Bijlage 1 - Beleidsnota Wet maatschappelijke ondersteuning 2025

Foto beeldbank gemeente Tilburg | Joris Buijs

Inhoudsopgave 1. Inleiding ...............................................................................................................................................3 Leeswijzer

3

2. Uitdagingen in de zorg vereisen urgente keuzes ................................................................................5 2.1 Stijgende vraag naar maatschappelijke ondersteuning .................................................................... 5 2.2 Dubbele vergrijzing............................................................................................................................ 6 2.3 Toename mentale problematiek ....................................................................................................... 6 2.4 Transformatie medische zorg ............................................................................................................ 7 2.5 Structurele krapte op de arbeidsmarkt ............................................................................................. 7 2.6 Structurele krapte op de woningmarkt ............................................................................................. 7 2.7 Toegenomen complexiteit................................................................................................................. 7 2.8 Financiële houdbaarheid ................................................................................................................... 8 3.

Doorbreken van maatschappelijke veronderstellingen ......................................................................9 3.1 Veronderstelling 1: Ondersteuning lost alle problemen op .............................................................. 9 3.2 Veronderstelling 2: Mensen vragen altijd om de juiste ondersteuning............................................ 9 3.3 Veronderstelling 3: Inwoners hebben recht op (individuele) zorg ................................................. 10 4. Positieve gezondheid in de Tilburgse praktijk: de brede blik op gezondheid .................................. 12 5. Tilburgse aanpak: inzetten op veerkracht en zelfregie van inwoners in tijden van schaarste ........ 15 5.1 Pijler 1: Veerkracht .......................................................................................................................... 16 5.1.1 Persoonlijke ontwikkeling ............................................................................................................ 17 5.1.2 Inzetten op Preventie ................................................................................................................... 18 5.2 Pijler 2: Gemeenschapskracht .........................................................................................................

20 5.3 Pijler 3: Organisatiekracht ............................................................................................................... 23 Doorontwikkeling toegang

24

Collectief als het kan, individueel maatwerk als het nodig is

25

Nieuwe verhoudingen tot marktpartijen

26

Hulp bij het huishouden

27

Akkoorden die stelsel brede samenwerking mogelijk maken

28

6. Slot .................................................................................................................................................... 30 7. Bijlage Kader- en beleidsnota's ......................................................................................................... 31

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

2

1. Inleiding De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) heeft als doel om inwoners te ondersteunen bij hun zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. Zorg en ook deze ondersteuning worden echter steeds schaarser. Om te voorkomen dat er mensen buiten de boot vallen of niet de ondersteuning kunnen krijgen die ze echt nodig hebben, is verandering noodzakelijk. Verandering die soms gepaard gaat met weerstanden en moeilijke keuzes. Scherpe keuzes die we zonder de context van schaarste niet of niet zo snel zouden overwegen. Omdat de grondoorzaken beperkt beïnvloedbaar zijn, dienen we – als samenleving - een manier te vinden om ermee om te gaan en de gevolgen voor de meest kwetsbare inwoners te beperken. 1 Tegelijkertijd is er het brede besef dat het beantwoorden van de groeiende zorg- en ondersteuningsbehoefte een steeds grotere uitdaging wordt. Dit dilemma manifesteert zich in het hele zorgstelsel en vraagt om urgentie. Tegelijkertijd worden nieuwe mogelijkheden voor positieve verandering zichtbaarder, en is er meer urgentie om deze mogelijkheden te verkennen. Het versterken van een zorgzame(re) samenleving waarbij gemeenschapsgevoel en verbondenheid centraal staan, spreekt ons allemaal aan. In Tilburg werken we al een tijdje aan dit doel binnen de Wmo. Dit raakt het welzijn en geluk van alle inwoners.

Uitgangspunt hierbij is de focus op welzijn en een leefbare samenleving vanuit de brede blik van positieve gezondheid. Het benadrukt het vermogen van mensen om zich aan te passen en de regie te voeren over hun eigen leven. Het helpt ons verder te kijken dan beperkingen van mensen en geeft richting aan onze ondersteuning. Het versterken van een zorgzame(re) samenleving biedt handvatten om deze keuzes zo doelmatig en doeltreffend mogelijk te maken. De noodzaak én wenselijkheid van een zorgzame samenleving zijn daarmee nauwer met elkaar verbonden dan men op het eerste gezicht zou denken.

We willen dat iedereen in Tilburg mee kan doen. ⚠ Er is niet genoeg zorg voor iedereen. We zoeken samen naar oplossingen. We kijken naar wat mensen zelf kunnen. We helpen mensen om gezond te blijven. We willen dat mensen meer voor elkaar zorgen Dit helpt mensen gezonder en gelukkiger te zijn. We willen zorg houden voor mensen die het echt nodig hebben. We gaan de hulp anders regelen. 2

Leeswijzer Hoofdstuk 2 en 3 beschrijven de context van de samenleving. Deze hoofdstukken zijn algemeen van aard. Hoofdstuk 2 belicht de complexiteit van de zorg. Een toenemende vraag naar zorg en een groeiende schaarste aan financiën en personeel dwingen tot het maken van bijna onmogelijke keuzes. Dit hoofdstuk behandelt de onderliggende oorzaken en de gevolgen hiervan voor de houdbaarheid van ons zorgstelsel. Hoofdstuk 3 gaat in op maatschappelijke veronderstellingen en 1

Kiezen voor houdbare zorg Mensen, middelen en maatschappelijk draagvlak; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2021). 2 In deze hele beleidsnota treft u korte samenvattingen aan in begrijpelijke taal. Deze zijn gemaakt met de gratis https://www.leessimpel.nl/ app!

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

3

hoe we die willen doorbreken. Vanaf hoofdstuk 4 beschrijven we de situatie en keuzes die we in Tilburg maken. Hoofdstuk 4 behandelt de brede blik van positieve gezondheid. We passen dit concept in Tilburg toe omdat het een integraal denkkader biedt met een brede blik op gezondheid, een ander gesprek met de inwoner en inzet op meer verbinding. Hoofdstuk 5 brengt onze opgaven in beeld. We geven die richting in drie pijlers: veerkracht, gemeenschapskracht en organisatiekracht. Deze zijn gebaseerd op de Tilburgse aanpak zoals die in allerlei nota’s is uitgewerkt. Hoe houden we de zorg en ondersteuning overeind? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze beschikbaar blijft voor de meest kwetsbaren in onze samenleving? Deze beleidsnota beperkt zich weliswaar tot de Wet maatschappelijke ondersteuning, maar is uiteraard verbonden met andere thema’s en leefgebieden in het Sociaal Domein. In bijlage 1 vindt u een overzicht van de relevante kader- en beleidsnota’s. 3

3

Illustraties Olivierrijcken.nl (pgn. 4,10,14,16,20,23)

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

4

2. Uitdagingen in de zorg vereisen urgente keuzes De gemeente Tilburg streeft ernaar dat iedere inwoner die dat nodig heeft kwalitatief goede ondersteuning krijgt. Deze ambitie is in het huidige tijdperk moeilijker waar te maken. Dit vraagstuk is niet nieuw. De afgelopen jaren is al ingezet op toekomstbestendige ondersteuning door langer thuis wonen van ouderen, kortere ziekenhuisopnames, afbouw van GGZ-hulpverlening, en stimulering van mantelzorg, netwerken en vrijwilligers. Ondanks deze veranderingen is er meer nodig voor de uitdagingen van vandaag. Door dubbele vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt groeit de vraag naar zorg terwijl de middelen en het personeel afnemen. Hierdoor wordt het moeilijker om de huidige beschikbaarheid van zorg te handhaven. De samenleving, inclusief Tilburg, staat voor het dilemma om dit complexe vraagstuk op te lossen. Omdat de grondoorzaken van deze ontwikkeling slechts beperkt beïnvloedbaar zijn, moeten we als samenleving een manier vinden om hiermee om te gaan en de gevolgen voor de meest kwetsbare inwoners te beperken. In deze paragraaf lichten we de meest fundamentele oorzaken toe. We hebben het in dit hoofdstuk steeds over ‘zorg’. De ontwikkelingen die we in dit hoofdstuk beschrijven raken namelijk het hele brede zorgveld, en heeft ook invloed op de Wmo.

