Document · PDF

Accountantsverslag gemeente Tilburg 2020 - was getekend

Raadsvergadering 14 juni 2021, gemeente TilburgBij agendapunt: Raadsvoorstel jaarstukken 202012.871 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2020 Gemeente Tilburg

19 mei 2021

Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9839 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Tilburg Postbus 90155 5000 LH TILBURG Datum

19 mei 2021 Ons kenmerk

2105E530F1/WS Onderwerp

Accountantsverslag 2020

Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan inzake de jaarrekeningcontrole 2020 van de gemeente Tilburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Tilburg. De jaarrekening 2020 van de gemeente Tilburg geeft een getrouw en rechtmatig beeld De jaarrekening 2020 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Tilburg. De jaarrekeningcontrole is nagenoeg afgerond. De term ‘nagenoeg’ is gebruikt, omdat de controle pas definitief is beëindigd na het afgeven van de controleverklaring. Afgifte van deze verklaring kan volgens onze beroepsregels pas plaatsvinden nadat de jaarrekening vastgesteld is door het college van burgemeester en wethouders en is vrijgegeven voor doorgeleiding naar de gemeenteraad. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 4 september 2020 en ons auditplan 2020 van 16 september 2020. Wij hebben separaat van dit accountantsverslag bij deze jaarrekening op 19 mei 2021 een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid te verstrekken.

Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij bespreken deze rapportage graag tijdens de bijeenkomst met de auditcommissie op 31 mei 2021 en beantwoorden dan ook uw eventuele vragen. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de wethouder Financiën, de directeur Bedrijfsvoering en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie. Graag danken wij u en uw medewerkers voor de medewerking en flexibiliteit die wij hebben ervaren tijdens onze controle. Net als tijdens de jaarrekeningcontrole 2019 hebben wij onze werkzaamheden voornamelijk ‘op afstand’ uitgevoerd. Met dagelijkse digitale overleggen met een afvaardiging van de ambtelijke organisatie zijn wij desondanks goed in staat geweest de benodigde werkzaamheden te verrichten, onze vragen te stellen en de controle af te ronden. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. J.J. Zuidema RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding

De financiële positie van uw gemeente

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/3

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/4

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Belangrijkste conclusies en aanbevelingen jaarrekeningcontrole 2020 Getrouwheid en rechtmatigheid

•

Goedkeurend oordeel voor getrouwheid en rechtmatigheid.

•

Gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 10,1 miljoen respectievelijk € 30,3 miljoen.

Financiële positie

•

Uw vermogenspositie en financiële positie ultimo 2020 zijn afgenomen c.q. verminderd ten opzichte van 2019.

•

Het weerstandsvermogen bedraagt € 169,9 miljoen (2019: € 161,4 miljoen). Dit weerstandsvermogen is hoger dan de door de gemeente onderkende aanwezige risico’s van € 55,5 miljoen (2019: € 66,3 miljoen). De weerstandsratio 2020 bedraagt 3,1 (2019: 2,4).

•

Bij de interim- en jaarrekeningcontrole hebben wij geen significante tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen die relevant zijn voor de financiële verslaggeving. Uw financiële beheersing waarborgt een betrouwbare financiële verslaglegging. Wel bestaan op onderdelen mogelijkheden de interne beheersing verder te verbeteren.

•

Wij zijn in 2020 de opvolging nagegaan van de bevindingen en conclusies uit de IT-audits over 2019 voor JD Edwards (financiële administratie) en Suites (sociaal domein). Onze conclusie is dat in 2020 op dit terrein te weinig voortgang is geboekt in de opvolging van onze eerdere bevindingen en aanbevelingen waardoor uw gemeente een verhoogd risico loopt op tekortkomingen in de geautomatiseerde gegevensverwerking die bijvoorbeeld kunnen resulteren in nietbetrouwbare data c.q. cijfers en een grote(re) impact kunnen hebben indien sprake is van cybersecurity incidenten. Het is belangrijk in 2021 op dit terrein verbeterslagen te realiseren.

•

In het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn de verslaggevingseisen voor gemeenten vastgesteld. De jaarstukken en de daarbij gehanteerde grondslagen voor waardering en resultaatbepaling van uw gemeente voldoen aan het BBV en zijn consistent toegepast ten opzichte van de begroting 2020 en jaarrekening 2019.

•

Over de kwaliteit van de toelichtingen en analyses ten opzichte van de begroting merken wij op dat hier verdere verbeteringen mogelijk zijn door hieraan inhoudelijke oorzaakanalyses toe te voegen, die antwoord geven op de vragen: Waardoor is de afwijking ontstaan en waardoor was de afwijking niet eerder te voorzien c.q. rapporteren?

•

Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingen voor de grondexploitatie maakt en hebben – in de context van de jaarrekeningcontrole – gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd om de schattingen te toetsen. Voor het beoordelen van de door de gemeente gehanteerde parameters voor kosten- en opbrengstenstijging hebben wij onze vastgoedspecialisten ingeschakeld. Op basis van deze werkzaamheden en de bevindingen daaruit is onze conclusie dat de verslaggeving en waardering (inclusief daarbij toegepaste schattingen) redelijk en consistent zijn.

Interne beheersing

Kwaliteit verslaggeving

Grondexploitatie

Slide 10

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

Slide 13

Slide 28

Slide 18

Slide 19

2105E530F1/WS/5

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Belangrijkste conclusies en aanbevelingen jaarrekeningcontrole 2020 Jeugdzorg

Effecten coronacrisis (exclusief sociaal domein)

Sociaal domein | gevolgen corona

•

De jeugdzorgkosten van uw gemeente bestaan uit de kosten voor lokale en regionale jeugdzorg. De gemeenschappelijke regeling Regio Hart van Brabant voert voor uw gemeente de regionale jeugdzorgtaken uit. De bijdrage voor het boekjaar 2020 aan de gemeenschappelijke regeling bedraagt circa € 64,3 miljoen (2019: € 61,5 miljoen) en is bepaald op basis van een besluit van het algemeen bestuur.

