255333-02 Notitie behandeling zienswijze Binnenstad 2010 12e herz

Het argument is dat de uitspraak in het besluit de problemen rondom de vernietiging van het voorgaande bestemmingsplan minimaliseert en geen aandacht besteedt aan de zorgen van de bewoners.

Reactie gemeente

Wij delen de stelling van reclamanten, dat in de toelichting op het ontwerpbestemmingsplan staat dat de ontwikkeling in zijn geheel aan de Haagse bezonningsnorm voldoet, niet. In de toelichting staat: “Uit de globale bezonningsstudie blijkt dat het woongebouw een beperkte extra schuwwerking op omliggende gebouwen veroorzaakt en dat de gehanteerde ‘Haagse’ norm op bijna alle locaties wordt gehaald en ‘voor nagenoeg alle appartementen leidt het woongebouw niet tot het niet meer voldoen aan de ‘Haagse’ norm.” Uit het aanvullende onderzoek van 27 juni 2023 van Peutz blijkt dat voor 2 woningen op de tweede woonlaag van de laagbouw van het bestaande complex Pieter Vreedeplein geldt dat de bezonning op deze woningen in een gedeelte van het jaar terugloopt tot 1:35 minuten, waarmee enkel voor deze woningen niet wordt voldaan aan de ‘Haagse’ norm.

De Handreiking Hoogbouw 2017, reparatie 2023, welke naar verwachting op 2 oktober 2023 door de raad zal worden vastgesteld, is de mogelijkheid opgenomen af te wijken van de ‘Haagse’ norm en daarmee van de Handreiking Hoogbouw. De mogelijkheid tot afwijken van de ‘Haagse’ norm is in het beleid van Den Haag (actualisering van de normen ten aanzien van bezonning en windhinder van 9 februari 2010) benoemd. In de Handreiking Hoogbouw 2017, reparatie 2023, is deze mogelijkheid om af te wijken verder uitgewerkt. De mogelijkheid tot afwijken van de Haagse Norm wordt met deze reparatie expliciet vastgelegd. Afwijken is mogelijk als het plan kwalitatief en/of kwantitatief bijdraagt aan de verdichtingsopgave binnen de bestaande stedelijke contouren én een acceptabel woon- en leefklimaat voor de directe omgeving is gewaarborgd. Wij hebben de belangen van de ontwikkeling afgewogen tegen de belangen van de omwonenden. Het belang van het toevoegen van 130 nieuwe woningen is groter dan het belang van de bezonning van een klein aantal van de bestaande woningen. Hierbij hebben wij in overweging genomen, dat nog steeds sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat, omdat de periode waarin de bezonning onder de norm valt relatief beperkt is; vanaf 21 maart is er minimaal 2 uur zon mogelijk.

Wij merken daarbij op, dat de woningen enkel in de ochtenduren voor maximaal 2-3 uur in de schaduw van de woontoren liggen en vanaf ongeveer 14.00 uur in de schaduw van het eigen gebouw. Wij hebben in overweging genomen dat in binnenstedelijke situaties er veel woningen zijn die, ook zonder de aanwezigheid van hoogbouw in de buurt, door de hoge bebouwingsdichtheid niet aan de ‘Haagse’ norm voldoen en dat er regelmatig noord-zuidgerichte woningen worden gebouwd die per definitie niet voldoen aan de ‘Haagse’ norm. Daarbij wegen wij af dat de ontwikkeling is gelegen in een centrumstedelijke verdichtingslocatie, waarbij wordt gestreefd naar intensivering van het ruimtegebruik. In een dynamische, intensief bebouwde omgeving kan niet altijd worden voldaan aan de bezonningsnorm. Daarbij is de waardering van openbare ruimte een steeds belangrijker onderwerp bij de ontwikkeling van de stad. De toegenomen gebruikswaarde en kwaliteit van de openbare ruimte kan een goede aanvulling vormen voor bezonning van individuele woningen. Voor deze locatie geldt dat op na de oplevering van de woontoren het Pieter Vreedeplein wordt heringericht met maatregelen ten aanzien van klimaatadaptatie en voorkoming van hittestress, waardoor een prettige openbare verblijfsruimte ontstaat.

12.

Conclusie

Op grond van de Handreiking Hoogbouw 2017, reparatie 2023 wordt voor 2 woningen afgeweken van de ‘Haagse’ bezonningsnorm.

Zienswijze – cultuurhistorie en monumentenzorg

Op 2 november 2012 heeft het Ministerie van OCW de Aanwijzing Beschermd Stadsgezicht Tilburg gepubliceerd. Dat deze aanwijzing zwaarwegend was blijkt uit het feit dat het college een bouwinitiatief van de eigenaar van het betreffende perceel en tevens van het naastgelegen perceel, locatie V&D/Hudsons Bay resoluut afwees én aangegeven heeft dat men de betreffende panden diende op te knappen. Hierdoor is het vertrouwen gewekt dat de zuidkant van het plein als stadsgezicht beschermd zou worden. Dit vertrouwen werd beschermd door het voorheen geldende hoogbouwbeleid. Nu medewerking wordt verleend

aan voorliggend initiatief is het opgewekt vertrouwen bij de bewoners van het Pieter Vreedeplein geschaad. Er is sprake van aanpassen van beleid en regelgeving nadat de overeenkomsten voor het initiatief tot stand zijn gekomen. Terwijl een toren in de Spoorzone wordt afgeblazen omwille van de aanwezigheid van monumentale panden, werden in een korte periode in de beschermde binnenstad zo'n zeven cultuurhistorische panden gesloopt. De weg is hiermee vrijgemaakt om in het hart van de beschermde binnenstad een hoge toren te projecteren. Hiermee wordt in strijd met de Ministeriële aanwijzing tot beschermde binnenstad en het opgewekt vertrouwen gehandeld. Reactie gemeente

Bij de inpassing van de toren is rekening gehouden met de karakteristiek en structuur van het gebied dat door de aanleg en verstedelijking van het Pieter Vreedeplein al een sterke transformatie heeft doorgemaakt in de jaren vanaf 2005. Met name de historische structuur van de Tuinstraat en de wijze van bebouwing van de achterterreinen is hier nog van belang. Door de toren uit de rooilijn naar achter te plaatsen blijft de historische lijn/structuur van de Tuinstraat intact en blijven ook de zichtlijnen op historische bebouwing zoals de Heuvelse kerk beleefbaar. De uit onafhankelijke deskundigen bestaande omgevingscommissie die ook optreedt als monumentencommissie heeft bij de toetsing van het plan rekening gehouden met de karakteristieken van het beschermde stadsgezicht en heeft positief geadviseerd over het plan. In de tussenuitspraak ECLI:NL:RVS:2022:732 van 16 maart 2022 over het bestemmingsplan ‘Binnenstad 2010, 9e herziening (woongebouw Pieter Vreedeplein)’ heeft de Raad van State reeds geoordeeld dat het plan voldoende rekening houdt met de aanwijzing van de binnenstad van Tilburg als beschermd stadsgezicht en dat de in het plan voorziene woontoren om die reden aanvaardbaar is.

