Document · PDF

Bijlage 1 Accountantsverslag Jaarstukken 2024 - gemeente Tilburg (definitief was getekend en zwartgemaakt)

Raadsvergadering 26 mei 2025, gemeente TilburgBij agendapunt: Raadsvoorstel Jaarstukken 2024 (besluitvorming)11.322 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2024 Gemeente Tilburg

Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Tilburg Postbus 90155 5000 LH TILBURG Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 14 mei 2025 Ons kenmerk 2505522E90/CP Behandeld door B. Blomjous MSc RA

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Tilburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Tilburg. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Tilburg. Bij deze jaarrekening gaan wij op 15 mei 2025 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekken. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 24 september 2024 en met ons auditplan, dat op 14 oktober 2024 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met uw wethouder en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie op 6 mei 2025. Graag lichten wij dit rapport ook toe aan de auditcommissie tijdens de vergadering d.d. 19 mei 2025. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

Maniek van de Pol – Hooymans MSc RA

Was getekend: B. Blomjous MSc RA

Raúl Erkens MSc RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2024 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Tilburg. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Tilburg. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2024’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025. Onderwerp

Boodschap

Overall beeld jaarrekening (-controle) 2024:

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2024 van de gemeente Tilburg uitgevoerd met een goedkeurende controleverklaring als uitkomst. Het is een knappe prestatie dat de gemeente in staat is vroeg in het jaar te komen tot een jaarrekening onderbouwd met een kwalitatief goed balansdossier daar het opstellen van een jaarrekening en een balansdossier veel vraagt van de gehele organisatie. Daarbij merken wij op dat gedurende afgelopen jaar op enkele belangrijke posities, voor de totstandkoming van de jaarrekening, personele wisselingen hebben plaats gevonden. Het jaarrekeningproces laat zien dat de nieuw betrokkenen zich snel eigen hebben gemaakt met de werkwijzen en processen binnen de gemeente en daarbij zien we dat werkwijzen en processen steeds meer en beter ingebed raken in het ‘DNA’ van de gemeente waardoor de afhankelijkheid van individuen afneemt. Op basis van de jaarrekening willen wij graag twee kernboodschappen nader met u delen: •

Wat opvalt in de jaarrekeningcontrole 2024 is het verschil tussen het begrote saldo van baten en lasten en gerealiseerde saldo van baten en lasten. Het initieel begrote saldo bedroeg € 52,2 miljoen negatief wat gedurende het jaar is bijgesteld naar € 81,8 miljoen negatief. Het gerealiseerde saldo van baten en lasten over 2024 bedraagt € 7,2 miljoen negatief. De positieve ontwikkeling van het gerealiseerde saldo van baten en lasten is hoofdzakelijk het gevolg van het niet realiseren van geraamde lasten. We constateren dat wanneer gedurende het jaar aanvullende middelen beschikbaar komen hiervoor in de regel bestedingen worden begroot waarvan in de praktijk blijkt dat uitvoering van de betreffende ambitie binnen het boekjaar niet realiseerbaar is. Vervolgens worden onderbestedingen op verschillende taken in meerdere gevallen direct gedoteerd aan bestemmingsreserves overeenkomstig vigerend beleid. Er vindt daardoor geen (zichtbare) overweging plaats of betreffende middelen daadwerkelijk in de toekomst benodigd zijn. Het risico bestaat hierdoor dat gedurende de tijd onnodig hoge bestemmingsreserves ontstaan. Wij adviseren deze systematiek te heroverwegen en een systematiek te overwegen waarbij zowel bij het ophogen van geplande bestedingen gedurende het jaar als ook bij het doteren aan bestemmingsreserves nadrukkelijk aandacht wordt besteed aan de uitvoerbaarheid van ambities.

