21-335-DIR-Perspectiefnota 2022-2025-def

2022 2025

PERSPECTIEFNOTA Stad en begroting naar een nieuw evenwicht

1

Perspectiefnota 2022-2025

1 INLEIDING Algemene inleiding Als opmaat naar de Programmabegroting 2022 brengen wij in het voorjaar een perspectiefnota uit waarin wij onze voorgenomen financiële en inhoudelijke kaders aan u presenteren. In de Hoofdlijnenbrief 2021 constateerden we dat we in een wereld leven met veel onzekerheden. Dit is nog steeds het geval. Sterker nog, de uitdagingen waarvoor we ons gesteld zien, zijn alleen nog maar groter geworden, net als de onzekerheden. Uitdagingen en onzekerheden Op dit moment is corona nog steeds onder ons, maar gelukkig worden de effecten van de vaccinatiecampagne merkbaar. Het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames neemt gestaag af. De negatieve effecten van de coronacrisis op onze economie lijken milder te zijn dan eerder ingeschat. Dat neemt niet weg dat een aantal sectoren binnen onze lokale economie, zoals horeca en cultuur, forse klappen gekregen hebben. De maatschappelijke ontwrichting als gevolg van de coronacrisis is groot. Gezondheidszorg en onderwijs hebben te kampen met forse achterstanden. Met name veel jongeren, ouderen en zzp-ers hebben het moeilijk. De uitzonderlijke uitdagingen waar de coronacrisis ons voor stelt leiden er toe dat we het komende jaar zeker nodig hebben om alle negatieve gevolgen te boven te komen. Het financiële kader waarbinnen we werken kent op dit moment nog veel onzekerheden.

De totale kosten van de coronacrisis zijn op dit moment nog niet te overzien. Hoewel we grotendeels gecompenseerd worden voor deze extra kosten door het Rijk, weten we nu niet wat de weg naar de post-corona periode nog gaat kosten en of we hier volledig voor gecompenseerd gaan worden. Het vertrouwen tussen de bureaucratisch functionerende overheid en de burger is aan erosie onderhevig. Het kabinet is op dit thema gevallen en het was een belangrijk thema tijdens de landelijke verkiezingen. Mede hierdoor verloopt het vormen van een nieuw kabinet tot op heden moeizaam. Als gevolg daarvan zijn ook de onderhandelingen met het Rijk over cruciale dossiers in de financiële verhoudingen nagenoeg stil komen te liggen. Dan gaat het met name om zaken als het verdeelmodel van het fysieke- en sociale deel van het gemeentefonds, de opschalingskorting, een reële en structurele Rijksbijdrage voor de jeugdzorg en de uitvoering van het Klimaatakkoord. In de meicirculaire van het Rijk komen deze dossiers onvoldoende terug. Waarschijnlijk zal er pas met de septembercirculaire meer duidelijkheid komen over deze dossiers. Voorafgaand aan de behandeling van deze perspectiefnota zullen wij u door middel van een raadsbrief nader informeren over de ontwikkelingen in deze dossiers en de effecten van de meicirculaire.

Dat neemt niet weg dat wij er in onze intensieve lobby met het VNG en IPO van uit gaan dat we afdoende middelen gaan krijgen van het Rijk om met name onze taken in het sociaal domein uit te kunnen voeren zonder aanvullende financiering vanuit onze reserves. In dit verband is de uitslag van de bindende arbitrage die door de VNG ingezet is inzake de jeugdzorg hoopgevend. De commissie heeft geconcludeerd dat er structureel aanvullende financiering vanuit het Rijk noodzakelijk is en komt op een bedrag van 1,9 miljard euro in 2022 aflopend naar 800 miljoen euro in 2028.. Inmiddels is duidelijk dat er voor de jaarschijf 2022 voor Tilburg 12 miljoen extra middelen beschikbaar komen. Voor de jaren daarna zal de uitspraak van de commissie van wijzen als zwaarwegend advies aan de formatie worden meegegeven. Wel vinden de komende weken gesprekken plaats tussen Bzk, VNG en het IPO (toezichthouder) of gemeenten ook meerjarig al rekening mogen houden met extra middelen. Mocht hier nieuwe informatie over beschikbaar komen dan informeren wij u. Een grote nieuwe uitdaging en kans voor onze stad en regio die we nog niet voorzagen in ons bestuursakkoord is de schaalsprong in de stedelijke ontwikkeling. We sluiten een verstedelijkingsakkoord tussen Rijk, Provincie, waterschappen en de stedelijke regio’s Tilburg en Breda.

Naast een omvangrijke woningbouwopgave biedt dit een grote economische- en duurzaamheidsstimulans voor onze stad. Via de REKS komen we tot een voortvarende uitvoering van de energietransitie en klimaatadaptatie. Dit alles wordt mede mogelijk gemaakt door omvangrijke cofinanciering door Rijk en provincie. Het verzilveren van deze kansen vergt jarenlang een forse inspanning voor de gemeentelijke organisatie. Naast deze schaalsprong in de stedelijke ontwikkeling werken we samen met onze inwoners in buurten en wijken aan de verbetering van hun leefwereld door de sociale en economische veerkracht te versterken. Door het wijkgericht werken en de PACT-aanpak lukt dit ons steeds beter. We zetten onszelf hier landelijk ook steeds mee in beeld. Het is van groot belang dat we ons werk op dit pad continueren. Ook hier organiseren we samen met onze partners steun vanuit het Rijk. Het manifest van de 15 steden “Kom op voor de meest kwetsbare gebieden” dat onlangs is aangeboden aan het kabinet illustreert onze inzet.

2

Perspectiefnota 2022-2025

Perspectief Er lonkt nog steeds veel perspectief aan de horizon voor Tilburg. De essentie van het bestuursakkoord, gezond en gelukkig in Tilburg, is onverkort actueel. Dit is het moment om door te gaan met de evenwichtige ontwikkeling van onze stad. Op weg naar een inclusief, vitaal en duurzaam Tilburg. We richten ons op het perspectief van brede welvaart. Dit concept ligt ten grondslag aan het Rijksbeleid voor de komende kabinetsperiode en wij sluiten ons daar graag bij aan. Het sluit immers aan op onze benadering van de inclusieve, vitale en duurzame stad. We hebben vertrouwen in de groeiende netwerken waarin we participeren. Zowel de netwerken in de buurten en wijken waarin we actief zijn, als de netwerken op bovenregionaal niveau zijn productief en voortdurend in ontwikkeling. Samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en andere overheden werken we vanuit één gedachte aan gedeelde doelen en mobiliseren we de kritische massa om ook echt tot uitvoering te komen. Door als gemeente te participeren en goed samen te werken ontstaan verbinding, wederkerige belangen en vertrouwen in een gezamenlijke toekomst. Gezamenlijk met anderen komen we tot een krachtige uitvoering van ons beleid. Het is van groot belang dat we in deze tijd met grote uitdagingen en gelimiteerde financiële kaders de krachten weten te bundelen.