13.

Conclusie

Het plan is passend binnen de cultuurhistorische waarden van het beschermde stadsgezicht.

Zienswijze – parkeren

Parkeerbalans: Reclamanten wijzen naar de Parkeerbalans uit 2017, die diende als basis voor de parkeeranalyse voor het project. Deze analyse gaf aan dat er op bepaalde dagen al structureel niet voldoende parkeercapaciteit was om de geplande ontwikkelingen op te vangen. De Parkeerbalans werd als uitgangspunt gebruikt voor het hele project. Daarnaast wijzen zij op het feit dat de berekeningen zijn gebaseerd op een uitgangspunt van 100% capaciteitsgebrek, wat betekent dat alle beschikbare parkeerplaatsen op bepaalde momenten vol zouden zijn. Om een acceptabele situatie te behouden, moet de bezettingsgraad volgens de nieuwe normen onder de 90% blijven. Voor projecten vóór een bepaalde datum geldt zelfs een norm van 85%. Ze stellen dat er structurele parkeerknelpunten zijn op koopavonden en in de weekenden. Zelfs met de maximale bezettingsgraad van 90% blijkt dat parkeergarages Emmapassage en Pieter Vreedeplein een tekort hebben dat moet worden opgevangen in de Tivoligarage, wat ook tot tekorten op kritieke dagen zou leiden. Reclamanten wijzen op verschillende correcties en vrijstellingen die zijn toegepast bij de parkeerberekeningen. Deze correcties kunnen de situatie verder verslechteren en het lijkt erop dat de parkeercapaciteit op cruciale momenten van de week onvoldoende is. Ze benadrukken het belang van

real-time beschikbaarheid van parkeerplaatsen, omdat men niet kan vertrouwen op gemiddelden. Parkeerbehoefte: Reclamanten wijzen naar het rapport “Ontwikkeling woontoren Pieter Vreedeplein Analyse parkeerbehoefte Spark d.d. 6 juli”. Zij stellen dat er in dit rapport geen verband is gelegd met de basis van de Parkeerbalans. De cijfers zijn niet inzichtelijk gemaakt, waarmee een black box is gecreëerd. Zij zijn van mening dat de onjuistheden en tekortkomingen in het rapport voldoende zijn om het gehele rapport de kwalificatie “onvoldoende” te mogen geven. Tekorten parkeerplaatsen onderkend: Volgens reclamanten stelt de Raadsbrief dat er momenteel al een tekort is aan parkeerplaatsen voor bewoners in de binnenstad. Dit tekort blijkt uit een lange wachtlijst voor parkeervergunningen op straat. Bovendien is er tijdens piekmomenten beperkte resterende capaciteit in de parkeergarages. Daarnaast hebben een aantal ontwikkelingen toestemming gekregen om gebruik te maken van de resterende parkeercapaciteit in de binnenstad. Op dit moment worden er twee onderzoeken uitgevoerd om mogelijke locaties te vinden voor extra parkeercapaciteit. Een van deze locaties is aan de oostkant van het centrum, waar wordt gezocht naar locaties voor in totaal 500 tot 600 extra parkeerplaatsen.

Van deze nieuwe parkeercapaciteit zijn er tenminste 300 nodig vanuit de Spoorzone, ongeveer 75 voor de Woontoren Pieter Vreedeplein en de rest voor kleinere ontwikkelingen in de directe omgeving. Onjuiste berekeningen: Reclamanten stellen dat het uitgangspunt moet zijn de normatieve parkeerbehoefte op basis van de opgenomen parkeernormen, in plaats van de parkeereis die aan de projectontwikkelaar wordt gesteld. Dit is belangrijk omdat het terugdringen van de parkeereis niet de daadwerkelijke parkeerbehoefte vermindert, vooral gezien de verwachting dat het autobezit de komende jaren blijft toenemen. Reclamanten wijzen erop dat afwijkingen van de parkeereis alleen mogelijk zijn op basis van vrijstellingsregelingen en wanneer er nog resterende capaciteit beschikbaar is volgens normatieve berekeningen. In dergelijke gevallen zou er ook compensatie moeten worden geboden voor het verminderen van parkeercapaciteit. Reclamanten stellen dat het proces niet heeft aangetoond dat de gemeente voorafgaand aan het besluitvormingsproces aanvullende kennis heeft verzameld over de belangen die moeten worden afgewogen. Dit geldt met name voor de belangen van omwonenden en andere belanghebbenden, wat suggereert dat deze belangen niet voldoende zijn meegewogen bij het nemen van het besluit. Onjuistheden: a.

De publieke parkeercapaciteit van de Parkeergarage Pieter Vreedeplein is 640 en geen 751 parkeerplaatsen. b. De restcapaciteit dient, conform de nota, te worden berekend op basis van maximaal 90% bezetting. Hier is met 100% gerekend. c. De meetperiode is niet representatief: In de gekozen periode waren de woningen en winkels aan de Emmapassage nog in ontwikkeling. De oplevering heeft pas aan het eind van 2022 plaatsgevonden.

d.

e.

De meetperiode is niet representatief. Het jaar 2022 werd in zijn bedrijvigheid en bewegingsvrijheid zeer beperkt door de gevolgen en regelgeving van Covid. Pas in derde kwartaal werd enige normalisatie zichtbaar. De in de berekeningen betrokken parkeergarages vallen niet alle binnen de normatief gesteld loopafstand van 100m.