Voor het beschrijven van de ontwikkelingen betreffende schaarste zouden we tekort schieten als we doen alsof dit alleen voor de Wmo geldt. De Wmo schaarste bevindt zich niet in een vacuüm. Deze beleidsnota richt zich in verdere hoofdstukken op de Wmo, waarbij de Wmo niet alleen gaat over individuele maatwerkvoorzieningen, maar juist over de inzet die is gericht op het versterken van veerkracht en gemeenschapskracht. We willen goede ondersteuning bieden aan iedereen die het nodig heeft. Er is een tekort aan zorgpersoneel en geld voor zorg. In 2034 zijn er 265.600 zorgmedewerkers te weinig. In 2040 kost de zorg twee keer zoveel als nu. Steeds meer mensen hebben zorg nodig en er ontstaan wachtlijsten. Er komen steeds meer ouderen in Nederland. Mensen leven langer door betere zorg. Ouderen hebben vaker langdurige zorg nodig. Dit heet 'dubbele vergrijzing'. 🏛 Specifiek voor de Wmo geldt: Vroeger was er verschil tussen medische zorg en ondersteuning in het dagelijks leven. Nu lopen deze meer in elkaar door. Hierdoor hebben mensen misschien meer hulp nodig bij het dagelijks leven. Er zijn te weinig huizen voor mensen die hulp nodig hebben. We zoeken naar oplossingen voor deze problemen.

2.1 Stijgende vraag naar maatschappelijke ondersteuning We zien een toenemende vraag naar zorg en ondersteuning. De druk op zorgmedewerkers groeit door de stijgende hulpvraag4. Zorgorganisaties krijgen de zorg en ondersteuning steeds moeilijker georganiseerd. Op vele terreinen in ons zorgstelsel ontstaan er wachtlijsten.

4

Wmo voorspelmodel VNG (2024)

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

5

2.2 Dubbele vergrijzing Het aandeel ouderen in de totale bevolking neemt gestaag toe. De (naoorlogse) babyboom in combinatie met een sterke daling van het geboortecijfer sinds begin jaren zeventig, heeft nog steeds grote gevolgen voor de samenstelling van de bevolking. Daarnaast stijgt de levensverwachting door de verbeterde gezondheidszorg en leefomstandigheden. Mensen leven langer, maar ook vaak met meer chronische aandoeningen en ouderdomskwalen. De combinatie van deze twee ontwikkelingen (de groep ouderen in de bevolking neemt toe én de gemiddelde leeftijd komt steeds hoger te liggen) wordt ook wel dubbele vergrijzing genoemd. Daardoor neemt het aantal oudere zorgvragers toe en heeft de zorgvraag vaker een chronisch karakter. Dit is het landelijke beeld en geldt niet slechts voor Tilburg. Tot 2040 zet de vergrijzing in Nederland door. Daarna neemt het aandeel ouderen in de bevolking naar verwachting langzaam af.

Vergrijzing in Tilburg 2017-20405

2.3 Toename mentale problematiek De samenleving wordt steeds complexer en individualistischer. De opkomst van sociale media en technologie, een verhoogde sociale druk om maatschappelijk te presteren en een verminderende 5

bron BRP (Basisregistratie Personen)

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

6

sociale band met de omgeving zorgen ervoor dat steeds meer (jong)volwassenen moeite hebben om zelfstandig deel te nemen aan de maatschappij. Ook dit betreft een landelijk beeld maar de (zorg) regio Midden-Brabant heeft met 7,4% een hogere kans op angststoornis of depressie ten opzichte van het landelijk gemiddelde risico (6,4%). Het aantal inwoners met dit verhoogde risico op een angststoornis of depressie is in Tilburg 9,1% 6.

2.4 Transformatie medische zorg Binnen het zorgstelsel wordt van oudsher onderscheid gemaakt tussen medische zorg en maatschappelijke ondersteuning waarbij medische behandeling doorgaans voorrang krijgt. Door nieuwe inzichten en de schaarste aan (para)medici zien we echter (ook) een verandering bij medische zorg. De focus verschuift van ‘ziekte’ naar het welbevinden van de mens. Deze verandering is vergelijkbaar met die in het sociaal domein waarin het concept positieve gezondheid centraal staat. De integratie van medische zorg en maatschappelijke ondersteuning zal naar verwachting leiden tot een grotere behoefte aan maatschappelijke ondersteuning.

2.5 Structurele krapte op de arbeidsmarkt De krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt is een actueel en groeiend probleem. Landelijke prognoses tonen aan dat er onvoldoende professionals beschikbaar zijn om ondersteuning en zorg te kunnen (blijven) bieden. Aan het einde van het tweede kwartaal van 2024 stonden er landelijk 68.000 vacatures open in de sector zorg en welzijn7. De meest fundamentele oorzaak is ook hier demografisch. De vergrijzing leidt niet alleen tot een toenemende vraag naar zorg, maar tegelijkertijd tot een afname van het aanbod aan personeel. Er is een tekort aan jonge mensen die de arbeidsmarkt betreden. Daarnaast verlaat ongeveer 10% per jaar de sector8. De prognose is dat er in 2034 een tekort van 265.600 zorgprofessionals zal zijn9. We zullen dit de komende decennia als een gegeven moeten accepteren. Dit vraagt erom inzet van professionele capaciteit zoveel mogelijk te optimaliseren en naar andere oplossingen te zoeken.

2.6 Structurele krapte op de woningmarkt De woningmarkt staat onder druk. Er zijn onvoldoende (passende) woningen beschikbaar voor kwetsbare inwoners. De trend van urgente woningschaarste voor alle woningzoekenden zet de komende jaren door. In de woonzorgvisie voor de regio Hart van Brabant10 zijn de woon-, zorg- en ondersteuningsbehoefte van de kwetsbare doelgroepen en ouderen regionaal en specifiek voor de gemeente Tilburg uitgewerkt. De doorstroom van de ene naar de andere woning is moeilijk, waardoor de keten verstopt raakt. Dit belemmert bijvoorbeeld, de uitstroom uit Beschermd Wonen, Vrouwenopvang of Maatschappelijke opvang naar een ‘Weer Thuis’ woning.

2.7 Toegenomen complexiteit De maatschappij is complexer geworden. Sommige mensen kunnen deze ingewikkeldheid niet meer bijbenen. Dit komt door razendsnelle technologische verandering, maatschappelijke ontwikkelingen zoals: individualisering, informatisering & intensivering11. Er komen meer mensen bij die niet kunnen meekomen en de problemen voor de groep die al niet kon meekomen worden groter en veelzijdiger. De samenleving is niet enkel complexer “geworden”. Anderzijds zijn we ook gaan inzien hoe complex ze altijd al geweest is. Bovendien hebben we ook meer inzicht gekregen in de rol die de overheid 6

Regiobeeld Midden-Brabant 2023 De Juiste Zorg of de Juiste Plek (2023) De staat van de arbeidsmarkt zorg en welzijn 2024 - sectoranalyse. AZW (2024) 8 Uitstroom zorg en welzijn is klein, wel veel wisselingen binnen bedrijfstak CBS (2024) 9 FNV: Personeelstekort in de zorgsector verviervoudigt - FNV. FNV (2024) 10 Woonzorgvisie Hart van Brabant Regio Hart van Brabant (2024) 11 A. Idenburg & P. de Jong, Groeiende complexiteit vraagt om ander samenspel (2020) 7

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

7

speelt in het toenemen van deze complexiteit. Problemen nemen toe, hiervoor worden pleisters geplakt maar ook deze “overheidspleisters” kunnen vervolgens weer tot meer complexiteit en problemen leiden. Denk aan de hoeveelheid verschillende verkokerde regelingen waarvan iemand met Multi problematiek gebruik kan maken. “Soms moeten mensen een beroep doen op wel 18 verschillende regelingen.”12 De ondersteuning vanuit het plakken van “overheidspleisters” is een complex systeem op zichzelf geworden en door toenemende complexiteit van de samenleving wordt ook dit systeem nog ontoegankelijker en onbegrijpelijker voor werknemers en inwoners. Deze toegenomen complexiteit in de samenleving en in de overheidsondersteuning leidt tot een grotere ondersteuningsvraag vanuit de samenleving13. Er moet aan nieuwe manieren van samenwerking met stakeholders en nieuwe ondersteuningsstructuren gedacht worden (zelfs als er wel meer geld beschikbaar zou zijn).

