255360-02 01 Kunst- Cultuurplan Tilburg 2025-2028 'Cultuur maakt ons' (versie zonder opmaak)

Cultuur maakt ons #stadvoormakers Kunst- & cultuurplan Tilburg 2025-2028

#cultuurraaktons > #cultuurmaaktons #stadvanmakers > #stadvoormakers

Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE .......................................................................................................... 2 INLEIDING & TERUGBLIK .............................................................................................. 4 KUNST- EN CULTUURPLAN 2021-2024 ........................................................................................................ 4 Koers houden ........................................................................................................................................ 4 Rust en ruimte ...................................................................................................................................... 5 TERUGBLIK .................................................................................................................................................. 5 VERANTWOORDING EN LEESWIJZER ............................................................................................................. 7 Leeswijzer.............................................................................................................................................. 8 SOCIAAL. INCLUSIEF. VITAAL. DUURZAAM. ................................................................

9 VIER WAARDEN ............................................................................................................................................ 9 Sociaal ................................................................................................................................................... 9 Inclusief ................................................................................................................................................. 9 Vitaal ................................................................................................................................................... 10 Duurzaam ........................................................................................................................................... 10 DRIE DOELSTELLINGEN ............................................................................................................................... 11 DOELSTELLING 1: VERGROTEN VAN DE SOCIALE IMPACT VAN KUNST EN CULTUUR ........................................................................................................................................ 12 WAAR HEBBEN WE HET OVER? ................................................................................................................... 12 Cultuurstimulering begint met leren, kennismaken en ontwikkelen .............................................

12 Cultuurstimulering werkt door in de vrije tijd ................................................................................ 12 Cultuurstimulering speelt in op de vraag uit de stad ...................................................................... 14 Cultuur draagt bij aan welzijn en gezondheid ................................................................................. 14 AMBITIES ................................................................................................................................................... 14 HOE REALISEREN WE ONZE AMBITIES? ....................................................................................................... 15 DOELSTELLING 2: VERSTERKEN ECOSYSTEEM MAKERS, ORGANISATIES, INSTELLINGEN EN PUBLIEK ........................................................................................ 17 WAAR HEBBEN WE HET OVER? ................................................................................................................... 17 Makers ................................................................................................................................................. 17 Culturele organisaties & instellingen ................................................................................................

18 Erfgoed ................................................................................................................................................ 24 Architectuur ........................................................................................................................................ 25 Media ................................................................................................................................................... 25 AMBITIES ................................................................................................................................................... 25 HOE REALISEREN WE ONZE AMBITIES? ....................................................................................................... 25 DOELSTELLING 3: CULTUUR ALS AANJAGER VAN MAATSCHAPPELIJKE EN RUIMTELIJKE ONTWIKKELING & DE TRANSFORMATIE VAN DE STAD ....................27 WAAR HEBBEN WE HET OVER? ................................................................................................................... 27 Maatschappelijke betekenis ............................................................................................................... 27 Broedplaatsen en atelierbeleid ..........................................................................................................

27 Regelloze ruimten (in de wijk) ........................................................................................................... 29 Cultuur in het publiek domein ........................................................................................................... 29 Ruimte voor kunst in de vrije tijd ......................................................................................................30 Gebiedsontwikkeling ..........................................................................................................................30 Ruimte bij andere beleidsterreinen ................................................................................................... 31 AMBITIES ................................................................................................................................................... 32

2

HOE REALISEREN WE ONZE AMBITIES? ....................................................................................................... 32 WAT IS DE ROL VAN DE GEMEENTE IN 2025-2028? ................................................... 33 CULTUURSTIMULERING.............................................................................................................................. 33 VERSTERKEN ECOSYSTEEM......................................................................................................................... 33 RUIMTE VOOR CULTUUR............................................................................................................................. 34 INSTRUMENTARIUM: SUBSIDIEREGELINGEN EN OVERIGE INSTRUMENTEN........ 35 SUBSIDIEREGELINGEN ............................................................................................................................... 35 Tilburgse BIS ...................................................................................................................................... 35 Meerjarige subsidies (twee en vierjaar) ........................................................................................... 36 Projectsubsidies ..................................................................................................................................

37 Cultuur in de vrije tijd (stimuleringsbijdragen, uitvoeringsloket ArtFact) ...................................38 ADVIESCOMMISSIE .....................................................................................................................................38 MONITORING / IMPACT ..............................................................................................................................38 FINANCIEEL KADER ..................................................................................................... 39 VERDELING BUDGETTEN ............................................................................................................................ 39 FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN ..................................................................................................................40

3

Inleiding & terugblik Kunst- en cultuurplan 2021-2024 Tilburg is een cultuurstad. Kunst en cultuur zijn in Tilburg alom aanwezig en veel Tilburgers komen in aanraking met kunst en cultuur. Ook steeds meer mensen van buiten de stad weten Tilburg te vinden als cultuurstad: ze komen voor De Pont, het TextielMuseum, 013, Hall of Fame, Roadburn, Festival Circolo of de LocHal. Kunst en cultuur zijn de aanjager geweest in gebiedsontwikkeling op plekken zoals de Spoorzone, en gangmaker in de ontwikkeling van de openbare ruimte, zoals het Spoorpark. Kunst en cultuur zijn voorwaarden voor een groeiend, bloeiend en bruisend Tilburg Kunst en cultuur worden vaak in één adem genoemd. Ze hebben artistieke waarde, sociale waarde en economische waarde. Maar waar praten we eigenlijk over als we het over kunst en cultuur hebben? Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, en we gebruiken ze door elkaar, maar het zijn wel degelijk twee verschillende dingen. In het kort: cultuur is onze samenleving, kunst is de reflectie erop. Dat betekent dat het culturele profiel van de stad bepaald wordt door de mensen die er wonen, met al hun gewoonten en gebruiken. Kunst is de reflectie op de maatschappij en samenleving: kunst stelt vragen, bevraagt onze systemen. Kunst verbeeldt een mogelijke andere wereld, en onderzoekt een toekomst. In dit kunst- en cultuurplan hebben we aandacht voor kunst en cultuur.

Voor makers, organisaties en instellingen die ons anders naar de wereld laten kijken. Voor festivals, programmering en ander aanbod, dat bezocht wordt door Tilburgers en door mensen van buiten de stad. En voor inwoners die door kunst en cultuur hun wereld kunnen vergroten. De stad wordt leefbaarder en aantrekkelijker met een compleet kunstenaanbod. Zonder makers geen kunst. We besteden expliciet aandacht aan onze makers. Meer dan eens realiseren we ons dat zij opereren in een ecosysteem waarin organisaties, groot en klein, ondersteuning, inwoners en gemeente elk een eigen rol spelen. In dit kunst- en cultuurplan besteden we ook stevige aandacht aan onze inwoners. Aan wie we zijn, aan wat voor stad we willen zijn. Aan onze cultuur. Aan kansengelijkheid, aan ontwikkeling, welzijn en weerbaarheid van onze inwoners. Aan begrip voor de ander. En aan de rol die kunstbeoefening en cultuureducatie daarbij spelen. Ook besteden we aandacht aan kunst en cultuur als intrinsiek onderdeel van gebiedsontwikkeling, die soms stedelijk en soms wijkgericht is. Ze zijn aanjager voor de transformatie van de stad.