Zowel financieel, in gedeeld beleid als bij de inzet van capaciteit van organisaties. Richtinggevende uitspraken Om een meerjarig sluitende begroting te kunnen presenteren, is een aantal scherpe, richtinggevende keuzes noodzakelijk. We maken deze op inhoudelijke gronden waarbij ons bestuursakkoord nog steeds centraal staat. We baseren ons op een inhoudelijke analyse over alle steden en beleidsterreinen heen die wij hebben laten maken. We kiezen voor een evenwichtige inhoudelijke aanpak die leidt naar een inclusief, vitaal en duurzaam Tilburg. En we kiezen voor een integrale financiële aanpak waarbij we zowel maatregelen nemen aan de uitgaven- als aan de inkomstenkant: 1. De focus ligt daarbij op het reëel en structureel sluitend maken van het laatste jaar van de meerjarenraming, passend binnen het toezichtskader van de provincie. Voor het jaar 2025 betekent dit een opgave van 14,3 miljoen euro. Het tekort zit voornamelijk in het sociale domein en wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door structurele onderfinanciering door het Rijk. Dit neemt niet weg dat we in de transformatie met behulp van de hefbomen maatregelen nemen om te komen tot kostenreductie met behoud van de kwaliteit van zorg. Deze aanpak werkt. Zo komen we steeds meer in control in de jeugdzorg. We zien meer mogelijkheden om tot verdere kostenreductie te komen.

Deze benadering passen we ook toe op de andere steden/ hoofdstukken van de programmabegroting om tot een evenwichtig pakket te komen. 2. De hogere tekorten in de tussenliggende jaren en met name de 21,2 (6,9 boven de 14,3) miljoen euro in 2022 beschouwen we incidenteel. We verwachten voor of in de septembercirculaire, dus voor de behandeling van de programmabegroting 2022 een positief resultaat op de dossiers die bij het Rijk op tafel liggen waardoor het incidentele tekort ingelopen wordt. Dit is een redelijke veronderstelling gegeven de positieve ontwikkeling in het dossier jeugdzorg. Als dit niet het geval is, dan volgen aanvullende incidentele besparingsmaatregelen of dekking vanuit het gemeentelijke eigen vermogen. 3. De programmabegroting 2022 is de laatste van deze bestuursperiode. We blijven investeren in lijn met ons bestuursakkoord. Hiervoor maken we een bedrag vrij van 2,2 miljoen euro in 2022 naar 1,3 miljoen euro in 2025. 4. Het fundament van de sociale basis in de inclusieve stad willen we verder versterken. Daarvoor reserveren we structureel minimaal 1 miljoen euro. Bovengenoemde investeringen achten wij noodzakelijk voor het behoud van een inclusief Tilburg met een brede welvaart, hoewel ze zorgen voor een toename van het structureel tekort tot 16,6 miljoen euro in 2025.

Zoekrichtingen voor het structurele tekort We presenteren hier zoekrichtingen om het structurele tekort in de begroting die samen optellen tot 16,6 miljoen euro te dekken. Vanuit de analyse en de benchmark die er gemaakt is op onze begroting betreft het ons inziens een evenwichtig samengesteld pakket dat enerzijds bestaat uit besparingen en anderzijds uit hogere gemeentelijke inkomsten. Het betreft zoekrichtingen op hoofdlijnen die later met concrete voorstellen ingevuld worden op basis van het informatiepakket dat op dit moment ontwikkeld wordt. Hierna werken we de zoekrichtingen kort uit: 1. Binnen het sociaal domein besparen we maximaal 7 miljoen euro, aanvullend op de 6,3 miljoen op de inkoopstrategie. Er kan gedacht worden aan een hogere bijdrage uit de inkoopstrategie, normalisatie WMO/ jeugd, een betere organisatie van de Toegang, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage en impact gericht subsidiëren. 2. Binnen de overige steden achten wij een besparing van maximaal 5 miljoen euro haalbaar. Dit is een zware 3

Perspectiefnota 2022-2025

opgave die een zorgvuldige afweging vergt. Wij denken in dit verband aan een combinatie van besparingen en ruimte scheppende maatregelen. De informatieset met mogelijke besparingsmaatregelen die op dit moment gemaakt wordt kan benut worden om de eerste categorie concreet in te vullen. In de tweede categorie gaat het om het actiever inzetten van het profijtbeginsel. Daarbij kan gedacht worden aan verhoging van parkeertarieven t.b.v. de financiering van mobiliteitsopgaven, hogere bijdragen van bedrijven aan Midpoint en een hogere rioolheffing t.b.v. brede klimaat adaptieve maatregelen in de stad. Ook zullen we in dit spoor nogmaals kijken naar de uitgangspunten van ons financieel beleid om te bezien of die binnen de wettelijke kaders ruimte biedt. 3. Door de potentiële synergie tussen de steden beter te benutten, is het mogelijk een besparing van 1 miljoen euro te realiseren. Met twee voorbeelden illustreren we deze lijn. Indien we meer passende huisvesting realiseren in de stad dan kunnen er meer mensen die nu nog in dure beschermd wonen arrangementen zitten uitstromen en op basis van goedkopere zorg uit de sociale basis geholpen worden. Een ander voorbeeld is het gunstige effect dat de PACT-aanpak heeft op de realisatie van een sterkere sociale basis in de wijken, waardoor minder mensen een beroep doen op duurdere zorgarrangementen. 4.

Mede op basis van het benchmark onderzoek van Cebeon zien wij mogelijkheden om boven op de reeds lopende taakstelling van 3,4 miljoen euro een extra besparing van 1,5 miljoen euro te realiseren op de gemeentelijke organisatie. Met name op de posten overhead en strategisch HR beleid kan deze taakstelling gerealiseerd worden. Op dit moment loopt er een aanvullend onderzoek door Berenschot dat voorafgaand aan de behandeling van de programmabegroting benut kan worden om meer gedetailleerde maatregelen te formuleren. 5. We willen 2,1 miljoen euro extra inkomsten via het OZB deel van de woonlasten genereren. Twee argumenten brengen ons tot deze keuze. We willen een stad zijn met een hoog voorzieningenniveau dat ten goede komt aan alle inwoners. Het is redelijk om de instandhouding ervan mede te financieren vanuit de gemeentelijke inkomsten, te meer omdat de groeiende aantrekkelijkheid van de stad zich vertaalt in snel groeiende vastgoedwaardes. Daarnaast hebben we als stad een lage OZB belasting. Van de grote gemeenten is Tilburg de goedkoopste. Dit blijkt ook uit het Cebeon onderzoek. Na bovengenoemde verhoging is dit op basis van de huidige ranglijst nog steeds het geval. 6. Indien bij de integrale afweging van de programmabegroting 2022 het financieel beeld positiever is dan we nu inschatten dan verlagen we voor de eerste € 2 miljoen de zoekrichting op de overige steden.

Bij een groter positief effect volgt een integrale heroverweging op de hierboven genoemde zoekrichtingen.