•

De toename van de jeugdzorgkosten heeft zich ook in 2020 doorgezet en zet zich naar verwachting de komende jaren nog verder door. Om de kosten beter in de greep te krijgen én hierin besparingen te realiseren, zijn voor de begroting 2020 ‘hefbomen’ opgezet. Het is belangrijk dat uw college de resultaten en effecten van de hefbomen nauwgezet volgt, zodat tijdig bekend is in hoeverre uw verwachting realistisch is dat de getroffen maatregelen daadwerkelijk leiden tot de gewenste afname van de jeugdzorgkosten. Waar nodig en mogelijk kan uw gemeente dan tijdig bijsturen en andere en/of aanvullende beheersmaatregelen treffen.

•

Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.

•

Subsidieverstrekkingen: uw gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat - ondanks gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd - de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als rechtmatig worden beschouwd.

•

De financiële impact van coronavirus voor het sociaal domein is beperkt. De gemeente heeft beheersmaatregelen getroffen waarmee de continuïteit van de zorg is gecontinueerd en de financiële effecten van corona voor het sociaal domein over 2020 tot een minimum beperkt zijn gebleven.

•

Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen (ruim € 20 miljoen) juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens hebben wij vastgesteld dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld, geïmplementeerd en zichtbaar naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

Slide 23

Slide 17

Slide 22

2105E530F1/WS/6

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Belangrijkste conclusies en aanbevelingen jaarrekeningcontrole 2020 Voorspellende waarde begroting en tussentijdse informatievoorziening

•

Uit het overzicht van baten en lasten over 2020 blijken (forse) afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat van circa € 20 miljoen ten opzichte van de Najaarsbijstelling 2020, geven ons de indruk dat de ramingen in de begroting en tussentijdse informatievoorziening wat betreft (investerings)projecten en activiteiten te ambitieus zijn en mogelijk niet in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk in het boekjaar te realiseren. Dit blijkt onder andere uit het collegevoorstel om voor € 10,3 miljoen (2019: € 11,1 miljoen) aan niet uitgenutte budgetten over te hevelen naar 2021 en de bij diverse programma’s achterblijvende uitgaven en kapitaallasten voor projecten en investeringen.

•

Wij adviseren in 2021 nader onderzoek te doen naar de (structurele) oorzaken van het rekeningsaldo over 2020 en te bezien hoe het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening is te verbeteren. Een mogelijke aanpak hiervoor is het vanuit een ‘zero based gedachte’ opbouwen van de begroting 2022. Feitelijk is dit de begroting kritisch van de voor het nieuwe begrotingsjaar verwachte activiteiten, projecten en investeringen opzetten van de begroting in plaats van – sterk vereenvoudigd gesteld – de begroting 2021 indexeren en aanvullen met nieuwe projecten, investeringen en activiteiten). Dit dwingt de organisatie opnieuw te kijken naar de werkelijk uit te voeren taken en het analyseren daarvan ten opzichte van de beschikbare personele capaciteit en zorgt voor een meer realistische begroting.

Europese aanbestedingsrichtlijnen

•

We zien dat de gemeente goede stappen zet op het gebied van beperken van aanbestedingsfouten. De omvang van fouten is sterk afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar, bovendien is in grote mate sprake van fouten die volgen uit voorgaande jaren en die in het lopende jaar dus niet voorkomen hadden kunnen worden. We onderstrepen het belang van deze ontwikkeling en dagen de organisatie uit om de tekortkomingen op het gebied van Europese aanbestedingen in 2021 verder terug te brengen.

Slide 22

Memoriaalboekingen

•

Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Bij memoriaalboekingen maken wij onderscheid in ‘reguliere’ (zoals salarissen en afschrijvingen) en ‘echte’ memoriaalboekingen (vooral correcties). De echte memoriaalboekingen zijn in opzet meer risicovol. Bij de accountantscontrole besteden wij hieraan specifiek en extra aandacht.

Slide 28

•

Wij merken op dat uit onze controle geen onjuistheden of onrechtmatigheden op het gebied van memoriaalboekingen zijn gebleken.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

Slide 25

2105E530F1/WS/7

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/8

Inleiding

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/9

Inleiding Onze belangrijkste bevindingen Wij hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020 verstrekt De controle van de jaarrekening is afgerond. Dit resultaat is mede bereikt door een constructieve samenwerking met de organisatie, de overall bezien toereikende oplevering van het controledossier en de tijdige beantwoording van vragen. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking en flexibiliteit die wij hebben ervaren, temeer omdat de jaarrekeningcontrole voornamelijk ‘op afstand’ is uitgevoerd. Door de samenwerking, de prioriteit die uw organisatie aan het controleproces heeft gegeven en met dagelijkse digitale overleggen met een afvaardiging van de ambtelijke organisatie zijn wij goed in staat geweest onze werkzaamheden uit te voeren, vragen te stellen en de controle binnen de afgesproken planning af te ronden. De na onze controle resterende fouten en onzekerheden blijven binnen onze materialiteit en hebben daardoor geen invloed op de strekking van ons oordeel. Wij hebben daarom separaat van dit accountantsverslag op 19 mei 2021 een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid verstrekt.

Geen resterende controleverschillen met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle enkele nietmateriële fouten in de concept jaarrekening geconstateerd, welke zijn gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening. © 2021 Deloitte The Netherlands

Hierna resteren geen afwijkingen die van invloed zijn op het vermogen of resultaat van de gemeente. Geen resterende controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid, met uitzondering van de naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen De in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties over 2020 zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het controleprotocol inclusief normenkader 2020 zoals dit op 22 februari 2021 door de auditcommissie is vastgesteld. Uit de uitgevoerde controle op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen blijken afwijkingen van deze regels (= onrechtmatigheden) voor een totaalbedrag van circa € 1,0 miljoen. Deze fout blijft ruim binnen de goedkeuringstolerantie voor de jaarrekening 2020 en heeft daarom geen impact op de strekking van onze controleverklaring. De begrotingsoverschrijdingen zijn in de jaarrekening op een voldoende wijze toegelicht en blijven hierdoor formeel onrechtmatig maar wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2020 uitgevoerd met de volgende toleranties, als vermeld in het door de auditcommissie vastgestelde controleprotocol: •

Voor fouten bedraagt de tolerantie 1% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: € 10,1 miljoen.