Koers houden Dat kunst en cultuur in Tilburg stevig op de kaart staan moge duidelijk zijn. Dat het gesprek over kunst en cultuur levendig is en de maatschappelijke betekenis van kunst en cultuur onomstreden is, is een belangrijk signaal voor de culturele sector, voor het publiek, voor de deelnemers en voor alle werkenden in deze sector in Tilburg. Het is een prachtig resultaat van Cultuur raakt ons, het cultuurplan 2021-2024, waarin gestuurd werd op de culturele, economische en sociale impact van kunst en cultuur. Het is een resultaat van durven investeren in de stad, in kunst, in inwoners en in makers. De Tilburgse sector is, zo blijkt ook

4

uit de stadsgesprekken die we voerden, behoorlijk tevreden. En ook het publiek waardeert het aanbod, waar een groot deel van de inwoners minimaal eens per jaar gebruik van maakt. Toch is het geen gemakkelijke tijd geweest voor de sector. Makers, organisaties en instellingen waren nog aan het herstellen na de coronacrisis, toen nieuwe ontwikkelingen voor nog meer problemen zorgden: de energiecrisis, het personeelstekort, de inflatie (met name van belang voor loonstijgingen) en de eisen die Fair Practice aan de sector stelt hebben niet zelden tot instabiele (financiële) situaties geleid. En hoewel er tekenen zijn dat het publiek de weg naar theater, museum, festival en anders weer weet te vinden, is de publieke belangstelling nog niet binnen alle disciplines op het niveau van voor de coronacrisis. Dat betekent dat extra investeringen in kunst en cultuur noodzakelijk zijn om op niveau te blijven, nog los van investeringen in extra taken en opgaven.

Rust en ruimte Het belangrijkste is nu dat de sector rust en ruimte wordt gegund. Niet alleen in Tilburg, maar in het hele land. De meeste overheden nemen dit mantra dan ook over. Net als in 20212024, waarin ‘koers houden’ het devies was, willen we als gemeente de sector rust en vertrouwen bieden en ruimte om waar het nodig is zichzelf te vernieuwen of zelfs opnieuw uit te vinden. In dit cultuurplan staan drie doelstellingen centraal en leggen we enkele nieuwe accenten. 1. We zetten in op cultuurstimulering voor álle Tilburgers in het belang van hun ontwikkeling, welzijn en gezondheid. 2. We versterken het ecosysteem dat ruimte krijgt om zich te vernieuwen: makers, organisaties, (ondersteunings)instellingen, talentontwikkeling, publiek zijn allemaal nodig voor een sterke culturele sector. 3. We investeren in ruimte: cultuur als aanjager van gebiedsontwikkeling en de transformatie voor de stad betekent ruimte voor makers en organisaties en kunst en cultuur als integraal onderdeel van de ontwikkeling van de stad. We zien ook dat deze doelstellingen aansluiten bij het akkoord Meer voor elkaar en de omgevingsvisie van de gemeente Tilburg.

Terugblik In het cultuurplan 2021-2024, Cultuur raakt ons, was koers houden het belangrijkste. En die koers was er een van de weg omhoog: ‘De uitgezette koers vasthouden, tijdelijke impulsen structureel maken, de infrastructuur verder versterken, nieuwe ambities op cultuurgebied realiseren en de gevolgen van de coronacrisis aanpakken. Dát is kortgezegd wat wij in de periode 20212024 gaan doen.’ We hadden drie nieuwe ambities om de impact van kunst en cultuur te bestendigen, vergroten of expliciet te maken: -

het versterken van de culturele impact focus op cultuur met sociale impact inzetten op de economische impact

5

Het versterken van de infrastructuur viel de afgelopen periode veelal samen met het aanpakken van de coronacrisis. Met verschillende steunmaatregelen hebben we makers en instellingen geholpen om die periode door te komen. We waren blij te merken dat de plannen van het veld voor het inzetten van de geboden steun een duidelijke blik op de toekomst lieten zien. Er is gewerkt aan nieuwe manieren van produceren en presenteren. Er zijn innovatieve marketingconcepten uitgedacht en er is geïnvesteerd in sterkere culturele organisaties. Of we de benoemde ambities gehaald hebben is geëvalueerd door stadsgesprekken (zie ‘Verslag stadsgesprekken’) en diverse onderzoeken (zie kader). De uitkomsten van de onderzoeken zijn aan de raad gepresenteerd en de onderzoeken zelf zijn daarna met de raad gedeeld. Uit deze onderzoeken blijkt onder andere dat Tilburgers over het algemeen genomen tevreden zijn over het kunst- en cultuuraanbod. Makers ervaren ruimte voor het uitwerken van nieuwe ideeën en projecten, en de respondenten zijn positief over nieuwe laagdrempelige culturele initiatieven zoals De Nachtzuster. Op het gebied van de economische impact van cultuur blijkt dat het aantal bedrijven binnen zowel de creatieve industrie als de kunstensector een stijging laat zien. Wel blijkt uit onderzoek dat de beloning van met name zzp’ers in de sector structureel te laag is.

Het onderzoek naar Fair Pay laat zien dat er bij onze grote instellingen geen sprake is van tekortschietende beloning. Bij middelgrote en kleine instellingen en makers is er wel sprake van tekortschietende beloning en onbetaald overwerk. Omdat we Fair Pay als onderdeel van de Fair Practice Code belangrijk vinden volgen we in 2025-2028 de aanbevelingen uit het onderzoek. Tijdens de stadsgesprekken is gebleken dat de drie nieuwe ambities die we in het cultuurplan 2021-2024 geformuleerd hebben grotendeels gehaald zijn. Bij het versterken van de culturele impact draaide het met name om betere faciliteiten voor makers, het versterken van de instellingen en ruimte bieden voor talentontwikkeling en experiment. Successen die daarbij tijdens de stadsgesprekken genoemd zijn waren de start van het werken met cultuurcoaches, de opening van het Kessels Museum, Het Concreet als experimentele werk- en kennisplek en de samenwerking van verschillende instellingen binnen Het Makershuis. Uitdagingen die genoemd zijn waren onder andere het behouden van in Tilburg opgeleid talent en het gebrek aan werkruimtes en ateliers. Bij cultuur met sociale impact hebben we ingezet op het verbinden van cultuur aan andere maatschappelijke sectoren met speciale aandacht voor de doelgroepen jongeren en ouderen.

Tijdens de evaluatie was er onder andere waardering voor Corpo Maquina, Studio Noord, Arts for Health en de regelloze ruimtes. Ook werd een aantal verbeterpunten genoemd, zoals inclusieve programmering, een meer inclusief personeelsbestand en de beperkte tijd en besteding van budgetten van beoogde partners zoals scholen. Naast het feit dat de bedrijvigheid in de culturele sector is toegenomen is de economische impact van cultuur ook op andere manieren gegroeid. We zien een aantal succesvolle festivals zoals Festival Circolo, Kaapstad en Roadburn. Deze evenementen trekken veel bezoekers naar de stad die ook langer in Tilburg verblijven. Ten slotte is in de Spoorzone gebleken dat cultuur een cruciale rol speelt bij succesvolle gebiedsontwikkeling, waarbij het belangrijk is te

6

vermelden dat we makers een permanente plek bieden omdat ze blijvend van waarde zijn voor deze plek. Terugkijkend was en is de beleidsperiode 2021-2024 er een van grote uitdagingen. Maar ook werd eens te meer duidelijk dat kunst en cultuur belangrijk zijn. De sluiting van de LocHal, geen festivals en wijkprojecten en sluiting van alle culturele organisaties en het nachtleven dreven ook Tilburgers tot somberte. Toch hebben alle makers, organisaties en instellingen veerkracht getoond. Samen met het veld hebben we gewerkt aan het mogelijk maken van culturele activiteiten waar dat kon. Nu is het tijd om vooruit te kijken. Samen de schouders zetten onder problemen die nog niet zijn opgelost, maar ook samen op weg naar een toekomst waarin kunst en cultuur vanuit hun eigen intrinsieke waarde bijdragen aan een kansrijk Tilburg dat voor iedereen groeit, bloeit en bruist.

