Bijlage 1.1 Hoofdrapport Evaluatie Beleid bestaanszekerheid in Tilburg
Tekst van het document
Ook beveelt ze aan duidelijk te zijn over welke balans tussen inzet van generieke regelingen en maatwerk gewenst is.20 De drie evaluaties van het huidige beleid en de Rekenkamer constateren dat de minimaregelingen en voorzieningen complex en moeilijk toegankelijk zijn.21 Uit het rapport van de Rekenkamer komt naar voren dat het belangrijk is om in te zetten op het vinden van nieuwe inwoners met bestaanszekerheidsproblemen22 en uit beide evaluaties naar de inzet van de medewerkers bestaanszekerheid komt naar voren dat het noodzakelijk is daar een passende strategie voor te ontwikkelen.23
Als we bovenstaande punten naast de adviezen leggen die de SRT heeft gegeven, zien we daar overlap. De SRT vraagt ook aandacht voor het spanningsveld rondom maatwerk en de inzet ervan, het in beeld krijgen van nieuwe inwoners met bestaanszekerheidsproblemen zoals werkende armen en mensen met een minimuminkomen die tot nu toe nog niet in beeld zijn, de samenwerking met maatschappelijke partners, en de complexiteit van minimaregelingen.
(Gemeente Tilburg - 2023); Evaluatie uitvoeringsplan bestaanszekerheid - activeren vanuit Nabijheid en Maatwerk (Gemeente Tilburg, 2023) 19 Evaluatie armoede- en schuldenbeleid gemeente Tilburg (Panteia - 2018); Evaluatie eerste 50 huisbezoeken (Gemeente Tilburg - 2020); Evaluatie Aanvalsplan - Activeren doelgroep via huisbezoeken en vindplaatsen (Gemeente Tilburg - 2023) 20 Evaluatie armoede- en schuldenbeleid gemeente Tilburg (Panteia - 2018); Rekenkameronderzoek: “Een zekere onzekerheid” (Rekenkamer Tilburg, 2023). 21 Evaluatie eerste 50 huisbezoeken (Gemeente Tilburg - 2020); Evaluatie Aanvalsplan - Activeren doelgroep via huisbezoeken en vindplaatsen (Gemeente Tilburg - 2023); Evaluatie uitvoeringsplan bestaanszekerheid - activeren vanuit Nabijheid en Maatwerk (Gemeente Tilburg, 2023); Rekenkameronderzoek: “Een zekere onzekerheid” (Rekenkamer Tilburg, 2023). 22 Rekenkameronderzoek: “Een zekere onzekerheid” (Rekenkamer Tilburg, 2023). 23 Evaluatie eerste 50 huisbezoeken (Gemeente Tilburg - 2020); Evaluatie Aanvalsplan - Activeren doelgroep via huisbezoeken en vindplaatsen (Gemeente Tilburg - 2023).
| 20 | Rapport Evaluatie van het beleid bestaanszekerheid in Tilburg
H4 | Welke aanbevelingen kunnen gedaan worden? In de periode sinds het vaststellen van de beleidsnota zijn nog veel nieuwe en aangepaste plannen, rapporten en beleidsstukken gemaakt; deels in reactie op behoefte vanuit de praktijk, deels op verzoek vanuit de raad en deels vanwege landelijke ontwikkelingen of nieuwe inzichten. In algemene zin constateren we dat door al deze wijzigingen en toevoegingen het ingewikkeld is geworden om overzicht te hebben over het beleid, de uitvoering en effecten; zeker ook omdat het bestaanszekerheidsbeleid zo breed is en samenhangt met andere beleidsterreinen die in ontwikkeling blijven en waar je ook effecten zou kunnen zien. Daarnaast constateren we dat inwoners zelf niet direct het verschil merken in de beleidsaanpassingen. We zijn om die reden terughoudend in aanbevelingen die leiden tot meer beleidsstukken. In de aanbevelingen hieronder adviseren we vooral te investeren in doorontwikkelen, versterking en verdieping van het beleid, maar ook met name van de uitvoering. 1. Het bieden van perspectief, weer meedoen en vanuit eigen kracht is een uitgangspunt van het beleid. Rekening houdend met de capaciteiten en de mogelijkheden van inwoners, zou ook een beleidsaanpak (met inspanningen, activiteiten, voorzieningen) toegevoegd moeten worden met meer aandacht voor rust en stabiliteit door beschikbaarheid van langdurige ondersteuning.