2.8 Financiële houdbaarheid De financiële houdbaarheid van ons zorgstelsel gaat over de vraag of we de collectieve uitgaven aan zorg en ondersteuning als samenleving kunnen en willen dragen. Rekening houdend met eenzelfde voorzieningenniveau, de demografische groei en de stijging van reële lonen en prijzen – verdubbelen de rijksuitgaven aan zorg en ondersteuning in de periode (van 2021) tot 2040. Voor ca 80% wordt deze groei bepaald door demografische ontwikkelingen. Het is onmogelijk om deze groeiende uitgaven in te passen zonder de belastingen te verhogen en/of te bezuinigen op andere sectoren publieke sectoren, zoals onderwijs en veiligheid. Dit geldt zowel op financieel, als op personeel vlak. In het Rapport ‘Nietsdoen is geen optie’ worden daarom scenario’s geschetst om deze groei om te buigen. Het scenario om de stijging van de uitgaven af te remmen tot de groei van het Bruto Binnenlands Product (BBP) is een miljardenopgave.

12

De juiste hulp op de juiste plek in een steeds complexere samenleving - Morgens Conclusion Beleidskader Wet maatschappelijke ondersteuning 2020-2023 Regio Brabant Noordoost-Oost TRANSFORMEREN & DOORONTWIKKELEN | Lokale wet- en regelgeving 13

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

8

3. Doorbreken van maatschappelijke veronderstellingen Om in de toekomst ondersteuning te garanderen is het noodzakelijk dat we enkele veronderstellingen in de maatschappelijke ondersteuning ophelderen. We noemen er drie: • • •

Ondersteuning lost alle problemen op Mensen vragen altijd om de juiste ondersteuning Inwoners hebben recht op (individuele) zorg

Dit denken domineert het sociaal domein en mist belangrijke nuances. Vaak zijn we ons niet bewust dat dit denken het sociaal domein domineert wat leidt tot een situatie waarin we vastlopen in dit denken. Het is dus belangrijk om die nuance aan te brengen. De vernieuwing in aanpak zit hem niet in grootschalige ideeën. Het gaat over het loslaten van het ‘oude denken’ en samenhang brengen in de dingen die ons verder kunnen helpen. We willen het denken over ondersteuning veranderen: Ondersteuning lost niet alle problemen op. Het is belangrijk om vrienden en familie te hebben Mensen vragen niet altijd de juiste ondersteuning. We willen samen met mensen naar oplossingen zoeken. Iemand heeft niet altijd recht op persoonlijke hulp. We moeten goed kijken wie de ondersteuning echt nodig heeft. ⚖ We willen dat iedereen gelijke kansen heeft op ondersteuning. En vervolgens zorgen dat deze mensen deze ondersteuning kunnen blijven krijgen. 🏛 De gemeente beslist welke zorg en ondersteuning een inwoner krijgt.

3.1 Veronderstelling 1: Ondersteuning lost alle problemen op Als inwoners problemen ervaren in hun leven, wenden zij zich vaak tot de gemeente om hulp. Het probleem wordt snel als een losstaand vraagstuk gezien en daarop wordt de ondersteuning gericht. Deze manier van ondersteuning bieden, gaat voorbij aan de bredere situatie waarin het probleem is ontstaan en mogelijk kan worden opgelost, denk aan sociale relaties en leefomstandigheden. Hierdoor wordt het effect van individuele ondersteuning overschat. Uit onderzoek blijkt dat louter inzetten op ondersteuning in veel gevallen op termijn maar weinig effect heeft. Hulpverlening is maar in beperkte mate in staat om mensen ‘beter’ te maken14. Dat inwoners steun ervaren in hun eigen omgeving, een maatschappelijke rol hebben en onderdeel uitmaken van een gemeenschap is belangrijker.

3.2 Veronderstelling 2: Mensen vragen altijd om de juiste ondersteuning We gaan ervan uit dat alle inwoners aan kunnen geven wat hun problemen zijn en waarop ze ondersteuning willen. Dat ligt genuanceerder; we zien dat het voor inwoners niet altijd even 14

Yperen, Steege, Addink, & Boendermaker, Algemeen en specifiek werkzame factoren in de jeugdzorg: Stand van de discussie(2010)

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

9

makkelijk is om hun problemen onder ogen te zien en de verstandigste oplossing te kiezen. We zien ook dat mensen met een goede opleiding en veel vaardigheden de weg naar hulpverlening in de regel beter weten te vinden dan mensen die meer moeite hebben met het vinden van de weg doordat ze bv. laag geletterd zijn. Terwijl we ons juist willen inzetten voor gelijke kansen voor iedereen. Daarom willen we naast mensen staan en samen naar oplossingen zoeken. Dit sluit aan bij het idee van positieve vrijheid, waarbij het belangrijk is dat mensen de kans hebben om hun leven zelf vorm te geven. Het gaat om het wegnemen van beperkingen en om de vrijheid om je leven te leven zoals jij dat wilt15. Door niet de eerste impuls te volgen maar samen te kijken naar wat er nodig is kom je tot betere duurzame oplossingen. Sommige mensen melden zich bijvoorbeeld omdat ze problemen ervaren in contacten met anderen. Dat kan gaan over eenzaamheid, maar ook bv. over het gevoel steeds te mislukken of voortdurend in conflict raken. Vaak wordt dit opgelost met individuele hulpverlening terwijl het misschien veel logischer zou zijn om te oefenen met contacten in een groep. Dat is niet de makkelijkste weg, maar biedt uiteindelijk meer mogelijkheden om te oefenen en daadwerkelijke contacten op te bouwen.

3.3 Veronderstelling 3: Inwoners hebben recht op (individuele) zorg Inwoners hebben recht op zorg voor hun gezondheid, maar er zijn beperkingen aan dit recht. Dit recht betekent vooral dat er preventieve maatregelen en toegankelijke voorzieningen moeten zijn. Als deze niet genoeg zijn, kan de gemeente besluiten om extra, individuele ondersteuning te bieden om mensen te helpen die dat nodig hebben. De wet zegt echter niet precies hoe deze hulp eruit moet zien.