•

Wij constateren een groot aandachtspunt in ontwikkelingen van jeugdhulp binnen het sociaal domein. De instroom in jeugdzorg is binnen Regio Hart van Brabant de afgelopen twee jaar fors opgelopen. Tevens zien we dat financiële tekorten binnen het sociaal domein zorgen voor druk en zien we in toenemende mate dat ook de beschikbaarheid van zorg een knelpunt vormt als gevolg van personele krapte bij zorginstellingen. Hoewel Regio Hart van Brabant een overeenkomst heeft gesloten met stichting Crossroads op basis van een vaste vergoeding ongeacht het aantal cliënten, bleken de verwachtingen op basis waarvan de overeenkomst was gesloten zodanig uiteen te lopen met de realiteit dat een extra vergoeding is uitgekeerd, waarbij tevens aanvullende afspraken zijn gemaakt om de kosten naar de toekomst beheersbaar te houden en de zorg toegankelijk te maken voor diegenen die het nodig hebben. Wij adviseren het college nauwgezet de ontwikkelingen te blijven volgen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

IT-omgeving

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 12,2 miljoen respectievelijk € 36,6 miljoen.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 12,2 miljoen respectievelijk € 1,22 miljoen.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

De financiële positie ultimo 2024 is beperkt afgenomen met een bedrag van € 7,2 miljoen waar een afname van € 81,8 miljoen was begroot.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 370,8 miljoen (2023: € 395 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Tilburg onderkende en aanwezige risico’s van € 88,2 miljoen (2023: € 83,7 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2024 ad € 28,0 miljoen (2023: voordelig € 23,1 miljoen).

•

Uit het overzicht van baten en lasten over 2024 blijken wederom afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Het gerealiseerde resultaat ten opzichte van de najaarsbijstelling bedraagt circa € 27,6 miljoen. Het verschil van het saldo van baten en lasten (resultaat exclusief mutatie reserves) tussen de bijgestelde begroting en realisatie bedraagt € 74,5 miljoen. Deze afwijkingen worden voornamelijk veroorzaakt door € 9,3 miljoen hogere baten dan begroot als gevolg van het laat beschikbaar komen van informatie over de omvang van de algemene uitkering. Daarnaast zien we onderschrijding op de beschikbare lasten ter grote van € 65,2 miljoen.

•

We constateren dat er gedurende het jaar, middels bijstellingen op de oorspronkelijke begroting, extra middelen worden gevraagd. Echter, een aanzienlijk deel van deze middelen kan niet besteed worden. Dit wijst opnieuw op de (mogelijk te) ambitieuze ramingen in de begroting en de tussentijdse informatievoorziening met betrekking tot de verschillende activiteiten. De toenemende personele schaarste, zoals het college onderkent in de begroting 2025, kan het uitvoeringstempo op diverse onderdelen onder druk zetten. Het is essentieel dat het college zich blijft inzetten voor realistische ramingen, waarbij de uitvoeringstoets, mits consequent en goed toegepast, een waardevol hulpmiddel kan zijn.

•

Wij hebben ons in samenspraak met de organisatie dit boekjaar beperkt tot de minimaal noodzakelijke IT-werkzaamheden wat betreft de opzet en het bestaan van de internebeheersing(smaatregelen), en dus niet op de werking, monitoring en/of eventuele continue verbetering. Net als in voorgaande jaren hanteren wij bij onze controle op voorhand een aanpak waarbij wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden buiten de IT-omgeving plannen, om in te spelen op de onderkende risico’s.

•

Het college is een zorgvuldig proces aan het doorlopen om te komen tot een aanbesteding van een nieuw financieel pakket. Wij zien de implementatie van het nieuwe financiële pakket als een logisch moment om een volgende stap te zetten te zetten in de geautomatiseerde beheersing.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Sociaal domein

Grondexploitatie

•

Het sociaal domein in Nederland staat onder druk door een toenemende zorgvraag, zowel in het aantal cliënten als in de benodigde zorg per cliënt, wat gemeenten confronteert met stijgende kosten en financiële druk door ontoereikende compensatie vanuit de overheid. Het rapport ‘Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ van de commissie Van Ark benadrukt dat gemeenten waarschijnlijk niet in staat zullen zijn om hun financiële tekorten volledig aan te pakken, wat zorgwekkend is gezien de noodzaak voor adequate zorg en ondersteuning voor jongeren en gezinnen. Daarnaast speelt een tekort aan zorgprofessionals een cruciale rol bij het onvermogen om zorg effectief te organiseren, wat de kwaliteit en continuïteit van de zorg onder druk zet. In dit kader is er een groeiende noodzaak voor preventieve maatregelen en het versterken van de sociale basis, waarbij investeringen in sociale infrastructuur een veerkrachtigere zorgstructuur kunnen creëren die beter in staat is om toekomstige uitdagingen aan te gaan.