Onderzoeken We baseren onze terugblik en evaluatie met name op de volgende onderzoeken: - Waarde van Cultuur 2022. De staat van de culturele sector in Noord-Brabant, (2022). Bo Broers, Henk Vinken, Gosuin van Heeswijk. - Waarde van Cultuur Tilburg. Cultuurcijfers uitgesplitst naar Tilburg (2022). Henk Vinken - Meerkosten van de invoering van Fair Pay in Tilburg. Een analyse voor meerjarig gesubsidieerde instellingen (2023). Richard Geukema, Henk Vinken, René Goudriaan. - Resultaten online community Cultuur in Tilburg. Wat vinden Tilburgers van het Tilburgse cultuuraanbod en hoe beleven zij cultuur? In gesprek met Tilburgers via een online community (2022). Bianca Koomen, Katja Nagelkerke, Karin du Long - De Tilburgse Koenst Kollekte! Terugkoppeling (2023). Amber Dijs, Pien Rutten

Verantwoording en leeswijzer In het voorjaar van 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met de startnotitie voor het nieuwe cultuurplan. In deze startnotitie werd een aantal uitgangspunten beschreven: • Rust en ruimte voor de sector; • Deelname aan kunst en cultuur stimuleren en cultuur sterker verbinden aan de sociale basis; • De beweging van #stadvanmakers naar #stadvoormakers; • Een groeiende regionale rol voor makers en instellingen. Deze uitgangspunten vormen samen met de uitkomsten van de stadsgesprekken – een belangrijk onderdeel van de evaluatie – de basis voor dit kunst- en cultuurplan. We zien daarnaast ook dat dit cultuurplan als vanzelfsprekend aansluit bij de afspraken uit ons akkoord Meer voor elkaar. Kunst en cultuur dragen bij aan een aantal belangrijke opgaven, zoals een sterke sociale basis en kansengelijkheid, de inzet op toegankelijk- en laagdrempeligheid en het begrip brede talentontwikkeling. Daarnaast worden in het akkoord de ambities van een grote stad stevig omschreven: ‘Kunst en cultuur hebben een grote intrinsieke, sociale en economische waarde. Daarom willen we Tilburg als #stadvanmakers verder versterken en uitbouwen naar een #stadvoormakers. Met ruimte voor talent, vernieuwing, experiment en actualiteit. Met nieuw cultureel elan en zelfverzekerdheid zetten we Tilburg nationaal en internationaal steviger op de kaart.’

7

De gesprekken met de stad (het publiek, de wijken, de kernen, de sector, maar ook vertegenwoordigers uit de zorg, ondernemersverenigingen, de bouw, sociale organisaties, bewonersgroepen, wijkraden, enzovoort) zetten we als gemeente voort. Dit zorgt voor een stevige band tussen de verschillende spelers uit de sector en vertegenwoordigers van de gemeente. Het draagt bij aan de zichtbaarheid van kunst en cultuur bij de gemeente en andersom. Daarnaast hebben we gezien hoe bepalend kunst en cultuur voor de gemeente zijn. Niet alleen laten Tilburgers zich door kunst en cultuur raken, steeds meer zijn kunst en cultuur bepalend voor de stad. Kunst en cultuur maakt ons. Het is daarom de titel geworden van dit kunst- en cultuurplan.

Leeswijzer In het eerste hoofdstuk beschrijven we de waarden van het Tilburgse culturele ecosysteem, die direct aansluiten bij het profiel van de stad. Daarna volgen de drie doelstellingen, waarin we telkens beschrijven wat we onder die doelstelling verstaan, wat onze ambities zijn en hoe wel die ambities willen realiseren. Daarna gaan we in op de rol van de gemeente en beschrijven we ons vernieuwde instrumentarium om die doelen te bereiken. Als laatste geven we een doorkijkje naar het financiële kader voor 2025-2028, waarin incidentele middelen uit 2021-2024 structureel worden.

8

Sociaal. Inclusief. Vitaal. Duurzaam. Tilburg is een cultuurstad. We schreven het al in de inleiding. Binnen het ecosysteem, het geheel van makers, publiek, organisaties, (ondersteunings)instellingen en alle mensen die werken in de sector, bestaan verbanden en verbindingen, partnerschappen en andersoortige relaties die het geheel laten werken. Dit ecosysteem is een ingenieus raderwerk, waarin individuele makers en instellingen (en alle anderen) kunnen floreren bij de gratie van de anderen. Binnen het culturele ecosysteem, dat constant in beweging is, verandert, dynamisch is, komt een aantal waarden naar boven drijven, die dit systeem kenmerken. Het zijn waarden die ook de stad typeren en op verschillende momenten, binnen verschillende domeinen belangrijk zijn. In 2025-2028 willen we dit systeem zonder piepen en kraken laten werken. In dit plan beschrijven we hoe we al deze radertjes nog beter kunnen laten lopen.

Vier waarden In het akkoord Meer voor elkaar zien we voor onszelf een aantal opgaven: Tilburg Kansrijk, Tilburg Groen en Duurzaam en Tilburg Groeit, Bloeit en Bruist. Kunst en cultuur dragen bij aan deze opgaven die als een rode draad door dit plan lopen. We hebben de kracht van kunst en cultuur vertaald in vier waarden, waarmee we deze opgaven laden. We willen samen vanuit deze waarden werken aan deze opgaven. De uitvoering is daarmee nog niet helemaal vastgelegd – voor een deel stellen we de sector in staat deze uitvoering op zich te nemen, waarbij genoemde waarden vertrekpunten zijn.

Sociaal Tilburg is een sociale stad. Kunst en cultuur, beoefening én bezoek, dragen bij aan het welzijn, de weerbaarheid en de gezondheid van alle inwoners. We dragen zorg voor onze inwoners en zetten daarbij ook in op kunst en cultuur. Ze dragen bij aan de brede welvaart, waarbij naar veel meer dan alleen de financiële situatie van mensen wordt gekeken. Kunst en cultuur hebben een maatschappelijke betekenis en impact op de persoonlijke situatie van mensen, zowel in het centrum als in de wijken. Ze dragen bij aan een gezonde samenleving, waarin begrip voor elkaar en het samenleven en samenzijn centraal staan. Kunst en cultuur versterken de (sociale) netwerken in de stad. Samen zijn we inclusief, samen hebben we sociale impact: je kunt in je eentje als instelling of maker niet iedereen bereiken, maar door afstemming wel sámen iedereen bereiken. Laat de gemeente dit faciliteren. Bron: stadsgesprek

Tilburg is een plek waar een goed idee kan groeien en bloeien. Waar die goede ideeën, rare experimenten, ‘vreemde geluiden’ en een afwijkende attitude met vertrouwen worden gehoord en ondersteund. Waar je ongeacht kleur, identiteit, afkomst of beperking etc. serieus genomen wordt. Bron: Koenst Kollekte