•

Voor onzekerheden bedraagt de tolerantie 3% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: € 30,3 miljoen.

•

Als rapportagetolerantie voor fouten en onzekerheden geldt een percentage van 1‰ van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: € 1,0 miljoen.

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020 verstrekt. De rechtmatigheidsfout inzake de Europese aanbestedingsrichtlijnen van € 1,0 miljoen valt binnen de goedkeuringstolerantie voor fouten van € 10,1 miljoen en heeft daarom geen invloed op de strekking van de controleverklaring. Een overzicht van controleverschillen groter dan de rapportagetolerantie van € 1 miljoen treft u aan in de bijlagen A1 en A2.

Er is behoudens de genoemde afwijking van de Europese aanbestedingsregels geen sprake van andere controleverschillen voor rechtmatigheid.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/10

Geen resterende controleverschillen met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd. Geen resterende controleverschillen met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Bij de controle van uw WNT-verantwoording in de jaarrekening is geen sprake van resterende, nietgecorrigeerde afwijkingen. Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging van 4 september 2020 en het auditplan 2020 van 16 september 2020 heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. Naast de inhoud van de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •

Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).

•

De Controleverordening gemeente Tilburg (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet).

•

Het door de auditcommissie op 22 februari 2021 vastgestelde controleprotocol inclusief normenkader 2020.

De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging en is nader omschreven in het auditplan. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van de jaarrekeningcontrole 2020 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Tilburg Ons zijn geen relaties bekend tussen de gemeente Tilburg en Deloitte Accountants B.V. en haar zusteren/of dochterondernemingen of de memberfirms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochterondernemingen, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage C bij deze rapportage. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn een essentiële basis voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van de gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming voor moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om schattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’ in de jaarrekening 2020. Wij hebben het door het management toegepaste proces voor de totstandkoming van de jaarrekening geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controles uitgevoerd.

Voor het beoordelen van de door de gemeente bij de grondexploitatie gehanteerde parameters voor kosten- en opbrengstenstijging hebben wij onze vastgoedspecialisten ingeschakeld. Wij zijn van mening dat de verslaggeving en de toegepaste schattingen redelijk zijn en door uw gemeente consistent zijn gebruikt.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/11

De financiële positie van uw gemeente

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/12

De financiële positie van uw gemeente In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van de ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is afgenomen ten opzichte van 2019 Het BBV maakt een duidelijk en expliciet onderscheid tussen resultaatbepaling en -bestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Gemeenten mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen muteren. Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat: dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit het saldo van de in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in en onttrekkingen aan reserves vinden uitsluitend plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de (eerdere) politieke besluitvorming.

Eigen vermogen (in € 1.000)

2020

2019

2018

2017

Eigen vermogen per 1 januari

851,9

860,6

881,3

884,9

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 46,4

-/- 17,1

-/- 33,8

-/- 10,9

23,5

8,4

13,1

7,2

-/- 22,9

-/- 8,7

-/- 20,7

-/- 3,6

829,0

851,9

860,6

881,3

Gerealiseerd resultaat Gerealiseerde totaalsaldo baten en lasten Eigen vermogen per 31 december

Het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten 2020 bedraagt € 22,9 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 46,4 miljoen aan reserves onttrokken, zodat het gerealiseerde resultaat over 2020 circa € 23,5 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 circa 67% van het balanstotaal (2019: circa 73% van het balanstotaal). In het bovenstaande overzicht hebben wij het verloop en de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/13

Saldo baten en lasten (in miljoen) Totstandkoming resultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

872,6

Totale lasten

-/- 895,5

-€ 5 -/- 22,9

Gerealiseerd saldo van baten en lasten (nadelig) -/- 118,6

Af: stortingen in reserves

46,4

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

23,5

In paragraaf ‘5.5 Toelichting op het overzicht van baten en lasten’ van de jaarrekening is bij het onderdeel ‘Analyse resultaat op hoofdlijnen’ een verklaring gegeven voor de qua omvang belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting 2020 na wijziging, rekening houdend met het verwachte voordelige resultaat bij de Najaarsbijstelling van € 3,5 miljoen. De qua omvang belangrijkste verschillen ten opzichte van de bijgestelde begroting (totaal voordeel: € 20,0 miljoen) betreffen: Nadeel niet realiseren claim rijk sociaal domein (Jeugdhulp + Wmo): -/- € 3,8 miljoen.

•

Voordeel teruggaaf re-integratie btw voorgaande jaren: € 1,7 miljoen.

•

Hogere uitkering gemeentefonds (september en december circulaire): € 5,0 miljoen.

•

Voordeel resultaat organisatiekosten: € 3,3 miljoen.

•

Onderuitputting budgetten (en door het college voorgestelde budgetoverhevelingen naar 2021): € 10,7 miljoen.

•

-€ 15

-€ 25

Saldo mutaties reserves

Het overzicht van baten en lasten over 2020 laat een nadelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 22,9 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 104,1 miljoen. Dit is een voordeel van € 81,2 miljoen. Hier staat ten opzichte van de begroting een nadeel op de mutaties in reserves tegenover van € 61,0 miljoen. Per saldo is sprake van een voordeel ten opzichte van de begroting 2020 van € 20,2 miljoen.

-€ 10

-€ 20

165,0

Bij: onttrekkingen aan reserves

•

€0

Per saldo voordeel overige verschillen < € 1 miljoen: € 3,1 miljoen.