15

I. Berlin, Two Concepts of Liberty (1969)

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

10

Deze veronderstelling is vooral gericht op het individuele recht op zorg. Dat is er dus niet. Iedereen heeft recht op hulp, maar het is de gemeente die beslist of dat individuele hulp moet zijn. Daarbij zal de gemeente ook rekening houden met de omstandigheden. Situaties verschillen en niet iedereen heeft dezelfde mogelijkheden. De wet vraagt om een individuele beoordeling, maar dat betekent niet dat dat individuele hulp moet zijn. Als we vanuit het collectieve recht op zorg voor gezondheid denken, moeten we scherpere, doordachte keuzes maken waarin rekening wordt gehouden met de complete situatie van de hulpvrager en de situatie in de gehele gemeente. Als iemand hulp aanvraagt terwijl hij dat ook zelf zou kunnen organiseren, kan iemand anders die het echt nodig heeft, in de problemen komen. Bijvoorbeeld, als mensen overstappen van dure huishoudelijke hulp die ze zelf inhuren naar goedkopere gemeentelijke hulp, beïnvloedt dit de beschikbaarheid van uren voor anderen die geen andere vorm van hulp kunnen betalen. Om ervoor te zorgen dat iedereen die zorg nodig heeft, deze ook kan krijgen, moeten we strenger zijn in het bepalen wanneer zorg echt nodig is. Gelijkheid betekent dat we moeten zorgen dat de mensen die echt afhankelijk zijn van zorg, deze ook kunnen blijven ontvangen.

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

11

4. Positieve gezondheid in de Tilburgse praktijk: de brede blik op gezondheid De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) heeft als doel om inwoners te ondersteunen bij hun zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. Binnen onze gemeente willen we dit doel bereiken door uit te gaan van het concept positieve gezondheid. Dit concept, ontwikkeld door Machteld Huber, biedt een brede kijk op gezondheid en helpt ons om verder te kijken dan beperkingen. Het benadrukt het vermogen van mensen om zich aan te passen en de regie te voeren over hun eigen leven, in relatie tot wat voor hen belangrijk is. Het concept wordt al een enkele jaren toegepast in Tilburg en is beschreven in de beleidsnota ‘Positieve gezondheid’16. Omdat dit concept de kern vormt van de aanpak binnen de Wmo, wordt hieronder uitgelegd wat het inhoudt en hoe we het in Tilburg toepassen. Gezondheid gaat over meer dan alleen niet ziek zijn. We willen mensen helpen om zelf de baas te zijn over zijn of haar leven. We willen mensen helpen om mee te doen in de samenleving. We kijken naar wat een inwoner kan en wat een inwoner nodig heeft. We kijken naar wat er goed gaat en hoe we dat kunnen versterken. We helpen mensen om zelf weer verder te kunnen. We willen dat familie en vrienden ook kunnen helpen. 🏘 We zorgen dat er in de buurt plekken zijn waar mensen anderen kunt ontmoeten.

We werken samen met zorgverleners om mensen beter te ondersteunen.

Gezondheid is een onderdeel van de leefwereld van inwoners, waarbij bestaanszekerheid en een fijne leefomgeving net zo belangrijk zijn. Het bekende spinnenweb (zie hieronder) illustreert die brede blik. Hulpverlening beperkt zich niet tot negatieve situaties maar kijkt juist naar de mogelijkheden voor herstel en herstelpotentieel. Je zou kunnen zeggen dat hulpverlening bijdraagt aan het herstel van de balans tussen draaglast en draagkracht. In plaats van het oplossen van problemen van de inwoner, stellen we ons de vraag: hoe kan de inwoner een stap verder geholpen worden, zodat deze zelf de draad weer op kan pakken? Dat betekent in de praktijk dat hulp vaak beperkter en praktischer is. Mensen die zichzelf aardig goed kunnen redden krijgen kortdurende hulp, zodat er meer ruimte is voor mensen die meer en vaker hulp nodig hebben.

16

Beleidsnota positieve gezondheid 2020-2024

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

12

De beleidsnota positieve gezondheid geeft aanknopingspunten voor een toekomstbestendige zorg. Hierin ligt de focus op mensen zelf, gemeenschappen, persoonlijke veerkracht en wat het leven betekenisvol maakt. Dit vraagt om preventieve, integrale en nabije ondersteuning, met extra aandacht voor wie het nodig heeft. We zetten daarbij in op een stevige verbinding tussen het netwerk van de inwoner, de sociale basis en maatwerkvoorzieningen. Door de context van de inwoner te versterken, ondersteuning nabij te bieden en door samenwerking tussen informele en formele hulp, creëren we een ondersteunende omgeving (individuele veerkracht). Daarbij leren we van onze ervaring met de proeftuin toekomstscenario en versterken en stimuleren we initiatieven van inwoners die gericht zijn op sociale steun (gemeenschapskracht). Om dit alles mogelijk te maken organiseren we de ondersteuning op een andere manier (organisatiekracht).

Met deze 3 pijlers geven we de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) vorm. het versterken van veerkracht van onze inwoners. 2. het versterken van gemeenschapskracht. 3. het versterken van organisatiekracht. 1.

Positieve gezondheid dient als een benaderingswijze die helpt bij het maken van beleid, flexibel is en ruimte biedt voor maatwerk, en een inspirerend kader biedt om burgers en professionals te betrekken. Het biedt een integraal denkkader met elementen zoals een brede blik op gezondheid, een ander gesprek met de inwoner en zet in op meer verbinding. Deze brede blik op ondersteuning leidt tot andere keuzes in aanpak en inzet van middelen. En leidt ook tot een ander gesprek met zorgorganisaties en welzijnsorganisaties. Veerkracht, gemeenschapskracht en organisatiekracht worden versterkt, zodat inwoners meer zelf kunnen regelen.

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

13

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

14

5. Tilburgse aanpak: inzetten op veerkracht en zelfregie van inwoners in tijden van schaarste In deze paragraaf werken we de drie pijlers van ons beleid verder uit, gebaseerd op onze Tilburgse aanpak zoals uitgewerkt in de kadernota's ‘Bieden van passende ondersteuning’ en ‘Versterken sociaal en veerkrachtig Tilburg’1718. We willen dat mensen zo goed mogelijk mee kunnen doen in de samenleving. We willen dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig wonen. We kijken naar wat mensen zelf kunnen. We helpen mensen om gezond te leven. We geven ondersteuning als het echt nodig is. We (gaan) werken op een nieuwe manier. Onze missie binnen de Wmo in Tilburg is om inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en deel te laten nemen aan de samenleving. Dit doen we door over te gaan van institutionele zorg naar een geïntegreerde, gemeenschapsgerichte benadering. Deze benadering ziet gezondheid als de mogelijkheid om het leven naar eigen wens in te vullen, en legt de focus op het versterken van de veerkracht van mensen en hun omgeving. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is er voor iedereen en is een maatwerkwet. Dit betekent dat de gemeente beleid kan sturen op de aanpak en inrichting van ondersteuning, waarbij de keuze tussen individuele en collectieve maatwerkvoorzieningen centraal staat.

Hoewel de Wmo een algemene wet is die overal in Nederland toegepast moet worden, kunnen we in Tilburg specifieke accenten leggen binnen deze kaders. Deze keuze is er altijd, maar wordt urgenter in tijden van schaarste. Dan moeten er keuzes gemaakt worden. Wat gaan we doen als er straks 20% minder personeel is? De principes van positieve gezondheid dragen bij aan effectievere en houdbaardere hulp en bieden als neveneffect een goed ‘antwoord’ op de schaarste context. De noodzakelijke keuzes vanuit schaarste voor meer collectieve in plaats van individuele maatwerkvoorzieningen passen goed bij de gewenste invulling van maatwerkvoorzieningen volgens de uitgangspunten van positieve gezondheid. De uitgangspunten van positieve gezondheid helpen om beleid en ondersteuning effectiever en duurzamer te maken. Deze andere kijk op gezondheid en ondersteuning betekent dat we niet alleen reageren op gebreken, maar proactief veerkracht en gemeenschapskracht versterken. Dit vereist een overgang van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’, waarbij professionele ondersteuning aanvullend is aan de verantwoordelijkheid van inwoners zelf, vrijwilligersinitiatieven, het maatschappelijk middenveld en de markt. Door deze benadering kunnen we in een context van schaarste effectievere en duurzamere zorg bieden.