Inclusief Tilburg is een inclusieve stad. We zetten stevig in op kansengelijkheid, zodat alle Tilburgers dezelfde kansen krijgen en mee kunnen doen. Deze inclusiviteit kenmerkt ook de culturele 9

sector. Nog niet genoeg echter, zo bleek ook uit de stadsgesprekken. Maar steeds meer makers en instellingen weten ook de wijken, mensen met een beperking, Tilburgers met een bi-culturele of niet-Nederlandse achtergrond te vinden. Kunst en cultuur moet er zijn voor alle Tilburgers: samen bereiken we iedereen. Dat betekent ook dat we met plezier het cultuurbegrip oprekken: van volkscultuur, via festivals, naar experimentele dans, van textiel, via multidisciplinair, naar hiphop. De eerste keer dat ik Tilburg binnenkwam, voelde het heel warm en welkom. Iedereen kan hier zichzelf zijn. Bron: Koenst Kollekte

Cultuur kan dienen als ontmoetingsplek voor mensen. Met name in de wijken ligt hier een uitdaging: maak het zo laagdrempelig mogelijk en betrek lokale mensen. Erken wat er in de wijken leeft en maak dependances van de grotere podia in het centrum. Verdiep je daarbij echt in wat er leeft in de wijken. Dus doe het ook samen met de mensen in de wijk. Bron: stadsgesprek

Vitaal Tilburg is een vitale stad. De stad wordt steeds aantrekkelijker om te wonen en te werken. Bedrijven willen zich er vestigen. Een vitaal cultureel ecosysteem draagt bij aan die stad. We vinden de voor de hand liggende verbinding van kunst en cultuur met andere domeinen belangrijk. We diepen deze de komende jaren uit. De maatschappelijke betekenis van kunst en cultuur is zichtbaar, de inwoners zijn vitaal. De vitaliteit van de sector ontwikkelt zich ook economisch: kunst en cultuur hebben steeds meer een (inter)nationale uitstraling en trekken daarmee ook toeristen en andere bezoekers van buiten Tilburg aan. De regelloze ruimtes, zoals onder meer in Noord zijn heel belangrijk voor jongeren en vernieuwing. Disciplines en organisatievormen doen er niet toe. Makers krijgen heel laagdrempelig toegang tot de culturele infrastructuur. Bron: stadsgesprek

Vergeet de topkunst niet! Tilburg wordt steeds aantrekkelijker voor bezoekers van buiten. Daar mogen, nee moeten we trots op zijn! Bron: stadsgesprek.

Duurzaam Tilburg is een duurzame stad. De omgevingsvisie laat zien dat het streven is om de mensen, de aarde en groei met elkaar in balans te brengen. Daarnaast stelt ons akkoord dat de opgave Tilburg Groen en Duurzaam zich richt op het verhogen van de kwaliteit van de stad. Kunst en cultuur dragen bij aan die kwaliteit. Daarnaast zijn ze in staat de toekomst te verbeelden en zo bij te dragen aan oplossingsrichtingen. Daarnaast zetten we in op het verduurzamen van de sector: we kijken daarbij zowel naar de vergroening van de sector, als naar het versterken van de sector. Rust en ruimte bieden kansen voor vernieuwing, professionalisering en het versterken van de band tussen kunst, cultuur en publiek.

10

‘Er is speelruimte nodig om als stad en regio innovatief te zijn. Erken de waarde van (artistiek) onderzoek voor vernieuwing. Mislukken is ook een optie.’ Bron: stadsgesprek

Drie doelstellingen In Tilburg staan deze vier waarden centraal. Dat betekent dat in dit kunst- en cultuurplan veel aandacht is voor mensen en voor andere domeinen. In Tilburg zit de maatschappelijke betekenis van kunst en cultuur, waar nu landelijk veel aandacht voor is, in het bloed. We hebben gezien in de evaluatie dat kunst en cultuur maatschappelijke betekenis hebben, impact genereren. Op die manier dragen kunst en cultuur bij aan de opgaven in Meer voor elkaar. De gemeente wil de sector na een roerige periode rust en ruimte bieden, en het vertrouwen dat kunst en cultuur bijdragen aan de volgende drie doelstellingen: 1. Vergroten van de sociale impact van kunst en cultuur. 2. Versterken ecosysteem: makers, organisaties, instellingen en publiek | #stadvoormakers #stadvoorcultuur 3. Ruimte: cultuur als aanjager voor gebiedsontwikkeling & de transformatie van de stad Door te kiezen voor deze drie doelstellingen bestendigen we de resultaten van ons ingezette beleid en bouwen we hierop voort. We beschrijven ze graag opnieuw: we geloven dat ze alle drie impact kunnen genereren. We geloven dat we die impact beter zichtbaar kunnen maken door makers, organisaties en instellingen te laten vertellen wat die impact is. Het effect van ons beleid zit ’m niet alleen in cijfers, maar ook in verhalen.

Veel cultuurprojecten kunnen aan alle drie de doelstellingen bijdragen: het voorbeeld van de gebiedsontwikkeling van de Spoorzone is daarvan een van de beste voorbeelden (zie kader).

Spoorzone Kunst en cultuur zijn in de Spoorzone vanaf het begin aanjager geweest van gebiedsontwikkeling. Vanaf de eerste artistieke interventies op een nog bijna gesloten terrein (placemaking, artistieke impact), tot de openstelling van de Hall of Fame, de verbouwing van de LocHal, het Ontdekstation, de komst van Mindlabs (met een aantal experimentele labs) en de verschillende ondernemers (economische impact), en het aantrekken van vele Tilburgers door al deze artistieke ontwikkelingen (sociale impact) is het een van de beste voorbeelden van hoe kunst en cultuur verweven zijn met de Tilburgers en duurzame ontwikkeling van de stad. Duurzaam ook omdat we permanente plek voor makers hebben gecreëerd.

11

Doelstelling 1: vergroten van de sociale impact van kunst en cultuur Waar hebben we het over? Als we spreken over de sociale impact van kunst en cultuur, hebben we het over cultuurstimulering, welzijn en gezondheid. In een stad met zoveel kunstzinnig, cultureel en creatief aanbod als Tilburg, moeten alle inwoners kunnen genieten van het moois dat de Tilburgse culturele sector te bieden heeft. Deelname aan cultuur is echter niet voor alle Tilburgers vanzelfsprekend. Er zijn in onze samenleving sociale en economische drempels die ervoor zorgen dat niet iedereen de weg naar cultuur weet te vinden. ‘Dit is niet voor mij’ is een veelgehoorde reden om niet aan cultuur te doen, blijkt uit onderzoek. Cultuur moet er voor iedereen zijn. In lijn met het akkoord Meer voor elkaar dragen we daarom bij aan gelijke kansen, brede talentontwikkeling en wijkgericht werken: ‘De komende jaren geven we een structurele impuls om kunst en cultuur sterker te verbinden met de sociale basis’. We zetten in op fysieke, informatieve, digitale, sociale en financiële toegankelijkheid, waarvoor we in 2025-2028 ook voorzieningen bieden.

Cultuurstimulering begint met leren, kennismaken en ontwikkelen Goed cultuuronderwijs is belangrijk om van jongs af aan deelname aan cultuur te stimuleren. Ook voor kinderen en jongeren geldt dat cultuur maken of beleven, zowel op school als in de vrije tijd, goed is voor de gezondheid, het welzijn, persoonlijke ontwikkeling en burgerschapsvorming. Kinderen en jongeren zijn de cultuurdeelnemers van de toekomst en daarmee van groot belang voor een blijvend levendige cultuursector. Kinderen en jongeren krijgen niet meer vanzelfsprekend kwalitatief cultuuronderwijs. We blijven daarom samen met scholen investeren in eigentijds cultuuronderwijs dat goed aansluit bij het curriculum van de school, van primair onderwijs tot hoger beroepsonderwijs.

