst, om experimenteren met nieuwe circulaire concepten te bevorderen.

In aanvulling hierop ondersteunen we bedrijven bij het toepassen van reststromen voor nieuwe producten, zoals kunststof en textiel. De TextielCampus in het Mommerskwartier en (mogelijk) Gate2 hebben de potentie om zich te ontwikkelen tot fieldlabs waar bedrijven samen met kennisinstellingen nieuwe duurzame producten en diensten kunnen testen.

Fieldlabs in ontwikkeling: TextielCampus Tilburg en Gate2. TextielCampus Tilburg brengt studenten, startups, textielondernemers en creatieve makers bij elkaar. Het Textielmuseum en TextielLab zijn een inspiratiebron en vliegwiel en spelen hierin sleutelrol. Samen bevorderen zij innovatie en nieuw ondernemerschap in de textielketen en fungeren daarmee als (internationale) kennishub. Innovatief circulair ondernemerschap en de ontwikkeling van startups zijn daarvoor cruciaal. Centraal staat het delen van kennis, meedenken over alternatieve materialen en methoden, en verbinden van ondernemers. Gate2 is door de Provincie aangemerkt als innovatiecampus. Daarbij is Gate2 integraal onderdeel van een samenhangend Smart Industry ecosysteem. Door de jaren heen heeft de campus zich organisch ontwikkeld van Aerospace gerelateerd, naar een Maintenance- en Smart Industry profiel. Inmiddels dienen zich ook verdere kansen aan op het gebied van circulariteit, duurzaamheid en actuele defensieopgaven. Voor het toekomstbestendig ontwikkelen van Gate2 in deze veranderende context is het noodzakelijk om de dynamiek op de locatie te vergroten en de inbedding in het regionale ecosysteem te versterken.

Beeldbank gemeente Tilburg | Joan Villalon

38

STRATEGIE

39

Talentontwikkeling De arbeidsmarkt verandert dusdanig snel dat het onderwijs en de werkende beroepsbevolking moeite hebben het tempo bij te houden. Dit terwijl het vasthouden en werven van (goed gekwalificeerd) talent cruciaal is in het licht van arbeidsmarktkrapte en een toekomstbestendige (nieuwe) economie. Actie om belemmeringen op de arbeidsmarkt weg te nemen, inclusiviteit te bevorderen en de impact van transities te verzachten, bestaat uit: • •

Beeldbank gemeente Tilburg | Joan Villalon

40

Naar Circulaire Stromen

Slimmer Werken

Slimme logistiek maakt Nederland duurzamer. Tilburg werkt daaraan. Het Regio Deal-project Circulaire Stromen helpt bedrijven milieuvriendelijker te opereren. We benutten onze bijzondere (kennis) positie in de logistiek om nieuwe duurzame vervoersmethoden te testen en introduceren, zoals zorglogistiek en stadsdistributie. Bedrijven worden aangemoedigd duurzame vervoersopties te kiezen. Er wordt gewerkt aan betere transportmogelijkheden over water en spoor, in de vorm van de verbetering van het Wilhelminakanaal en een moderne overslagterminal in Loven. Op bedrijventerreinen komen laadpunten voor het makkelijk opladen van elektrische voertuigen. Zo draagt slimme logistiek bij aan een groenere toekomst.

Uit eerder onderzoek van de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) samen met de Jheronimus Academy of Data Science (JADS)7 blijkt dat een groot deel van het mkb in onze stad en regio nog niet of niet voldoende in staat is om de kansen van digitalisering te benutten. De veelal kleinere mkb-bedrijven (< 50 werknemers) missen de deskundigheid om data te verzamelen, te analyseren en te gebruiken. Gespecialiseerd personeel werven is lastig en een adviesbureau inhuren geldt vaak als een te grote en dure stap. Echter, voor het realiseren van productiviteitsgroei is het digitaliseren en dataficeren van werkprocessen een must.

STRATEGIE

Het Smart MKB programma voorziet in: • •

Het programma Slimmer Werker voorziet in: • •

Op basis van al bestaande programmatische aanzetten, namelijk het Smart MKB programma en het programma Slimmer Werken, werken we toe naar een langjarige aanpak met impact op een zo breed mogelijke groep mkb-bedrijven.

7

Smart Data Verkenning, BOM, januari 2018

Digicoaches en business developers die digitale competenties van het brede mkb op een hoger peil brengen; Ondersteuning van mkb’ers door ICT-bedrijven, studenten en datagedreven startups, bijvoorbeeld met het maken van kansenscans en data actieplannen.

•

Lopende initiatieven als het project ‘Welkom in Tilburg’ en samenwerking met maatschappelijke organisaties; Het ontwikkelen, benutten en vasthouden van talent door middel van modulair en praktijkgericht onderwijs, leven lang ontwikkelen (LLO), strategische samenwerking met onderwijsinstellingen en het bieden van doorgroeipaden voor alle typen talent. Dit doen we via projecten als Talent in Beeld, maar ook door te investeren in hybride leeromgevingen, traineeships, internationale kenniswerkers en regionale branding gericht op het binden en behouden van talent door de hele waaier van de beroepsbevolking; Het (laten) ontwikkelen van flexibele leersystemen die ervoor zorgen dat medewerkers over de juiste (nieuwe) vaardigheden beschikken. Zie ook het kopje Talent op pagina 57.

Het vergroten van arbeidsproductiviteit in de maakindustrie met digitale oplossingen; Aandacht voor mens en organisatie.

Hoofddoelstelling is ondernemers bewust maken van de kansen voor verbetering van (arbeids) productiviteit en hen bewegen tot een concrete verbeterstap.

41

Naar een toekomstbestendige Tilburgse economie en arbeidsmarkt

Transitie bedrijfsleven 42

Duurzaam, digitaal en inclusief STRATEGIE

ONDERNEMERSVERHAAL

Ondersteuning om te kunnen werken met nieuwe technologieën zoals lasermachines en co-bots, heeft ons geholpen bij het creëren van banen voor mensen die eerder moeilijk aan werk kwamen. Tilburg is de toegankelijkheid van de gemeente. De lijntjes zijn kort en persoonlijk. Ik merk dat onze eigen investering in de relatie met de gemeente erg belangrijk is geweest. De gemeente ondersteunt ons actief met werkmakelaars. Die zie ik het liefst nóg proactiever zodat ze nog meer mensen aan bedrijven kunnen koppelen.

Fotografie: Thomas John

BART DE JONG ETEMF Etemf is gevestigd op bedrijventerrein Kraaiven en ontwikkelt en vervaardigt halffabricaten en hoogwaardige eindproducten van RVS, aluminium en staal. “Mijn vader had hier al zijn fabriek, dus toen we moesten kiezen waar we ons wilden vestigen was het behouden van ons Tilburgse personeel doorslaggevend. Het fijne aan ondernemen in

Etemf is koploper in Tilburg als het gaat om inclusieve arbeidsmarkt. We kijken met een ruimere blik naar talent en per persoon welke werkzaamheden passend zijn. Het blijft belangrijk om MBO-studenten te stimuleren om het geleerde in de praktijk te brengen. Onze innovatie zit vooral in het aanpassen van werkprocessen en het creëren van meer specialisaties in plaats van allround functies. In plaats van een persoon bij een functie te zoeken proberen we werk te creëren dat past bij een persoon, zodat iedereen makkelijk kan instromen en doorgroeien. Ons advies: investeer in bedrijven die inclusief willen ondernemen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te brengen en deel succesvolle voorbeelden hiervan actief. Financiële ondersteuning, zoals wij kregen voor nieuwe technologieën als lasermachines en co-bots, heeft ons geholpen bij het creëren van banen voor mensen die eerder moeilijk aan het werk kwamen. Dit soort initiatieven zou Tilburg nog sterker kunnen positioneren als het gaat om inclusieve arbeidsmarkt.