17 18

Kadernota ‘Bieden van Passende Ondersteuning’ Kadernota ‘Versterken van Sociaal en Veerkrachtig Tilburg’

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

15

5.1 Pijler 1: Veerkracht

Veerkracht gaat om wat in het vermogen van de inwoner en diens omgeving ligt om zelf (of samen) tot verbetering en oplossingen te komen. Bijvoorbeeld bij stress en tegenslag of bij het omgaan met moeilijke situaties. Als iemand veerkrachtig is, kan dat helpen om problemen aan te pakken en oplossingen te vinden. 🛡 We willen voorkomen dat mensen problemen krijgen. We willen dat mensen zich voorbereiden op de toekomst. We ondersteunen mensen om sterk te worden. We leren mensen omgaan met moeilijke situaties. 🛠 We helpen mensen om problemen op te lossen. We steunen inwoners bij hun persoonlijke groei & ontwikkeling. Bijvoorbeeld door mensen te helpen bij het vinden van werk of een opleiding. Door te werken of te leren, doen mensen mee in de samenleving. We willen minder verschil in gezondheid tussen groepen mensen.

We zien het als onze primaire opgave om inwoners te helpen om hun veerkracht te vergroten en hen in staat te stellen om op een gezonde manier met uitdagingen om te gaan. Dat doen we door inwoners te steunen in hun persoonlijke ontwikkeling en in te zetten op preventie.

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

16

5.1.1 Persoonlijke ontwikkeling Persoonlijke ontwikkeling19 gaat om het vergroten van (zelf)kennis en vaardigheden. Het draagt bij aan zelfvertrouwen en het vinden van balans in het leven. Hierdoor ben je in staat om je sneller aan te passen aan veranderende omstandigheden en te herstellen van tegenslagen. Inwoners die hier (tijdelijk) hulp bij nodig hebben ondersteunen we. Hierbij is het uitgangspunt dat in deze hulpverlening altijd zoveel mogelijk wordt bijgedragen aan zelfstandig weer vooruit kunnen. Wat vragen we van onze inwoners? We vragen een actief en betrokken rol van onze inwoners. Zij moeten bereid zijn om te investeren in hun eigen groei en ontwikkeling. Dit vraagt om zelfreflectie, openstaan voor verandering en actieve deelname; bijvoorbeeld aan gemeenschapsactiviteiten en workshops die door de gemeente of lokale organisaties worden aangeboden. Door te werken aan persoonlijke ontwikkeling ontdekken mensen hun eigen kracht. Een inwoner zal zich in hoge mate moeten inspannen om dat aan te wenden wat binnen zijn eigen bereik ligt om zelf in zijn behoefte aan maatschappelijke ondersteuning te voorzien Memorie van toelichting Wmo2015 over het begrip ‘eigen kracht’ Wat is onze rol? We hebben ons beleid rondom het thema persoonlijke ontwikkeling vastgesteld. 20 Op basis daarvan stimuleren en faciliteren we persoonlijke ontwikkeling.

Waar nodig begeleiden we inwoners in hun zoektocht naar ontwikkeling en onderzoeken bij elk ondersteuningstraject in het kader van de Wmo of inzet van werk, participatie en opleiding meerwaarde heeft en of er flexibele combinaties gemaakt kunnen worden.21 Enerzijds zien we het stimuleren van persoonlijke ontwikkeling als een vorm van preventie. Dit voorkomt dat ondersteuning nodig is om Tilburgers in de samenleving en op de arbeidsmarkt te laten functioneren. Door talenten te ontwikkelen, wordt het gemakkelijker om mee te doen. Iedereen heeft af en toe ondersteuning nodig. Het gaat erom dat iemand een persoonlijk netwerk ontwikkelt en de weg weet te vinden naar de juiste professionele ondersteuning, indien nodig. Anderzijds bieden werk, participatie en opleiding erkenning, sociaal contact, dagritme en vaak ook een betere financiële positie. Inwoners die door werk, activiteit of opleiding weer meedoen in de maatschappij doen minder beroep op zorg en ondersteuning. Inzetten op werk en participatie is daarom vaak effectiever, omdat het de oorzaak van de hulpvraag aanpakt. Een opleiding biedt een noodzakelijke basis en kansen. Dit betekent dat er bij elk ondersteuningstraject in het kader van de Wmo wordt bekeken of er flexibele combi’s kunnen worden gemaakt.

Wat gaan we doen? We hebben verschillende initiatieven opgezet om mensen die zorg of ondersteuning nodig hebben te activeren. ➢ Sociaal makelaars helpen inwoners bij het vinden van passende activiteiten, en er wordt advies en bemiddeling geboden voor vrijwilligerswerk dat aansluit bij iemands talenten. Middels individuele trajecten zoals Meedoen en Sociale Stijging helpen we cliënten uit sociaal isolement te komen door deel te nemen aan activiteiten of vrijwilligerswerk. Kadernota: Stimuleren persoonlijke ontwikkeling Kadernota: Stimuleren persoonlijke ontwikkeling 21 Kadernota: Bieden van passende ondersteuning 2021 - 2024 19 20

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

17

➢ We ondersteunen tal van kleine en grote vrijwilligersorganisaties die informele hulp en steun bieden. ➢ We moedigen bewonersinitiatieven en vrijwilligersorganisaties we aan om de sociale netwerken en onderlinge hulp te versterken. ➢ Van zorg naar participatie Er leefde al langer de wens om cliënten van dagbesteding niet alleen zorg te bieden, maar hen ook te ondersteunen bij hun participatie in de samenleving. Om dit te realiseren, hebben we een product ontwikkeld waarbij participatie centraal staat: Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding (OAD). Dit nieuwe product bevindt zich op het snijvlak van de Wmo en Participatie, waarbij de focus ligt op participatie in plaats van zorg. Veel dagbestedingslocaties richten zich op het verlenen van zorg en begeleiding aan hun cliënten, zodat zij een prettige dag hebben. Hierdoor blijft het potentieel van mensen onderbelicht. Daarom zetten we in op dagbesteding gericht op leren en werken, aansluitend bij iemands belevingswereld en mogelijkheden. Mensen doen laagdrempelige activiteiten zonder prestatiedruk, waarbij ontwikkeling en een positieve beleving voorop staan. De nabijheid van begeleiding is cruciaal om tot bloei te komen. Dagbesteding bestaat naast dagopvang. Dagopvang is bedoeld voor mensen zonder ontwikkelingspotentieel, zoals ouderen en mensen met niet-aangeboren hersenletsel.

Voor alle anderen gaan we uit van een ontwikkelingspotentieel, hoe klein dat soms ook is. We werken aan een werkwijze waarin elke kandidaat zorgeloos kan groeien en een stapje terug kan doen als dat nodig is. Ze moeten gebruik kunnen maken van de plek en begeleiding die op dat moment nodig zijn. Bijvoorbeeld van beschut werk naar een dagbestedingsplek. Dit noemen we ‘simpel switchen’. Hiermee waarborgen we een veilige situatie voor optimale zelfontwikkeling. Nancy heeft een indrukwekkend proces doorlopen op weg naar herstel van haar alcoholverslaving. De route die ze heeft afgelegd met behulp van Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatig Dagbesteding laat zien hoe participatie bijdraagt aan herstel. Nancy: “Ik ben uit mijn isolement gekomen en heb nu 3 dagen dagbesteding. Ik heb geleerd dat ik mag zijn wie ik ben. Ik heb nu sociale contacten buitenshuis en doe ik mee aan georganiseerde activiteiten”. Nancy heeft ook een droom: “Als mijn gezondheid beter gaat worden, dan hoop ik toch door te kunnen stromen naar een betaalde baan. Desnoods in een beschutte vorm.” Bron: jaarverslag 2023 Kikmaat