Alle Tilburgse basisschoolleerlingen naar het theater In 2025-2028 streven we ernaar dat elk kind in Tilburg minimaal eens per jaar in het theater komt voor een voorstelling, leuk en leerzaam. We lossen het vervoersprobleem op door cultuurvervoer te financieren. De samenwerking tussen het beoogde cultuurbedrijf (Cist & Factorium) en de theaters enerzijds en de gezelschappen, kunstdocenten en scholen anderzijds zorgt ervoor dat scholen zelf een voorstelling kunnen selecteren en dat passende verwerkingslessen door een vakdocent of kunstenaar worden aangereikt. Op die manier wordt een beweging in gang gezet van kunstbeleving tot reflectie voor kinderen en jongeren.

Cultuurstimulering werkt door in de vrije tijd Kennismaken met het brede Tilburgse palet aan kunstzinnige en culturele disciplines en het ontwikkelen van artistieke basisvaardigheden moet voor iedereen die dat wil mogelijk zijn en blijven. Geïnteresseerden moeten vervolgens worden geholpen bij een follow-up, namelijk het bekwamen van hun artistieke vaardigheden. Dit kunnen de wat meer traditionele workshops en cursussen zijn, maar kan ook worden toegespitst op nieuwe vormen van leren

12

waar jongeren om vragen. Een mogelijke doorstroom van talent naar talentprogramma’s, vooropleidingen en Tilburgse kunstvakopleidingen moet worden geborgd. Naast educatieve inzet zijn kunstverenigingen, (jeugd)orkesten, koren en projecten voor de buurt of wijk essentieel om Tilburgers een plek te bieden voor meer reguliere deelname. Stichting Art-fact is daarbij de organisatie voor advies en financiële ondersteuning. Cultuurmakers, jong en oud, kunnen bij Art-fact terecht en maken samen de stad als podium toegankelijk. Na corona is het extra belangrijk geworden om jongeren te steunen bij de ontwikkeling van hun culturele vrijetijdsbesteding. We willen hierin extra investeren.

Jongerencultuur krijgt een boost door Studio Noord Studio Noord is de creatieve werkplaats en ontmoetingsplek van Tilburg Noord. Hier vind je ruimte voor verhalen, ontmoeting, creativiteit én om zelf dingen te organiseren. Jongeren met een idee, vraag of project worden hier geholpen om deze verder uit te werken. Studio Noord bewijst dat een dergelijke plek in de wijk werkt om actieve beoefening van cultuur en deelname aan cultuuraanbod voor en door jongeren te stimuleren. De samenwerking tussen R-Newt, Noordvoerders en cultureel professionals biedt jongeren de mogelijkheid en de tools om in hun vrije tijd hun eigen culturele identiteit te ontdekken. Cultuur, in de breedste zin van het woord, staat hier centraal.

Cultuurstimulering dicht bij mensen, in de wijk We willen de beleving van cultuur dichter bij mensen brengen. Culturele ‘handen’ in de wijk, cultuurcoaches, zijn hiervoor onmisbaar. Hun opdracht is het maken van culturele verbindingen tussen kinderen, de school en de wijk (bewoners en cultuurpartners) en te zorgen voor een levendig cultureel klimaat in de wijk. Het gaat om het ontwikkelen van een binnen- en naschools kunst- en cultuuraanbod voor kinderen, het liefst met culturele partners uit de wijk zelf. Onze verenigingen, kunstenaars en zzp’ers zijn hierin van grote waarde binnen. Een dergelijk wijkgericht ecosysteem is nóg meer van belang nu Tilburg, in het kader van het Nationale Programma voor Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV), is benoemd tot een van de landelijke voorlopers van het programma School en Omgeving. Het gaat hierbij om een duurzame opzet van een Rijke Schooldag voor gelijke kansen voor kinderen in achterstandsituaties, met een aanvullend onderwijsprogramma. Er wordt een stevig naschools activiteitenaanbod voor cultuur in de wijk gevraagd. We vragen onze culturele instellingen hierop in te spelen.

Het buurtmuseum Cultuurcoaches, kinderen en kunstenaars werken samen in dit project. Het doel is om de buurtbetrokkenheid te vergroten en kinderen hun creatief en artistiek talent te laten ontdekken. De cultuurcoach regelt dat leerlingen op bezoek gaan bij buurtbewoners om bijzondere voorwerpen en bijbehorende verhalen op te halen. Hierop geïnspireerd maken de kinderen een schilderij onder begeleiding van een kunstenaar. De buurtbewoner ontvangt dit schilderij als cadeau en stelt dit beschikbaar voor het ‘museum’. Alle schilderijen worden twee weken lang geëxposeerd voor het raam van de bewoners. Het resultaat: meer kleur en sfeer in de wijk! Het is voor dit soort projecten van belang dat er meer cultuurcoaches zijn.

13

Cultuurstimulering speelt in op de vraag uit de stad Onze samenleving, onze jongeren en hun waarden veranderen. Daarom moeten we goed luisteren naar wat Tilburgers van nú willen en wat dit betekent voor ons aanbod. We vragen de sector om hierop in te spelen. Dit geldt voor de wensen van kinderen en jongeren, maar ook voor ouderen, mensen die in armoede leven en andere groepen mensen die belemmeringen ervaren om deel te nemen aan cultuur.

Cultuur draagt bij aan welzijn en gezondheid In de afgelopen tien jaar is de belangstelling gegroeid voor de positieve effecten van kunst en cultuur op het welzijn en de gezondheid van mensen. In 2019 concludeerde de Wereldgezondheidsorganisatie op grond van meer dan 900 onderzoeken dat het actief of passief beleven van kunst de gezondheid en het algehele welbevinden bevordert. Daarom wordt zowel vanuit de gezondheidszorg als vanuit de cultuurwereld een dringend appèl gedaan op overheden om meer te investeren in culturele interventies die kunnen bijdragen aan welbevinden en (preventie van) zorg. Ze vormen een aangename en vaak goedkope aanvulling op de bestaande zorg en zijn in vergelijking daarmee In Tilburg zijn we bezig met de realisatie van een Arts for Health Centre, een actief netwerk van makers, onderzoekers en organisaties uit de wereld van zorg en welzijn. Doelen zijn kennisdeling, samenwerking en het realiseren van duurzame artistieke gezondheidsprogramma’s die worden ingezet door zorg- en welzijnsorganisaties. De ambitie is om met het Tilburgse Arts for Health Centre een prominente positie in een netwerk van vergelijkbare (inter)nationale initiatieven. De eerste stappen zijn de afgelopen jaren gezet. De afgelopen periode hebben wij met Corpo Maquina, Sounding Bodies en Switch2Move en Fontys verkend hoe een Arts for Health Centre in Tilburg vorm zou kunnen krijgen.

Tegelijkertijd legden we contacten met o.a. ETZ TweeSteden, Amarant en De Wever. In de periode tot 2028 kiezen we voor verbreding, verdieping en zichtbaarheid. We betrekken nog meer mensen en organisaties bij onze ambities: van makers en cultuurorganisaties tot onderzoekers, van verzekeraars tot welzijns- en zorgmedewerkers, en van mantelzorgers tot huisartsen en specialisten. Daarnaast werken we samen met onderwijs- en onderzoeksinstellingen aan kennisdeling en onderzoeken we de impact van artistieke interventies in zorg en welzijn.. Tot slot versterken we de zichtbaarheid van het Arts for Health Centre door het te huisvesten in een relevante omgeving en het te positioneren in nationale netwerken als Arts in Health Netherlands, en aansluiting te zoeken bij vergelijkbare partners in Europa.