4

2022

2023

2024

2025

Financieel beeld perspectiefnota (zie 3.2)

21,2 N

15,0N

14,5N

14,3N

Investering Sociale basis

1,0 N

1,0 N

1,0 N

1,0 N

Investeringen afronding bestuursakkoord

2,2 N

1,6 N

1,4 N

1,3 N

Opgave perspectiefnota

24,4 N

17,6 N

16,9 N

16,6 N

Aanvullende besparing Sociaal Domein

7,0 V

7,0 V

7,0 V

7,0 V

Besparing overige steden

5,0 V

5,0 V

5,0 V

5,0V

Synergie tussen de programma’s

1,0 V

1,0 V

1,0 V

1,0 V

Taakstelling organisatie

1,5 V

1,5 V

1,5 V

1,5 V

Extra inkomsten OZB-deel woonlasten (4,25%)

2,1 V

2,1 V

2,1 V

2,1 V

Eindbeeld perspectiefnota

7,8 N

1,0 N

0,3 N

0

Aanvullende middelen jeugd

12 V

PM

PM

PM

Meicirculaire gemeentefonds

PM

PM

PM

PM

Perspectiefnota 2022-2025

Samengevat geeft dit het volgende beeld: Het moge duidelijk zijn dat hier een voorstel op hoofdlijnen neergelegd is dat nog in detail uitgewerkt moet worden. Gezien de grote meerjarige opgave streven wij er naar dat de maatregelen die we nemen zo snel mogelijk financieel rendement laten zien. We moeten daarbij wel in acht nemen dat dit type besparingen vraagt om ingroei, vanwege de tijd die nodig is voor uitwerken, beslissen, uitvoeren en de juridische verplichtingen. En ook vanuit het principe van de betrouwbare overheid richting partners en andere gecontracteerden (algemene beginsel van behoorlijk bestuur). Bij de uitwerking richting de programmabegroting kan aangegeven worden wat de minimale benodigde ingroei is. In het zomerreces wordt de informatieset door ons opgeleverd met besparingsmogelijkheden op het totaal van onze begroting.

5

Perspectiefnota 2022-2025

2 DE STEDEN 2.1 Inclusieve stad 2.1.1 Algemeen We werken aan een inclusieve stad, waar mensen zelfredzaam zijn, ertoe doen en erbij horen. Tilburgers kijken om naar hun naaste familie, vrienden en buurt en voelen zich betrokken bij het welzijn van de ander, ongeacht afkomst, geslacht, geloofsovertuiging of geaardheid. We zorgen voor een stimulerende omgeving om persoonlijke talenten te ontdekken, ontwikkelen en in te zetten. Tilburgers die het nodig hebben krijgen passende ondersteuning. De ondersteuning is gericht op het hervinden van evenwicht zodat zij naar eigen vermogen mee kunnen doen aan de samenleving. De mogelijkheden vanuit de eigen omgeving en in de sociale basis ondersteunen hierbij zoveel mogelijk. We willen dat alle Tilburgers veilig zijn en zich ook zo voelen, om zich optimaal te kunnen ontwikkelen en meedoen. We blijven vasthouden aan de kernopgaven vanuit de agenda sociaal013, te weten: een goede start, ruimte om te leven, optimale kansen, in een wereld die mij ziet. Deze geven ons goede houvast bij wat de Tilburgers écht gezond en gelukkig maakt. We blijven investeren en innoveren en het soms net een beetje anders doen, juist vanuit het karakter van de stad en haar inwoners.

We sluiten in de uitwerking aan bij de thema’s uit de propositie “De winst van het sociaal domein” (VNG, G4, G40, M50, P10, Divosa en NDSD) en focussen daarom op de thema’s bestaanszekerheid, gezondheid en kansengelijkheid. Dit om het inclusieve karakter van Tilburg verder vorm en inhoud te blijven geven, juist nu de coronacrisis de ongelijkheid van bepaalde groepen, met name jongvolwassenen, zelfstandigen, mensen met een (niet-westerse) migratieachtergrond en mensen met een laag opleidingsniveau, vergroot (SCP-rapport, “Een jaar met Corona”). 2.1.2 Transformatiestrategie: op koers, maar we zijn er nog niet In 2022 zetten we de transformatiestrategie gericht op meer impact en betaalbaarheid door. Dat doen we met hefbomen, intensieve lobby, implementatie van de nieuwe inkoop en door beleidskeuzes te maken. De focus in 2022 ligt op de implementatie van de inkoopstrategieën, de beweging van normaliseren en het versterken van de sociale basis. Bij de implementatie van de inkoopstrategieën maken we keuzes in wat we wel en niet meer inkopen aan ondersteuning, beperken we het aantal aanbieders, zetten we in op het versterken van ketenverantwoordelijkheid van de aanbieders en stellen we indien nodig budgetbegrenzingen in. We zetten in op het thema “normaliseren” onder het mom van ‘ode aan het anders zijn’.

De impact die we willen bereiken is dat kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen actief mee kunnen en mogen doen in de samenleving door de verschillen tussen inwoners juist te waarderen en deze niet te problematiseren en medicaliseren. Dus gewone problemen gewoon oplossen en zorgen voor een sterke verbinding met de wijk en de informele mogelijkheden die daar zijn. Hiervoor investeren we in 2022 in het versterken van de sociale veerkracht van onze inwoners, bijvoorbeeld via een extra investering in de weerbaarheid en mentale gezondheid van kinderen en jongeren. Op basis hiervan kunnen we de zorg en ondersteuning kwalitatief, toegankelijk en betaalbaar te houden voor wie dat echt nodig heeft. De implementatie van de nieuwe manier van zorg inkopen en organiseren doen we in samenwerking met regiogemeenten, aanbieders, Toegang, vertegenwoordiging van de cliëntraden, de Tilburgse raad en raden in de regio. In 2022 en 2023 zal de impact, ook financieel, zichtbaar worden. Specialistische ondersteuning is lang niet in alle gevallen de passende oplossing bij hulpvragen. Steeds ligt de vraag voor of een generieke oplossing of maatwerkondersteuning moet worden geboden. Hier ligt een taak voor de Toegang Tilburg.

Door de keuzes in de nieuwe inkoopstrategieën, creëren we ruimte bij Toegang Tilburg om de focus terug brengen naar haar oorspronkelijke opdracht van normaliseren en zorgen voor een sterke verbinding met de wijk en de informele mogelijkheden die daar zijn. De impact van de hefbomen is zichtbaar: maatschappelijk, institutioneel en financieel. De impact is merkbaar in meer effectieve ondersteuning van inwoners op maat, laagdrempelig en dichterbij. Voor wat betreft de financiële impact is er een blijvende ambitie en opgave voor de komende jaren. In 2022 wordt een aantal hefbomen afgerond en geborgd in beleid door ze op te nemen in de nieuwe inkoopstrategieën. Tevens continueren we onze lobby samen met de VNG en G40/G4 vanuit de propositie “De winst van het sociaal domein”, waarbij we het Rijk vragen hierin te investeren voor maatschappelijk rendement. 2.1.3 Financiële druk De financiële druk in het sociaal domein loopt op. Er is sprake van structurele financiële tekorten door autonome groei van de kosten. Gemiddeld ligt de autonome groei in de Nederlandse gemeenten (CPB raming) hoger dan de middelen die we vanuit het Rijk ontvangen om de uitvoering van de gedecentraliseerde taken naar behoren uit te kunnen voeren. 6