5.1.2 Inzetten op Preventie Voorkomen is beter dan genezen. Dit spreekwoord illustreert het belang van preventie als effectieve strategie om zowel individuele, als maatschappelijke kosten te verminderen die gepaard gaan met ziekten en andere problemen. Gegeven de context van schaarste wordt het maatschappelijk belang van gezondheid steeds groter. Een integrale benadering van preventie richt zich zowel op het gedrag van personen, als op de fysieke en sociale leefomgeving. Wat vragen we van onze inwoners? Het begrip ‘veerkracht’ heeft niet slechts betrekking op het moment dat een belemmering ontstaat. In veel gevallen is er sprake van voorzienbaarheid van ondersteuning. We vragen onze inwoners te anticiperen op hun toekomstige ondersteuningsbehoefte. Dit geldt met name, maar niet alleen, voor Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

18

ouderen. Het is voor ons allemaal noodzakelijk om fysiek, mentaal en sociaal gezond te leven. We willen allemaal in goede gezondheid leven met regie over ons eigen leven. Belangrijk is hier te benadrukken dat het collectief belang en het individueel belang hier (grotendeels) samenvallen. Wat is onze rol? We hebben de beweging van zorg naar preventie en gezond leven vastgesteld in ons beleid. We dragen bij aan preventie van zorg en maatschappelijke ondersteuning door gezond gedrag en een gezonde levensstijl van onze inwoners te stimuleren. Onze gemeentelijke aanpak vertaalt zich onder andere in het actieplan mentale gezondheid22 en de opgave gezonde leefomgeving en leefstijl. Het belang van preventie voor de houdbaarheid van ons zorgstelsel wordt breed erkend en door alle partijen onderschreven. Inmiddels heeft dit geleid tot een stelsel brede samenwerking die geformaliseerd is in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)23. Doordat de verschillende spelers zich conformeren aan eenzelfde doel – een gezonde generatie in 2040 – wordt beoogd de effectiviteit te vergroten. Wat gaan we doen? ➢ We zetten extra in om gezondheidsverschillen te voorkomen en verminderen. Binnen de gemeente Tilburg bestaan grote gezondheidsverschillen.

Een deel van deze gezondheidsverschillen is terug te voeren op verschillen in sociaaleconomische status, in Tilburg wonen relatief veel mensen met een laag inkomen, een lagere opleiding en een nietwesterse migratieachtergrond. Zowel een laag inkomen als een (niet-)westerse migratieachtergrond hangen samen met een minder goede (psychische) gezondheid. ➢ We zetten extra beweeg- en cultuurcoaches in Noord, West en Groenewoud. Uit de cijfers blijkt dat Tilburgse kinderen en ouderen met name in deze wijken onvoldoende bewegen en vaker overgewicht hebben. Door een grotere capaciteit kunnen de coaches meer doen met de inwoners.

22

Gemeenteblad 2023, 509220 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen Het Gezond en Actief Leven Akkoord is tot stand gekomen door samenwerking tussen verschillende partijen met als doel een gezonde generatie in 2040 te bereiken. Het akkoord is ondertekend door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), GGD – GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). 23

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

19

5.2 Pijler 2: Gemeenschapskracht

Gemeenschapskracht gaat over de sterkte en samenhang van een gemeenschap en de manier waarop inwoners met elkaar samenleven, elkaar ondersteunen en met elkaar samenwerken. Wij stimuleren inwoners om van betekenis te kunnen zijn voor elkaar en netwerken op te bouwen. We willen dat mensen elkaar helpen. We maken het makkelijk om met anderen in contact te komen. We helpen mensen die voor anderen zorgen. We willen dat iedereen van betekenis kan zijn voor zichzelf en de ander. Wat verwachten we van onze inwoners? We verwachten van onze inwoners dat zij in hun eigen persoonlijke en maatschappelijke netwerk klaar staan om elkaar te helpen. Niet op basis van een verplichting, maar op basis van de persoonlijke relatie met de ander (met een hulpvraag). Dit kan incidenteel zijn, maar ook structureel. Je kunt zelf iemand ondersteunen of samen met anderen. En het kan gaan om een naaste, of iemand in je omgeving of netwerk, maar ook om een groep mensen die je nog niet eens kende. Wat is onze rol? We zien de sociale basis als het middel om gemeenschapskracht te versterken. Wij geloven dat er veel kansen liggen om van betekenis te zijn voor elkaar waardoor je je gelukkiger voelt. Mensen zijn in principe vaak bereid iets voor elkaar te doen. Onze rol is om inwoners te stimuleren om netwerken te vormen met mensen die er voor elkaar willen zijn, op welke manier dan ook. Een kop koffiedrinken.

Meedoen met een club. Een praatje maken op straat. Betekenisvol zijn heeft vele vormen. Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

20

Onze rol is ook om oog te hebben voor het verschil in tussen wijken. In een wijk met veel ouderen is er meer vraag naar ondersteuning en zijn er tegelijkertijd meer (jonge) ouderen die wat voor elkaar kunnen doen. In een gemengde wijk is er vaak meer levendigheid en activiteiten en kunnen buren elkaar ondersteunen. Ook de draag- en veerkracht in een wijk kan verschillen. In een wijk waarin inwoners veel individuele problematiek hebben, wordt die draag- en veerkracht in het dagelijkse leven flink op de proef gesteld waardoor inwoners minder mogelijkheden hebben om ook nog iets voor een ander te doen. In buurten waar ondersteuning bij verbinding en gemeenschapsversterking nodig is, zetten we daarom bijvoorbeeld buurtondersteuners in.

Pascalle de Groot-Peeters, buurtondersteuner bij ContourdeTwern: “Mensen vinden het over het algemeen heel belangrijk om goed contact te hebben met hun buren. Of ze nu in een flat of in een straat wonen. Dat contact geeft een gevoel van veiligheid. Ook voor ouderen geldt dat sociale verbinding en steun bepalend is voor de kwaliteit van hun leven.” Hoe dat er in de praktijk uitziet voor Pascalle? “Ik onthoud waar iedere buurtbewoner goed in is en probeer die talenten met elkaar te verbinden. Zo bezocht ik een oudere dame voor een kopje koffie omdat ik het signaal kreeg dat ze misschien eenzaam was. Dat was niet het geval, maar tijdens ons praatje kwam naar voren dat ze wél hulp nodig had om haar tuin te onderhouden. Ik wist iemand in de wijk met groene vingers en regelde dat hij kwam helpen. Het klikte goed; ze gingen zelfs samen barbecueën. Of een alleenstaande moeder, die niet goed wist hoe ze haar geldzaken moest aanpakken, in contact brengen met een behulpzame overbuurvrouw. Het is mooi om te zien dat deze bewoners elkaar vinden. Het gaat erom dat mensen zich verbonden voelen met elkaar en hun omgeving en dat ze mensen hebben waarop ze kunnen steunen”. Bron: jaarverslag ContourdeTwern 2023.