45 Fotografie: Thomas John

Missiegericht innoveren. Missiegedreven innovatie wordt gestuurd door maatschappelijke missies en uitdagingen. Nederland richt zich op vijf centrale missies: de energietransitie; circulaire economie; landbouw, water & voedsel; gezondheid & zorg en veiligheid. Het idee is dat bedrijven, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties samenwerken om innovatieve oplossingen te ontwikkelen die bijdragen aan deze missies. Binnen onze regio liggen er in het bijzonder kansen op het gebied van de energietransitie en gezondheid & zorg.

3.3. MISSIEGERICHT INNOVEREN Innovatie is het omzetten van kennis en kunde in nieuwe producten, diensten en/of processen. We kiezen daarbij voor het stimuleren van innovaties die bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen: missiegerichte innovatie (zie de kadertekst). Voor het verzilveren van innovatiekansen is clusterkracht nodig. Ofwel: samenwerking binnen netwerken van bedrijven, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke partners, gericht op het delen van kennis, middelen en talent voor het versneld ontwikkelen en toepasbaar maken van innovatieve product-marktcombinaties. Een belangrijk aandachtspunt is daarom het huidig gebrek aan urgentie en leiderschap binnen de multi helix om tot krachtige clusterontwikkeling te komen. Hoewel Tilburg over een sterke kennisbasis beschikt wordt er relatief weinig geïnvesteerd in R&D en de aansluiting van het onderwijsen onderzoeksveld op innoverende bedrijven moet beter. Zo is een sterkere link wenselijk van bedrijven met de Tilburgse universiteit en hogescholen om beschikbaar talent en kennis meer lokaal te valideren en om te zetten in waardecreatie. Synergie blijft uit omdat kennis en kunde nog onvoldoende en onvoldoende gericht bij elkaar komen. Een teken aan de wand is ook dat in Tilburg weinig startups ontstaan in vergelijking met de landelijke trend en in vergelijking met andere Brabantse regio's.

Dit blijkt uit recente rapporten (o.a. Strategy Unit; 2022).

46

STRATEGIE

•

Belangrijke spelers in het huidige cluster zijn ook kennisinstellingen, Midpoint Brabant en innovatiehub MindLabs die kennis en toepassing van interactieve technologie verbindt met ondernemerschap. Veelbelovende toepassingsgebieden zijn onder andere de zorg en de energietransitie.

•

• met MindLabs als vlaggenschip. Een tweede pril innovatiespoor annex aanzet voor clustervorming, dient zich aan waar Fujifilm, Bosch en andere koploperbedrijven - ook in het mkb - nieuwe markten en bijbehorende samenwerkingsverbanden verkennen in onder meer de Life Sciences en Nieuwe Energietechnologie. Ontwikkelingen als deze kunnen een boost geven aan brede welvaart in Tilburg en als vliegwiel fungeren voor meer missiegerichte clustervorming. Alle reden voor gemeente Tilburg om de handschoen op te pakken door regie te voeren.

De Kennis-as fysiek doorontwikkelen als concentratiegebied voor mensgerichte digitale technologie. De Kennis-as wordt een bijzondere plek in Tilburg als innovatie broedplaats voor mensgerichte digitale technologie in het hart van Brabant. We bouwen een innovatief ecosysteem van de Universiteitscampus tot en met de Spoorzone. Hier bevinden zich samenwerkende kennisinstellingen, studenten, startups en innovatieve bedrijven in de nabijheid van experimenteeromgevingen en labs, werkplekken en kantoorruimten.

Actielijnen voor de uitvoeringsagenda zijn: •

•

Regie voeren op het (uit)bouwen van innovatieclusters: mensgerichte, digitale technologie; Regie voeren op het (uit)bouwen van innovatieclusters: maakindustrie; Versterken van het innovatie-ecosysteem door onder meer het vergroten van startersdynamiek: meer kennisintensieve startups genereren en laten doorgroeien tot scale-ups.

8 Technologische innovaties volgen elkaar snel op. Het is belangrijk dat mensen (burgers, werknemers, patiënten) met deze innovaties overweg kunnen, hier wordt vanuit arbeidsmarkt aandacht aan besteed. Wat kennis en bedrijvigheid betreft is Tilburg (en de Stedelijke Regio Breda-Tilburg) sterk en onderscheidend in toegepaste (digitale) innovaties op het snijvlak van mens en technologie.

De Tilburgse Kennis-as

Rond mensgerichte digitale technologie bloeit een kennisintensieve stedelijke economie op. De startups en scale-ups in kwestie houden zich bezig met toegepaste digitale technologie in een sociale context. Centraal staat de interactie tussen mens en technologie. De ambitie is om de Kennis-as door te ontwikkelen tot brede welvaart motor voor Tilburg, met bedrijvigheid die hoogwaardige werkgelegenheid oplevert en bijdraagt aan een gezonde, inclusieve en duurzame samenleving.

We voeren regie op uitbouw van dit innovatiecluster met de volgende strategie:

• Hiertegenover staan twee interessante Tilburgse innovatieclusters in wording. Het verst ontwikkeld van de twee, zij het nog kleinschalig, is de stedelijke economie in en rond de Spoorzone op het gebied van mensgerichte digitale technologie

Regie voeren op het (uit)bouwen van innovatieclusters: mensgerichte digitale technologie8

MISSIEGERICHT INNOVEREN

Fotografie: Erik van der Burgt

•

•

In dit innovatieve ecosysteem willen we samenwerking bevorderen van bedrijven en kennisinstellingen in enkele kansrijke innovatieclusters die digitale innovaties combineren met maatschappelijke uitdagingen; We bevorderen dat MindLabs dé clusterorganisatie wordt voor mensgerichte AI-innovaties. MindLabs wordt daarmee een belangrijk kristallisatiepunt in onze innovatie infrastructuur; We verbinden steeds meer partijen en initiatieven met elkaar die elkaar kunnen versterken in verschillende fasen van het innovatieproces, van experiment en ideeën tot de implementatie van innovaties. We positioneren Tilburg (internationaal) als (Europese) kennisstad gericht op mens, gedrag en maatschappij in relatie tot (digitale mensgerichte) technologie.

BedSense: Slim slapen. MindLabs is, als partner in een breed Brabants consortium, betrokken bij het project BedSense. Op basis van data in verpleeghuizen worden voorspelmodellen ontwikkeld. De BedSense app van het bedrijf Momo Medical staat daarbij centraal. Deze applicatie met een slimme sensor biedt uitkomst in verzorgingshuizen. De sensor meet druk, houding en trillingen van bewoners tijdens hun slaap. Hierdoor worden bijvoorbeeld draaimomenten inzichtelijk voor de verzorging. Voorspelmodellen helpen onnodig wekken en valincidenten voorkomen. Een ander bijzonder onderdeel van dit project is het ‘virtuele verpleeghuis’, waar zorgprofessionals en studenten van Yonder kunnen oefenen met de nieuwste technologieën. MindLabs organiseert hieromtrent inspirerende kennisdelingsevents en challenges voor studenten.

47

De Kennis-as wordt een bijzondere plek in Tilburg. Het is een innovatie broedplaats voor kennis, maatschappelijke impact en ondernemerschap in het hart van Brabant.