Ambities We hebben vijf ambities: 1. We zetten in op cultuurstimulering door het onderwijs te blijven ondersteunen bij hun cultuuronderwijs 2. We stimuleren de cultuursector niet alleen kennismakingsactiviteiten te organiseren, maar juist een actieve rol te pakken in educatieve follow-upactiviteiten 14

3. We versterken het culturele ecosysteem in de wijk met de inzet van cultuurcoaches, ook met het oog op de bijdrage aan het Nationaal Programma voor Leefbaarheid en Veiligheid, programma School en Omgeving 4. Het verbreden en versterken van samenwerking bij de ontwikkeling van het Tilburgse Arts for Health Centre 5. Het positioneren van het Tilburgse Arts for Health Centre in (inter) nationale netwerken Arts in Health Netherlands.

Hoe realiseren we onze ambities? Om bovenstaande ambities waar te maken, gaan we aan de slag met het volgende. 1. We integreren CiST en Factorium en werken toe naar één sterk centrum voor cultuureducatie in Tilburg We versterken beide organisaties door op een efficiëntere manier samen te werken. Hiermee zorgen we voor eenduidigheid, voor één loket voor het onderwijs en voor culturele uitvoeringspartners. 2. We bestendigen onze cultuurcoaches om bij te dragen aan het culturele klimaat en de leefbaarheid in wijken en dorpen Cultuurcoaches zijn een essentiële schakel in een levendig cultureel klimaat in de wijk. Nog niet in alle wijken in Tilburg is een cultuurcoach actief. De ambitie is een dekkende infrastructuur van cultuurcoaches te realiseren in heel Tilburg. We beginnen met het structureel maken van de huidige cultuurcoaches en onderzoeken waar we het aantal kunnen vergroten. Ook dragen we hiermee, in het kader van de NPLV-aanpak, bij aan de leefbaarheid in Tilburgse focusgebieden en bieden we bewoners perspectief. 3. We creëren ‘plekken’ voor cultuur in wijken en dorpen We streven ernaar dat iedere wijk een plek heeft waar met name kinderen en ouderen, dichtbij huis en op laagdrempelige wijze, cultureel actief kunnen zijn. 4.

We breiden het aantal disciplines binnen het educatief aanbod uit Te denken valt aan beeldende kunst, tekenen, fotografie, creatief schrijven, design. We willen hiermee een breder en gevarieerder publiek bereiken en bedienen. 5. We zetten stappen in het wegnemen van drempels voor cultuurdeelname Naast het aanbod in de wijk, vragen we alle organisaties die subsidie ontvangen stappen te zetten in het werken met de Code Diversiteit en Inclusie. Alle kunst- en cultuurorganisaties vullen de bij de code behorende scan in en reflecteren op de vier P’s: Personeel, Partners, Programma en Aanbod. 6. We versterken en verbreden het netwerk van Arts for Health Tilburg. We intensiveren de samenwerking met regionale partners uit sectoren als cultuur, zorg & welzijn en onderwijs, zoals Fontys, Amarant en ETZ TweeSteden. Daarnaast breiden we het netwerk uit met betrokken organisaties variërend van KunstLoc tot Cordaan.

15

7. We positioneren Arts for Health Tilburg (inter)nationaal We sluiten aan bij de samenwerking bij Art in Health Netherlands en leggen contacten met vergelijkbare organisaties in Europa, waaronder België, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Arts for Health Dans en muziek verbeteren het welzijn en de kwaliteit van het leven van ouderen. Met dans- en bewegingsprogramma’s draagt dansmeester Andrew Greenwood bij aan een beter dagelijks leven voor ouderen. En in het bijzonder voor mensen met lichamelijke en/of mentale beperkingen zoals de ziekte van Parkinson, Dementie, Multiple Sclerose. Dat doet hij onder andere in samenwerking met het Factorium, landelijke zorginstellingen, kennisorganisaties en wetenschappers als Erik Scherder en Machteld Huber. Met zijn programma’s en zijn visie op de positieve effecten van dans op welzijn en gezondheid trekt hij inmiddels aandacht in binnen- en buitenland en brengt hij Arts for Health over het voetlicht.

16

Doelstelling 2: versterken ecosysteem makers, organisaties, instellingen en publiek Waar hebben we het over? We beschouwen de Tilburgse kunst- en cultuursector als een ecosysteem, waarin uiteenlopende mensen en organisaties met uiteenlopende rollen kunst maken en werken. Het ecosysteem is het geheel van makers, publiek, organisaties, (ondersteunings)instellingen en alle mensen die werken in de sector. En we schreven het al, daartussen bestaan verbanden en verbindingen, partnerschappen en andersoortige relaties die ervoor zorgen dat alle radertjes in het systeem lopen. In dit hoofdstuk spreken we over de makers en de culturele instellingen, maar al direct verwijzen we naar de andere twee doelstellingen. Makers werken als educator of cultuurcoach, organisaties laten zich zien in de wijken, of jonge organisaties strijken neer in braakliggende stukken stad waar gebiedsontwikkeling nog maar net begonnen is. De organisatie die voortkomt uit de integratie van CisT en Factorium werkt samen met Schouwburg en Textielmuseum; 013 programmeert opkomend talent in de stad. Kunst en cultuur zijn nadrukkelijk meer dan alleen organisaties en de makers; denk aan publiek, educatie en participatie. Binnen deze doelstelling kijken we met die brede blik naar de organisaties en de makers.

Makers Toen op een landelijke bijeenkomst over de toekomst van kunst en cultuur besproken werd, stelde iemand de vraag wie die toekomst bepaalt. Het antwoord van de zaal was collectief: de makers. Zonder makers geen verbeelding. Zonder makers geen kunst. Makers helpen ons een toekomst te verbeelden. Makers zijn de research & development-afdeling van de maatschappij en zijn van groot belang bij de transformatie van de stad. Maar aan de andere kant, makers zijn, zoals we beschreven in de inleiding, onderdeel van een ingenieus werkend ecosysteem: zonder mogelijkmakers ook geen kunst. Tilburg blijft zich in 2025-2028 afficheren als makersstad en realiseert zich dat de spelers om de makers heen misschien wel net zo belangrijk zijn. Tilburg gaat van #stadvanmakers naar #stadvoormakers, waarin de aandacht voor de makers net zo belangrijk is als de aandacht voor de rest van het ecosysteem. Het belang van makers voor stadsontwikkeling Ingebed in een ecosysteem zijn makers van grote waarde voor de (ontwikkeling van de) stad en voor de toekomst. Ze dragen bij aan de leefbaarheid van de stad en verbeelden de stad van morgen en van de toekomst. Ze laten zien wie we kunnen zijn. Dat is soms ongemakkelijk. Dat wringt soms en confronteert ons soms met dingen die we helemaal niet willen weten. Maar het kan ook laten zien hoe een toekomst leefbaar blijft.

Ateliers en broedplaatsen zijn de culturele kraamkamers, plekken van uitwisseling en ontmoeting. Ook voor makers zijn de regelloze ruimtes van groot belang. We zorgen ervoor dat makers aan tafel uitgenodigd worden bij de gemeentelijke uitwerking van maatschappelijke opgaven zoals gebiedsontwikkeling, energietransitie en klimaat. We zijn als gemeente de schakel tussen de makers en de andere domeinen, die, vanuit de gedachte van de omgevingsvisie, meer en meer in cultuur gaan investeren (zie ook doelstelling 3).