2017

2018

2019

2020

Per saldo mutaties in reserves ten gunste/laste van resultaat (in miljoen) en dus afname van het eigen vermogen € 50 € 40 € 30 € 20 € 10 €0

2017

2018

2019

2020

Voor een meer gedetailleerd overzicht van en een nadere toelichting op de afwijkingen ten opzichte van de begroting verwijzen wij u naar het onderdeel ‘Wat heeft het gekost’ in de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de programmaverantwoording in uw jaarstukken 2020.

Gerealiseerd resultaat (in miljoen)

In het hoofdstuk ‘Belangrijkste bevindingen uit onze controle’ van het accountantsverslag gaan wij in het kader van begrotingsrechtmatigheid nader in op de verschillen tussen de begrote en werkelijke lasten.

€ 10

€ 25 € 20 € 15

€5 €0

2017

2018

2019

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2020 2105E530F1/WS/14

Uw weerstandsvermogen is ‘ruim voldoende’ gelet op de door het college geschatte huidige risico’s Het weerstandsvermogen betreft de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege geschatte risico’s. In paragraaf ‘4.3 Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ in uw jaarverslag 2020 is een toelichting op de weerstandscapaciteit opgenomen. De door het college berekende weerstandscapaciteit bedraagt € 169,9 miljoen (2019: € 161,4 miljoen). Dit is een stijging van ruim 5% ten opzichte van 2019, die vooral te verklaren is door de wijziging van de definitie van het weerstandsvermogen in de financiële beheersverordening 2020. De wijziging in de definitie ziet toe op de reserves die wel of niet zijn meegeteld als weerstandsvermogen. Ten opzichte van 2019 zijn de Reserve duurzame investeringen en Reserve drie decentralisaties vanaf 2020 niet meer meegeteld als onderdeel van het weerstandsvermogen. In tegenstelling tot 2019 zijn ingaande 2020 de Egalisatiereserve rioolheffing, de Egalisatiereserve afvalstoffenheffing en de Transformatiebuffer sociaal domein wel meegeteld als onderdeel van het weerstandsvermogen. Volgens de definitie ‘oude stijl’ bedraagt het weerstandvermogen ultimo 2020 circa € 142,0 miljoen, een daling van circa 12% ten opzichte van 2019.

Deze daling is vooral het gevolg van de (geplande) onttrekkingen aan de Reserve Incidentele Opgaven van € 9,7 miljoen en de daling van de algemene bedrijfsreserve risico’s grondexploitatie met € 9,2 miljoen.

De inventarisatie van de risico’s in het jaarverslag geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat de risico’s zich voordoen. Op basis van de geschatte kans x verwachte impact is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald. Daarbij heeft het college een doorlopend inzicht gegeven in de – qua financiële impact en kans van optreden – grootste risico’s voor uw gemeente, en is een toelichting gegeven op vervallen, nieuw geïdentificeerde en gewijzigde risico’s. Wat opvalt bij de risicoanalyse is dat de door uw gemeente geïdentificeerde en gekwantificeerde risico’s afnemen, terwijl wij landelijk bij de 100.000+ gemeenten juist een toename zien van de risico’s. De (verhoogde) risico’s die andere gemeenten hebben geïdentificeerd zien bijvoorbeeld toe op benodigde investeringen voor het klimaat en de omgevingswet. In de inleiding van de jaarstukken signaleert u deze ontwikkelingen ook voor uw gemeente, maar heeft deze nog niet (expliciet) als risico geïdentificeerd en gekwantificeerd. Wij geven in overweging de risicoanalyse in 2021 hierop aan te vullen. Uit de huidige risicoanalyse volgt een gekwantificeerd bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit van afgerond € 55,5 miljoen (2019: € 66,3 miljoen).

Ten opzichte van 2019 is – mede door de afname van de risico’s in de grondexploitatie – per saldo sprake van een daling in de omvang van de gekwantificeerde risico’s met circa € 10,8 miljoen (circa 16,3%).

De ontwikkeling van de beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit in de afgelopen jaren is als volgt weer te geven: Weerstandscapaciteit (in miljoen, 2020 op basis van gewijzigde definitie weerstandsvermogen) € 210 € 180 € 150 € 120 € 90 € 60 € 30

2017

2018

2019

2020

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit is voldoende, gelet op de door het college onderkende risico’s. Voor meer gedetailleerde informatie over (de ontwikkeling van) uw weerstandsvermogen verwijzen wij naar paragraaf ‘4.3 Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ in uw jaarverslag 2020.

De ratio van de beschikbare versus benodigde weerstandscapaciteit bedraagt volgens de nieuwe definitie van het weerstandsvermogen: 3,1. Volgens de eerdere definitie van het weerstandsvermogen bedraagt de ratio ultimo 2020: 2,6. Dit is een verbetering ten opzichte van de ratio van 2,4 ultimo 2019.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/15

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/16

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/17

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Algemeen Verslaggevingsgrondslagen zijn aanvaardbaar De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling zoals opgenomen in de jaarrekening 2020. Wij hebben het door het college en de directie toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controles uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de gehanteerde verslaggevingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en consistent zijn gebruikt.

Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren voor het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Om hieraan invulling te geven, hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.

•

Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college in het jaarverslag en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen. Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening De jaarstukken 2020 van uw gemeente bestaan uit: •

Het jaarverslag: programmaverantwoording en verplichte paragrafen.

•

De jaarrekening: balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting, SiSa-bijlage en overzicht taakvelden.

Effecten corona

Het BBV schrijft voor dat uw gemeente in de programmaverantwoording van het jaarverslag informatie dient op te nemen die antwoord geven op de vragen: wat hebben wij gedaan, wat hebben wij bereikt en wat heeft het gekost? De verantwoording van de programma’s vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag.

Wij sommen hier de belangrijkste effecten van corona op de jaarrekening van de gemeente Tilburg op: •

Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steunen coulancemaatregelen (door het rijk dan wel door de gemeente) nog geen sprake is van een grote toename in de oninbare vorderingen.