Perspectiefnota 2022-2025

Gezamenlijk blijven we lobbyen richting het Rijk voor meer reëel budget. Dit neemt niet weg dat de autonome kostengroei in onze gemeente ook hoger ligt dan de ramingen door het CPB. Voor deze uitdaging staan we als gemeente zelf aan de lat. Zoals ook uit het CEBEON-benchmarkonderzoek naar voren komt, blijken de transformatiebuffer, samen met de inzet van hefbomen, lobby en start van de nieuwe inkoopstrategie vooralsnog onvoldoende te zijn om de autonome groei te kunnen compenseren. We streven naar een zo efficiënte en effectief mogelijke aanpak die maximale impact genereert zowel maatschappelijk, institutioneel als financieel. Dit vraagt om een kritische blik en om expliciete keuzes (inkoopstrategieën sociaal domein). Daarnaast zal een verdere afweging nodig zijn, om te kunnen komen tot een structureel evenwicht in het sociaal domein. 2.1.4 Bestaanszekerheid We willen er zijn voor de meest kwetsbare inwoners van onze stad en de bestaanszekerheid voor hen waarborgen. Hiervoor is het nodig dat wet- en regelgeving worden vereenvoudigd en de menselijke maat wordt teruggebracht. Het huidige systeem, gebaseerd op controle en rechtmatigheid, past niet bij de ondersteuning van kwetsbare inwoners die wel willen maar (nog) niet kunnen. We willen werken op basis van vertrouwen, persoonlijke aandacht en maatwerk.

Dit resulteert in toenemende participatie in zowel de samenleving als op de arbeidsmarkt. Om dit te bereiken voeren we actief lobby naar het Rijk. Daarnaast geven we uitvoering aan het nieuwe beleid bestaanszekerheid binnen de door de raad vastgestelde kaders, waarbij we kiezen voor een actie- en datagerichte aanpak, voortbordurend op de energie en initiatieven in de wijken. In verband met de gevolgen van de coronacrisis stellen we de versobering van de minimaregelingen een jaar uit. Dit doen we op basis van de financiële middelen die we ontvangen vanuit de TONK. Mocht dit onvoldoende blijken te zijn, dan zal in de Programmabegroting hierover een integrale afweging worden gemaakt. 2.1.5 Gezondheid We willen de mentale gezondheid en weerbaarheid van de Tilburgers versterken. Binnen de bestaande aanpak Positieve Gezondheid willen we in 2022 samen met de zorgverzekeraars investeren in wijkpreventieplannen en de samenwerking tussen de huisartsen en de wijkteams (Toegang) intensiveren. We investeren in de sociale weerbaarheid van de Tilburgse samenleving en richten ons daarbij op verbetering van de fysieke en mentale gezondheid en de bestrijding van eenzaamheid en sociaal isolement. In de beleidsnota Sport en Bewegen hebben we het belang van sport en bewegen als middel voor versterking van het sociale cement in de samenleving vastgelegd en onderstreept.

Samen met onze partners binnen sport, zorg en onderwijs geven we hier vorm aan. Ook houden we de accommodaties voor sport en bewegen op peil en hebben bijzondere aandacht voor de plek die de openbare ruimte hierin heeft. We volgen, samen met onze partners uit het medisch domein (GGD, ETZ, huisartsen, etc.), de consequenties van het coronavirus op de gezondheid van de Tilburgers op de langere termijn. Daarnaast hebben we aandacht voor diegenen die door de extra druk die de coronacrisis met zich meebrengt niet meer goed mee kunnen doen en hun regie en/ of vertrouwen verliezen in de overheid. Dan ligt criminaliteit, onveiligheid of radicalisering vaak in het verschiet. Intensivering in signalering, preventie op deze personen, gezinnen en situaties heeft extra aandacht nodig. Programma’s als Veilige School en de regio brede aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling helpen daar bij. In 2022 worden de activiteiten van het Centrum Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (i.c. het veiligheidsteam voor ernstige een veelvuldig recidiverende huishoudens, expertisecentrum voor deskundigheid, training en ervaringsdeskundigheid en acute aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling) vervlochten met die van de Taskforce Kindermishandeling. De activistische houding vanuit de Taskforce moet in de regio brede aanpak op een goede manier worden geborgd.

Daarnaast willen we in 2022 gaan deelnemen aan de landelijke pilot met betrekking tot de vereenvoudiging van de jeugdbeschermingsketen. 2.1.6 Kansengelijkheid Om kansengelijkheid te bereiken moeten we op maat investeren en structurele oorzaken aanpakken. We leggen de focus op die (groepen) inwoners die ons het hardste nodig hebben, omdat hun kansen op het gebied van gezondheid, talentontwikkeling of inzet op de arbeidsmarkt niet altijd vanzelfsprekend zijn. 2.1.6.1 Gericht offensief om kansen voor iedereen op de arbeidsmarkt zo groot mogelijk te houden We zullen andere oplossingen moeten vinden voor mensen die niet mee kunnen in de reguliere arbeidsmarkt. Deze oplossingen dienen betekenisvol werk en een betere financiële positie te bieden en voor de gemeente betaalbaar te zijn. Met de regio realiseert Tilburg een samenhangend uitvoeringsdesign Sociaal Domein. Je kunt mensen eenvoudigweg pas activeren als goede randvoorwaarden op zorg en huisvestiging zijn gewaarborgd. In de doorontwikkeling van de Diamantgroep zijn allianties met zorgaanbieders gesloten om verschillende soorten en gradaties van werk aan te kunnen bieden.

7

Perspectiefnota 2022-2025

Een andere belangrijke pijler voor de komende jaren is het investeren in arbeidsmobiliteit. Zodoende lukt het meer werknemers om tijdig van werk te wisselen als de situatie daar om vraagt. Het is van groot belang dat iedereen in elke fase van het leven toegang heeft tot scholing die hem of haar past. Nieuwe initiatieven als het Regionaal Mobiliteitsteam Midden Brabant en het loket Leren en Werken gaan hier een centrale rol vervullen. Een nadrukkelijkere focus bij mensen en bedrijven op het idee Leven Lang Leren (van ongeschoold tot hoog opgeleid) is hierin belangrijk. We zullen alle zeilen moeten bijzetten om een inclusievere arbeidsmarkt te realiseren. Investeringen in jongeren, ouderen, ongeschoolden en arbeidsbeperkten zullen in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven nodig blijven, willen we de verdringingseffecten terugbrengen. Voor bedrijven betekent dit dat ze met minder risico en betere ondersteuning goed gekwalificeerde arbeidskrachten kunnen rekruteren. Ze zullen dan wel meer bereid moeten zijn om de ondersteuning op de werkplek te verbeteren. 2.1.6.2 Onderwijs Ook in het onderwijs streven we naar zo groot mogelijke kansengelijkheid vanaf jongs af aan. Dit doen we door samen met schoolbesturen in het primair onderwijs en andere partners aan een meerjarig Integraal Huisvestigingsplan voor kindgerichte voorzieningen in de wijken te werken.