Regie voeren op het (uit)bouwen van innovatieclusters: maakindustrie Tilburgse maakbedrijven vormen een schakel in de internationale ketens in de energietransitie, medische materialen, voeding en chip-machinebouw. Rode draad is het vermogen om kwalitatief hoogstaande componenten schaalbaar te kunnen produceren. Dankzij deze capaciteit voor opschaling en industrialisatie hebben deze bedrijven een sterke uitgangspositie binnen nieuwe groeimarkten die de komende jaren ontstaan in Nederland en Europa, onder andere op het gebied van ‘Energy Materials’ en Health. Innovatief hieraan bijdragen maakt transformatie en herpositionering mogelijk. En uiteindelijk genereert dat duurzame werkgelegenheid, nieuw verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen.

48

STRATEGIE

Met grote werkgevers en internationale koplopers zoals Bosch en Fujifilm, die zich willen ontwikkelen tot open innovatie- en industrialisatie hubs, kan Tilburg de multihelix samenwerking faciliteren die noodzakelijk is om groeimarkten te ontginnen. Hierop voeren we regie door: •

Actief de verbinding te maken tussen grote internationale bedrijven en start- en scale-ups van binnen en buiten de regio – waarbij ook de verbinding met het Brainport ecosysteem kansrijk is – met Tilburg als beoogd thuis voor meerdere economisch en maatschappelijk relevante innovatieclusters;

Beeldbank gemeente Tilburg | Joan Villalon

•

Ontwikkelen van Wijkevoort als innovatiecampus en fysieke landingsplaats voor clustering en samenwerking in de maakindustrie. Wijkevoort vervult een katalysatorfunctie voor regionale Smart Industry en ondersteunende smart logistics: slimme en duurzame logistiek, zie ook bladzijde 40. Het wordt een hoogwaardige vestigingsomgeving voor kennisintensieve bedrijven en nieuwe werkgelegenheid die ook het mkb in de regio uitdaagt en faciliteert in toekomstbestendig ondernemen. De bedrijvigheid op en om de campus staat in wisselwerking met onderwijs- en kennisinstellingen uit de regio en is daarmee een broedplaats voor innovatie.

49

Versterken van het innovatieecosysteem door onder meer het vergroten van startersdynamiek: meer kennisintensieve startups genereren en laten doorgroeien tot scale-ups Met de verbetering van het startersklimaat werken we aan het versterken van het innovatie-ecosysteem. Hiervoor is er reeds geïnvesteerd in een aantal fysieke en programmatische bouwstenen. Bestaande fysieke bouwstenen zijn startersbroedplaats Iqonic in het Deprez gebouw, de ontwikkeling van een incubator in het gebouw van Interpolis en hoogwaardige start- en scaleup ruimtes in Gebouw 90/84 in de Spoorzone, met kennisintensieve bedrijven zoals UTF.AI en Recrubo die inmiddels zijn doorgegroeid en zich elders in Tilburg vestigen.

Foto: Bosch Transmission Technology B.V.

MISSIEGERICHT INNOVEREN

Voorbeelden van programmatische bouwstenen zijn de ’Taskforce impact startups’ die onder meer werkt aan een meer toegespitst, ondersteunend instrumentarium, en de ondersteuning van individuele startups door Midpoint Services.

Bosch Tilburg: van transmissie naar transformatie.

Actie richt zich op: •

Bosch Tilburg, voluit: Bosch Transmission Technology Tilburg, ontwikkelde zich vanaf 1972 tot marktleider in de productie van transmissies voor de automobielindustrie, maar faseert deze activiteit uit naar Vietnam. De Tilburgse vestiging transformeert zich van producent van duwbanden naar een ontwikkelen productieomgeving voor hightech metalen componenten voor (elektro)mobiliteit en waterstoftechnologie. Dit krijgt vorm als een fysieke open industrialisatie-hub waar derden gebruik kunnen maken van technische diensten en faciliteiten. Bosch herpositioneert zich hiermee strategisch als partner op het gebied van nieuwe energietechnologie.

50

STRATEGIE

De state-of-the-art proef- en productielocatie staat ter beschikking van triple helix samenwerking met kennisinstellingen en bedrijven. Gemeente Tilburg kan hier een aanjagende rol vervullen door regionale partners aan te haken vanuit onderwijs en onderzoek. Ook de BOM staat klaar om lokale coalities te ondersteunen en verbinden met regionale en nationale innovatieprogramma's. Bosch, gemeente Tilburg en de BOM kunnen zo samen Tilburg positioneren als hotspot voor de opschaling van nieuwe energietechnologie.

•

Beeldbank gemeente Tilburg | Joan Villalon

Beter met elkaar verbinden van bestaande fysieke en programmatische bouwstenen; Verder bouwen aan een samenhangend instrumentarium voor startups.

Samen met Midpoint Brabant en kennisinstellingen werken we aan een plan om het innovatie-ecosysteem te versterken door een gunstig startupklimaat te creëren dat startende bedrijven ondersteunt en laat (door)groeien. We gaan de ontwikkeling van deze startende bedrijven volgen, zodat we ons beleid kunnen aanpassen waar nodig.

51

Innovatie 52

Een netwerk van innovatie clusters met kruisbestuiving STRATEGIE

ONDERNEMERSVERHAAL

Als ik het voor het zeggen had in Tilburg, zou ik inzetten op het versterken van een lokaal hightech netwerk – een cluster van technische bedrijven die kennis en ervaring delen. CoreDux ontwerpt en produceert systemen voor het transport van gas en vloeistoffen. Het bedrijf biedt geïntegreerde oplossingen zoals halfgeleiders voor sectoren als luchten ruimtevaart en nieuwe energie. Wij bedienen groeimarkten (Semicon, AeroSpace en Clean Energy) – en dat is een belangrijke reden waarom we zelf ook zo hard groeien. Vanuit het centrum van Tilburg zijn we verhuisd naar onze huidige locatie, en de volgende stap zijn we ook alweer aan het nemen: een verhuizing naar Kraaiven, simpelweg omdat we meer ruimte nodig hebben. Onze band met Tilburg is sterk, vooral dankzij onze medewerkers, die vrijwel allemaal uit de regio komen. Die groei is voor ons de belangrijkste transformatie van dit moment. Daarmee lopen we tegen serieuze externe uitdagingen aan. De stikstofproblematiek maakt uitbreiden lastig, maar waar wij vooral mee worstelen is het tekort aan beschikbare energie. Dat zijn bovenlokale problemen die je als gemeente Tilburg niet zomaar oplost – maar het kan er wel toe leiden dat bedrijven hun heil elders zoeken. De aanwas van technisch geschoold personeel is voor ons cruciaal. Daar kan Tilburg een actieve rol in spelen, bijvoorbeeld door nauwere samenwerking met MBOen HBO-instellingen.

Innovatie zit in ons DNA. Onze slangen en leidingen zorgen voor de toevoer van vloeistoffen en gassen in de meest geavanceerde machines ter wereld. Dankzij onze eigen productontwikkeling en klantspecifieke oplossingen kunnen we voldoen aan de hoogste eisen uit de markt. Als ik het voor het zeggen had in Tilburg, zou ik inzetten op het versterken van een lokaal hightech netwerk – een cluster van technische bedrijven die kennis en ervaring delen. Door dit te combineren met gericht beleid op energie en onderwijs ontstaat er een ecosysteem waarin bedrijven kunnen wortelen én floreren. Dat kan hier, in Tilburg, en in directe verbinding met Brainport Eindhoven.

PAUL NEGGERS COREDUX

54 Fotografie: Thomas John

4

SUCCESFACTOREN: TALENT, RUIMTE EN SAMENWERKING OP HET JUISTE SCHAALNIVEAU

De drie succesfactoren talent, ruimte en samenwerking op het juiste schaalniveau zijn medebepalend voor strategische actie in hoofdstuk drie. In dit hoofdstuk diepen we deze verder uit.