•

Subsidieverstrekkingen: de gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat ondanks gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd, de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als rechtmatig kunnen worden beschouwd.

•

Tozo: Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij de uitvoering en verantwoording van deze regeling gecontroleerd. Uw gemeente is ondanks een snelle invoering van deze regeling en de wijzigingen ervan gedurende 2020 en 2021 in staat geweest aantoonbaar te voldoen aan de gestelde rechtmatigheidseisen. Zowel uw interne controlewerkzaamheden als onze zelfstandig uitgevoerde dossiercontroles bevestigen deze uitkomst. De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw Misbruik en Oneigenlijk beleid voor de Tozo-regeling. Wij stellen vast dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld met daarin de getroffen interne beheersmaatregelen, zoals de controle achteraf en hoe u gebruikmaakt van het Inlichtingenbureau. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente het M&O-beleid heeft nageleefd, waarmee is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/18

Evaluatie belangrijkste schattingen management Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ‘egalisering van kosten’ (groot onderhoud), en ‘middelen van derden waarvan de besteding gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management de schattingen ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingen. Voor het beoordelen van de door de gemeente bij de grondexploitatie gehanteerde parameters voor kosten- en opbrengstenstijging hebben wij onze vastgoedspecialisten ingeschakeld.

Wij zijn van mening dat de waardering van de betreffende voorzieningen en de daarbij gemaakte schattingen redelijk zijn en consistent zijn toegepast.

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat de jaarstukken 2020 van de gemeente Tilburg voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben als onderdeel van onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Met de afdeling Planning & Control hebben wij in dit kader medio 2020 een evaluatie gehad waarin over en weer ideeën en suggesties zijn uitgewisseld om de jaarstukken een verdere kwaliteitsimpuls te geven, zonder dat dit direct leidt tot een toename van de kwantitatieve omvang van de jaarstukken. Hoewel wij ons realiseren dat het tot stand brengen van verbeteringen een groeipad kent, constateren wij dat de gewenste kwaliteitsimpuls in deze jaarstukken nog onvoldoende tot uiting is gekomen: 1.

De kwaliteit van de toelichtingen en analyses behoeft verbetering. Oorzaakanalyses ontbreken vaak nog. Verschillen zijn veelal cijfermatig verklaard, maar waardoor de afwijking is veroorzaakt en al dan niet eerder was te voorzien, blijkt in de meeste gevallen niet.

Een logische vervolgstap is het meer integreren van doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de kadernota’s en vervolgens de begroting en jaarrekening.

Voor diverse activiteiten (zoals sociaal domein) heeft de gemeenteraad ‘systeembesluiten’ genomen om werkelijke resultaten te verrekenen met hiervoor gevormde bestemmingsreserves. Het verrekenen van resultaten met reserves loopt als 'rode draad' door de jaarstukken heen.

Wij hebben vastgesteld dat deze mutaties rechtmatig zijn (passen binnen de raadsbesluiten ter zake), maar het veelvuldig verrekenen van resultaten met reserves komt het inzicht in de begrote en werkelijke resultaten niet ten goede. 3.

Het voorspellend vermogen van de begroting en tussentijdse informatievoorziening blijft – mede gezien het eerder genoemde voordeel van € 20 miljoen ten opzichte van de Najaarsbijstelling – een belangrijk aandachtspunt. Adequate oorzaakanalyses (zie 1) en minder tussentijdse verrekeningen met reserves (zie 2) komen naar onze mening ten goede aan het inzicht in de afwijkingen tussen begroting en realisatie, en dragen daarmee bij aan het doorontwikkelen de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening

Het uitgangspunt is dat toelichtingen en analyses plaatsvinden op de bruto lasten en baten. In diverse gevallen zijn deze echter gebaseerd op het saldo van baten en lasten (netto), waardoor mede door de tussentijdse verrekening met reserves diverse afwijkingen hierdoor onderbelicht of niet (geheel) verklaard zijn.

Wat ons is opgevallen, is dat naar aanleiding van onze vragen/opmerkingen bij de concept jaarstukken kwalitatief betere en meer begrijpelijke toelichtingen en analyses zijn overlegd, die deels ook zijn verwerkt in de definitieve jaarstukken. De uitdaging van het college en de organisatie voor de jaarrekening 2021 is om de in de gemeente aanwezige en beschikbare kennis en inzichten zodanig centraal te verzamelen en bundelen dat hiermee de toelichtingen en analyses de gewenste kwaliteitsimpuls krijgen.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/19

Grondexploitaties De grondexploitaties zijn geactualiseerd De veruit grootste balanspost met betrekking tot de voorraden betreft de post ‘Onderhanden werk’ (grondexploitaties). De risico’s voor de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenaamde 3 P’s:

Ontwikkeling boekwaarde en resultaten

De volgende zaken hebben wij bij de controle in overweging genomen c.q. betrokken: •

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of ze redelijk lijken wanneer wij deze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen beschouwen.

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen oftewel: is er consistentie met de algemene economische omgeving en specifieke omstandigheden in/bij de gemeente?

De organisatie heeft de grondexploitaties – als basis voor de waardering ultimo 2020 in de jaarrekening – geactualiseerd. Waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarbij tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of de gemeente mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet treffen.

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? De marktbehoefte bepaalt immers wanneer de gemeente welke projecten kan realiseren.

•

Programmering: economische ontwikkelingen leiden continu tot (belangrijke) wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in relatie tot de huidige marktvraag?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen en besluiten van de raad.

Ultimo 2020 is op basis van de geactualiseerde grondexploitaties een bedrag van € 38,7 miljoen opgenomen in de voorziening voor verliesgevende plannen (2019: € 44,0 miljoen), welk bedrag is bedoeld om de kosten te dekken die de gemeente naar verwachting niet meer met verkopen goed kan maken.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (is historische informatie representatief voor de toekomst?).