•

De landelijke ontwikkelingen hebben ook invloed op Tilburg, waar het aantal jeugdzorgcliënten fors is toegenomen. Dit heeft geleid tot heronderhandelingen met Crossroads over een redelijke vergoeding, resulterend in extra kosten voor de gemeente Tilburg met een omvang van € 5,7 miljoen. In reactie hierop is een taskforce opgericht die zich richt op het waarborgen van de kwaliteit van de jeugdhulp, het sturen op transformatieopgaven en het verbeteren van de samenwerking tussen Crossroads en de regio Hart van Brabant. Daarnaast gaat de gemeente vanuit de hervormingsagenda in de komende periode werken aan een afbouw van zorgzwaarte.

•

De gemeente Tilburg fungeert als centrumgemeente voor Beschermd Wonen en heeft met het consortium van gecontracteerde aanbieders (SIEM) afgesproken om zorg te bieden aan 750 cliënten met een lumpsumbudget. In 2024 is echter een groei van het aantal cliënten geconstateerd. De gemeente onderzoekt of deze groei voortkomt uit een toename van het cliëntvolume of de opening van nieuwe woonlocaties, terwijl landelijke ontwikkelingen zoals de afbouw van de GGZ, een stijgende zorgvraag en woningtekort ook invloed hebben op de instroom.

•

Het is essentieel dat de gemeente Tilburg de groei van het cliëntvolume nauwlettend in de gaten houdt en grondig analyseert, vooral gezien de landelijke en maatschappelijke ontwikkelingen die druk uitoefenen op de zorgstructuur. Wij adviseren de gemeente om proactief de financiële afspraken met SIEM en Crossroads te monitoren en waar nodig bij te stellen, om de kostenbeheersing in Beschermd Wonen en Jeugdzorg te optimaliseren. Dit vereist een scherpe focus op de instroom- en uitstroomverhoudingen en een voortdurende evaluatie van de impact van externe factoren op het budget en de dienstverlening. De gemeente Tilburg heeft hiervoor reeds een taskforce op jeugdhulp en de werkgroepen monitoring en analyse ingericht.

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere een analyse gemaakt van de realisatie in en de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen in de jaarrekening 2023 (‘backtesting’). Ook hebben wij de door de gemeente toegepaste parameters voor onder andere de toerekening van kosten- en opbrengstenstijgingen gecontroleerd, waarbij wij onder andere gebruik hebben gemaakt van de beoordeling door een door uw gemeente ingeschakelde externe deskundige. Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden een getrouw beeld weergeven.

•

Voor Wijkevoort geldt dat op dit moment een procedure loopt bij de Raad van State, inzake de behandeling van ingediende beroepen tegen het bestemmingsplan. Als gevolg van deze behandeling heeft het project vertraging in de fasering opgelopen. In de jaarrekening vermeldt de gemeente dat bij een negatieve uitspraak de kans bestaat dat het project stopgezet moet worden, wat kan leiden tot risico afwaardering van deze gronden van ongeveer € 4 miljoen. Er is geen sprake van een materieel risico.

•

Uit onze werkzaamheden is gebleken dat sprake is van toereikende onderbouwingen van schattingen en uitgangspunten, en de onderhanden grondexploitaties voldoende robuust zijn om onvoorziene tegenvallers op te vangen. Wij zijn daarom van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van onze werkzaamheden en de bevindingen daaruit juist is en consistent is met voorgaand jaar.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

•

In onze boardletter hebben wij onze adviezen ten aanzien van de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving op basis van de interim-controle 2024 opgenomen. Onze belangrijkste adviezen en bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie d.d. 9 december 2024. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Memoriaalboekingen zijn correctieboekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol, en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Wij merken op dat de gemeente inzet op een verbetering van en systeemtechnisch ingerichte workflow van de processen rondom memoriaalboekingen bij de implementatie van het nieuwe financiële systeem. Wij zullen deze ontwikkelingen blijven monitoren en bij de livegang van het systeem toetsen of deze workflow in opzet en bestaan adequaat is ingericht. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij gebruikgemaakt van een dataanalyse tool. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken.