Daarbij sluiten we aan op de gebiedsontwikkeling in de wijken. Dit doen we ook door in te zetten op beschikkingsvrije zorg in het onderwijs en door samen met onderwijs en partners tot een nieuwe LEA te komen. We investeren in het MBO, door middel van de MBO DOE agenda, waarin we gezamenlijk maatschappelijke vraagstukken tussen MBO en regiogemeenten aanpakken hierbij leggen we ook nadrukkelijk de koppeling met ons arbeidsmarktbeleid. We investeren in het HBO op basis van de nota Hoger Onderwijs en Studenten Tilburg, waarin we afspraken maken over de positie, kwaliteit en (maatschappelijke) impact van het hoger onderwijs en waarbij we van alle partners investeringen vragen voor een flexibele en kwalitatief hoge standaard voor ons regionale HBO. Om de leef- en leervertragingen, die door de coronacrisis zijn ontstaan, in te lopen is er vanuit het “Nationaal Programma Onderwijs (NPO): steunprogramma voor herstel en perspectief” geld beschikbaar gesteld voor zowel onderwijsinstellingen als de gemeente. Hiermee kunnen we leerlingen en studenten de komende 2,5 jaar helpen hun gaven en talenten tot bloei te brengen. Gezamenlijk willen we ons inzetten op duurzame oplossingen die bijdragen aan een langjarig rendement, dat verder gaat dan het inlopen van achterstanden. 2.1.6.3 Diversiteit In Tilburg zetten we ons in voor een Inclusieve samenleving.

Diversiteit mag bloeien in onze stad getuige onze inspanningen voor de LHBTQI+ gemeenschap, mensen met een beperking en vrouwenemancipatie. In 2022 zetten we dit voort vanuit een samenhangende aanpak die we door actieve inbreng van inwoners en partijen uit stad hebben opgesteld. 2.1.6.4 Jeugd: voor álle Tilburgse kinderen en jongeren Een samenhangend en effectieve jeugdaanpak gaat over alle kinderen en jongeren in de stad. Voor hen die professionele hulp nodig hebben en krijgen, maar ook voor de jongeren die een klein steuntje nodig hebben of met wie het ‘gewoon’ goed gaat. Gelukkig geldt dat laatste voor het merendeel. Ieder kind heeft het recht om veilig, gezond en met gelijke kansen op ontwikkeling op te groeien. Ongeacht waar het wiegje heeft gestaan. Samen met de stad en het Nederlands Jeugdinstituut hebben we de Goede Start vertaald in een stedelijke integrale jeugdaanpak, waarbij de 8 ontwikkelgebieden van het kind centraal staan. Wij hebben samen met onze onderwijs-, jeugdhulp- en welzijnspartners, K!NDT ontwikkeld. K!NDT staat voor gemeenschappelijke waarden, gebaseerd op de rechten van het kind en ook voor een gemeenschappelijke taal voor iedereen die met kinderen en ouders werkt. Zodat kinderen en ouders zich altijd gehoord en gezien voelen en integraal geholpen worden.

Ook in 2022 zetten we de beweging van specialistische ondersteuning naar preventie en ontwikkeling door. Zo gaan we in 2022 extra investeren in het versterken van de weerbaarheid en mentale gezondheid van onze kinderen, hiertoe zal een voorstel nieuw beleid ter integrale afweging bij de vaststelling van de programmabegroting 2022 voorgelegd worden. Voor ons zijn “vroeg is niet vroeg genoeg” en perspectief bieden het uitgangspunt van handelen. Voor wat betreft de jeugdhulp willen we dat kinderen in een zo normaal mogelijke gezinssituatie opgroeien. Dit hebben we regionaal vertaald in het uitgangspunt “Wonen doe je thuis”. We vermijden dat kinderen uit huis geplaatst worden en waar dat niet te voorkomen is, bieden we een stabiele gezinsgerichte verblijfsvorm. 2.1.6.5 Ouderen Voortbouwend op de kennis die al is opgedaan bij het tot stand komen van de Integrale Kijk op Ouderen en de uitvoering van GGoud tot nu toe, hebben wij op verzoek van de raad een verkenning gemaakt over de opgaven

8

Perspectiefnota 2022-2025

waar we als stad voor staan ten aanzien van de demografische ontwikkeling vooruitkijkend naar 2040. Op basis van deze verkenning zien we 4 thema’s waarbinnen (op onderdelen) de komende jaren versnelling nodig is, te weten: verzilveren derde levensfase, geschikte en passende woningen voor ouderen, investeren in een woon/ zorginfrastructuur die zelfstandig wonen ondersteunt en maatwerk: diversiteit in doelgroep – diversiteit in aanbod. Met de raad gaan we komende periode in gesprek of de genoemde thema’s worden gedeeld en over de mogelijke vervolgstappen. 2.1.6.6 Aanpak complexe casuïstiek We moeten meervoudig complexe cases simpeler oplossen door het aantal partners, financieringsstromen en regelgeving te vereenvoudigen. We willen waar mogelijk de meldroutes versimpelen en investeren in de hefboom één gezin, één plan, één coördinator om zaken efficiënter en effectiever oppakken. We willen helder en transparant zijn in ons werk. Op basis van de ervaringen die we opdoen door het maken van een zogenaamde “klantreis”, kijken we samen met partners waar we in het systeem zaken kunnen aanpakken om de zorg voor onze inwoners te verbeteren en leggen we een nieuw fundament.

2.2 Vitale stad 2.2.1 Schaalsprong in stedelijke ontwikkeling De ingeslagen weg met het versterken van de economische basis en het investeren in een zo aantrekkelijk mogelijke leef- en werkomgeving werpt zijn vruchten af. Met het opbloeien van de Piushaven, de Spoorzone, het Kernwinkel gebied, de Binnenstad als geheel en de diversiteit aan wijken en dorpskernen is Tilburg meer dan ooit in trek. Nationaal ligt er een grote uitdaging om het grote woningentekort aan te pakken. Daarom bereiden we samen met Breda een verstedelijkingsakkoord met Rijk, provincie en Waterschappen voor om een deel van deze nationale opgave te accommoderen. We staan daarmee aan de vooravond van een schaalsprong die we samen met de gemeenten binnen het Hart van Brabant en de Baronie vorm gaan geven. We kiezen hierbij voor het verder verdichten van de centrumsteden en woonkernen zodat we het omliggende open landschap kunnen blijven koesteren. Met deze nadrukkelijke verbinding tussen landschap en stad versterken we de kwaliteit van het bestaande mozaïek van stad, dorp en landschap. De verwevenheid met de duurzame stad is daarin vanzelfsprekend. Een aantrekkelijke leefomgeving is ook een klimaatbestendige en toekomstbestendige omgeving waarin de principes van circulariteit en duurzaamheid uitgangspunten vormen.