4.1. TALENT In lijn met Europees beleid, en hoe we in Tilburg vorm willen geven aan brede welvaart, spelen we in op de krappe arbeidsmarkt, de transitie naar een digitale en duurzame economie en de noodzaak van inclusief en flexibel werk. Onze drie prioriteiten zijn: • • •

De arbeidsproductiviteit verhogen en inzetten op het ontwikkelen en onderhouden van de juiste vaardigheden; Talent ontwikkelen en bovenlokale en Europese arbeidsmarktsamenwerking versterken; Toegankelijkheid van onderwijs en werk vergroten.

De arbeidsproductiviteit verhogen en inzetten op het ontwikkelen en onderhouden van de juiste vaardigheden Veel sectoren blijven achter in productiviteit omdat technologische ontwikkelingen sneller gaan dan werknemers nieuwe, benodigde vaardigheden verwerven. Ook benutten bedrijven innovatie onvoldoende door een tekort aan digitale vaardigheden van medewerkers. Strategische acties: •

•

Leven lang ontwikkelen (LLO) stimuleren door samen met onderwijsinstellingen en bedrijven modulaire en flexibele leersystemen op te zetten, zodat werknemers continu hun kennis, vaardigheden en competenties kunnen vernieuwen; Gericht investeren in digitale en AI-vaardigheden om technologische innovaties toegankelijk te maken voor iedereen, slimmer te kunnen werken en ongelijkheid op de arbeidsmarkt te verminderen.

57 Beeldbank gemeente Tilburg | Joan Villalon

4.2. RUIMTE Talent ontwikkelen en Europese samenwerking versterken Snelle economische veranderingen vergroten de behoefte aan goed opgeleid en gespecialiseerd talent, terwijl de schaarste toeneemt in cruciale sectoren zoals technologie, gezondheidszorg en duurzame energie. De EU monitort nauwgezet de voortgang van haar lidstaten in de aanpak van structurele uitdagingen zoals krapte op de arbeidsmarkt en vergrijzing van de beroepsbevolking. Om in Tilburg beter te kunnen anticiperen op dit soort structurele arbeidsmarktveranderingen, zetten we in op talentbehoud en het versterken van onze positie binnen Europese talentmobiliteit en kennisuitwisseling, zie ook paragraaf 4.3 (samenwerking op de juiste schaalniveaus)

Toegankelijkheid van onderwijs en werk Een inclusieve arbeidsmarkt vereist gelijke toegang tot onderwijs en werk voor iedereen. Momenteel sluiten onderwijsprogramma’s nog onvoldoende aan bij de concrete behoeften van het bedrijfsleven. Dit vraagt om een bredere aanpak waarin niet alleen formele scholing, maar ook hybride leeromgevingen, onderwijs- en arbeidsmarktbeleid en gerichte samenwerking een rol spelen.

Tilburg zet in op duurzame, toekomstbestendige ruimte voor economie. Dat betekent naast fysieke ruimte ook voldoende milieuruimte, beschikbaarheid van energie en schoon drinkwater op onze werklocaties. We moedigen (mkb-)bedrijven aan om te investeren in hernieuwbare energie en energie-efficiëntie, waardoor ze kosten besparen en nieuwe markten kunnen betreden. Innovatief drinkwaterbeheer zorgt voor een betrouwbare watervoorziening, essentieel voor bedrijfscontinuïteit. Een circulaire economie, met hergebruik van materialen en minder afval, leidt veelal ook tot kostenbesparingen en nieuwe zakelijke kansen. Samenwerking met kennisinstellingen en andere bedrijven stimuleert innovatie en versterkt de concurrentiepositie. Deze gezamenlijke inspanningen verbeteren ook de leefbaarheid en het welzijn van de lokale gemeenschap. Lokaal kunnen bedrijven investeren in duurzame technologieën en waterbeheer, terwijl regionale en landelijke ondersteuning nodig is voor vraagstukken zoals netcongestie, stikstofruimte en schoon drinkwater. Werklocaties spelen een cruciale rol in de lokale economie door ook fysiek ruimte te bieden voor ondernemerschap. We zetten ruimtelijke ontwikkelingen ook in om samenwerking en innovatie te stimuleren.

Denk hierbij aan de ontwikkeling van de Spoorzone en de bredere Kennis-as en aan Wijkevoort, waar we aantrekkelijke ’interactiemilieus’ inrichten die samenwerking en clustervorming aanjagen.

Strategische acties: •

•

Samen met onderwijsinstellingen en bedrijven hybride leeromgevingen ontwikkelen waarin digitaal onderwijs en praktijkervaring gecombineerd worden, zodat onderwijs en omscholing breed toegankelijk worden; Samen met relevante partners structurele samenwerking optimaliseren van bedrijven en onderwijsinstellingen, zodat vraag en aanbod effectief op elkaar aansluiten.

Ruimte is schaars. De meest recente behoefteraming (2022) gaat uit van een ruimtevraag van 140 hectare voor werklocaties. We proberen dit op te vangen door slim om te gaan met het bestaande areaal (60 ha) en selectief uit te breiden (Wijkevoort, 40 ha tot mogelijk 80 ha in twee fases). Om ervoor te zorgen dat de werklocaties van de toekomst voldoende (ontwikkel)ruimte bieden voor bedrijven, hanteren we enkele strategische uitgangspunten: •

58

SUCCESFACTOREN

Bij nieuwe gebiedsontwikkeling bevorderen we dat economie meegenomen wordt aan de tekentafel, zodat ruimte voor economie en ondernemerschap daar een integraal onderdeel van is.

Fotografie: Your Captain Luchtfotografie

59

Toekomstbestendige bedrijventerreinen

‘Het juiste bedrijf op de juiste plek’ aanpak

•

•

•

Revitalisering van werklocaties vraagt om een lange adem. We zetten ons in voor gebiedsontwikkelingen waarbij de beschikbare ruimte optimaal wordt benut. Met koppelkansen naar verduurzamen, vergroenen en vernieuwen. Dit betekent investeren in ruimtelijke kwaliteit, verduurzaming en vernieuwing van deze terreinen. Door het juiste bedrijf op de juiste plek te plaatsen, innovatieve gebouwtypologieën te introduceren en gestapelde werkvormen en compacter parkeren te implementeren, creëren we aantrekkelijke en efficiënte werklocaties. In Tilburg lopen we landelijk voorop met onze revitaliseringsaanpak, in samenwerking met de Vitaalverenigingen, ondernemers en eigenaren. Met name bedrijventerreinen hebben te kampen met een tekort aan beschikbare energie en schoon drinkwater. We brengen met het bedrijfsleven deze problematiek in beeld en denken gezamenlijk na over oplossingen en aanpak, zowel intern met andere afdelingen als extern en regionaal (bijv. BORT en VNO-NCW).

Focus op duurzaamheid en toegevoegde waarde •

Toekomstbestendige kantorenmarkt • •

•

Duurzaam ruimtegebruik: voor elke nieuwe vierkante meter kantoorruimte moet een gelijke hoeveelheid oude ruimte worden vervangen; Versterken van de binnenstad: versterken Kennis-as (Spoorzone en Kenniskwartier) als kantoorlocatie voor mensgerichte digitale technologie; Bereikbaarheid en functiemix op perifere locaties: de bereikbaarheid en voorzieningen op locaties zoals het Laar en Katsbogten verbeteren en voorzien van gemixte functies (denk aan bedrijfsruimte, productieruimte, lab-faciliteiten en kantoren). Dit past bij onze kracht in de maakindustrie en logistiek.