De ontwikkeling van de voorziening voor naar verwachting verliesgevende plannen in de afgelopen jaren is als volgt weer te geven:

Prijs: de prijzen van woningen en dus van grond stijgen nog steeds. Is afgewogen welke prijzen realistisch zijn, rekening houdend met het risico dat ontwikkelaars gronden bij te hoge prijzen later of in het geheel niet afnemen maar ook rekening houdend met het risico dat de prijzen op enig moment stabiliseren of zelfs dalen?

Wij hebben voor deze zaken het proces beoordeeld waarmee het management de benodigde schattingen maakt, gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd en vastgoedspecialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging. Een en ander in de context van onze controleverklaring bij de jaarrekening als geheel en niet om ons een afzonderlijk oordeel te vormen over de (schattingen voor de) waardering van de grondexploitatie.

•

De 3 P’s zijn de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in de jaarrekening 2020 en toegelicht in paragraaf ‘4.1 Grondbeleid’ van het jaarverslag 2020. Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor actualisatie van de grondexploitaties hebben wij naast de 3 P’s, de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente nog een aantal zaken in overweging genomen en betrokken.

Op basis van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de verslaggeving, waardering en de toegepaste schattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt.

Voorziening grondbedrijf (in miljoen) € 60 € 55 € 50 € 45 € 40 € 35

2017

2018

2019

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2020

2105E530F1/WS/20

In de grafieken hieronder is de ontwikkeling van de totale boekwaarde van de grondexploitatie en de boekwaarde van de qua omvang belangrijkste projecten zichtbaar gemaakt. De dalende trend van de boekwaarde ten opzichte van 2019 is te verklaren door verkopen in het boekjaar 2020. Hierbij merken wij op dat in de prognoses nog geen rekening is gehouden met de effecten van de in 2021 met het rijk gesloten woondeal. Totaal grondexploitatie (boekwaarde in miljoen)

De ontwikkeling voor de totale grondexploitatie van de nog te maken kosten, te realiseren opbrengsten en verwachte resultaten op nominale waarde zijn als volgt weer te geven: Nog te maken kosten (in miljoen)

€ 120

€ 125

€ 100

€ 80

€ 50 2017

2018

2019

2020

€ 200

€ 40

€ 150

€ 30

€ 100

€ 20

2018

2019

2020

2017

2018

2019

2020

Resultaat (nominale waarde in miljoen)

€ 10 €0

2017

Te realiseren opbrengsten (in miljoen)

Belangrijkste projecten (boekwaarde in miljoen)

(€25) 2017

2018

2019

2020

In totaliteit verwacht het college een nadelig resultaat van circa € 29,5 miljoen op nominale waarde (2019: € 27,4 miljoen nadelig). De toename van het verwacht nadelig resultaat is hoofdzakelijk toe te schrijven aan het stopzetten van het project Zwaluwenbunders, waarvoor ultimo 2019 nog een verwacht voordelig resultaat was geraamd van circa € 8,1 miljoen. Hier tegenover staan per saldo verbeteringen in het verwacht resultaat op diverse andere projecten van per saldo € 6 miljoen. De bij de actualisatie van de grondexploitaties gehanteerde rekenrente is berekend op basis van de voorschriften van de Commissie BBV en heeft zich over de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld: Rekenrente grondexploitaties 0,350% 0,300% 0,250% 0,200% 0,150% 0,100% 0,050% 0,000%

2017

2018

2019

2020

Op grond van de BBV-voorschriften geldt voor de komende jaren een bandbreedte van 0,5% ten opzichte van de in de begroting gehanteerde rente van nihil, waarbinnen bijstelling niet verplicht is.

(€27) (€29) (€31)

Uit de figuren hiernaast blijkt een afname van de nog te maken kosten en te realiseren opbrengsten, onder andere door het beëindigen van het project Zwaluwenbunders.

Rekenrente voor actualisatie grondexploitaties

€ 75

€ 60 € 40

De ontwikkeling van het project Zwaluwenbunders is medio 2020 definitief stopgezet, waarbij de gronden zijn afgewaardeerd naar landbouwwaarde en zijn overgeboekt naar de materiële vaste activa. In dit kader verwijzen wij naar de nadere toelichting in paragraaf ‘4.1 Grondbeleid in het jaarverslag’.

2017

2018

2019

2020 Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/21

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/22

Overige bevindingen

Wij hebben van de gemeente begrepen dat een nieuwe aanbesteding eerder niet is gelukt door de PFAS-problematiek, waardoor er weinig tot geen aanbieders zijn voor de verwerking van bouw- en reststoffen. De organisatie geeft aan dat een traject is gestart om de verwerking voortaan onderdeel te laten zijn van de aanbesteding van het bouw- en woonrijpmaken waardoor een separate aanbesteding niet meer nodig is.

Europese aanbestedingsrichtlijnen Gemeenten moeten opdrachten boven een jaarlijks door de Europese Commissie vast te stellen drempelwaarde Europees aanbesteden. Voor de jaarrekeningcontrole is door de afdeling Planning & Control een crediteurenanalyse voorbereid, waarbij de organisatie op basis van de onderliggende contracten, in voorgaande jaren uitgevoerde controles en bij in- en externe juristen ingewonnen adviezen is getoetst of over 2020 de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn nageleefd. Op basis van onze werkzaamheden – waarbij wij zoveel mogelijk gebruik hebben gemaakt van de intern voorbereide analyses en daarbij verzamelde documentatie – concluderen wij dat over 2020 sprake is van een aantal afwijkingen van de aanbestedingsrichtlijnen voor een totaalbedrag van circa € 1,0 miljoen (2019: € 2,5 miljoen): •

•

Er is sprake van een drietal fouten inzake de inhuur van personeel. In twee gevallen betreft het een doorlopende fout uit 2019, waarvan de contracten in 2020 zijn beëindigd. In het derde geval ontbreekt documentatie waaruit blijkt dat voorafgaand aan de inhuur uitvraag is gedaan bij de tenderpartijen waarmee de gemeente Tilburg een raamovereenkomst heeft. De totale onrechtmatigheid bedraagt circa € 0,2 miljoen. Daarnaast is sprake van een uit eerdere jaren doorlopend, onterecht niet Europees aanbesteed contract voor de verwerking van bouw- en reststoffen. Wel hebben wij vastgesteld dat in dit geval sprake is geweest van een meervoudige onderhandse aanbesteding. De onrechtmatigheid bedraagt circa € 0,8 miljoen.