Dat moet dan zonder dat daar al de verwachting van ‘meedoen’ aan gekoppeld is en met behoud van een vorm van aandacht en betrokkenheid vanuit de gemeente en/of een maatschappelijke organisatie. Het erkennen en wegnemen van financiële stress, angst en spanning is een voorwaarde om verder te kunnen als inwoner en aandacht te kunnen geven aan de andere gebieden waar bestaanszekerheid betrekking op heeft (gezondheid, werken, onderwijs). Dit vormt de basis om vanuit vertrouwen en nabijheid te kunnen werken. Verschillen in mogelijkheden bij inwoners vragen verschillen in aanpak. 2. Nog meer dan nu: zet ervaringen van inwoners en de uitvoering actief en breed24 in bij het doorontwikkelen, versterken en verdiepen van het beleid en de uitvoering. Meer structurele inzet, (en ondersteuning van) ervaringskennis en sleutelpersonen zijn nodig om de juiste taal en benadering te vinden om het bestaanszekerheidsbeleid voor alle inwoners effectief te laten zijn. Wil je inzicht in de effecten, dan moet je naar de bron gaan. Dat geldt ook als je wilt weten waar het beleid aan moet voldoen. Sleutelpersonen bereiken inwoners in hun vertrouwde omgeving, cultuur en context, waardoor ze inwoners vanuit nabijheid kunnen helpen, en kunnen aangeven hoe de inspanningen van de gemeente meer effectief kunnen worden. 3.
Continueer de inzet op het vereenvoudigen van regelingen, toegangs/aanvraagpunten (bijvoorbeeld één loket en altijd de mogelijkheid van persoonlijk contact en formulieren) en voorzieningen voor het versterken van bestaanszekerheid. Uit deze evaluatie blijkt, net als uit eerdere evaluaties, dat het systeem te complex is. De gemeente(raad) heeft dit Hiermee doelen we niet alleen op de geijkte onderwerpen zoals communicatie en toegankelijkheid, maar ook op ervaringen inzetten in de breedste zin van het woord op alle vlakken/onderwerpen van het bestaanszekerheidsbeleid. Dit wordt ook gereflecteerd in de voorstellen die we doen op het gebied van monitoring. Daar is het van essentieel belang om met inwoners in gesprek te gaan om effecten van beleid in kaart te brengen. 24
| 21 | Rapport Evaluatie van het beleid bestaanszekerheid in Tilburg
onderwerp recent al prominent op de kaart gezet en zijn begonnen met werken aan een vereenvoudiging. Deze evaluatie benadrukt nogmaals de noodzaak van de inzet op dit onderwerp. Door het hergebruik van gegevens (bijvoorbeeld de inkomenstoets), het samenvoegen van aanvragen en voorzieningen, het beperken van tegemoetkomingen en leningen die achteraf weer teruggedraaid kunnen worden, zijn al stappen in de goede richting gezet. Maak inzichtelijk welke ‘verspillingseffecten’ of ‘misbruik’-risico’s je bereid bent te nemen omwille van het vereenvoudigen. 4. Continueer de inzet op het verbeteren van communicatie met inwoners, zowel mondeling als via brieven en de website. In de afgelopen jaren hebben inwoners verbetering in communicatie waargenomen, maar er zijn ook nog aandachtspunten. Deze liggen met name in meer cultuur- en stress-sensitief communiceren en beter uitleggen en verklaren waarom je als gemeente bepaalde dingen doet en vraagt, en waarom je bepaalde beslissingen neemt (bijvoorbeeld met betrekking tot het afwijzen van een aanvraag of het niet toekennen van bepaalde hulp). 5. Zet in op het bereiken van doelgroepen die nu nog in meer of mindere mate buiten beeld zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan werkende armen, jongvolwassenen en ouderen met een grote(re) zorgvraag.
Kennis over deze doelgroepen en hoe deze te bereiken kan geput worden uit (landelijke) onderzoeken, data-analyses over (niet-)gebruik van voorzieningen, en ervaringen van maatschappelijke organisaties en sleutelpersonen. Om het bereik te vergroten is meer samenwerking nodig met met name de maatschappelijke en religieuze organisaties, scholen en werkgevers. Hun kennis en netwerk kan nog veel beter benut worden om mensen te bereiken. Samenwerking kan nog doorontwikkeld en verder bestendigd worden ten opzichte van de huidige situatie. Daarbij is het van belang om oog en begrip te hebben voor het behoud van de autonomie van deze organisaties. Dat is de sleutel waarmee zij toegang hebben tot specifieke groepen en hun levensgebeurtenissen. 6. Maak de verbinding tussen beleid, het uitvoeringsplan en de praktijk een constante cyclus van gesprek en doorontwikkeling. Erken de kennis en ervaring van de uitvoerders en van de maatschappelijke organisaties nog meer om de vertaalslag tussen de dagelijkse praktijk en het beleid te maken. Organiseer bijvoorbeeld lerende netwerken, waarbij je gezamenlijk werkt aan een ambitie of vraagstuk. Doordat je over een langere periode kennis en ervaring uitwisselt, kun je tot nieuwe inzichten komen en wordt het netwerk in Tilburg verder versterkt. 7. Zet in op monitoring van outcome – handvatten zijn nu geboden.