•

We hebben vastgesteld dat de geactualiseerde frauderisicoanalyse begin 2025 door de auditcommissie is vastgesteld.

•

Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2024 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

Opstel- en controleproces

•

Het opstel- en controleproces is dankzij een goede samenwerking soepel verlopen. De verantwoording en interne controle van de SiSa-bijlage zijn van hoog niveau. Dit jaar hebben we te maken gehad met relatief veel personele wijzigingen onder de betrokkenen bij de totstandkoming van de jaarrekening en het balansdossier. Desondanks is de aanlevering op tijd en van voldoende kwaliteit gebleven. Medio 2025 zullen wij, mede op basis van de actualisatie van de risicoanalyse voor de jaarrekening 2025, gezamenlijk het proces opnieuw evalueren om te identificeren waar verdere verbeteringen in het opstel- en controleproces van de jaarrekening mogelijk zijn.

Speerpunten Auditcommissie

•

In het auditplan 2024 (d.d. 2 december 2024) zijn de speerpunten van de auditcommissie opgenomen. Deze speerpunten zijn reeds behandeld in de auditcommissie, met uitzondering van de ontwikkelingen binnen het Kenniskwartier. Voor dit onderdeel verwijzen wij naar de toelichtingen op de grondexploitatie zoals opgenomen in dit verslag.

Overig

•

Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Frauderisicoanalyse

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Bevindingen jaarrekening

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is afgenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2024 bedraagt € 7,2 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 35,2 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 circa € 28,0 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 circa 58% van het balanstotaal (ultimo 2023: 62% van het balanstotaal) en is afgenomen ten opzichte van 2023. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming.

Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2024

2023

2022

2021

Eigen vermogen per 1 januari

880,8

862,9

826,6

829

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 35,2

-/- 5,2

-/- 25,1

-/- 27,8

Gerealiseerd resultaat

28,0

23,1

61,4

24,5

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

-/- 7,2

17,9

36,3

-/- 3,3

Invlechting Biezenmortel per 1 januari Eigen vermogen per 31 december

0,9 873,6

880,8

862,9

826,6

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

1.121,8

Totale lasten

-/- 1.129,1

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

-/- 7,2

Af: stortingen in reserves

100,7

Bij: onttrekkingen aan reserves

-/- 135,9

Saldo mutaties reserves

-/- 35,2

Gerealiseerd resultaat

28,0

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een nadelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 7,2 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 81,8 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)

40 30

De jaarrekening 2024 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 28,0 miljoen.

20 10

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht. Verderop in dit accountantsverslag gaan wij hierop in.

(10) 2021

Zoals reeds eerder opgemerkt in het verslag bestaat er een forse afwijking tussen het begrote saldo van baten en lasten en het gerealiseerde saldo van baten en lasten. Doordat verschillende resultaten conform besluitvorming reeds worden verrekend met reserves blijft het verschil in het gerealiseerde resultaat ten opzichte van de begroting beperkt tot € 27,6 miljoen.

2022

2023

2024

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen)

40 30

De oorzaken hiervan zijn in hoofdstuk 2 ‘programma’s’ van de jaarrekening uitgewerkt. Hieruit blijkt dat er in 2024 met name nog een afwijking ten opzichte van de begroting zit bij de lasten, waar deze fors lager uitvallen dan begroot.

20 10 (10) 2021

2022

2023

2024

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 80 60 40 20 2021

2022

2023

2024 2505522E90/CP/13

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Tilburg (begroot en werkelijk over de periode 2020-2024)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Uw solvabiliteit bedraagt, op basis van de jaarstukken 2024, 58% en classificeert hiermee op basis van de normen van de VNG als ‘minst risicovol’. Op basis van uw meerjarenbegroting daalt deze de komende jaren. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote

70%

5,0%

60%

4,0%

50%

3,0%

40% 30%

2,0%

20%

1,0%

10% 0%

0,0% 2021

Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Uw netto schuldquote op basis van de jaarstukken 2024 van 36% classificeert op basis van de normen van de VNG als ‘minst risicovol’, maar op basis van uw meerjarenbegroting stijgt deze de komende jaren.