Bedrijven die passen in wijken en dorpen, stimuleren we om zich zoveel mogelijk ook daar te vestigen, om zo een bijdrage te leveren aan de wijkeconomie. Grotere bedrijven die ruimte nodig hebben uit milieu- of bevoorradingsoogpunt, zijn bij voorkeur op de bedrijventerreinen gevestigd. De milieuruimte aldaar wordt dan optimaal benut, evenals de aanwezige vervoersmodaliteiten haven, spoor en weg. Op speciale plekken in de stad, zoals de Kennisas (Spoorzone en Kenniskwartier), werken bedrijven aan innovaties. Daarnaast ontstaan op de bedrijventerreinen innovatieve brandpunten rondom toonaangevende bedrijven.

Schaarse ruimte vraagt om keuzes. We zijn selectief in welke ondernemers we ondersteunen en ruimte geven in het geval van nieuwe ontwikkellocaties. Leidend hierbij zijn de toegevoegde waarde en de score van bedrijven op de NEx-T-indicatoren, zoals geïntroduceerd in het analysehoofdstuk, en aansluiting bij onze transitiethema’s duurzaam, digitaal en inclusief. Deze ondernemers hebben dus een streepje voor.

Bereikbare werklocaties •

Het optimaal inrichten en door het bedrijfsleven laten benutten van de aanwezige vervoersmodaliteiten spoor, water en weg voor goederenvervoer. Voor inwoners en werknemers van Tilburg zijn de werklocaties veilig per fiets en OV te bereiken en leiden fietsroutes verder naar de natuur- en recreatiegebieden buiten de bebouwde kom.

Fotografie: Anja van Eersel

60

SUCCESFACTOREN

61

Internationaal

een omvangrijk kennis- en innovatiepotentieel op het snijvlak van toegepaste technologie, robotisering, menselijk gedrag, samenleving en data.

Tilburg positioneert zich nadrukkelijk als innovatieve en verbonden stad binnen het internationale speelveld van economische transities en sleuteltechnologieën. De stad beschikt over sterke uitgangsposities in onder meer circulaire economie, mensgerichte digitale technologie (waaronder AI), robotisering en hoogwaardige maakindustrie. Deze profielen sluiten aan bij de strategische Europese agenda, zoals onderstreept in het rapport van Mario Draghi, waarin het versterken van technologische soevereiniteit, strategische autonomie en duurzame economische groei centraal staat.

Onze inzet stelt ons in staat om lokaal ontwikkelde innovaties beter te beproeven en sneller te vertalen naar economische waarde (bijvoorbeeld via startups) en maatschappelijke impact. Specifieke expertisegebieden waarin de regio zich onderscheidt zijn onder meer mensgerichte AI, robotisering, gaming, energie- en zorgtechnologie en veiligheid en weerbaarheid, waaronder cybersecurity en defensie. Deze focusgebieden sluiten aan bij nationale missies en maken het mogelijk om maatschappelijke adoptie van technologische innovaties te versnellen, bijvoorbeeld in het terugdringen van personeelstekorten in de zorg.

Beeldbank gemeente Tilburg | Dolph Cantrijn

4.3. PRIORITEITEN IN DE SAMENWERKING OP HET JUISTE SCHAALNIVEAU Een effectieve economische strategie speelt in op verschillende schaalniveaus: regionaal, nationaal en internationaal. De belangrijkste prioriteiten en samenwerkingsverbanden werken we per schaalniveau uit.

Regionaal De Tilburgse economie is een integraal onderdeel van bredere Brabantse innovatie-ecosystemen en sluit nauw aan bij de provinciale economische strategie. Deze strategie richt zich op het versterken van sleuteltechnologieën, brede welvaart en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. In de SRBT-regio werken we intensief samen met Breda en andere partners aan mensgerichte digitale technologie, met MindLabs als vlaggenschip. De regio beschikt over

62

SUCCESFACTOREN

Onze internationale strategie is erop gericht Tilburgs lokale kracht te koppelen aan Europese kennisnetwerken, investeringsstromen en partnerschappen. Dit betekent: actief deelnemen aan Europese innovatieprogramma’s, samenwerken met strategisch verwante regio’s en inzetten op het aantrekken van internationaal talent en bedrijvigheid.

Vanwege de nabijheid, snelle groei en mondiale betekenis van Brainport is samenwerking logisch, noodzakelijk en kansrijk. Op het gebied van onderwijs, onderzoek en talentontwikkeling bestaan er reeds verweven ecosystemen, onder meer via Tilburg University en Fontys. Dit bouwen we wat ons betreft verder uit. Op basis van nadere verkenning, goede inzichten en heldere afspraken is het ons voornemen om verder te investeren in relevante en impactvolle verbindingen. Dit vanuit gezamenlijke doelen en eigen kracht en kwaliteit.

Nationaal / Europa Om onze strategische actielijnen te versterken en versnellen, sluiten we actief aan bij het beleid van het Rijk en Europa. Dit vergroot onze inhoudelijke en financiële slagkracht. Een goed georganiseerd netwerk in Den Haag en Brussel is noodzakelijk om tijdig te anticiperen op nieuwe kansen, beleidsontwikkelingen en financieringsstromen. In het bijzonder benutten we kansen binnen het missie-gedreven innovatiebeleid en de transitiethema’s digitalisering en verduurzaming, mede in de context van de strategische autonomie van Europa. Door aansluiting te zoeken bij nationale en Europese clusters, vergroten we de toegang tot subsidies, kennisnetwerken en samenwerkingsverbanden. Dit ondersteunt het realiseren en opschalen van innovatieprojecten in de regio, en verstevigt Tilburgs positie als knooppunt in het Europese innovatielandschap. Daarnaast is het van belang om ook de rol van Tilburg als trimodale logistieke knoop (vooral) kwalitatief door te ontwikkelen, in de context van duurzame en strategische mobiliteitsontwikkelingen op (inter)nationaal niveau.

De internationale inzet concentreert zich op drie actielijnen:

1

Aantrekken, behouden en optimaal benutten van internationaal talent Dit doen we door Tilburg te positioneren als aantrekkelijke leer-, werk- en leefomgeving, in nauwe samenwerking met onderwijsinstellingen, bedrijven en startup-ecosystemen.

2

Bevorderen van internationale bedrijvigheid Door gericht te investeren in Europese economische netwerken benutten we actief de beschikbare Europese fondsen.

3

Aangaan van strategische partnerschappen met kansrijke regio's en landen We focussen op samenwerken met regio’s die inhoudelijk aansluiten bij het Tilburgs economische en technologische profiel. Deze regio’s fungeren als peers binnen Europa en bieden mogelijkheden voor kennisuitwisseling, gezamenlijke innovatieprojecten en positionering in internationale netwerken.

Women for Women. Om internationals zich beter thuis te laten voelen in Tilburg en in te spelen op de structureel krappe arbeidsmarkt, is Tilburg gestart met een eerste editie van het ‘Women for Women programma’ samen met Expat Spouses Initiative. Doel van het programma is om arbeidsmarktvraag en -aanbod bij elkaar te brengen: openstaande vacatures en internationaal, vrouwelijk talent op zoek naar een baan. Tijdens een pilot gedurende drie maanden namen tien vrouwen uit Tilburg deel aan een intensief traject. Zij volgden workshops en werden gekoppeld aan een lokale ambassadeur met als einddoel: hen klaarstomen voor de Nederlandse arbeidsmarkt. De ambassadeurs zetten hun eigen netwerk in en brachten de internationals zo een stapje verder in hun carrière, waar het bedrijfsleven in Tilburg nog niet toegespitst was en is op het aannemen van internationals. Tegelijkertijd kwamen de werelden van internationals en locals dichter bij elkaar. Aanleiding voor de pilot vormden ervaringen van Expat Spouses Initiative en een proof of concept in andere steden. Vrouwen, die voornamelijk meereizen met hun partner naar het buitenland, ervaren een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Daarnaast draagt het opzetten van een community bestaande uit alleen vrouwen bij aan een gevoel van ‘womanhood’. De pilot is zeer succesvol gebleken.