Benut de monitoring niet alleen als instrument voor managementrapportages en verantwoording maar ook als vliegwiel om beleid en uitvoering stap voor stap te verbeteren. Gebruik waar nodig kennis vanuit data, bijvoorbeeld over de inzet van het maatwerkbudget en bijzondere bijstand; ook om het gesprek tussen uitvoering en beleid meer richting te geven. 8. Zet zowel in op het versterken van de samenhang binnen bestaanszekerheid zelf, bijvoorbeeld door spoor 2 en 3 samen te voegen en van samenhangende en passende activiteiten te voorzien, als op het versterken van de samenhang tussen beleidsterreinen. Voor spoor 4 geldt dat het nog meer een stevige gezamenlijke inzet vanuit meerdere
| 22 | Rapport Evaluatie van het beleid bestaanszekerheid in Tilburg
betrokken beleidsterreinen vereist om zichtbaar effect te bereiken. Gezien het doorbreken van intergenerationele armoede tijd vergt, gaat het hierbij om een langdurige aanpak. 9. Zorg dat er sprake is van een langdurig en stabiel aanbod van activiteiten die impact hebben op iemands bestaanszekerheid. Vanuit landelijke ervaring, ervaringen van andere gemeenten en uit eigen ervaring is al veel kennis beschikbaar over wat werkt en wat niet werkt. Voorkom dat er te veel projecten als proef worden gestart die vervolgens ook (snel) weer stoppen. Dit neemt niet weg dat het goed is om als gemeente experimenten in te zetten. Deze kunnen tenslotte resulteren in vernieuwende inzichten en aanpakken. Tegelijkertijd betekent het voor inwoners soms onzekerheid en onduidelijkheid, terwijl ze juist behoefte hebben aan stabiliteit en rust. Heb als gemeente bij het starten van nieuwe initiatieven voldoende aandacht voor het belang dat inwoners hechten aan voorspelbaarheid en stabiliteit. Check bij nieuwe initiatieven of experimenten bij inwoners of het stress en onzekerheid vermindert, en onder welke voorwaarden. 10. Maak duidelijk wat de mogelijkheden en (rand)voorwaarden van maatwerk25 zijn.
Voor inwoners wordt het dan meer voorspelbaar van welke voorzieningen zij wel of niet gebruik kunnen maken en voor organisaties maakt het inzichtelijk welke inwoners ze hierop kunnen wijzen of in beeld kunnen brengen bij uitvoerders. Ook versterkt het de uitvoerbaarheid van professionals, omdat de (on)mogelijkheden dan niet samenhangen met de betreffende uitvoerder. Het creëert meer uniformiteit in werkwijzen. Maak gebruik van het behoorlijkheidskader om het perspectief van de inwoner centraal te stellen. 11. ‘Nabijheid’ is een belangrijk element van het huidige beleid. We adviseren om in te zetten op het verder trainen, faciliteren en uitbreiden van de inzet van de medewerkers bestaanszekerheid en verbindende schakels, in samenhang met de maatschappelijke organisaties en sleutelfiguren. Zo kan de gemeente verder invulling geven aan de ambitie om nabijheid te vergroten. Maak het investeren in de samenwerking met en tussen deze partijen en personen een expliciet onderdeel van dit punt van ontwikkeling. Dat is hoe samenhang en een gezamenlijke visie worden gecreëerd en hoe kan worden voorkomen dat bepaalde groepen (die voor organisaties niet ‘passend bij hun doelgroep of overtuiging’ zijn) tussen wal en schip vallen of dat inwoners vanuit verschillende visies en aanpakken worden benaderd. 12.
Er zijn overeenkomsten tussen beleidskader schuldhulpverlening en beleid bestaanszekerheid. Onderzoek of het zinvol is om deze te integreren of op een andere manier meer op elkaar aan te laten sluiten. Een integrale en op inwoners gerichte aanpak vraagt om samenwerking en stroomlijning van beleid en uitvoering. De gemeente heeft met deze evaluatie nieuwe inzichten en een bevestiging en bundeling van inzichten en aanbevelingen van eerdere rapporten. In de praktijk blijkt implementatie ervan weerbarstig te zijn, die vraagt om een lange adem. Maatregelen en een fasering om de aanbevelingen te laten landen in beleid en uitvoering zijn nodig.
Hiermee doelen we zowel op de manier van werken die maatwerk genoemd wordt, als de diverse maatwerkbudgetten die de gemeente hanteert. 25
| 23 | Rapport Evaluatie van het beleid bestaanszekerheid in Tilburg
BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01
Colofon Augustus 2024 Classificatie
:
Openbaar
Namen adviseurs
:
● ● ● ● ●
Projectnummer
:
PO043315
Wimke Schuurmans Hanneke Vervoort Heleen Rijnkels Nora van der Linden Nore Witte
| 24 | Rapport Evaluatie van het beleid bestaanszekerheid in Tilburg