Onvolledige cijfers: Reclamanten stellen dat een aantal ontwikkelingen in de meetperiode nog niet waren afgerond: •

•

•

•

•

•

•

Voor het Emmapassage-project, dat 170 woningen omvat en in 2022 is opgeleverd, geldt volgens de "Parkeernormen Tilburg 2017" een normatieve parkeereis van 187 parkeerplaatsen. Partijen hebben tot op heden niet volledig hebben voldaan aan de verplichtingen met betrekking tot vrijstellingen die zijn vastgesteld. Gebruiken van restcapaciteit: Reclamanten stellen dat restcapaciteit kan worden overwogen als de parkeereis niet op eigen terrein kan worden opgelost en als de parkeerdruk in de directe omgeving, inclusief de parkeerbehoefte van de ontwikkeling, onder de 85% blijft. De gemeenteraad heeft eerder besloten dat de parkeerbehoefte voor de herontwikkeling van het winkelgebied en de nieuwe woningen binnen het bestaande parkeerareaal moet worden opgelost. Reclamanten stellen dat de eerdere claims met betrekking tot parkeervrijstellingen voor het Emmapassage-project niet volledig zijn uitgevoerd. Hierdoor lijkt er sprake te zijn van een onvoldoende hoeveelheid beschikbare parkeerplaatsen voor de bewoners van het Emmapassage-project, ondanks eerdere toezeggingen. Daarnaast stellen zij dat dezelfde projectontwikkelaar nu opnieuw een vrijstelling krijgt op basis van restcapaciteit voor een ander initiatief, terwijl de eerdere claims en verplichtingen nog niet zijn vervuld.

Parkeergarage Heuvelpoort is een private parkeergarage waar de gemeente Tilburg geen vrij beschikkingsrecht over heeft. Reclamanten stellen dat eventuele vervangende capaciteit in het geval van een vrijstellingsaanvraag moet worden geregeld via een duurzame overeenkomst, en dat dit nog niet is gebeurd voor parkeergarage Heuvelpoort. Al in een vroeger stadium uitgegeven abonnementen zijn niet verwerkt in de gepresenteerde cijfers. Voor de Parkeergarage Tivoli-013 is volgens de opgave van de Gemeente een claim op de capaciteit. Capaciteiten worden ten onrechte meerdere malen uitgegeven. De abonnementhouder dient altijd binnen de abonnement overeenkomst toegang te hebben. De Bankier Magazijnstraat, opgeleverd begin 2023 vrijstelling op basis van vrije omgevingscapaciteit 37/42 parkeerplaatsen; verdeeld 50-50 over Pieter Vreedeplein en Tïvoli. Dit zit nog niet in de bezettingscijfers. Afname straatcapaciteit (Parkeerbalans 141 in totaal) Magazijnstraat 46 parkeerplaatsen op 40m afstand Parkeergarage Pieter Vreedeplein. Daar ligt tevens een initiatief voor woningbouw dat ook weer een parkeerbehoefte heeft. Daar komt bij, dat eerder bepaald is dat voor de parkeergarage PieterVreedeplein geen abonnementen worden uitgegeven.

Betrouwbaarheid van de gepresenteerde cijfers als stuurmechanisme: Reclamanten stellen dat er voortdurend bezettingscijfers en analyses over de parkeergarages worden gepresenteerd. Zij stellen er verschillende rekenmethoden worden toegepast, waarbij de trend lijkt te wijzen op een afname van de berekende vrije capaciteit. Reclamanten geven aan dat de gepresenteerde cijfers een tegenovergesteld beeld laten zien ten opzichte van de voorgestelde uitbreiding van parkeervoorzieningen. De berekeningen zijn in strijd met de Parkeernormen nota: Reclamanten noemen het gebruik van parkeernormen die zijn vastgesteld op basis van deskundig en wetenschappelijk onderzoek door CROW. Deze normen zijn gebaseerd op toekomstverwachtingen en verschillende factoren, zoals het terugdringen van parkeerbehoefte, spreiding van parkeervraag over dagdelen en de effecten van deelgebruik. Zij stellen dat de gemeente ervoor heeft gekozen om de meest minimale CROW-normen toe te passen. Reclamanten stellen dat een vrijstelling van deze parkeernormen moet worden verleend als er sprake is van restcapaciteit in de bezetting van parkeervoorzieningen. Restcapaciteit wordt gedefinieerd als een werkelijke bezetting die op alle momenten van de dag onder de 90% ligt.

Zij zijn van mening dat de berekende restcapaciteit in het Sparkrapport niet voldoende is om te voorzien in de normatieve parkeerbehoefte van het initiatief. Gegoochel met cijfers: Reclamanten betwijfelen de toegepaste rekenmethoden bij het beoordelen van de parkeerbehoefte en bezetting van parkeervoorzieningen. Zij geven aan tegen het gebruik te zijn van de mediaanmethodiek, die volgens hen een vertekend beeld geeft van de werkelijke parkeervraag. Zij stellen dat het gebruik van de mediaanmethode kan leiden tot situaties waarbij bewoners 50% meer kans hebben om geen parkeerplaats te vinden dan berekend. Daarnaast lijken ze te betogen dat de mediaanmethode gericht is op het berekenen van parkeercapaciteit bij een optimale investering /winstverhouding, terwijl het in dit geval zou moeten gaan om het berekenen van de werkelijke parkeerbehoefte volgens de CROW-normen op alle momenten van de week. Zij stellen dat het dempen van de cijfers met deze methode dubbelop is en dat dit het eindresultaat van het parkeeronderzoek niet representatief maakt voor de werkelijke parkeervraag. Reclamanten stellen dat het parkeeronderzoek dat in het verleden is gebruikt niet inhoudelijk is getoetst en dat de bewoners destijds niet adequaat zijn betrokken bij het proces.