Wij constateren dat de gemeente goede stappen zet om de Europese aanbestedingsrichtlijnen na te leven en de (eerdere) fouten verder te reduceren. Verder constateren wij dat vooral sprake is van fouten die doorwerken uit in voorgaande jaren gesloten overeenkomsten. Tegelijk benadrukken wij het belang van blijvende aandacht voor dit onderwerp en dagen de organisatie uit de tekortkomingen op dit terrein in 2021 verder terug te brengen. Sociaal domein | Gevolgen corona Wij hebben in de boardletter 2020 gerapporteerd over de bijzondere gevolgen van corona voor het sociaal domein. Hieronder voorzien wij u van een beknopte actualisatie. De financiële gevolgen voor de gemeente zien toe op de volgende onderdelen: •

•

Continueren van reguliere zorg: Voor zover mogelijk hebben de zorgverleners de reguliere zorg gecontinueerd en volstaat ter zake de interne beheersing die in afgelopen jaren voldoende heeft gefunctioneerd. Leveren van alternatieve zorg: Voor zover zorgleveranciers de reguliere zorg niet konden continueren, mochten zij alternatieve zorg leveren. De verantwoording en afrekening hiervan vindt op dezelfde wijze plaats als de afrekening van reguliere zorg.

•

Verstrekken van continuïteitsbijdragen: Op basis van een collegebesluit konden zorginstellingen vóór 15 november 2020 een aanvraag indienen voor een continuïteitsbijdrage (om de continuïteit van de zorgverlening te waarborgen). De totale omvang van de ingediende aanvragen over 2020 is beperkt tot € 50.000.

•

Vergoeden meerkosten corona: Deze kosten zien bijvoorbeeld toe op extra beschermingsmiddelen, zoals mondmaskers en handschoenen. Het college heeft op 23 maart 2021 besloten dat zorginstellingen voor deze meerkosten tot 1 mei 2021 een aanvraag kunnen indienen, waarna het college op individuele basis een besluit neemt. Volgens het collegebesluit over de ‘spelregels’ voor de vergoeding van meerkosten is de totale vergoeding voor alle zorginstellingen samen gemaximeerd op circa € 910.000, gelijk aan de compensatie die de gemeente ter zake vanuit het rijk ontvangt.

Wij merken op dat de gemeente voldoende (extra) interne beheersmaatregelen heeft getroffen om de zorgverlening te continueren, en de (mogelijke) financiële effecten van corona voor het sociaal domein in beeld te brengen en te beheersen. Dit blijkt uit het feit dat de zorg is gecontinueerd en de verzoeken voor en de omvang van continuïteitsbijdragen en meerkosten corona qua omvang beperkt zijn. Een voor de controle belangrijk onderdeel hiervan is het interne controleplan van de afdeling Planning & Control, inclusief een gedetailleerde uiteenzetting van de geschatte en werkelijke financiële effecten van corona op het sociaal domein voor de gemeente. De getroffen maatregelen hebben ertoe geleid dat de organisatie de extra kosten en vraagstukken tot een minimum heeft kunnen beperken.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/23

Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2020 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2020 bedragen circa € 15,9 miljoen (2019: € 17,4 miljoen). Uw organisatie heeft de voorgaand jaar getroffen aanvullende interne beheersmaatregelen en interne controles ook over 2020 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. Hiermee is voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en rechtmatigheid van de PGB-bestedingen. In dit kader is onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van deze PGB-gelden. Met de getroffen beheersmaatregelen en uitgevoerde interne controles is voor de PGBbestedingen over 2020 voldoende zekerheid verkregen wat betreft zowel de getrouwheid als rechtmatigheid van deze bestedingen. Sociaal domein | Jeugdzorgkosten De jeugdzorgkosten bestaan uit de kosten voor de lokale en regionale jeugdzorg. De uitvoering van de regionale jeugdzorg is door uw gemeente belegd bij de gemeenschappelijke regeling Regio Hart van Brabant. De bijdrage van € 64,3 miljoen (2019: € 61,5 miljoen) aan de gemeenschappelijke regeling is bepaald op basis van een besluit door het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling.

In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor jeugdzorg de afgelopen jaren (fors) gestegen en de verwachting is dat deze ontwikkeling ook komende jaren nog doorzet.

Om de kosten beter in de greep te krijgen en hierin besparingen te realiseren, zijn voor de begroting 2020 ‘hefbomen’ opgezet en uitgewerkt (zie ‘Boardletter 2020’). Het is belangrijk dat het college de resultaten en effecten van de hefbomen nauwgezet blijft volgen, zodat tijdig bekend is in hoeverre het reëel is te verwachten dat de getroffen maatregelen daadwerkelijk leiden tot de gewenste beheersing en afname van de jeugdzorgkosten. Waar nodig en mogelijk kan uw gemeente dan tijdig bijsturen en andere en/of aanvullende beheersmaatregelen treffen. Indien (een deel van) de kosten structureel hoger blijkt uit te vallen dan ontkomt u mogelijk niet aan het vrijmaken van structurele middelen om de verwachte toekomstige tekorten te dekken.

Wij adviseren de gemeente in 2021 het geschatte inbaarheidspercentage – wat ten grondslag ligt aan de hoogte van de voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken - te actualiseren c.q. te herzien op basis van de gegevens over de inbaarheid van de debiteuren in de periode 2018-2020. Wij merken hierbij op dat wij als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2020 een impactanalyse hebben uitgevoerd en daarmee hebben vastgesteld dat een afwijkend (hoger of lager) oninbaarheidspercentage op dit moment (nog) niet leidt tot afwijking in de hoogte van deze voorziening die groter is dan de materialiteit voor de jaarrekeningcontrole 2020.