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

80%

2022

2023 Begroot

2024

2025

2026

2027

2021

Werkelijk

2024

2025

2026

2027

2026

2027

Werkelijk

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 5%

Structurele exploitatieruimte

100%

Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Deze geldt voor 2024 als ‘minst risicovol’ op basis van de normen van de VNG, al neemt deze de komende jaren echter sterk af.

80%

60%

40%

20%

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2023 Begroot

120%

2022

-1% 2021

2022

2023 Begroot

Bestuurlijke samenvatting

2024

2025

2026

2027

2021

2022

Werkelijk Bevindingen jaarrekening

2023 Begroot

Interne beheersing

2024

2025

Werkelijk

Bijlagen

2505522E90/CP/14

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

De jaarrekening 2024 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 28 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

60 10

(40) Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 1.100 900 700 Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2024 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.

1.100 900 700 Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024 2505522E90/CP/15

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van de gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)

Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2024; de ratio weerstandsvermogen is met 0.5 afgenomen. Beschikbare weerstandscapaciteit

400 350 300

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 370,8 miljoen (2023: € 395,0 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Deze afname wordt veroorzaakt door een beperkte afname van de reserves en het teruglopen van de belastingcapaciteit.

250

Volledigheidshalve merken wij op dat in 2022 de bedrijfsreserves van gesloten exploitaties uit de weerstandscapaciteit gehaald en daarnaast is de financieringsreserve van verkoop Essent en Gaswinstuitkering aan de weerstandscapaciteit toegevoegd. Waardoor van 2022 naar 2023 een forse stijging in de weerstandscapaciteit zichtbaar is.

200 150 100 -

2020

2021

2022

2023

Benodigde weerstandscapaciteit

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 88,2 miljoen (2023: € 83,7 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een toename. Uw weerstandscapaciteit van € 370,8 miljoen is fors hoger dan de berekende risico’s van € 88,2 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Ratio weerstandscapaciteit 5,00

4,00

3,00

2,00

2020

2021

2022

Ratio weerstandscapaciteit Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

2023

2024 2505522E90/CP/16 Bijlagen

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens Via het interne controleplan heeft de auditcommissie de verantwoordingsen rapportagegrens vastgesteld. De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 12,2 miljoen respectievelijk € 1,2 miljoen. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van blijken aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan.

Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de auditcommissie vastgesteld in haar vergadering d.d. 14 oktober 2024. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, laste en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium).

Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen heeft geautoriseerd. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situaties lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel, wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium. Hieruit blijkt dat er geen sprake is van overschrijdingen van baten en/of overschrijdingen van lasten. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.

Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Hieruit blijkt een onduidelijkheid ten aanzien van de inhuurdossiers van € 2,0 miljoen. Net als voorgaand jaar constateren wij dat niet in alle gevallen zichtbaar is of er bij een contractuele verplichte uitvraag heeft plaatsgevonden bij alle betrokken tenderpartijen. In 2024 heeft er een nieuwe aanbesteding plaatsgevonden, waarvan het contract in 2025 ingaat. Hierdoor zal naar verwachting in 2024 deze onduidelijkheid afnemen. Dit is toegelicht in paragraaf bedrijfsvoering.

Dit is niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording omdat dit onder de verantwoordingsgrens is. M&O criterium De rechtmatigheidseis betreft ook de toetsing op juistheid en volledigheid van de gegevens, die door de belanghebbenden zijn verstrekt om het voldoen aan voorwaarden aan te tonen. Dit ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving (M&Ocriterium). Wij hebben geen bevindingen geconstateerd met betrekking tot het M&O criterium.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Sociaal domein Landelijke ontwikkelingen

GR Regio Hart van Brabant | Jeugdzorg

Wet Maatschappelijke ondersteuning

Het sociaal domein in Nederland wordt in toenemende mate geconfronteerd met uitdagingen en risico’s. Een van de meest dringende kwesties is de groeiende zorgvraag, zowel in het aantal cliënten als in de benodigde zorg per cliënt. Deze druk legt een zware last op gemeenten, die jaarlijks stijgende kosten moeten verantwoorden. De compensatie vanuit de overheid voor het sociaal domein blijft echter achter bij de oplopende uitgaven, wat leidt tot financiële druk op gemeenten.