Zij stellen dat er geen inhoudelijke goedkeuring is gegeven aan het rapport en dat de projectontwikkelaar hier niet zonder meer op kan terugvallen. Deelauto’s: Reclamanten zijn voor transparante en consistente voorwaarden met betrekking tot het stallen van deelauto's als onderdeel van vrijstellingsregelingen voor parkeereisen. Zij stellen dat, als de overheid betrokken wil zijn bij het regelen van stallingsvoorzieningen voor deelauto's, er privaatrechtelijke overeenkomsten moeten zijn die duurzaamheid waarborgen, meestal voor een periode van 10 jaar. In het geval dat de stallingsvoorziening voortijdig wordt beëindigd, zou er een afkoopregeling moeten zijn. Daarnaast wordt de vraag gesteld of deze

voorwaarden en overeenkomsten ook van toepassing zouden moeten zijn op andere partijen, zoals ondernemers die stallingsmogelijkheden zoeken voor deelauto's. Oneigenlijk gebruik regelgeving: Reclamanten stellen dat er oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van de hardheidsclausule en dat motiveringen ontbreken. Zij stellen dat de regeling tevens in strijd lijk te zijn met de regels inzake staatssteun. Bezoekers parkeren: Reclamanten stellen dat de nieuwe Parkeernormen 2023 de normen voor bezoekers parkeren hebben gewijzigd en er extra beperkingen zijn geïntroduceerd. Zij beweren dat er ongelijkheid bestaat in de uitvoering van bezoeker parkeren, vooral wanneer er niet voldoende normatieve voorzieningen beschikbaar zijn op bepaalde locaties in de stad. De parkeerdruk op straat is hoog en er zijn technische problemen in parkeergarages, waardoor het lastig is om aan de nieuwe normen te voldoen. Daarnaast stellen zij dat er sprake lijkt te zijn van beperkingen bij de uitgifte van bezoekersparkeerkaarten vanwege de hoge parkeerdruk. De wethouder heeft op 13 juli 2022 toegezegd dat vanaf 2024 alle huidige bewoners gebruik kunnen maken van de bezoekersregeling. Reeds voor de toezegging cq.

bepaling tot uitvoering is gebracht, wordt hieraan al afbreuk gedaan door de parkeernorm voor bezoekers met 2/3 te verlagen en aan te kondigen dat vanwege de parkeerdruk er een beperkt aantal bezoekersparkeerkaarten worden uitgegeven. Knelpunten in de omgeving: Reclamanten stellen dat de parkeerdruk in de buurt is toegenomen en dat dit probleem alleen maar erger zal worden met de komst van andere ontwikkelingen. De bewoners van het Fokus zorgproject worden mogelijk getroffen door de toenemende parkeerdruk. Reclamanten uiten zorgen over de begeleiding en ondersteuning van deze bewoners, die mogelijk moeilijker toegang hebben tot hun woningen vanwege de parkeersituatie. Daarnaast wijzen zij op het risico dat deze kwetsbare groep wordt verdreven uit het centrum naar randgebieden waar essentiële voorzieningen ontbreken, wat ingaat tegen het streven naar inclusiviteit en het langer zelfstandig wonen van deze groep. Infrastructuur parkeren: In het bestemmingsplan wordt geen aandacht gegeven aan de infrastructuur bij de parkeergarage Pieter Vreedeplein. Als gevolg van het project neemt de druk op de vrije toegankelijkheid van de parkeergarage onacceptabel toe. Eigenaren van een parkeerplaats in de parkeergarage hebben door het gekochte appartementsrecht, erfdienstbaarheid en recht van weg gekregen.

Op grond hiervan dient de infrastructuur zodanig te zijn dat de eigenaren vanuit de Telegraafstraat in de volle breedte van de weg vrije toegang moeten krijgen en dat daar of op de hellingbaan of door gesloten poortjes geen blokkades mogen optreden. In de vrije toegang dient voor de eigenaren van een parkeerplaats te allen tijden te zijn voorzien. Fietsparkeren: De leefbaarheid van het Pieter Vreedeplein wordt ernstig beïnvloed door het fietsverkeer en stallen van fietsen. In de huidige situatie is geen enkele marge om het fietsen stallen in de omgeving af te wentelen. Door het

project wordt deze situatie zeer verslechterd en wordt de leefomgeving aangetast. Op basis van statistische gegevens gaat het hier om 200 bewonersfietsen die inpandig berging dienen te hebben. Dit onderdeel is niet uitgewerkt en dient normatieve bouwkundige uitwerking te hebben. Reactie gemeente

Voor reclamanten zullen er ten aanzien van hun eigen parkeerplaatsen geen veranderingen zijn, die toe kunnen worden geschreven aan de ontwikkeling die het bestemmingsplan mogelijk maakt. Er worden momenteel al geen abonnementen uitgegeven voor het openbare deel van de parkeergarage Pieter Vreedeplein. Daarbij hebben de bestaande bewoners een vaste parkeerplaats in de parkeergarage Pieter Vreedeplein, die niet beschikbaar is voor andere abonnementhouders en/of kortparkeerders. De beoogde ontwikkeling brengt daar geen verandering in. Alle abonnementen die voor deze ontwikkeling worden uitgegeven, zijn abonnementen in de parkeergarage 013/Tivoli of Emmapassage. Om dit te borgen wordt hierover een collegebesluit genomen, dat als voorwaarde voor het verlenen van de omgevingsvergunning geldt. Het parkeeronderzoek van Spark is geactualiseerd en wordt als bijlage bij het bestemmingsplan gevoegd. De gekozen meetperiode bedraagt in het nieuwe onderzoek september 2022 tot september 2023. Ontwikkelingen, zoals De Weverij en Pakhuis West zijn in juni en december 2022 opgeleverd, en zijn derhalve ook meegenomen in de meting. Hierdoor wordt een beter beeld verkregen en worden de resultaten niet beïnvloed door gevolgen van corona. Daarnaast is in deze meetperiode rekening gehouden met een capaciteit in de Pieter Vreedepleingarage van 640 openbare parkeerplaatsen.

Wij wijzen er op dat de ontwikkeling De Bankier op eigen terrein in de eigen parkeerbehoefte voorziet. De nieuwe bewoners van de woontoren die het bestemmingsplan mogelijk maakt, krijgen de mogelijkheid een abonnement aan te vragen in de parkeergarages Tivoli en Emmapassage op grond van de normen zoals genoemd in de nota parkeernormen 2023. Bezoek van bewoners komt in aanmerking voor een bezoekersregeling voor de gemeentelijke parkeergarages, zodra deze beschikbaar komt. Bezoekers van de commerciële ruimte kunnen in een parkeergarage naar keuze parkeren, zoals voor alle commerciële ruimten in de stad geldt. Bij het aantal uit te geven abonnementen wordt rekening gehouden met deelmobiliteit. De gemeente zorgt voor een tijdige aanwezigheid van voldoende deelvoertuigen in de directe omgeving van de ontwikkeling. De gemeente hanteert voor het berekenen van de restcapaciteit in haar parkeergarages een dynamische parkeerbalans. De resultaten zijn gebaseerd op het 10e drukste moment op jaarbasis, waarmee wij accepteren dat op een aantal drukke momenten (zoals kerstmis, kermis) het in de parkeergarages druk is. Op basis van deze parkeerbalans is vastgesteld dat de parkeergarage Emmapassage en 013/Tivoli over voldoende restcapaciteit beschikken voor de uitgegeven bewonersabonnementen. Er wordt dan ook geen overloop naar andere parkeergarages binnen het gebied verwacht.