17

Makersfonds Het Makersfonds heeft zijn bestaansrecht bewezen; met middelen uit deze regeling krijgen makers de kans te experimenteren en zich te ontwikkelen. En tijdens de coronacrisis hebben we een Makersfonds Plus ingezet om juist makers (de creatieve zzp’ers die overal buiten de compensatieboot vielen) noodsteun te kunnen bieden. Wij zijn trots op onze makers. We zijn trots op wat ze doen voor de stad, en op hoe ze bijdrage aan de positionering van de stad. Om ze hier beter in te ondersteunen verhogen we het maximaal aan te vragen bedrag binnen de makersfondsregeling. We kijken ook hier hoe we makers kunnen uitnodigen om meer te doen in de wijken en hoe ze nieuw publiek proberen te vinden voor de kunst die ze maken.

Het Makersfonds gaf Annemijn Rijk een flinke impuls Vanuit het Makersfonds hebben we bij kunnen dragen aan Body of Art. Dit is een platform en meerjarenproject van choreograaf en filosoof Annemijn Rijk. Tien thema’s, afkomstig uit het boek Body of Art (Phaidon, 2015), bieden ieder een context en richtlijn waar vanuit onderzoek wordt gedaan naar de verhalen die in onze lichamen schuilgaan. Een aantal van die thema’s is uitgewerkt in films, choreografieën, black boxes. Body of Art geniet inmiddels internationale bekendheid. Annemijn Rijk won al een aantal prijzen over de hele wereld.

Culturele organisaties & instellingen We zeiden het al, net als makers zijn culturele organisaties en instellingen cruciale spelers binnen een cultureel ecosysteem. De Tilburgse organisaties hebben zich tijdens en na de coronacrisis wendbaar getoond. We willen deze organisaties rust en ruimte geven om de problemen die er nu nog zijn op te lossen en vernieuwing waar nodig in te zetten. De gemeente vraagt haar organisaties wel om mee te bewegen met het dynamische systeem waar ze zelf toe behoren: ander publiek vraagt om ander aanbod en misschien is het nodig om net wat vaker uit de comfortzone te stappen. Daarbij is het ook van belang om na kennismaking te zorgen voor follow-up activiteiten om deelname te verduurzamen. In 2025-2028 ondersteunen we culturele organisaties en instellingen door een deel te benoemen als Basisvoorziening. Ook creëren we Meerjarige Subsidies (voorheen Professionele Kunsten & Kunstenaarsinitiatieven), waar je voor twee of voor vier jaar een bijdrage kunt ontvangen. Nieuw is dat we deze meerjarige aanvragen door een externe adviescommissie laten beoordelen. Daarover meer in het hoofdstuk ‘Instrumentarium’. Tilburgse basisvoorzieningen en subsidies Voor de periode 2025-2028 handhaven we onze basisvoorzieningen. Dit doen we om rust en perspectief te bieden voor deze instellingen. Vanaf 2029 zal het Nederlandse cultuurbestel er anders uitzien.

Hoe? Dat weten we nog niet, maar de Raad voor Cultuur brengt haar advies over de bestelwijziging in het najaar van 2023. Het is zinvol om landelijke ontwikkelingen te volgen, omdat regionalisering een belangrijke rol blijft spelen, ook in de bestelwijziging. In het licht van deze bestelwijziging is het zinvol om ook naar het lokale bestel te kijken. We willen in 2026 een advies van de voor deze cultuurplanperiode ingestelde externe adviescommissie (en mogelijk van een extern adviseur, c.q. adviesbureau) over de inrichting van het lokale bestel. Net als in de landelijke situatie zijn veel afspraken over de subsidie van Tilburgse organisaties al lang geleden gemaakt.

18

Willen we meebewegen, dan is het noodzakelijk om in detail naar de basisvoorzieningen en de begrotingssubsidies in het huidige bestel te kijken. Vernieuwing vereist dynamiek. Dynamiek: nieuwkomers We willen ook nu al inspelen op nieuwkomers door het subsidiesysteem enigszins te veranderen. Nieuwkomers hebben op deze manier een eerlijke kans om voor subsidie in aanmerking te komen. In de regeling Meerjarige Subsidies is er ruimte voor de adviescommissie om tweejarige ondersteuning toe te kennen om nieuwkomers de mogelijkheid te geven zich te ontwikkelen tot vaste waarde. Ook komen we met een projectregeling, die organisaties de gelegenheid geeft voor een project of voor een programma van een heel cultureel of kalenderjaar aan te vragen. Podia Onze podia spelen een belangrijke rol. Niet alleen vanwege de podiumfunctie maar ook vanwege hun inzet op het gebied van cultuurstimulering en talentontwikkeling. Denk daarbij aan het mogelijk maken van schoolvoorstellingen, Het Makershuis en het feit dat ze binnen hun verschillende disciplines onderdeel zijn van TalentHub Brabant. We blijven aandacht houden voor de podia die er zijn en onderzoeken of, en zo ja waar nieuwe podia gerealiseerd zouden moeten worden. Daarbij denken we in eerste instantie aan de realisatie van kunstencentrum (werktitel: Witzy) in De Reeshof.

Bibliotheek De LocHal laat zien dat de bibliotheek veel meer is dan een plek die gaat om lezen en boeken. Het is niet verrassend dat de bibliotheek juist ook in de wijken een grote rol speelt. Ook de bibliotheek is onderdeel van het wijkgerichte werken en de bibliotheek speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van onze stad op het gebied van talentontwikkeling, digitalisering en groei. Het is dé plek waar onze inwoners samenkomen en samenleven. Met verschillende programma’s op uiteenlopende locaties zorgt de bibliotheek dat onze inwoners hun potentieel kunnen benutten en volledig kunnen participeren in de samenleving. Mee kunnen doen dus. Vanwege de kansengelijkheid blijven we stevig inzetten op de bibliotheek. Regelloze ruimtes Binnen alle drie de doelstellingen benadrukken we het belang van de regelloze ruimtes. Ruimtes waar experiment mogelijk is. Ruimtes, waar dingen mogen mislukken. Waar kinderen en jongeren voor het eerst met kunst en cultuur in aanraking komen, eerst als bezoeker, dan wellicht als beginnend maker, zich ontwikkelend tot talent. En waar kinderen de eerste stappen zetten om culturele handen te ontwikkelen. Niet alleen voor makers zijn het dankbare plekken. Voor beginnende organisaties, programmeurs, mogelijkmakers zijn het presentatieplekken. Niet zelden zijn dit soort collectieven nog niet formeel georganiseerd, ze zijn nog geen rechtsvorm.

We willen onderzoeken of we met de Projectsubsidies (Makersfonds en Impuls- & Projectregeling) dit soort aanbod wel mogelijk kunnen maken. Juist in gebiedsontwikkelingen zien we kansen om deze regelloze ruimte te creëren. Ze hebben ook een aanjagende werking voor de bekendheid van het gebied. Zichtbaarheid & (inter)nationale betekenis Er is steeds meer landelijke aandacht voor Tilburg. Er komen mensen uit het hele land (en soms ook van daarbuiten) naar Tilburg. Voor de LocHal, voor het Spoorpark, voor Festival Festival Circolo, voor Roadburn, voor 013, voor het Textielmuseum, voor De Pont en voor De 19

Lustwarande. En onze makers zijn buiten Tilburg, en ja, ook buiten Nederland, bekend. Denk bijvoorbeeld aan Mirte van Duppen, Strijbos & Van Rijswijk, Onias Landveld, Mathijs Leeuwis en Sigrid Calon. Het belang van de (inter)nationale topposities van bovengenoemde organisaties en instellingen is tweeledig. Niet alleen de aantrekkingskracht van publiek is daarbij belangrijk, maar ook de relevantie van dit soort instellingen voor beginnende makers en kleine organisaties. Je hebt beginners nodig om door te kunnen groeien naar de top. Je hebt voorbeelden nodig die je stimuleren om zelf kunst te gaan beoefenen. Je hebt de top nodig om meer te gaan onderzoeken. Grote én kleine organisaties, grote én kleine makers zijn belangrijke radertjes in het ecosysteem. We zijn trots op de topkunst uit Tilburg en geloven in de bijdrage aan de positieve nationale positionering van Tilburg als gemeente. We blijven bouwen aan het portfolio van de stad (en zoeken oplossingen voor het aantal slaapplekken voor mensen van buiten voor als dat nodig is). We moedigen onze grote instellingen en organisaties aan groot te denken en hieraan bij te dragen. We blijven in gesprek met de sector over wat er nodig is om op dit niveau te kunnen blijven acteren.