Wat gaan we doen? ➢ Stimuleren sociale verbinding en informele steun tussen inwoners onderling. We investeren in fysieke en sociale infrastructuur die aansluit bij wat nodig is en stimuleren burgerinitiatieven en activiteiten om meer van betekenis te zijn voor elkaar binnen een buurt of gemeenschap24. We hebben beleid ontwikkeld gericht op het versterken van de sociale basis25. Simon, 29 jaar: “Ik ben bij Avondje Uit 013 terechtgekomen in de zomer van 2018. Ik kwam erachter dat deze organisatie bestond, via mijn begeleiding, omdat ik beschermd woon. Door de activiteiten ben ik weer meer erop uit gegaan en nieuwe mensen gaan leren kennen. Hierdoor heb ik onder ander iemand leren kennen die mij eventueel kan leren programmeren en ga ik binnenkort met iemand anders een marathon houden van een van mijn favoriete series. Hier ben ik Avondje Uit 013 erg dankbaar voor en zou ik dit zeker aan vrienden van mij aanraden die zich eenzaam voelen. Bron: website avondje uit 2025 ➢ Ondersteunen van inwoners die zich als vrijwilliger of mantelzorger inzetten voor anderen. Mantelzorgers zorgen voor iemand die langdurig ziek is, een beperking heeft of hulp nodig heeft. Denk bijvoorbeeld aan de zorg voor een kind, zieke ouder, vriend(in), familielid of buur. In Tilburg ondersteunen we mantelzorgers al op verschillende manieren; door

24 25

Bijvoorbeeld: Subsidieregeling Versterken sociale netwerken 2025 - 2026 Beleidsnota Sociale basis 2021 - 2025

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

21

informatie te geven, advies, aandacht en activiteiten. En door het bieden van vervangende zorg. Dat blijven we doen. Mantelzorgers werken vaak samen met professionals en vrijwilligers om voor hun naaste te zorgen. We verwachten dan ook dat professionals zich niet alleen richten op degene die ondersteuning nodig heeft, maar ook op diens mantelzorger(s). Omdat de mantelzorger degene die ondersteuning nodig heeft het beste kent, maar ook omdat de mantelzorg zelf ondersteuning nodig kan hebben. Ook hierbij werken we vanuit de drie elementen van positieve gezondheid. We kijken naar wat iemand kan en waarin hij betekenisvol kan zijn voor een ander. Omgekeerd onderzoeken we welke mogelijkheden voor sociale steun er zijn, omdat het belangrijk is dat onze inwoners een maatschappelijke rol hebben en onderdeel uitmaken van een gemeenschap met elkaar. Dat heeft vaak meer betekenis dan individuele ondersteuning vanuit een professional. We voeren dan ook een ander gesprek met de inwoner en leggen het accent meer op verbinding.

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

22

5.3 Pijler 3: Organisatiekracht

Organisatiekracht gaat over de manier waarop organisaties zorg en ondersteuning bieden. We hebben het dan over onze eigen organisatie, zoals de toegang, maar ook over organisaties die we subsidiëren of waar we ondersteuning inkopen, en over organisaties waar we mee samenwerken. Bij organisatiekracht gaat het over de kracht van organisaties zelf, maar vooral ook over de verbinding tussen organisaties. We stappen af van versnippering maar zoeken elkaar op, vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid om onze inwoners integraal, efficiënt, dichtbij en op maat te ondersteunen en hen een stap verder te helpen. Gemeente en organisaties streven in partnerschap naar gezamenlijke maatschappelijke doelen. Ze werken samen vanuit dezelfde uitgangspunten en zien elkaar niet als concurrenten. We zien dat ook hier de drie elementen van positieve gezondheid houvast geven; een brede blik op gezondheid, een ander gesprek met de inwoner en inzet op meer verbinding. Deze nieuwe insteek vraagt een verandering van handelen van professionals waar ook een andere manier van werken voor de organisaties bij hoort. Dat heeft aandacht nodig. We willen dat organisaties goed samenwerken. We zoeken slimme oplossingen voor het personeelstekort. We gaan samenwerken met scholen. We willen nieuwe mensen opleiden voor de zorg. 🖥 We gaan meer technologie gebruiken in de zorg.

Organisaties moeten omgaan met schaarste aan personeel. Er zullen ook andere slimme oplossingen gezocht moeten worden in innovaties. Zoals het creëren van nieuwe functies in het sociaal- en Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

23

zorgdomein, combinatie van functies tussen zorg en welzijn, zorgen voor een grotere inzet van zijinstromers en de inzet van (zorg) technologie. Dit vraagstuk zal samen met gemeenten en organisaties aangepakt moeten worden. Hierbij is samenwerking met partners, (zorg) technologie bedrijven nodig. Daarnaast kan er winst behaald worden in het (gezamenlijk) opleiden van nieuw en bestaand personeel. Samenwerking tussen zorginstanties en onderwijsinstellingen biedt kansen om de krachten te bundelen om samen nieuw personeel binnen te halen, personeel te scholen, interne opleidingen te certificeren, personeel vast te houden en breed in te zetten, interessante stageplekken en mogelijkheden voor zij-instromers te creëren. Wat verwachten we van onze organisaties, inclusief de gemeente zelf? De afgelopen jaren is al flink ingezet op een verandering in het Sociaal Domein. De wijze waarop organisaties zijn gaan werken is al deels ingericht volgens de principes zoals die in deze beleidsnota zijn beschreven. Dit is uitgewerkt in de kadernota ‘Bieden van Passende ondersteuning26. Zo is de Toegang Tilburg anders ingericht, hebben tien belangrijke zorgorganisaties in de regio zich verenigd in het werkorganisatie Siem en hebben we het product ontwikkelingsgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD) ontwikkeld dat uitgevoerd wordt door KikMaat. KikMaat is onderdeel van de Diamantgroep.

Gezamenlijk voeren zij de Wmo-begeleiding uit. En is er ingezet op brede samenwerking in de regio Hart van Brabant. Deze en nog andere gezette stappen worden hieronder uitgewerkt. Wat gaan we doen? Binnen de 3 pijlers hebben we als gemeente zijnde natuurlijk de meest(e) (directe) invloed op de eigen organisatie en de samenwerkingen met- en inkoop bij andere (zorg)organisaties, oftewel de organisatiekracht. De afgelopen jaren hebben we hier al flink op ingezet. Met de nieuwe inkoop van de Wmo hebben we een transformatie ingezet die nog steeds gaande is. Hieronder een beschrijving van de ontwikkelingen die in gang zijn gezet of nog steeds gaande zijn. Omdat dit een groot onderdeel van deze beleidsnota is, hebben we hier per thema uitgeschreven wat er speelt en wat we gaan doen. Doorontwikkeling toegang De zes wijkteams van Toegang Tilburg27 zijn er (primair) om inwoners snel op weg te helpen, om hun veerkracht te vergroten en hen in staat te stellen om op een gezonde manier met uitdagingen om te gaan. De wijkteams van de Toegang kennen de sociale basis waar inwoners, laagdrempelig en in de wijk, gebruik van kunnen maken. Daarnaast kunnen de wijkteams van de Toegang zelf kortdurende begeleiding (ondersteuning) geven óf inwoners direct verwijzen naar maatwerkondersteuning. We zien hierin een verschuiving.

➢ Meer capaciteit voor kortdurende begeleiding Onder het mom van “ondersteuning, tenzij” gaat Toegang Tilburg meer ondersteuning bieden. Doordat Siem en KikMaat (deel) gemandateerd zijn voor Wmo-onderzoek en herindicaties, heeft Toegang Tilburg meer tijd om inwoners kortdurende begeleiding te geven. Dit omvat ook collectieve programma’s onder de vlag van Toegang Tilburg, waarmee we meer mensen kunnen bereiken. Zo bieden we hen direct de kans om in contact te komen en hun netwerk te vergroten.

➢ Inzetten op wijkgericht werken We zien dat veel van onze partners zich wijkgericht hebben georganiseerd. Dat helpt in de samenwerking. Zo wordt bijvoorbeeld de samenwerking tussen de Toegang, Siem en 26

Kadernota Passende ondersteuning 2021-2024

27

Beleidsnota: doorontwikkeling toegang Tilburg

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

24

ContourdeTwern steeds hechter. Het helpt daarbij ook dat deze partijen allemaal werken vanuit de uitgangspunten van positieve gezondheid. ➢ Ontwikkeling stevige lokale teams In 2025 wordt de beweging naar stevige lokale teams in de Toegang Tilburg ingezet. In een stevig lokaal team wordt er nog nauwer samengewerkt met specialistische hulp en de sociale basis. Collectief als het kan, individueel maatwerk als het nodig is ➢ Individueel maatwerk De professionals van Toegang Tilburg kijken hoe iemand het beste geholpen kan worden. Vaak kan dat door een collectieve voorziening of collectieve hulp. Als dat niet passend is kan dat ook een maatwerkvoorziening zijn. Een maatwerkvoorziening via de Wmo is een persoonlijke en op maat gemaakte vorm van hulp en ondersteuning voor mensen met een beperking, chronische ziekte, of andere belemmeringen die hen hinderen in hun zelfstandigheid en deelname aan de samenleving. Voorbeelden hiervan zijn dagopvang, arbeidsmatige ontwikkelgerichte dagbesteding (OAD)28, begeleiding, een traplift of huishoudelijke hulp. Bij de maatwerkvoorziening begeleiding en OAD geven de zorgprofessionals samen met de inwoner de ondersteuning vorm. Ze volgen daarbij de behoefte van de inwoner. Soms is er wat meer ondersteuning nodig en soms wat minder. Een maatwerkvoorziening kan dus ook weer stoppen.