Voor het parkeren op straat geldt, dat er feitelijk een tekort aan parkeerplaatsen is voor bewoners. Voor nieuwe bewoners in de binnenstad, waar geen separate afspraken voor zijn gemaakt, betekent dit dat zij op een wachtlijst komen voor het aanvragen van een parkeervergunning. Bewoners van de beoogde ontwikkeling komen niet in aanmerking voor een vergunning op straat en kunnen dus geen gebruik

maken van de parkeercapaciteit op straat (te duur) maar van de beschikbare capaciteit in de parkeergarages (Emmapassage en Tivoli). Omdat er geen bewonersabonnementen voor de parkeergarage Pieter Vreedeplein worden uitgegeven, zal de druk op de infrastructuur bij de parkeergarage Pieter Vreedeplein niet noemenswaardig toenemen ten gevolge van dit bestemmingsplan. Bewoners parkeren in andere parkeergarages en bezoekers van bewoners kunnen in iedere parkeergarage in de binnenstad parkeren. En op basis van de aanwezigheidspercentages van het CROW doen zij dit in de regel niet op piekmomenten van de garages. Het fiets parkeren wordt in zijn geheel inpandig opgelost. Iedere woning heeft op de begane grond en 1e verdieping een eigen berging, waarin fietsen kunnen worden gestald. Dit is bouwkundig uitgewerkt op ‘tek.nr DO-00 begane grond en 1e verdieping’ die ter inzage heeft gelegen bij de ontwerp omgevingsvergunning.

14.

Conclusie

Reclamanten beschikken allen over een eigen parkeerplaats in het nietopenbare deel van de parkeergarage Pieter Vreedeplein en worden in deze niet in hun belangen geschaad, omdat voor de bewoners van deze ontwikkeling enkel abonnementen in de parkeergarages Emmapassage en 013/Tivoli worden uitgegeven. Bezoekers van deze ontwikkeling parkeren voor een deel in het openbare gedeelte van de parkeergarage Pieter Vreedeplein, maar dat is vooral buiten piekmomenten. Het fiets parkeren wordt inpandig opgelost.

Zienswijze – welstand

Reclamanten stellen dat de Omgevingscommissie het plan akkoord heeft bevonden en dat zij van mening is dat het woongebouw grote impact zal hebben op de beleving van de binnenstad. De commissie handelt hier louter als een schoonheidscommissie en gaat daarmee niet in wat die impact dan feitelijk is. In geen enkele nota of planbeschrijving worden de gevolgen voor de omwonenden inhoud gegeven. Reclamanten stellen dat alle stukken gaan over geminimaliseerde reken- en normmodellen om het plan door te drukken. Zij zijn tevens van mening dat deze normen worden bijgesteld, wanneer het normenmodel dit niet toelaat. Reclamanten stellen dat het welzijnsaspect voor de burger is niet uitgewerkt.

Reactie gemeente

In het kader van de aanvraag om omgevingsvergunning worden bouwplannen getoetst aan redelijke eisen van welstand. In artikel 12a van de Woningwet wordt gesteld, dat de gemeenteraad een welstandsnota vaststelt, inhoudende beleidsregels waar in ieder geval de criteria zijn opgenomen die het bevoegd gezag toepast bij de beoordeling of het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk waarop de aanvraag omgevingsvergunning betrekking heeft, zowel op zichzelf beschouwd, als in verband met de omgeving in strijd is met redelijke eisen van welstand. De omgevingscommissie geeft hierin advies. De omgevingscommissie heeft op 2 maart 2022 advies uitgebracht. De commissie is positief en wijst op de complexe opgave en de grote impact die de toren zal hebben op de beleving van de binnenstad. De commissie waardeert de opbouw van de toren en de ontwerpthema’s die worden ingezet. De commissie van mening van het plan gedurende het ontwerpproces aan kracht en kwaliteit heeft gewonnen. Wij stellen vast dat de commissie zich heeft gerealiseerd dat het gebouw een grote impact zal hebben op de binnenstad, maar dat zij desalniettemin

positief tegenover het gebouw staat. Wij zien geen aanleiding af te wijken van dit advies.

15.

Conclusie

De omgevingscommissie heeft een positief advies uitgebracht. Er is geen aanleiding af te wijken van dit advies.

Zienswijze – Klimaat en milieu

Een gedegen studie naar de klimaateffecten ontbreekt. Met de nieuwe toren wordt de huidige situatie negatief beïnvloed op de aspecten hittestress, verstening, CO2-uitstoot en luchtkwaliteit met een extra belasting van het klimaat/milieu tot gevolg. Dit leidt tot een nog slechter leefklimaat aldaar door de verstening, de stijging van het aantal bewoners met circa 200% in een kleine omgeving, de toename van het aantal verkeersbewegingen die hiermee samenhangen etc. Weliswaar wordt in de toelichting gemotiveerd dat aan luchtkwaliteitseisen wordt voldaan. De omwonenden zijn van oordeel dat de onderbouwing in het daartoe bij het Ontwerp Bestemmingsplan bijgevoegde rapport onvoldoende is voor het voorliggende project.

Reactie gemeente

Uit de monitoringstool (https://www.nsl-monitoring.nl) blijkt dat ruimschoots wordt voldaan aan de normen m.b.t. de voor luchtkwaliteit meest bepalende stoffen, te weten stikstofdioxide (NO₂ en fijnstof (PM₁₀ en PM₂,₅). Voor de Tilburgse situatie geldt dat alleen direct langs drukke verkeerswegen de concentraties verhoogd zijn maar nog steeds (ruimschoots) aan de normen voldoen. In artikel 5.16 van de Wet milieubeheer is vastgelegd in welke gevallen luchtkwaliteitseisen geen belemmering vormen voor een nieuwe ontwikkeling. Dit is o.a. het geval wanneer een ontwikkeling niet in betekende mate bijdraagt aan de concentraties van desbetreffende stoffen in de buitenlucht. De uitwerking van het begrip ‘niet in betekende mate’ staat in het ‘Besluit niet in betekende mate bijdragen (luchtkwaliteitseisen)’ en de ‘Regeling niet in betekende mate bijdragen (luchtkwaliteitseisen)’. Volgens deze regeling is geen onderzoek naar bijdrage aan de luchtkwaliteit nodig voor ‘woningbouwlocaties, indien een dergelijke locatie, in geval van één ontsluitingsweg, netto niet meer dan 1500 woningen omvat, dan wel, in geval van 2 ontsluitingswegen met een gelijkmatige verkeersverdeling, netto niet meer dan 3000 woningen omvat’. Het bestemmingsplan maakt maximaal 130 gestapelde woningen mogelijk, waarmee de ontwikkeling ruim beneden de drempelwaarde blijft.