Wij adviseren het college mede op basis van de voor 2020 geraamde en gerealiseerde jeugdzorgkosten te analyseren in hoeverre de hefbomen het gewenste effect hebben en of het reëel is dat de getroffen interne beheersmaatregelen leiden tot de gewenste afname van het tekort. De uitkomsten van deze analyse betrekken wij bij de interim-controle 2021. Actualisatie onderbouwing voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken De voorziening voor dubieuze debiteuren sociale zaken bedraagt ultimo 2020 circa € 12,4 miljoen. Deze voorziening is gezien het grote aantal relatief kleine(re) vorderingen gebaseerd op het historische inbaarheidspercentage over de periode 2011-2017. Voor een adequate onderbouwing van de waardering van de debiteuren sociale zaken en het bepalen van de noodzakelijke voorziening voor oninbaarheid is het belangrijk het historische inbaarheidspercentage periodiek te actualiseren en in dit geval te vervangen door de gegevens over de periode 2018-2020.

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

2105E530F1/WS/24

Uit de Kadernota rechtmatigheid van de Commissie BBV blijkt dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen meeweegt in het accountantsoordeel. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. De accountant toetst normaliter de lastenoverschrijdingen per programma. Uw gemeente heeft het budgetrecht van de raad echter op het lagere c.q. meer gedetailleerde veldniveau vastgelegd in de financiële beheersverordening. Wij toetsen de begrotingsrechtmatigheid om die reden ook op veldniveau.

Een mogelijke aanpak hiervoor is het vanuit een ‘zero based gedachte’ opbouwen van de begroting 2022. Feitelijk is dit de begroting kritisch van de voor het nieuwe begrotingsjaar verwachte activiteiten, projecten en investeringen opzetten van de begroting in plaats van – sterk vereenvoudigd gesteld – de begroting 2021 indexeren en aanvullen met nieuwe projecten, investeringen en activiteiten). Dit dwingt de organisatie opnieuw te kijken naar de werkelijk uit te voeren taken en het analyseren daarvan ten opzichte van de beschikbare personele capaciteit en zorgt voor een meer realistische begroting.

Verschil realisatie en begroot na wijziging (excl. mutaties reserves en in miljoen) € 40 € 30 € 20 € 10 €0 -€ 10 -€ 20 -€ 30 -€ 40 -€ 50

32 21,1 4,9

4,0 -6,9

-11

-5,6

-14,4

-19

-21,4 -43

-37,7

Accountantsverslag 2020 | Gemeente Tilburg

Samen en dichtbij

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat de raad hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de raad.

Aanvullend hebben wij hieronder het verschil inzichtelijk gemaakt tussen de werkelijke en begrote lasten, baten en saldi op programmaniveau. Daaruit blijkt dat – net als in voorgaande jaren – sprake is van (forse) afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Mede op basis van de analyse van het voordelig resultaat van € 20 miljoen ten opzichte van de Najaarsbijstelling is onze indruk dat de begroting en tussentijdse informatievoorziening te ambiteus zijn en mogelijk niet in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande projecten en activiteiten daadwerkelijk in het te realiseren.

Dit blijkt onder andere uit het collegevoorstel om voor € 10,3 miljoen (2019: € 11,1 miljoen) aan niet uitgenutte budgetten over te hevelen naar 2021 en de bij diverse programma’s achterblijvende uitgaven en kapitaallasten voor projecten en investeringen.

Vitale stad

Naast de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties hebben wij ook de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt met de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 Gemeentewet.

Duurzame stad

Begrotingsoverschrijdingen zijn toegelicht

Voor een inhoudelijke analyse van het onderdeel begrotingsrechtmatigheid verwijzen wij naar paragraaf ‘5.5 Toelichting op het overzicht van baten en lasten’ in de jaarrekening 2020. Daarin legt het college op productniveau verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten(overschrijdingen) over 2020. Op basis van deze analyse hebben wij geen begrotingsoverschrijdingen geconstateerd die wij moeten rapporteren en meewegen in ons oordeel.

Inclusieve stad

Begrotingsrechtmatigheid

2105E530F1/WS/25

Overige verantwoordings- en rapportageverplichtingen Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien de SiSa-documenten aan het CBS aan te leveren. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2020. Hierbij controleren en evalueren wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de SiSabijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij constateren dat de rijksoverheid eind 2020 en begin 2021 veel nieuwe SiSa-regelingen in het leven heeft geroepen. Bij uw gemeente heeft dit geleid tot in totaal 27 SiSa-regelingen (2019: 12 regelingen). De toename van het aantal SiSa-regelingen en de (ver)late communicatie hierover vanuit de rijksoverheid hebben geleid tot extra druk en tijdbesteding voor zowel het opstel- als controleproces van de jaarrekening. Desondanks is de controle van de SiSa-bijlage ook tijdig afgerond. Wij benadrukken dat u zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij volledigheidshalve wel bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld.

U hebt dit aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden inzake de SiSa-bijlage is opgenomen in bijlage B van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen ongecorrigeerde financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.

Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT) Het doel van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. De WNT kent een aantal specifieke aspecten en vereisten: •

Voor gemeenten zijn de gemeentesecretaris en griffier bij wet als topfunctionaris aangemerkt.

•

De bezoldiging van een topfunctionaris mag over 2020 niet meer bedragen dan € 201.000.

•

Gemeenten dienen de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – als aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven de WNT-norm.

•

De WNT stelt een aantal overige eisen, zoals bijvoorbeeld een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000.

Over 2020 hebben wij onze werkzaamheden geen overschrijdingen of anderszins afwijkingen van de WNT(-norm) geconstateerd. Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet normering bezoldiging top-functionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en/of de publicatieverplichtingen van de WNT.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10204878/1