De inclusiviteit van de stad wordt versterkt door passende woningen te realiseren in een aantrekkelijke leefomgeving en werk voor alle Tilburgers te creëren en door onze openbare voorzieningen optimaal toegankelijk te maken. Dit alles draagt bij aan een gedeelde beleving van brede welvaart. Voor ons als gemeente vraagt deze schaalsprong dat we binnen de kaders van de nationale omgevingsvisie de beweging moeten maken van een projectgerichte organisatie naar een opgaven- en gebiedsgerichte aanpak met een effectieve werkorganisatie. We kunnen echter niet alles tegelijk oppakken en zullen ook met betrekking tot stedelijke- en gebiedsontwikkelingen keuzes moeten maken. Ook zien we dat de toenemende vraag een steeds grotere druk zet op de bouw- en bijbehorende arbeidsmarkt. Met de actualisatie van onze stedelijke ontwikkelingsstrategie brengen we in beeld welke ontwikkelingen op welke locaties mogelijk zijn en tot welke keuzes dat leidt. Met het Tilburgse Meerjaren Investerings Programma bereiden we deze keuzes voor en bepalen we hoe we onze ambities met een zo groot mogelijke maatschappelijke impact gaan realiseren, in welk tempo en met welke investeringen en daaraan gekoppelde cofinanciering. Ontwikkelingen waar we onder andere op inzetten zijn de vervolgstappen voor Stappegoor en Stadsforum/Koningswei.

De mogelijkheden van cofinanciering voor Westermarkt als onderdeel van Kenniskwartier en Wandelbos in het kader van verduurzaming en de PACT-aanpak. En een voorziening voor het Depot textielmuseum binnen Mommerskwartier. Om tijdig in te kunnen spelen op lokale initiatieven en de landelijke kansen en ontwikkelingen is continuïteit van kennis, expertise en financiering noodzakelijk. We verkennen daarom ook de meerwaarde van een investeringsfonds stedelijke ontwikkeling waarin bestaande structurele en incidentele middelen worden samengebracht om daarin effectief en flexibel te handelen naar de keuzes die zich voordoen. Met een gevarieerd aanbod van woonmilieus en toekomstbestendige werklocaties versterken we zo de samenhang in de stad en verstevigen we de economische basis voor een inclusieve stad. Een goed functionerend multimodaal mobiliteitsnetwerk zorgt er bovendien voor dat we ons op een comfortabele en veilige manier kunnen verplaatsen. Met de onlangs verschenen netwerkanalyse is een perspectief gegeven van hoe we bereikbaarheid (verkeer), ruimtelijke ontwikkeling en economische ontwikkeling van de stad op elkaar afstemmen.

9

Perspectiefnota 2022-2025

2.2.2 Cultuur en evenementen Met een rijk aanbod aan cultuur en evenementen en de kansen die dit biedt voor onze ondernemers en makers zorgen we voor een levendige stad. De Kermis, festivals als Kaapstad en Circolo, Museum De Pont, het Natuurmuseum en Textielmuseum, maar ook podia als Paradox, 013, De Nieuwe Vorst en Theaters Tilburg zijn onmisbare schakels in het vestigingsklimaat van onze stad. In de binnenstad zien we een verschuiving van een place to buy naar een place to be. Dit is belangrijk om toekomstbestendig te worden. De ontwikkeling van het Stadsforum levert hier een grote bijdrage aan. Samen met inwoners, ondernemers, eigenaren en cultuurinstellingen, vertegenwoordigd in het Binnenstad Management Tilburg, werken we aan een programma vol events, een gastvrijere en schonere binnenstad en het trekken van meer bezoekers door intensieve regionale branding en citymarketing. Hiernaast werken we aan de Agenda Binnenstad (de wijkagenda voor dit gebied) waarin we concrete gezamenlijke doelen voor de komende jaren benoemen, vastleggen en uitvoeren met de betrokken stakeholders in de stad. Dit gaat van klein tot groot zoals de verluwing van de cityring, waarbij de verbinding en de positieve impact op de binnenstad tussen de verschillende projecten voorop staat.

Als het op ons cultureel aanbod aankomt continueren we onze inzet op het Makersfonds, cultuureducatie, het stadslab, Cultuur in het Publieke Domein (Cupudo) en de Verhalen van Tilburg (erfgoed). Cultureel Tilburg staat in de belangstelling. Er is (inter)nationale erkenning voor het Textielmuseum dat opgenomen is in de landelijk basisinfrastructuur cultuur van het Rijk. Mede daarom zetten wij de voorbereiding van de ontwikkeling van het Mommerskwartier door en betrekken we de depotproblematiek bij de integrale afweging van deze begroting. Kunstenaars van Tilburgse oorsprong opereren wereldwijd en zijn zo ambassadeurs van onze cultuurstad. Meer dan de vorige vier jaar co-financiert de provincie een aantal Tilburgse kunstproducenten en cultuurorganisaties, zoals Dans Brabant en Het Zuidelijk Toneel, het festival Roadburn, Circolo en anderen initiatieven. Dit alles levert een enorme bijdrage aan de woon- en verblijfstad Tilburg. We willen blijvend de culturele impact versterken. Dit doen we door de focus op cultuur te verbinden met sociale impact, de economische impact en stedelijke en ruimtelijke ontwikkeling. Zo werken we aan een Arts & Health Centre: de opbouw van een multidisciplinair netwerk op het gebied van kunst en gezondheid, gericht op onderzoek, het ontwikkelen van ‘kunst op recept interventies’.

Daarin is er ruimte voor kwetsbare mensen om vanuit huis deel te nemen aan culturele gezondheidsprogramma’s. Daarnaast vervult een weefsel aan ateliers, oefenruimtes, broedplaatsen en ‘regelloze ruimtes’ een belangrijke randvoorwaarde voor makers om te kunnen werken. Voor cultuureducatie en cultuur in de vrije tijd zijn Factorium en Art-fact belangrijke schakels in de stad. 2.2.3 Doorontwikkeling van de nieuwe stedelijke economie Tijdens de coronacrisis is er de nodige steun geweest voor ondernemers en sectoren, met als doel de crisis te overbruggen en werkgelegenheid te behouden. Het is de verwachting dat de gevolgen van deze crisis nog langere tijd door blijven werken. Reden te meer om door te pakken met het economische herstel door middel van investeringen in een vitale economie en arbeidsmarkt. Voor de komende periode staat het ombuigen van steun naar herstel door te investeren voorop. We investeren in een weerbare en wendbare economie, die innovatief, duurzaam en inclusief is en die niet alleen op de korte termijn, maar ook op de langere termijn zorgt voor werkgelegenheid en welvaart voor Tilburgers op alle niveaus. Met de schaalsprong voor stedelijke ontwikkeling bouwen we aan het bijbehorende economische langetermijnperspectief. De regio Breda-Tilburg is bij uitstek geschikt om zich in Europa economisch te profileren als “testbed for urban innovation”.