16.

Conclusie

Het project draagt ‘in niet betekende mate’ bij aan de luchtkwaliteit, waardoor nader onderzoek hiernaar niet nodig is.

Zienswijze – financiële uitvoerbaarheid

De plandocumenten lijken erop te wijzen dat naar een dekkende financiële uitvoerbaarheid voor de bij het plan betrokken private ontwikkelaars toe is geredeneerd. Door het aanpassen van allerlei recent belemmerende regels voor het onderhavige project faciliteert de overheid private investeerders zodanig dat bijzondere opbrengsten naar de projectontwikkelaars toevloeien en hun rendementen positief worden beïnvloed. In het document ontbreekt een evenwichtige afweging van dit aspect in relatie tot het burgerbelang van de mensen die met de nadelen van het initiatief geconfronteerd worden.

Mede in verband hiermee achten de indieners van de zienswijze de financiële haalbaarheid van het voorliggende (ontwerp)bestemmingsplan onvoldoende onderbouwd. Er is een zeer grote financiële bijdrage vanuit de gemeente nodig om de niet gedekte, onrendabele kosten van het project te dekken, welke bijdrage ten nutte komt van de private investeerders. Door de facilitering neemt de waarde van de ondergrond van het geplande woongebouw aanzienlijk toe. De basis hiervoor roept vragen op en mede gelet op het voorgaande gerede twijfel aan de (financiële) uitvoerbaarheid van het plan. Parkeren: Reclamanten stellen dat in het voorliggende project bij het onderdeel "Parkeren" de projectontwikkelaar bij voorbaat wordt vrijgesteld van de parkeer eisen 2023. Op 11 juli 2023 heeft het College van Burgemeester en Wethouders besloten, op basis van een hardheidsclausule, dat de projectontwikkelaar helemaal geen afkoopsom hoeft te betalen. Dit besluit lijkt gebaseerd te zijn op afspraken die al in 2017 tussen de betrokken partijen zijn gemaakt. Echter, de specifieke afspraak met betrekking tot de vrijstelling van de afkoopsom voor parkeren is niet terug te vinden in de "Anterieure Overeenkomst februari 2017 ter zake de Ontwikkeling Woontoren aan het Pieter Vreedeplein te Tilburg." In deze overeenkomst staat wel vermeld dat eventuele verleende staatssteun moet worden terugbetaald. Reactie gemeente

Het is vaste rechtspraak dat een betoog dat ziet op de financieeleconomische uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan, slechts aan vaststelling van het bestemmingsplan in de weg staat, indien de raad op voorhand in redelijkheid had moeten inzien dat het bestemmingsplan niet binnen een redelijke termijn van tenminste 10 jaar kan worden uitgevoerd. Het enkele feit dat staatssteun is of wordt verleend en dat die staatssteun mogelijk moet worden teruggevorderd, is daarvoor onvoldoende. De raad moet wel van vaststelling van het bestemmingsplan afzien als vanwege de onrechtmatige staatssteun de bouwmogelijkheden die het bestemmingsplan biedt, niet binnen een redelijke termijn van tenminste 10 jaar kunnen worden uitgevoerd op een wijze zonder dat ongeoorloofde staatssteun wordt verleend. Reclamanten voeren aan dat de gemeente met de ontwikkelaar heeft afgesproken dat deze geen afkoopsom voor parkeren hoeft te betalen. Er is gebruik gemaakt van de hardheidsclausule in de nota ‘Parkeernormen Tilburg 2023’, omdat hier sprake is van een reeds langlopend project, dat al in voorbereiding was ten tijde van de nota ‘Parkeernormen Tilburg 2017’. In de nota ‘Parkeernormen Tilburg 2017’ was namelijk nog geen sprake van een afkoopsom.

Wij hebben in deze dan ook overwogen dat sprake is van een overgangssituatie en baseren ons voor deze ontwikkeling op eerdere bestuurlijke besluitvorming voor de woontoren Pieter Vreedeplein. Er is dan ook geen sprake van staatssteun. Zelfs als er sprake zou zijn van onrechtmatige staatssteun, betekent dat niet dat het bestemmingsplan niet kan worden vastgesteld. Niet aannemelijk is dat de ontwikkelaar in dat geval zonder de onrechtmatige staatssteun van de bouw van de woontoren zal afzien. Daarom staat de stelling van reclamanten dat onrechtmatige staatssteun wordt verleend niet aan vaststelling van het bestemmingsplan in de weg. Overigens is er

geen enkele reden om aan te nemen dat de gemeente onrechtmatige staatssteun verstrekt.

17.

Conclusie

Er is geen sprake van (onrechtmatige) staatssteun. Omdat sprake is van een overgangssituatie hoeft de ontwikkelaar geen afkoopsom te betalen voor het gebruik van restcapaciteit in de parkeergarages.

Zienswijze – burgerparticipatie

Reclamanten geven aan dat de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen tijdens de informatiebijeenkomst van 13 december 2018 niet hebben geleid tot aanpassing van het plan. Daarnaast geven zij aan dat er een onjuiste weergave is van de feiten. Zo werd er op 13-12-18 een woontoren gepresenteerd van 50m hoog en 10.000m2, waar het huidige plan spreekt over 63,5m hoog en 12.000m2. Op 24-08-23 heeft er een informatieavond plaatsgevonden over het voorliggend ontwerp bestemmingsplan. Deze is aanpast met uitdragende balkons. Reclamanten geven aan dat er nooit sprake is geweest van een luisterend oor, maar wel van een aan zichzelf gegeven opdracht om een nieuwe toren aan het plein door te drukken. Volgens reclamanten hebben de aanwezige ambtenaren zich niet naar behoren opgesteld. In het kader van de reactie op de zienswijze, vragen zij onze Raad om aan te geven of dit de wijze is waarop de Gemeente Tilburg met uw burgers moet omgaan.