Roadburn: van talent tot top Roadburn heeft zich ontwikkeld tot een internationaal zeer gerenommeerd festival met groot aanzien en een trouwe schare fans. Ze bepalen mede de toekomst van het genre waarin ze programmeren. Dat heeft niet alleen invloed op de grote artiesten die middels compositieopdrachten worden uitgedaagd zich buiten de gebaande paden te begeven. Maar heeft ook invloed op aanstormend talent. Ook die acts krijgen een plek op het festival en zo de mogelijkheid om door te groeien tot de (inter)nationale top.

Cultuurprijs voor de stad Tilburg De gemeente is trots op haar kunst- en cultuurmakers en instellingen. De gemeente investeert daarom in een nieuwe Cultuurprijs voor de stad Tilburg. Deze prijs wordt in het leven geroepen om de zichtbaarheid van topkunst te bevorderen. Jaarlijks spreekt de gemeente haar waardering uit voor een maker of instelling die het meest kleur geeft aan de stad. Musea in ontwikkeling Tilburg telt momenteel vier musea: De Pont, het TextielMuseum, Natuurmuseum Brabant en het Kessels Museum. Samen vormen ze een bruisend cluster in het centrum van de stad. Onze topmusea vinden aansluiting bij de grote landelijke topmusea en zetten Tilburg op de kaart. De Pont en het TextielMuseum maken deel uit van het museumkwartier. De Pont is een onafhankelijk museum voor hedendaagse kunst. Met zijn wereldwijd bekende kunstcollectie, waaronder het door Anish Kapoor vervaardigde Sky Mirror op het voorplein, staat de waarde van De Pont voor onze stad buiten kijf. Met het rijke textiele verleden van Tilburg als uitgangspunt nemen zij bezoekers mee in innovatieve textielprocessen, textiele (design)collecties, mode en actuele kwesties als de duurzaamheid en circulariteit in de textielindustrie. 20

De komende jaren zijn onze ambities met name gericht op de ontwikkeling van het zogeheten Mommerscomplex, waarin onder meer het TextielMuseum en het TextielLab zijn gehuisvest. Vanuit museaal perspectief voldoet de huidige locatie niet langer aan de eisen van de tijd. Knelpunten worden nog versterkt door de snelgroeiende internationale reputatie van het TextielMuseum en TextielLab. Daarom investeren we in ingrijpende verbouwingen van het museum, het naastgelegen Dröge-complex en de omliggende publieke ruimte. Onze ambitie is om van deze omgeving een levendige en aantrekkelijke plek voor makers, inwoners en bezoekers van Tilburg te maken. Deze ontwikkeling maakt deel uit van de transformatie van het Museumkwartier. Ten zuiden van het Museumkwartier, op de zogenoemde kennis-as, liggen het Kessels Museum en Natuurmuseum Brabant. Het in 2022 geopende Kessels Museum beschikt over een bijzondere collectie muziekinstrumenten en een werkplaats, voor de bouw en revisie van instrumenten. Het Natuurmuseum heeft de een na grootste natuurhistorische collectie van Nederland. Het museum brengt door middel van tentoonstellingen, onderzoek en educatie de waarde van de natuur in onze leefwereld en het belang van een gezond leefmilieu onder de aandacht van met name kinderen via school en gezinnen.

De komende jaren stellen wij het startende Kessels Museum in staat zich te ontwikkelen tot een museum met een duurzame toekomst, verbonden met regionale partners op terreinen als erfgoed, muziek en educatie. En vanwege de grote uitdagingen voor onze samenleving op het gebied van natuur en milieu gaan wij Natuurmuseum Brabant in staat stellen zijn positie te versterken en zijn collectie en kennis nog beter onder de aandacht te brengen van het brede publiek. Festivals Culturele festivals dragen bij aan talentontwikkeling omdat er vaak jonge makers worden geprogrammeerd (naast grote namen); ook vergroten ze, net als culinaire of sportevenementen de leefbaarheid in de stad. Tilburg kent een aantal unieke, onderscheidende culturele festivals, waarvan Festival Circolo en Roadburn de bekendste zijn. Ook Kaapstad, Draaimolen en Literatuurfestival Tilt zijn festivals die zeker ook door mensen van buiten de stad bezocht worden. Hall of Fame De Hall of Fame is een vaste waarde geworden binnen het cultureel ecosysteem van de stad. Ze vervullen een belangrijke rol op het gebied van talentontwikkeling zowel op het gebied van sport als kunst en cultuur. De Hall of Fame is een belangrijk voor de Hip Hop scene in de stad en biedt jongeren een eigen plek. We gaan onderzoeken hoe we Hall of Fame voor deze functies het beste kunnen ondersteunen.

Organisaties & makers Uniek in Tilburg, als stad voor makers, zijn de bijzondere samenwerkingen dan wel plekken voor makers. Culturele organisaties, die door zich te verbreden of samen te werken voor langere tijd makers aan zich kunnen verbinden. Een voorbeeld van een dergelijke samenwerking is het Makershuis: hierin hebben het Zuidelijk Toneel, Festival Circolo, Vorst, Schouwburg en Concertzaal Tilburg en DansBrabant zich verenigd. Samen maken ze zich sterk voor de ontwikkeling en zichtbaarheid van jonge makers, die vervolgens eventueel

21

kunnen doorstromen naar het provinciale talentontwikkelingsprogramma TalentHub Brabant. Een andere manier van werken laten Strijbosch & Van Rijswijk en Het Concreet zien. Strijbosch & Van Rijswijk kocht een pand aan, waarin ze nu zelf, maar ook anderen kunnen werken. Het Concreet is de uitloper van de beroepspraktijk van Mathijs Leeuwis, waar ook andere makers onderzoek kunnen doen naar analoge klank. Ook zij stellen hun kennis, spullen en pand beschikbaar. We stimuleren dit soort ontwikkelingen, omdat we het belang ervan voor makers erkennen. In het hoofdstuk over de doelstelling ruimte laten we zien dat we onderzoeken hoe eigen ruimtes kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van makers(groepen). Stadsmakers Sinds jaar en dag zet Tilburg in op stadsmakers. De afgelopen jaren hebben een stadsorganist, een stadscomponist, een stadsdichter en een beiaardier ervoor gezorgd dat op verrassende plekken, veelal in het publieke domein (componist en dichter), of juist op de vaste plekken (organist en beiaardier) mensen trakteerden op kunst en cultuur. Wij vinden dit een sympathieke, laagdrempelige en eenvoudige manier om makers te stimuleren en waar mogelijk te betrekken bij het beleid. We zetten deze traditie door. Mogelijkmakers Niet alleen de makers zijn van belang van de sector, ook alle mogelijkmakers.