Zes maanden na het traject hebben van de tien talenten er zeven een (tijdelijke) baan en heeft er één vrouw gekozen om zelf te gaan ondernemen. Deze eerste ervaringen laten zien dat er in onze lokale internationale community onbenut arbeidsmarktpotentieel verscholen zit.

63

Het optimaal benutten van internationaal talent De snelle economische en technologische veranderingen vragen om een dynamische en internationaal georiënteerde arbeidsmarkt. Tilburg staat voor de uitdaging om voldoende talent aan te trekken en te behouden. Hiervoor moeten we ook buiten onze gemeente- en landsgrenzen kijken. Internationale medewerkers/arbeidsmigranten zijn een belangrijk arbeidsmarktpotentieel. Hun inzet is noodzakelijk voor het functioneren van vitale bedrijven en instituten zoals techniek, zorg en onderwijs. Ze brengen specialistische kennis, diversiteit en vaardigheden met zich mee die bijdragen aan innovatie, productiviteit en veerkracht. Ook internationale studenten, expats en hun relaties/ partners zijn een waardevolle bron van onbenut talent. Veel partners van internationale werknemers en studenten beschikken over relevante vaardigheden en werkervaring, maar ondervinden belemmeringen bij het toetreden tot de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd is er sprake van een mismatch. Veel internationale medewerkers/arbeidsmigranten zijn werkzaam in laaggekwalificeerd werk met een beperkte toegevoegde waarde, terwijl zij in veel gevallen over competenties beschikken die breder inzetbaar zijn. Door deze mismatch aan te pakken kunnen we hun bijdrage aan economie en samenleving vergroten.

Wij willen internationaal talent graag benutten en betrekken bij onze route naar brede welvaart en het realiseren van meer toegevoegde waarde en verdienvermogen. Wij accepteren echter niet langer een groei in laagbetaald werk en zullen hier waar mogelijk tegenwicht aan bieden. Specifiek beleid op het gebied van arbeidsmigratie wordt uitgewerkt in het Programma Arbeidsmigranten. De uitvoering van deze strategie en het genoemde programma worden in lijn met elkaar gebracht.

Om bij te dragen aan een veerkrachtige arbeidsmarkt met toegevoegde waarde pakken we de volgende acties op: • •

• • •

•

Gericht samenwerken met Europese regio’s om talentmobiliteit te bevorderen en wederzijdse kansen te benutten; Europese opleidings- en arbeidsmarktprogramma’s benutten ter ondersteuning van integratie en ontwikkeling van internationaal talent; Werkgevers en onderwijsinstellingen ondersteunen bij internationale werving; Inzetten op duurzame inzetbaarheid en talentontwikkeling van internationale medewerkers/arbeidsmigranten; Het potentieel van internationale studenten en partners van internationale medewerkers/arbeidsmigranten beter benutten, onder andere door gerichte begeleiding en netwerkvorming; Internationale talenten leveren een belangrijke bijdrage aan onze economie. Dat geldt echter niet voor bedrijven met alleen laagbetaalde banen en/of nul-uren contracten. Wij zetten onze capaciteit en middelen niet meer in op deze bedrijven en zullen – waar mogelijk – sturen op het weren van deze bedrijven.

Internationale bedrijvigheid bevorderen Internationale bedrijven met interesse om zich in Tilburg te vestigen en die ons ecosysteem versterken, kunnen rekenen op gemeentelijke ondersteuning. Hetzelfde geldt voor Tilburgse ondernemingen die de internationale markt willen betreden. Samenwerkingspartner hierbij is de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM). Op verzoek van het bedrijfsleven of kennisveld organiseren we internationale uitwisseling, complementair aan aanbod van het RVO en de BOM. Denk aan doelgericht deelnemen aan beurzen en handelsmissies. Een extra, proactieve inzet leveren we als er sprake is van bedrijvigheid die inhoudelijk bijdraagt aan innovatiespeerpunten en/of transitieopgaven. Fotografie: Margo van de Pas

64

SUCCESFACTOREN

65

Samenwerken met prioritaire regio's en deelname aan strategisch relevante, internationale netwerken en projecten Kansen verzilveren op internationaal schaalniveau vraagt om een goede positionering, gericht bouwen aan netwerken en in contact komen met relevante samenwerkingspartners. Hiervoor is een duidelijke focus en een lange adem nodig. Basis voor een scherpe profilering vormen innovatiespeerpunten en transitiethema’s die uniek of kenmerkend zijn voor Tilburg. Voorbeelden van Tilburgse innovatie zetten we in de etalage en laden ‘het merk Tilburg’.

We zoomen in op landen en regio's waarmee we inhoudelijk kunnen en willen samenwerken en die interessant zijn voor Tilburgse bedrijven. Daarbij hebben we ons bovendien te verhouden tot de geopolitieke context. Selectiecriteria zijn: geopolitieke ruimte voor strategische autonomie, de aanwezigheid van belangrijke samenwerkingspartners voor Brabant en exportpartners van Tilburgse bedrijven, mogelijkheden voor inhoudelijke samenwerking op innovatiespeerpunten en transitiethema’s, en tot slot gaat onze voorkeur uit naar steden van een vergelijkbare grootte als Tilburg. Deze selectiecriteria zijn tot stand gekomen gelet op de internationaliseringsbehoeften van ons Tilburgse bedrijfsleven en zijn tevens in lijn met de afwegingscriteria van o.a. de Provincie Noord-Brabant en onze inhoudelijke doelstellingen. Kortom, dit levert het onderstaand afwegingskader op:

Geopolitiek frame Focus op Europa, strategische autonomie

IOR PR IRE ITA

Belangrijke exportlanden + herkomstland internationale bedrijven in Tilburg

Europa, Noord-Amerika, Oceanië, Japan, Zuid-Korea, Singapore

’S

IO EG

NR

NE

DE

LAN

Duitsland, België, Frankrijk, Verenigde Staten, Japan

Thematische samenwerking Vergelijkbare grootte

Thematische samenwerking: maakindustrie, HCT Transitieopgaven: digitaal, duurzaam, inclusief Vergelijkbare grootte: 200.000 - 300.000 inwoners

De ambitie om actief en selectief samen te werken met prioritaire regio’s We hebben de ambitie om, op basis van dit afwegingkader, actief en selectief samen te werken met prioritaire regio’s (zie figuur) en deel te nemen aan strategisch relevante internationale en Europese netwerken en projecten. Daarnaast zijn we ons bewust van onze grensligging en willen we deze optimaal benutten. Op basis van dit afwegingskader komen we tot de volgende prioritaire regio’s, zoals hierboven weergegeven op de kaart.

Concreet betekent dit dat Tilburg zich richt op samenwerking met de volgende landen en regio’s:

Vlaanderen Duitsland Noord-Frankrijk Nordics Japan Verenigde Staten Bij interesse tot samenwerken vanuit nietprioritaire hoek, stellen we ons open en wegen we af of samenwerking voldoende aansluit op onze economische thema's en belangen.