Reactie gemeente

Het bestemmingsplan is ongewijzigd ten opzichte van het eerder vernietigde bestemmingsplan in procedure gebracht. De aanvraag omgevingsvergunning past in dit bestemmingsplan. Het ontwerp is niet gewijzigd t.o.v. het ontwerp dat reeds ten tijde van de procedure van het vorige bestemmingsplan ‘binnenstad 2010, 9e herziening (woongebouw PV plein) bekend was en waar dit bestemmingsplan toentertijd op was gebaseerd. Weliswaar verschilt de impressie stedenbouwkundige massa die als figuur in de toelichting op het bestemmingsplan is opgenomen (zowel bij het bestemmingsplan ‘Binnenstad 2010, 9e herz. (woongebouw PV plein)’ als het bestemmingsplan ‘Binnenstad 2010, 12e herz. (Pieter Vreedeplein)’ van het definitief ontwerp, waarvoor een aanvraag omgevingsvergunning is ingediend, maar dit betreft een uitwerking op detailniveau. Dit is echter geen reden de omgevingsvergunning te weigeren, nu ook dit ontwerp geheel passend is in het bestemmingsplan ‘Binnenstad 2010, 12e herz. (Pieter Vreedeplein)’. Het op de inloopavond van 24 augustus 2023 getoonde ontwerp is het definitief ontwerp waarvoor een vergunning is aangevraagd. Terecht is hier het laatste actuele ontwerp getoond. De aanwezige ambtenaren (en 2 personen namens de ontwikkelaar) hebben de aanwezigen in groepen te woord gestaan, om iedereen de gelegenheid te geven het gesprek aan te gaan.

Wij herkennen ons niet in de uitspraken die door reclamanten in de zienswijze zijn aangehaald. Wij hebben navraag gedaan bij de aanwezige medewerkers namens de ontwikkelaar, en ook zij herkennen zich hier niet in.

Conclusie

Het definitieve plan waarvoor een omgevingsvergunning is aangevraagd, is een uitwerking van de impressie stedenbouwkundige massa zoals opgenomen in de toelichting op het bestemmingsplan en is ook passend.

Conclusie: De zienswijze is ongegrond en leidt niet tot aanpassing van het bestemmingsplan.

Zienswijze 4b: De vereniging: Vereniging van eigenaars Hoge torenwoningen complex Pieter Vreedeplein 52 tot en met 79 te Tilburg en anderen tegen de ontwerp omgevingsvergunning 1.

2.

3.

Zienswijze – bezonningsstudie

Reclamanten stellen dat uit herhaalde bezonningsstudies wordt geconcludeerd dat er niet wordt voldaan aan de door de Gemeente Tilburg gestelde normen voor bezonning.

Reactie gemeente

Zie onze reactie onder bij zienswijze 4a, punt 11.

Conclusie

Op grond van de Handreiking Hoogbouw 2017, reparatie 2023 wordt voor 2 woningen afgeweken van de ‘Haagse’ bezonningsnorm.

Zienswijze – parkeren

Reclamanten stellen dat er niet wordt voldaan aan de vigerende regelgeving en normen. Zij geven aan dat wat de projectontwikkelaar aandraagt omtrent de becijferingen inzake parkeren niet juist en onvolledig is. De reclamanten eisen dat er een duurzame overeenkomst overlegd wordt, voor het verlenen van een vrijstelling voor de parkeereis. Deze zal moeten regelen dat er aan de normatieve parkeerbehoefte kan worden voldaan middels een normatieve claim op parkeerplaatsen in een andere parkeergarage. Zij stellen dat de omgevingsvergunning anders niet afgegeven kan worden, omdat deze ontbreekt bij de voorgelegde stukken.

Reactie gemeente

Zie onze reactie bij zienswijze 4a, punt 13

Conclusie

Het uitgeven van abonnementen in de parkeergarage Emmapassage en 013/Tivoli wordt geborgd in een collegebesluit. Reclamanten beschikken allen over een eigen parkeerplaats in het niet openbare gedeelte van de parkeergarage Pieter Vreedeplein en worden in deze niet in hun belangen geschaad.

Zienswijze – windstudie

De reclamanten stellen dat de bijgeleverde windstudie niet up-to-date is, daar het voorliggende ontwerp een reeks uithangende balkons zijn toegevoegd, wat in een gewijzigde winddynamiek en windcirculatie resulteert. Reclamanten geven tevens aan dat het bekend en gepubliceerd is dat Wereldhave de arcades, waar men bij slechte weersomstandigheden bescherming kan zoeken, wil ombouwen tot winkelruimte. Zij stellen dat het voorwaardelijk is dat dit niet gebeurt en zijn van mening dat in dit verband een gewaarmerkte document geproduceerd dient te worden.

4.

Reactie gemeente

Zie onze reactie onder bij zienswijze 3, punt 1 en zienswijze 4a, punt 11.

Conclusie

Het windonderzoek toont aan dat het windklimaat geen belemmering vormt.

Zienswijze – luchtkwaliteit

Reclamanten stellen dat het initiatief de luchtkwaliteit zal verslechteren en dat een gedegen onderzoek met waarden en grenswaarden, naar de luchtkwaliteit ontbreekt. Zij zijn van mening dat er louter een tekstuele omschrijving is geproduceerd en dat dit onvoldoende is.

Reactie gemeente

Zie onze reactie bij zienswijze 4, punt 15.

Conclusie

Het project draagt ‘in niet betekende mate’ bij aan de luchtkwaliteit, waardoor nader onderzoek hiernaar niet nodig is.

5.

6.

Zienswijze – regeling bouwactiviteiten

Volgens reclamanten ontbreekt een regeling dat bouwactiviteiten 'sochtends niet vóór 8.00uur plaatsvinden. Zij stellen dat de bouwactiviteiten zich op 20 meter afstand plaatsvinden, tegenover de balkons van de tegenovergelegen woontoren. Wat leidt tot geluidsoverlast en schending van privacy.

Reactie gemeente

Zie onze reactie bij zienswijze 3, punt 3.

Conclusie

Enige overlast tijdens de bouwwerkzaamheden is niet te voorkomen, maar zal zoveel mogelijk (in gezamenlijk overleg) worden beperkt.