Zoals ook reeds in de boardletter opgemerkt gaan de landelijke ontwikkelingen niet aan Tilburg voorbij. Waar bij de totstandkoming van de overeenkomst tussen de regio Hart van Brabant en Crossroads is uitgegaan van een gemiddelde van 1.600 cliënten per jaar, gebaseerd op historische gegevens is medio 2024 gebleken dat het aantal jeugdigen in segment 1 toegenomen tot ongeveer 2.000.

De gemeente Tilburg fungeert als centrumgemeente voor Beschermd Wonen en heeft contractueel met het consortium van gecontracteerde aanbieders (SIEM) afgesproken om zorg te bieden aan 750 cliënten, met een daarbij behorend lumpsumbudget. Dit budget is vastgesteld op basis van bepaalde parameters en veronderstelt een stabiel regionaal cliëntvolume, waarbij instroom en uitstroom gelijk zijn, inclusief autonome groei. Een bandbreedte is afgesproken die voorkomt dat afwijkingen in de totale kosten direct leiden tot aanpassing van het lumpsumbedrag. Er is bovendien een meerjarig besparingspotentieel ingeboekt en afspraken gemaakt om de ontwikkeling van kosten regelmatig te bespreken.

In het recente rapport ‘Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ van de commissie Van Ark wordt de bestaande situatie omtrent de financiële positie van gemeenten met betrekking tot jeugdzorg opnieuw onderstreept. Het rapport wijst erop dat gemeenten naar verwachting niet in staat zullen zijn om de financiële tekorten volledig op te lossen. Dit is een zorgwekkende constatering, gezien de groeiende druk op de publieke financiën en de noodzaak om adequate zorg en ondersteuning te bieden aan jongeren en gezinnen. Naast de financiële aspecten van de zorg is het goed om te erkennen dat de huidige uitdagingen niet uitsluitend om geld draaien. Steeds vaker blijkt dat het onvermogen om zorg effectief te organiseren voortkomt uit een tekort aan beschikbare zorgprofessionals. Dit tekort heeft directe gevolgen voor de kwaliteit en continuïteit van de zorgverlening, hetgeen de druk op de gemeenten verder opvoert. In dit licht neemt het belang van preventieve maatregelen en het versterken van een sociale basis toe. Preventie kan een sleutelrol spelen in het verminderen van de zorgvraag door vroegtijdige ondersteuning te bieden en te investeren in de gezondheid en het welzijn van inwoners.

Door te investeren in de sociale infrastructuur en preventieve maatregelen kan een veerkrachtigere en meer toekomstbestendige zorgstructuur worden opgebouwd, die in staat is om de uitdagingen van de komende jaren het hoofd te bieden.

Hoewel in geval van lumpsumbekostiging sprake is van een vast budget, heeft de regio Hart van Brabant moeten (her)onderhandelen met Crossroads over een redelijke vergoeding om de zorg voort te zetten. Deze heronderhandeling resulteert in extra kosten van € 7,2 miljoen door het stijgende klantvolume, en € 3,9 miljoen door een onvoldoende gerealiseerde transformatie ten opzichte van het contract. Dit leidt tot een totale budgetbijstelling voor segment 1 van € 11,1 miljoen in 2024, met een aandeel van Tilburg van € 5,7 miljoen. Tegelijkertijd is er een taskforce opgericht met als doel de oplopende zorg vraag te beteugelen. De taskforce opereert langs drie lijnen: •

Het uitvoeren van een grondige analyse van de situatie en kortetermijninterventies om de kwaliteit en continuïteit van de hoogspecialistische jeugdhulp te waarborgen en financiële gevolgen te beheersen.