66

SUCCESFACTOREN

67

ONDERNEMERSVERHAAL

Met TRAVIS zetten we volop in op digitalisering en slimme innovaties, zoals predictive maintenance, waarmee we processen eenvoudiger en efficiënter maken. TRAVIS Road Services is gevestigd op bedrijventerrein Het Laar. Met een innovatief boekingsplatform kunnen transportbedrijven op de juiste plaats en tijd essentiële roadservices vinden, boeken en betalen in heel Europa. De keuze voor Tilburg als vestigingsplaats kwam vanzelf, omdat mijn roots hier liggen en het bedrijf vanuit hier internationaal gegroeid is. Wat ik aan Tilburg waardeer, is de rustige en prettige omgeving waarin ondernemers elkaar makkelijk weten te vinden. Tegelijkertijd mis ik soms een betere ondersteuning voor internationaal talent. Dat zou enorm helpen om talent te behouden. Met mijn bedrijf zetten we volop in op digitalisering en slimme innovaties, zoals predictive maintenance, waarmee we processen eenvoudiger en efficiënter maken. Onze kracht zit vooral in praktische, toegankelijke oplossingen die goed aansluiten bij bestaande systemen, zoals brandstofpassen en een zelfservicekanaal. Fotografie: Thomas John

Als ik het beleid in Tilburg mocht bepalen, zou ik sterk inzetten op het aantrekken en behouden van internationaal talent, zodat zij sneller integreren en zich hier echt thuis gaan voelen. Ook zou ik het makkelijker maken voor studenten van hogescholen en universiteiten om kennis te maken met lokale bedrijven. Zo bouwen we samen aan een dynamisch en internationaal georiënteerd ecosysteem voor innovatieve bedrijven in transport en logistiek.

ROBIN GERRITSEN TRAVIS ROAD SERVICES

68 Fotografie: Thomas John

UITVOERING

5

Na vaststelling wordt de strategie verder uitgewerkt in een uitvoeringsagenda, inclusief indicatoren om de uitvoering te kunnen meten en bijsturen. In dit hoofdstuk beschrijven we de tactische keuzes die richtinggevend zijn voor deze uitvoeringsagenda’s.

SAMENWERKING OP VERSCHILLENDE SCHAALNIVEAU'S In paragraaf 4.3 beschrijven we het belang van strategische samenwerking op verschillende schaalniveaus. In de uitvoering differentiëren we per strategische actielijn, met gerichte doelen per niveau:

1

2

70

UITVOERING

Lokaal: Hier ligt de focus op het versterken van ondernemerschap dicht bij de samenleving. Denk aan het ontwikkelen van wijkgerichte economische ecosystemen waarin onderwijs, sociaalmaatschappelijke ondersteuning en ondernemerschap samenkomen, met als doel inclusieve economische participatie te bevorderen. Regio Hart van Brabant: Dit niveau benutten we voor gezamenlijke uitvoering van regionale innovatie- en transitieopgaven. We investeren in digitale en duurzame versterking van het brede mkb, ontwikkelen samen met Midpoint Brabant platforms voor ondernemersondersteuning, en realiseren regionale uitvoeringskracht rond thema’s als logistieke verslimming en human capital.

3

4

Brabant breed: We bouwen aan strategische allianties rond onze economische speerpunten – zoals circulaire economie, mensgerichte technologie en zorginnovatie – waarbij we nadrukkelijk de samenwerking zoeken met zowel de SRBT-regio (westwaarts) als Brainport (oostwaarts). Tilburg neemt hierin een verbindende rol in als schakelregio. Nationaal en Europees: Waar mogelijk verankeren we onze actielijnen binnen rijks- en EU-beleid. Via deelname aan Europese programma’s (zoals Horizon Europe) en strategische netwerken vergroten we onze toegang tot fondsen, kennis en beleidsinvloed, met name op het gebied van missie-gedreven innovatie, digitalisering en brede welvaart.

Beeldbank gemeente Tilburg | Joan Villalon

Rol gemeente Tilburg Voor de realisatie van de strategische actielijnen is samenwerking nodig met verschillende publieke en private partners, denk daarbij aan Midpoint Brabant en de BOM, het georganiseerde bedrijfsleven zoals Binnenstad Management Tilburg (BMT) en clusterorganisaties zoals The Tailors (samenwerkingsverband van toonaangevende digitale bedrijven). Daarbij wordt steeds vaker van de gemeente verwacht dat ze een actieve partner in deze samenwerkingsverbanden is. Bij het bouwen van coalities willen we ‘grensontkennend samenwerken’. We bundelen onze kracht met partners over de institutionele en fysieke grenzen van onze gemeente heen.

In de economie staan bedrijven, ondernemers en werknemers centraal. Zij maken met elkaar een veerkrachtige en toekomstbestendige economie. Maar de economische route naar brede welvaart vraagt ook om een actieve rol van de overheid. De uitvoering van de strategie vraagt, naast een faciliterende, ook een actieve, stimulerende rol van de gemeente, zowel gericht op het ondernemingsen vestigingsklimaat, als op de transitieopgaven en missiegerichte innovatie. Tilburg werkt al jaren als netwerkstad, dicht bij haar bedrijven en inwoners en wil voorop blijven lopen met een actieve, anticiperende, stimulerende en samenwerkende houding.

71

De rollen van Tilburg als netwerkstad We onderscheiden vier verschillende rollen:9

1

2

RECHTMATIGE OVERHEID: de gemeente

4

72

UITVOERING

Onze uitvoeringspraktijk is gericht op het versterken van economische toegevoegde waarde voor bedrijven op alle schaalniveaus. We sturen actief op een diverse, veerkrachtige en toekomstgerichte economie en brengen focus aan in onze Tilburgse inzet. Meer specifiek richten we ons op de volgende opgaven: •

stelt en handhaaft regels om de uitvoering mogelijk te maken. Denk hierbij aan het stellen van ruimtelijke kaders, maar ook het mogelijk maken van proeftuinen en experimenten.

PRESTERENDE EN STIMULERENDE OVERHEID: de gemeente maakt keuzes, stelt prioriteiten en zet ambities voor een ontwikkelrichting. Denk hierbij aan thematische keuzes voor het innovatie- en transitiebeleid, acquisitie, ondernemingsdienstverlening en citymarketing

3

Aandachtspunten voor de uitvoering

SAMENWERKENDE OVERHEID: de gemeente werkt nauw samen met bedrijven, onderwijs/kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties om ambities te realiseren. Denk hierbij aan het uitbouwen van innovatieclusters, het stimuleren van een circulaire economie en het bevorderen van Leven Lang Ontwikkelen (LLO). ANTICIPERENDE OVERHEID: de gemeente signaleert en ondersteunt actief initiatieven van ondernemers en (kennis)instellingen die bijdragen aan het realiseren van de ambities. Denk hierbij aan initiatieven van creatieve ondernemers, horeca, detailhandel en evenementen om een bruisende stedelijke economie te creëren.

•

•

Economie wordt een integraal onderdeel van gebiedsontwikkeling. Wijk- en dorpscentra ontwikkelen zich als gemengde, bedrijvige en sociaalmaatschappelijke knooppunten. Hier stimuleren we ondernemerschap, sociaal-maatschappelijke waardecreatie en lokale ketenvorming. Bijvoorbeeld in Gebiedsperspectieven Noord zijn hiervoor de eerste ontwikkellijnen zichtbaar. Ook het buitengebied maakt volwaardig deel uit van onze economie. Daarbij zetten we in op een passende ontwikkeling van de vrije tijds economie en slow leisure en op innovatie, digitalisering, robotisering en verduurzaming van landbouw en boomteelt. Voor de Oostflank ontwikkelen we hierop een economisch handelingsperspectief. Logistiek is een strategische pijler van onze economie en samenleving. We benutten onze koploperspositie om logistiek slimmer en duurzamer te maken, sturen op toegevoegde waarde, en versterken onze trimodale netwerkpositie. Tegelijkertijd versterken we het Brabantse kennis- en innovatiecentrum voor duurzame en slimme logistiek Logistics Community Brabant (LCB). Wij kiezen nadrukkelijk níet voor verdere uitbreiding van standalone XXLdistributie zonder lokale inbedding of maatschappelijke meerwaarde.