Zienswijze – overlast bouw/stof

Reclamanten stellen dat er niks is geregeld betreft de bouwstof die in de automatische ventilatie/circulatie-kanalen van de omliggende woningen kan komen. Zij stellen dat vanwege de te verwachten materiële schade in de woningen en gezondheidsschade, dit voor de afgifte van de vergunning in overeenstemming met de bewoners geregeld dient te zijn.

Reactie gemeente

Zie onze reactie bij zienswijze 3, punt 3. De aannemer zal tijdens de bouw de vrijgekomen bouwstof zoveel als mogelijk nat houden, waardoor verstuiving wordt voorkomen.

Conclusie

Enige overlast tijdens de bouwwerkzaamheden is niet te voorkomen. De vrijgekomen bouwstof zal zoveel als mogelijk nat worden gehouden.

Conclusie: De zienswijze is ongegrond en leidt niet tot aanpassing van de omgevingsvergunning. Zienswijze 5, bewoners Pieter Vreedeplein 136 tegen het ontwerp bestemmingsplan 1.

Zienswijze – inloopavond

Reclamanten geven aan de inloopavond op 24 augustus te hebben bijgewoond en daar 2 ambtenaren te hebben gesproken. Echter missen de reclamanten toelichting over windrichting en zon en hebben ze geen duidelijkheid over het parkeerbeleid voor de toekomstige bewoners.

Reactie gemeente

Een inloopavond is bedoeld om nader in te gaan op de ontwikkeling en informatie te geven over het verloop van de procedure. De aanwezige ambtenaren zijn niet tot in detail op de hoogte van de onderzoeken naar windhinder, bezonning en parkeren. In de toelichting op het bestemmingsplan komen deze onderwerpen wel naar voren. In deze zienswijzenota is hier naar aanleiding van de ingekomen zienswijzen nader op in gegaan.

Conclusie

Het tot in detail informatie geven over de onderzoeken die zijn opgenomen in het bestemmingsplan, is geen onderdeel van de inloopavond.

Conclusie: De zienswijze is ongegrond en leidt niet tot aanpassing van het bestemmingsplan Conclusie De zienswijzen zijn ongegrond en leiden niet tot aanpassing van het bestemmingsplan en omgevingsvergunning. Ambtelijk wordt het bestemmingsplan als volgt aangepast:

In de regels wordt de maximale oppervlakte van de commerciële ruimte aangepast van 301m2 wordt 350m2 In de toelichting wordt in de paragraaf groen en bomen toegevoegd: Indien er voor de bouwplaats inrichting bomen moeten worden gekapt, zullen deze na de bouwfase herplant worden. Het gaat om maximaal 8 bomen. Voor de kap van de bomen is een kapvergunning nodig. De bomenverordening verlangt voor de kap van deze bomen, dat een zeer zwaarwegend algemeen maatschappelijk belang wordt aangetoond én alle alternatieven met behoud van de bomen worden overwogen, maar niet redelijkerwijs uitvoerbaar zijn. Gezien de grote woningbouwopgave, zoals ook vermeld in de Update Stedelijke Ontwikkelingsstrategie, weegt in dit geval de bouw van 130 woningen zwaarder dan behoud van deze bomen. Daarbij maakt het Pieter Vreedeplein onderdeel uit van het 013Parken plan en zal het plein na realisatie van de woontoren verder worden vergroend. Alternatieven voor de realisatie met behoud en/of verplanten van de bomen worden nog onderzocht. Mocht dit niet redelijkerwijs uitvoerbaar zijn, dan zullen, na oplevering van de woontoren, nieuwe bomen in een grote aanplantmaat worden teruggeplant.

Dit zal worden geborgd in de nog te verlenen kapvergunning In de toelichting wordt in de paragraaf wonen toegevoegd: In het kader van de Ladder voor duurzame verstedelijking worden regelmatig afspraken gemaakt binnen de regio Hart van Brabant, waar Tilburg onderdeel van uitmaakt. De gemeentelijke doelstelling (programmabegroting) om ten minste 1500 woningen per jaar toe te voegen sluit aan op de opgave. In de update stedelijke ontwikkelstrategie van september 2021 is vermeld dat voor de Binnenstad/Spoorzone/Piushaven tot 2030 2500 woningen en tot 2040 5000 woningen zijn voorzien. Deels is al sprake van concrete plannen, deels is sprake van een inschatting van de beschikbare capaciteit voor wonen in dit gebied. Na de update Stedelijke Ontwikkelingsstrategie zijn met alle gemeenten en corporaties binnen de Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT), provincie Noord-Brabant en rijk afspraken gemaakt over de bouwopgave. Op basis daarvan is afgesproken dat de minimale opgave voor Tilburg in de periode tot en met 2026 ten minste 8055 woningen bedraagt. Daarmee is de opgave groter dan de in de programmabegroting opgenomen doelstelling. We zullen onze doelstelling hierop aanpassen.

De woontoren met 130 woningen aan het Pieter Vreedeplein is opgenomen in de lijst als harde plancapaciteit/in voorbereiding voor centrum/binnenstad en maakt daarmee onderdeel uit van de toe te voegen woningen tot 2026. In de toelichting wordt Paragraaf 8.3 Zienswijzen als volgt gewijzigd: Het ontwerp bestemmingsplan heeft van maandag 24 juli tot en met 4 september 2023 ter inzage gelegen. Binnen deze termijn is een ieder in de gelegenheid gesteld om zienswijzen in te dienen. Gedurende de periode van tervisielegging zijn 5 zienswijzen van 51 omwonenden en eigenaren ingekomen. Deze zienswijzen zijn binnen de termijn ingekomen en daarmee ontvankelijk. De zienswijzen zijn ongegrond en leiden niet tot aanpassing van het plan. Verwezen wordt naar de Nota van zienswijzen bestemmingsplan en omgevingsvergunning ‘Binnenstad 2010, 12 e herziening (Pieter Vreedeplein) en de Staat van wijzigingen. Bijlagen bij de toelichting • Parkeeronderzoek van Spark wordt geactualiseerd • Notitie ‘Pieter Vreedeplein Onderzoek Windhinder’ d.d. 23 december 2021 wordt toegevoegd • Aeriusberekeningen voor bouw- en aanlegfase worden geactualiseerd. • Bezonningsstudie van ‘Peutz’ wordt aangevuld