•

Het uitwerken en sturen op de transformatieopgave.

•

Het verbeteren van de governance door samenwerking tussen Crossroads en de regio Hart van Brabant te optimaliseren.

De visie en koers blijven hiermee onveranderd; de gemeente hanteert een taakgericht inkoopmodel om zorgaanbieders te faciliteren in een cliëntgerichte zorgverlening. De gemeente onderzoekt onder andere de versterking van de sociale basis via lokale (wijk)teams, met als doel vroegtijdige identificatie en begeleiding van inwoners om dure jeugdzorg te voorkomen. Daarnaast is er extra aandacht voor wettelijke verwijzers, zoals huisartsen, om hen bewust te maken van alternatieve verwijzingen naar wijkteams. Hier wordt op dit moment de projectorganisatie in stelling voor gebracht.

In 2024 blijkt een groei van het gemiddelde cliëntvolume van 35, vooral door een stijgend aandeel cliënten die 24-uurs zorg en beschermd wonen thuis ontvangen. Gemeente Tilburg analyseert momenteel of deze groei te wijten is aan de toename van het cliëntvolume of de openstelling van nieuwe woonlocaties. Daarnaast lijken landelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de afbouw van de GGZ, een groeiende vraag naar zorg en het woningtekort, een effect te hebben op in- en uitstroom. Hoewel de nieuwe inkoop meer zekerheid biedt voor kostenbeheersing, blijven de genoemde ontwikkelingen financiële risico's met zich meebrengen. Beheersing Het is van belang dat de gemeente Tilburg de groei in het cliëntvolume nauwlettend blijft volgen en grondig analyseert, vooral in het licht van de landelijke en maatschappelijke ontwikkelingen die druk uitoefenen op de zorgstructuur. Wij adviseren de gemeente om proactief te blijven in het monitoren en bijstellen van de financiële afspraken met SIEM en Crossroads, om zo de kostenbeheersing in het kader van Beschermd Wonen en Jeugdzorg te optimaliseren. Dit vereist een scherpe focus op de instroom- en uitstroomverhoudingen en een voortdurende evaluatie van de impact van externe factoren op het budget en de dienstverlening. Gemeente Tilburg heeft hiervoor reeds een taskforce op jeugdhulp en de werkgroepen monitoring en analyse ingericht.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2024 ad € 32,3 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren baten ad. € 177,3 miljoen en lasten ad. € 140,2 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Tilburg schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 59,8 miljoen bedraagt (2023: € 55,2 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor € 51,7 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie en voor € 8,1 miljoen opgenomen onder de voorzieningen aan de creditzijde van de balans. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot 5 P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 40 30 20 10 2020

Analyse grondexploitaties Uit bovenste nevenstaande figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2024 met € 1,8 miljoen is toegenomen ten opzichte van vorig jaar. Deze toename is het saldo van een groot aantal ‘plussen en minnen’ die in de paragraaf Grondbeleid (incl. bijlagen) van het jaarverslag nader zijn toegelicht en gespecificeerd. In de tweede figuur hebben we de vier projecten met de grootste nog te realiseren baten en lasten opgenomen. Dit laat zien het grootste nog te realiseren deel – net als in voorgaande jaren – toeziet op het project Wijkevoort.

2022

2023

2024

Ontwikkeling boekwaarde

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

2021

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 100 50 Koningswei

Spoorzone Kerngebied

Nog te realiseren baten

Tradepark 58 Noord

Wijkevoort

Nog te realiseren lasten

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Wijkevoort Voor Wijkevoort geldt dat op dit moment een procedure loopt bij de Raad van State, inzake de behandeling van ingediende beroepen tegen het bestemmingsplan. Als gevolg van deze behandeling heeft het project vertraging in de fasering opgelopen. Op dit moment is nog geen zittingsdatum bekend waarop de Raad van State deze zaak zal behandelen.