Dat heeft te maken met de sterke kennisbasis die we hebben op het gebied van mens, gedrag en innovatie en de verbinding met toegepaste technologie. Als we die sterke basis en onze sterke economische sectoren koppelen aan stedelijke vernieuwing op het gebied van bijvoorbeeld wonen, werken en mobiliteit, dan kunnen we internationaal voorop gaan lopen. Vanuit Tilburg kunnen we aan de realisatie van deze visie een belangrijke bijdrage leveren. Er ontstaan in onze stad al innovatiehotspots waar kennisinstellingen en bedrijfsleven elkaar steeds beter vinden: de Spoorzone en de universiteitscampus. Hier ontwikkelen we initiatieven zoals MindLabs en MakerSpace (innovatieportaal voor de circulaire economie) die belangrijke katalysators vormen voor de nieuwe economie. Verbonden met elkaar kunnen deze hotspots uitgroeien tot een echt innovatiedistrict van waaruit we innovaties en nieuwe bedrijvigheid op het snijvlak van technologie en gedrag kunnen aanjagen en realiseren. Die bedrijvigheid kan zich in de stad zelf ontplooien, maar ook op innovatiecampussen in de regio zoals Gate2 (testlocatie voor de nieuwe digitale industrie) en Wijkevoort (innovatief werklandschap voor crossovers tussen kennisintensieve industrie en logistiek). Met de uitvoeringsagenda Next Economy geven we vorm aan deze beweging door digitalisering, verduurzaming en talentontwikkeling te versnellen.

Ook bestaande bedrijvigheid laten we hierop meeliften. Samen met partners zoals Midpoint Brabant en Station 88 helpen wij ondernemers om de kansen die digitalisering, 10

Perspectiefnota 2022-2025

dataficering en verduurzaming bieden optimaal te benutten. Circulariteit vormt een belangrijk uitgangspunt in ons economisch beleid. Daarin zetten we nu stappen met experimenten op het gebied van het benutten van retourlogistiek en het vergroenen van de chemische industrie. Voor een volledig circulair Tilburg in 2045 is echter meer nodig. Op basis van het Koersdocument Tilburg Circulair werken we aan een uitvoeringsprogramma, inclusief een programmatische aanpak voor het benutten van circulariteit als economische kans. In 2021 vindt er een overgang van experimenteren naar implementeren plaats, onder andere door hiervoor genoemde retourstromen in de logistiek beter te benutten en de chemische industrie te vergroenen. Wij dragen bij door in ons stedelijk en economisch beleid hier steeds de nadruk op te leggen en zelf het goede voorbeeld te geven bij de inkoop van producten en diensten. De bijdragen van goederenstromen aan een regionale, gezonde economie, inclusief de impact op de leefbaarheid van sectoren met forse goederenstromen zijn onderdeel van het programma Goederenvervoercorridors. Duurzaamheid en veiligheid zijn daarin randvoorwaarden voor een samenhangende ruimtelijke ontwikkeling van knooppunten en bedrijvigheid.

Met het geschikt maken van het Wilhelminakanaal tot de insteekhaven op Loven voor klasse IV schepen, de ontwikkeling van een trimodale overslag op Loven en het gezamenlijk met het bedrijfsleven toekomstbestendig maken van Loven dragen we hieraan bij. Voor een vitale economie richten we ons ook op het binden en ontwikkelen van talent, leven lang ontwikkelen en het optimaal benutten van de arbeidsreserve. Daarbij houden we ook de doelstelling van de inclusieve stad in het oog met aandacht voor alle lagen van de arbeidsmarkt. We willen eenieder een perspectief op een volwaardige werkplek op de arbeidsmarkt kunnen bieden. Bij minder kansen op de arbeidsmarkt investeren we in scholing en ontwikkeling. 2.2.4 Een veilig leefklimaat In een vitale stad moet iedereen zich veilig kunnen voelen in en buitenshuis. Onze veiligheid is niet vanzelfsprekend, die moeten we blijven bewaken waarbij we nog meer aan de voorkant van de problematiek willen komen (preventie). Hier raken zorg en veiligheid elkaar. Voor onze kwetsbare (jeugdige) inwoners blijven we investeren in perspectief, vroegtijdig signaleren waar het fout dreigt te gaan en bijsturen waar dat mogelijk is. Alles gericht opdat iedereen zijn/haar plek kan vinden binnen een veilige sociale omgeving.

Voldoende toezicht en handhaving vanuit ‘de bedoeling’ blijft een wezenlijk onderdeel van het bewaken van onze veiligheid en de openbare orde. De coronacrisis – met een toenemende maatschappelijke onrust - bevestigt dat een goede crisisaanpak en -organisatie onontbeerlijk is. In geval van een crisis zijn de gezondheid en veiligheid van onze inwoners de allerhoogste prioriteit. We gaan door met de aanpak van ondermijning, mensenhandel, radicalisering, risicovolle jeugd(groepen) en ‘high impact crimes’ zoals inbraken, overvallen en straatroven. Het effectief bestrijden van cybercrime samen met onze partners is een nieuwe opgave voor de komende periode. Een weerbare overheid die fungeert als netwerkorganisatie en opereert als één overheid is bij dit alles een noodzakelijke randvoorwaarde. Ook hierop blijven we investeren en doorontwikkelen. Daarnaast betekent veiligheid ook omkijken naar elkaar. Respectvol met elkaar omgaan maakt het mogelijk om kwetsbaar te zijn en ruimte te delen in een veilige, leefbare stad.

2.3 Duurzame stad 2.3.1 Algemeen Vanuit de duurzame stad richten we ons op meer duurzame energie, klimaatadaptatie en een economie, die uitgaat van hergebruiken van materialen (circulaire economie). Het zijn thema’s, die hoog scoren in het maatschappelijk probleembesef in onze samenleving. Hoewel de aandacht voor deze thema’s tijdelijk wat op de achtergrond is gedrukt door de coronacrisis, blijven Nederlanders klimaat en milieu belangrijk vinden. Een combinatie van veel zon, stevige wind en afgenomen vraag naar elektriciteit zorgde ervoor dat afgelopen maart maar liefst 30 procent van de stroom in Nederland duurzaam werd opgewekt. Dat is het hoogste percentage ooit (bron: klimaatakkoord.nl). Door de coronacrisis zijn we het afgelopen jaar meer thuis geweest dan ooit tevoren en dat heeft ervoor gezorgd dat we in Nederland een recordaantal zonnepanelen hebben geïnstalleerd. Veel mensen gingen Aan de Slag met hun Huis: isoleren en verduurzamen. Deze ontwikkelingen laten zien dat de eerste stappen naar een klimaat neutrale samenleving zijn gezet. Dit brengt nieuwe opgaven met zich mee, waar we als gemeente onze rol in nemen.

11

Perspectiefnota 2022-2025

In 2021 is de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) vastgesteld en leggen we de Transitievisie Warmte aan de raad voor ter vaststelling. Hiermee gaan we van beleidsvorming (nog meer) de uitvoeringsfase in. Deze uitvoering vindt plaats op verschillende niveaus. Samen met de regio gaan we locaties ontwikkelen voor grootschalige energie opwek en de infrastructuur geschikt maken voor voldoende netwerkcapaciteit voor de opwek en opslag. Hiervoor stellen we een regionale uitvoeringsorganisatie op. Daarnaast zien we dat het regionale schaalniveau kansrijk is voor de realisatie van een warmtenet, gekoppeld aan de Amercentrale in Geertruidenberg. We nemen waterstof mee als energiedrager waarmee we regionaal een pilot willen starten. In Tilburg gaan we per wijk bekijken hoe we de overstap kunnen maken naar duurzame energie en warmte en hoe we de lusten en lasten van het nieuwe energiesysteem eerlijk kunnen verdelen. We stellen wijkuitvoeringsplannen op samen met de inwoners. Dat vraagt om een goede afstemming met andere activiteiten, die ook in de wijken plaatsvinden. Hiervoor maken we gebruik van de wijkagenda’s. Wij zorgen dat mensen met weinig middelen niet de dupe worden van de hoge maatschappelijke kosten die de energietransitie en het anders omgaan met grondstoffen met zich meebrengen.