9 Sturingsmodel van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB)

Indicatoren •

•

Internationaal talent speelt een sleutelrol in de Tilburgse economie. We verwelkomen internationale medewerkers die werken in de ict / digitalisering, zorg en de maakindustrie, en positioneren Tilburg als een positieve keuze voor persoonlijke en professionele ontwikkeling. We nemen afstand van een economisch model dat leunt op laagbetaalde banen en precaire arbeidsconstructies zoals nul-urencontracten. Waar mogelijk ontmoedigen we dit type bedrijvigheid. Meer in het algemeen maken we een tactische keuze: wij focussen onze capaciteit en investeringen in duurzaam ondernemerschap met meer toegevoegde waarde. We zijn selectief in welke bedrijven we ondersteunen en ruimte geven in het geval van nieuwe ontwikkellocaties. De score van bedrijven op de NEx-T indicatoren, zoals geïntroduceerd in het analysehoofdstuk, en aansluiting bij de transitiethema’s duurzaam, digitaal en inclusief is een belangrijk criterium, zie hiervoor pagina 21.

In samenwerking met de Academische Werkplaats voor Brede Welvaart, ontwikkelen we indicatoren om de voorgenomen acties in de uitvoeringsagenda('s) meetbaar en stuurbaar te maken. Dit maakt deel uit van een breder initiatief om de brede welvaart in Tilburg te meten. We hebben hierbij aandacht voor ten minste twee zaken:

1

Meten van brede welvaart en de wisselwerking met het economisch kapitaal als geheel, zo hebben sociale en ecologische aspecten invloed op de toekomstige economie. Vice versa dient er rekening gehouden te worden met neveneffecten van de economische strategie op sociale en ecologische waarden;

2

Uitwerken van indicatoren voor specifieke economische thema’s (bijv. arbeidsmarkt, innovatie en circulaire economie).

73

JUUL VAN KESSEL UTF.AI ONDERNEMERSVERHAAL

Ik zou inzetten op een sterkere verbinding tussen talent van de universiteiten en ervaren ondernemers. UTF.ai is gestart als AI-startup in het Deprez-gebouw in de Spoorzone in Tilburg. Het bedrijf is leider in AI-integratie en biedt gespecialiseerde expertise en innovatieve oplossingen voor de publieke sector. Tilburg is mijn basis. Ondernemen in deze stad was voor mij een logische keuze, vooral door mijn goede banden met de universiteit en actieve studieverenigingen die zich bezighouden met AI (kunstmatige intelligentie). Tilburg voelt voor mij als een stad waar ondernemers elkaar makkelijk vinden. Toch mis ik soms een grotere groep ondernemers om mij heen, die net als wij snel groeien en volop innoveren, om uitdagingen en ervaringen mee te kunnen delen.

Met onze technologie nemen we repetitief en administratief werk uit handen, zodat er meer ruimte komt voor persoonlijk contact en innovatie. Onze grootste uitdaging? De overheid is soms best traditioneel, maar juist daarom zien wij kansen om met slimme oplossingen écht verschil te maken. Als ik het beleid in Tilburg mocht bepalen, zou ik inzetten op een sterkere verbinding tussen talent van de universiteiten en ervaren ondernemers. Denk aan mentorprogramma’s voor studenten bij startups, toegang tot subsidies en ruimte om fouten te maken en daarvan te leren. Zo wordt Tilburg dé plek voor AIinnovatie op het raakvlak van mens en technologie.

75 Fotografie: Thomas John

SLOTWOORD Deze economische strategie vormt een integrerend kader waarbinnen wij keuzes maken en richting geven aan een economie die nu en op de langere termijn vitaal en toekomstbestendig is en die bijdraagt aan de brede welvaart van de inwoners en ondernemers in Tilburg. Leidraad bij de verdere uitwerking zijn een aantal richtinggevende keuzes.

Richtinggevende keuzes

Rest ons nog om deze strategie af te sluiten met een deel van het lied "Tilburg” van Guus Meeuwis, als ode aan de mensen in onze stad en dorpen die de economische ontwikkeling letterlijk een gezicht geven, als talent, als werknemer, als werkgever.

Bij het opstellen van de uitvoeringsagenda(‘s) gelden de algemene richtinggevende uitgangspunten die voor een deel al eerder in deze strategie zijn benoemd: •

• •

We kiezen voor een integrale inzet op drie met elkaar samenhangende elementen: 1) zorgen dat er een aantrekkelijk vestigings- en ondernemingsklimaat in Tilburg is 2) aanjagen van de transitie van het bedrijfsleven naar een duurzame, digitale en inclusieve economie en 3) missiegedreven innovatie. Brede welvaart bepaalt onze richting en koers. We koesteren de diversiteit en vitaliteit van ons mkb bedrijfsleven en ons creatieve en experimentele DNA en positioneren ons in het bijzonder met twee innovatiespeerpunten, waarbij we inzetten op 1) versterking van de stedelijke diensteneconomie in de kennis-as, met een focus op mensgerichte digitale technologie, en 2) op het behoud en de bloei van onze hoogwaardige maakindustrie, die we actief helpen om nieuwe perspectieven te vinden

• •

•

We werken in ieder geval aan drie nieuwe innovatielijnen: Human centered innovation (HCI), energie- en zorgtechnologie. Ook zetten we in op het behouden en aantrekken van bedrijven die een schakel zijn in onze innovatie ecosystemen en die actief samenwerken met andere bedrijven en onze kennisinstellingen. We erkennen dat het ondernemings- en vestigingsklimaat een breed begrip is, dat meerdere beleidsdomeinen bestrijkt. We geven met deze strategie een gericht handelingsperspectief vanuit het economisch domein dat bijdraagt aan toegankelijke en effectieve ondernemingsdienstverlening, een bruisende stedelijke economie en ruimte voor ondernemen in de wijken, de dorpen en het buitengebied. In de uitvoering zoeken we een vruchtbare verbinding met de bredere ontwikkeling van de stad.

Een noeste arbeid ruige stad Textiel en industrie In één adem noem je dat Ik kwam en bleef en zie Je schoonheid zit van binnen In de mensen in het rauwe En beter werd het met de tijd Ik ben ervan gaan houden. Guus Meeuwis, Leo Alkemade en Jan-Willen Rozenboom, 2018

Luister op Spotify

76

SLOTWOORD

77

Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Tilburg: Gemeente Tilburg Postbus 90155 5000 LH TILBURG www.tilburg.nl Auteurs en opstellers Deze strategie is opgesteld door het kernteam Economische Strategie (Dick de Jager, Laury Wullms, Eric Saras, Tom Keek en Heleen van Mierlo) in samenwerking met de collega's van de afdeling Economie en Arbeidsmarkt en advies van Wouter van der Burg. Ambtelijk opdrachtgever: Miranda Wijnstekers. Bestuursadviseur: Chern Jansen. Bijzondere dank aan de vele ondernemers, partnerorganisaties, studenten en kennisinstellingen die meegewerkt hebben aan deze strategie.

Vormgeving en productie Vormgeving: Toffey Tekstadvies: Merel van Spankeren Teksten ondernemersverhalen: Bob van Leeuwen & Bart de Vries (Bob&Bart) Cartografie: ir. Sander de Knegt Infographic: IDS Publicatiedatum: september 2025 De gemeente Tilburg stelt het op prijs wanneer u de bron vermeldt wanneer u gebruik maakt van (onderdelen) van deze strategie. Teksten mogen gebruikt worden indien u de bron vermeldt. Foto's mogen niet zonder toestemming worden gebruikt of vermenigvuldigd. Beeldbank gemeente Tilburg | Joris Buijs

ECONOMISCHE STRATEGIE 2025 - 2050

Beeldbank gemeente Tilburg | Jules van Iperen