In de jaarrekening vermeldt de gemeente dat bij een negatieve uitspraak de kans bestaat dat het project stopgezet moet worden, wat kan leiden tot risico afwaardering van deze gronden van ongeveer € 4 miljoen. De boekwaarde van Wijkevoort is momenteel € 20 miljoen. De slechtst mogelijke uitkomst van het beroep bij de Raad van State is een uitspraak die ertoe leidt dat de gehele grondexploitatie stopgezet moet worden. Dit zou kunnen leiden tot het afwaarderen van de gronden tot de directe opbrengstwaarde, namelijk landbouwwaarde. Dit resulteert in een geschatte waarde van ca. € 8,5 miljoen. Daarnaast is er sprake van aangekochte opstallen van € 3,2 miljoen. Hierdoor bedraagt het risico maximaal circa € 8 miljoen. Gemeente acht de kans van voordoen 50% op basis van juridisch advies. Hierdoor is er sprake van een niet-materieel risico. Tussentijdse winstneming Op basis van de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ van de commissie BBV moet de gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) toepassen. Hierbij geldt als vereiste dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POCmethode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in 2024 voor € 6,7 miljoen aan tussentijdse winst genomen (2023: € 8,1 miljoen). Kenniskwartier

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben, op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties, vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.

•

Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen, grondopbrengsten en parameters.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Hierbij vermelden wij dat op basis van de meest recente marktinzichten de parameter voor opbrengstenstijging op de korte termijn gunstig is bijgesteld op het balansmoment. Dit betreft een autonome ontwikkeling ten opzichte van de bij de programmabegroting vastgestelde parameters. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2024 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen ambities van uw gemeente.

In het auditplan is Kenniskwartier opgenomen als speerpunt. Uw gemeente heeft een gebiedsvisie opgesteld voor het ontwikkelen van het Kenniskwartier. Gemeente Tilburg is aan de slag om deze visie om te zetten naar een te openen grondexploitatie. Dit moet echter nog verder vorm gegeven worden. Conform onze verwachting is er beperkte voortgang ten opzichte van eerdere rapportagemomenten en hebben wij hier geen verdere werkzaamheden op verricht.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet.

Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Wij hebben geconstateerd dat u begin 2025 een geactualiseerde frauderisicoanalyse heeft vastgesteld. Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Interne beheersing

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2024 Boardletter 2024, toegespitst op de interne (financiële) beheersing

Evaluatie opstel- en controleproces

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2024 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens.

Het opstel- en controleproces is dankzij een goede samenwerking soepel verlopen. Dit jaar hebben we te maken gehad met relatief veel personele wijzigingen onder de betrokkenen bij de totstandkoming van de jaarrekening en het balansdossier. Desondanks is de aanlevering op tijd en van voldoende kwaliteit gebleven.

Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze boardletter 2024 gedateerd d.d. 2 december 2024. In de boardletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2024 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt.

Medio 2025 zullen wij, mede op basis van de actualisatie van de risicoanalyse voor de jaarrekening 2025, gezamenlijk het proces opnieuw evalueren om te identificeren waar verdere verbeteringen in het opstel- en controleproces van de jaarrekening mogelijk zijn.

Memoriaalboekingen Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity zit in een groeipad De bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving leiden ertoe dat de gemeente en wij niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Belangrijke nadelen zijn onder andere: •

Uw gemeente loopt een verhoogd risico op tekortkomingen in de geautomatiseerde gegevensverwerking die bijvoorbeeld kunnen resulteren in niet-betrouwbare data c.q. cijfers en een grotere impact kunnen hebben indien er sprake is van cybersecurityincidenten.

•

Het niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking leidt ertoe dat bij de interne controles niet zonder meer gebruik kan worden gemaakt van onder andere data-analyses. De uitvoering van de interne controles – waarbij bijvoorbeeld voor inkopen data-analyse is ingezet – is hierdoor niet optimaal efficiënt, doordat eerst aanvullende werkzaamheden nodig zijn om de betrouwbaarheid van data/lijstwerk vast te stellen. Bovendien kan de interne controle, bij maximaal gebruik van data-analyse, een hogere toegevoegde waarde opleveren voor de organisatie, doordat zij daarmee belangrijke inzichten kan verkrijgen en de controles ook meer risicogericht kan insteken.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15579151/1