En een maatwerkvoorziening hoeft niet altijd individueel te zijn; in veel situaties is collectieve hulpverlening mogelijk. In veel gevallen zal ook een combinatie van individuele hulp en collectieve hulp passend zijn. Omdat maatwerkvoorzieningen de duurste voorzieningen zijn die we hebben, hebben we aandacht voor de vraag of de ondersteuning nodig is en effect heeft. “De samenwerking met de medewerkers van KikMaat verloopt erg prettig. Doordat er minder schakels zitten tussen de gemeente en de locaties voor ontwikkelingsgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD) zijn zaken sneller geregeld voor de deelnemers. Voorheen waren er verschillende medewerkers van de toegang gemoeid met een indicatie voor de Wmo. Nu is er 1 aanspreekpunt binnen onze organisatie en de drie KikMaat medewerkers. Dit betekent snel schakelen en elkaar makkelijk kunnen vinden als er iets bijgesteld moet worden. Medewerkers van KikMaat kennen de cliënt beter en kunnen daardoor goed inschatten welke werkplek passend is voor een deelnemer. De beeldvorming van wat deelnemers nodig hebben is veel duidelijker. Zowel ASVZ als deelnemers zien grote voordelen bij de samenwerking die we nu hebben met KikMaat.” Petra van der Bruggen Teamleider dagbesteding Tivoli/jobcoaches ASVZ Bron: jaarverslag Kikmaat 2023

➢ Maatwerkbudget inzetten waar nodig Ieder wijkteam kan gebruikmaken van het maatwerkbudget, zodat bij individuele situaties een financiële bijdrage voor een doorbraak kan zorgen. Het kan ingezet worden wanneer voorliggende voorzieningen niet voldoende voor een oplossing zorgen of niet snel genoeg beschikbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan een doorbraak met huurschuld, kosten door huiselijk geweld, bepaalde medische kosten of een overbrugging/voorschot totdat een regeling als 28

KikMaat voert de OAD voor de gemeente Tilburg uit.

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

25

huurtoeslag of uitkering rond is. Dit sluit aan bij de uitgangspunten van Positieve Gezondheid zoals in paragraaf 4 beschreven is. Aanvragen worden eenvoudig afgehandeld door wijkteams, met goedkeuring van de wijkteammanager en toetsing door de afdeling werk en inkomen van de gemeente. Het IMW beheert het budget en zorgt voor de financiële afwikkeling, inclusief leningen. Er is daarmee direct duidelijkheid en beschikking over het aangevraagde budget 29. ➢ Ontwikkeling van langdurige ondersteuning De Wmo gaan uit van tijdelijke ondersteuning. Er is echter een groep inwoners die langdurige ondersteuning nodig heeft, omdat zij onvoldoende netwerk hebben of vanwege hun handicap, beperking altijd hulp bij hun leven nodig hebben. Het gaat om inwoners die niet in aanmerking komt voor zorg uit de Wet Langdurige Zorg (WLZ). Deze brengen we nader in kaart, waarbij we onderzoeken op welke verschillende manieren we langdurige ondersteuning in kunnen vullen. ➢ Inzetten op groei van aanbod collectieve voorzieningen Het is wenselijk dat het aanbod aan collectieve voorzieningen groeit om zo een ongebreidelde groei van individueel maatwerk te beperken. Dat is een belangrijke prioriteit. ➢ Stimuleren groepsgewijs hulpverleningsaanbod We stimuleren dat er meer groepsgewijs hulpverleningsaanbod ontwikkeld gaat worden. Individuele hulpverlening is kostbaar en is niet altijd effectief.

We gaan met de Toegang Tilburg, ContourdeTwern en Siem kijken hoe weer meer collectief kunnen aanbieden. Nieuwe verhoudingen tot marktpartijen ➢ Impactgericht subsidiëren De afgelopen jaren hebben we in Tilburg, maar ook in de regio Hart van Brabant, een verschuiving in gang gezet in de manier waarop we als gemeenten met zorg- en welzijnsorganisaties, uitvoeringsinstellingen en marktpartijen samenwerken. Dat doen we bijvoorbeeld door impactgericht subsidiëren. Impactgericht subsidiëren is een methode waarin de maatschappelijke opgaven van onze stad centraal staan. We stellen daarom partners in de stad in staat om met hun kennis en expertise een zo groot mogelijk verschil te maken voor onze inwoners. ➢ Kosten beheersen en vergroten effectiviteit door nieuwe inkoopstrategieën Maar ook de nieuwe inkoop(strategieën) begeleiding, dagopvang, beschermd wonen en ontwikkelingsgerichte arbeidsmatige dagbesteding zijn belangrijke voorbeelden. Door krachten te bundelen, taken anders te verdelen en te financieren, beogen we kosten te beheersen en de effectiviteit van de inspanningen te vergroten. We gaan uit van gezamenlijke verantwoordelijkheid, om samen met andere organisaties zoveel als mogelijk de juiste zorg, op de juiste plaats te bieden. ➢ De dialoog gaande houden Met de nieuwe inkoopstrategie is er ook een andere wijze van partnerschap aangegaan.

We werken taakgericht waarbij we inzetten op de relatie met onze partners. Dat betekent dat we

29 De evaluatie over de werkwijze en maatschappelijke opbrengsten van het maatwerkbudget is in maart 2019 toegestuurd aan de raad, zie: Agendapunt 23 - Evaluatie maatwerkbudget Toegang Tilburg

Beleidsnota Wmo Tilburg 2025 e.v.: samen werken aan een zorgzame samenleving

26

gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de grote vraagstukken waarvoor we staan. Het vraagt veel van alle partijen om vanuit een gezamenlijke bedoeling te werken. We blijven hier in investeren ook met het oog op een volgende inkoop Wmo die in 2027 is. ➢ Verbeteren doorstroom van jongeren vanuit jeugdhulp naar Wmo De overgang voor jongeren die 18 jaar worden en jeugdhulp ontvingen, is vaak moeilijk. De voorzieningen vanuit de jeugdhulp worden niet automatisch overgezet naar de Wmo, waardoor sommige jongeren tussen wal en schip vallen. Samen met onze partners werken we aan verbeteringen. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het opstellen van een goed toekomstplan voor jongeren die van jeugdhulp naar de Wmo overstappen ➢ Versterken toezicht op rechtmatigheid en kwaliteit We versterken ons toezicht binnen het sociaal domein zowel regionaal en daarmee ook in Tilburg. Door oneigenlijk gebruik te voorkomen zorgen we ervoor dat het besteed wordt aan ondersteuning van onze inwoners (zorggeld = zorggeld). Hulp bij het huishouden ➢ Toegang Tilburg helpt bij regelen hulp bij het huishouden Ook bij hulp bij het huishouden werken we vanuit de uitgangspunten van positieve gezondheid. Dat betekent dat de Toegang Tilburg met inwoners in gesprek gaat over hun mogelijkheden. Ze kan inwoners helpen die moeite hebben met het regelen van hulp bij het huishouden.