De Tilburgse langjarige integrale aanpak gecombineerd met het Klimaatfonds geven onze inwoners en bedrijven de mogelijkheid om hun ambities op dit terrein te realiseren. Lobby in Den Haag en aanvragen bij Europese, nationale en provinciale fondsen zijn in dit kader belangrijke instrumenten voor de financiering van deze grote transitie. Door de coronacrisis hebben onze inwoners niet alleen hun woning verbeterd, ze zijn hun directe leef- en woonomgeving ook meer gaan gebruiken en waarderen. Een plek wordt vaak op verschillende manieren, zoals ontmoeten, bewegen en spelen, gebruikt. We werken aan een gezonde fysieke leefomgeving, waarvoor we maatregelen opnemen in de nieuwe instrumenten van de Omgevingswet. In het afgelopen jaar zijn we de openbare ruimte in de stad en de groen- en blauwe structuren om onze stad meer als één geheel gaan zien. We werken aan een beleidsplan waarin de groene en blauwe ambities samen komen. Deze aanpak sluit aan bij de ontwikkelingen in de provincie en bij het Rijk, waarin de kwaliteiten van deze structuren het uitgangspunt zijn voor andere ruimtelijke opgaven (o.a. de verstedelijkingsopgave) en niet andersom. We verwachten met de ingezette koers de rijksdoelen uit het Klimaatakkoord te halen.

Het behalen van onze doelen, samen met die van de Inclusieve en Vitale stad, hangt voor een belangrijk deel af van hoe wij deze openbare ruimte inrichten en beheren. Door het opstellen van een integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) spelen wij hierop in. 2.3.2 Mobiliteit We zetten in op een duurzamere leefstijl en dat betekent ook aandacht voor duurzame mobiliteit (d.w.z. meer fietsen en openbaar vervoer, meer deelsystemen en minder autogebruik) en duurzaam transport. Vanaf 2025 zal de binnenstad volledig schoon bevoorraad worden (last mile logistics) en afval met elektrisch vervoer worden ingezameld (green label). We vergroten het aandeel emissieloos vervoer zodat de uitstoot van schadelijke gassen en fijnstof afneemt. Dit draagt bij aan een gezonde leefomgeving in onze drukker wordende stad en aan het creëren van meer ruimte voor ontmoeten en bewegen. De cityring wordt aangepakt. De snelheid gaat terug naar 30 km per uur en er wordt een zodanige ingreep gedaan (knip of vergelijkbaar alternatief), dat het aantal motorvoertuigen wordt teruggebracht tot maximaal 8.000 per dag, conform uitspraak van de Raad. Samenhangend en gelijktijdig met de uitvoering van de verkeersmaatregelen wordt op de cityring het verblijfsklimaat fors verbeterd en de buitenruimte vergroend. In het najaar van 2021 worden hiertoe uitwerkingsvoorstellen aan de Raad voorgelegd.

Uitvoering start in 2022 en loopt door tot ca 2024-2025. Eind 2021 worden ook een voorstel voorgelegd voor concrete uitwerking van deelmobiliteit. De ontwikkelingen Spoorzone en Koningswei spelen hierin een belangrijke rol. Zo komt er onder meer in de nieuwe parkeergarage Zwijssen een “mobiliteitshub”: een faciliteit waar bewoners en bezoekers van Tilburg kunnen beschikken over een ruim aanbod aan (elektrische) deelauto’s, scooters en fietsen. 2.3.3 Groen in en om de stad In onze huidige omgevingsvisie vervullen de stadsregionale parken een belangrijke rol. Een belangrijke focus ligt de komende tijd op de doorontwikkeling van landschapspark Pauwels. Naast het koersdocument voor de deeluitwerking Waterlandschap, zullen wij met een nadere uitwerking komen van het oostelijk deel van landschapspark Pauwels. Ook hierin staan de wateropgave, landschap en natuurontwikkeling op de voorgrond. Wij spannen ons zeer in om externe financieringsbronnen van waterschappen, provincie, Rijk en EU te benutten voor deze ontwikkelingen. We streven daarbij naar een multiplier van 3 of 4. Op groter schaalniveau participeren wij samen met de regio Hart van Brabant en de B5 steden actief in de ontwikkeling van het Van Gogh Nationaal Park (in oprichting). Het Van Gogh Nationaal Park krijgt naar verwachting in 2022 van het Rijk de officiële status van Nationaal Park nieuwe stijl.

Dit biedt ons dan extra kansen om de waardevolle natuur rondom de stad te realiseren en te verbinden met het grotere geheel van het typisch Brabantse beekdalen-landschap. We gaan het groen óm de stad doortrekken tot midden in de stad. Het groen heeft betekenis voor de gezondheid

12

Perspectiefnota 2022-2025

van onze inwoners (verkoeling en aantrekkelijke wandel- en fietsroutes), klimaatadaptatie en de natuur (biodiversiteit). Met een integrale visie op dit thema gaan we ervoor zorgen dat er voldoende groen is van betekenis op korte afstand van alle inwoners. Eén van onze grote uitdagingen is om deze opgave samen op te pakken met het bouwen van nieuwe woningen. 2.3.4 Samen aan de slag met verduurzamen We gaan verder met het vergroten van duurzame opwek van energie en het duurzaam verwarmen van Tilburgse woningen, maatschappelijk vastgoed en bedrijven. Voor de uitvoering van de Regionale energie- en klimaatstrategie (REKS) vormen we een regionale uitvoeringsorganisatie om een energienetwerk met diverse knooppunten rondom onze stad te kunnen realiseren. Door het opzetten van een regionale uitvoeringsorganisatie door middel van een mogelijk publiek ontwikkelbedrijf wordt gewerkt aan lokaal eigenaarschap, bundeling van kennis en kunde en financiering van de klimaatopgave. De Transitievisie Warmte wordt in 2021 ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad. Voor het Warmte-koudenet Tilburg Zuid is een intentieovereenkomst ondertekend met belangrijke partijen in Tilburg Zuid. We stellen wijkuitvoeringsplannen op om de warmtetransitie ook in andere wijken in gang te zetten.

Deze plannen koppelen we aan het meerjarenprogramma (MJP) openbare ruimte (en andere projecten in de wijken), zodat we meekoppelkansen kunnen verzilveren: vergroenen, waterberging, maar ook traditionele koppelingen als vervanging riool en wegen. Hiermee voorkomen we onnodige overlast voor bewoners. In 2021 zijn we gestart met het zonnepanelenproject voor inwoners. Met “Aan de Slag Met je Huis” blijven we werken aan de verduurzaming van woningen met adviezen, financiële regelingen en andere woningverbeteringsprogramma’s. We bieden onze inwoners één loket voor de diverse regelingen. Als gemeente zetten we zelf ook in op het verduurzamen van ons maatschappelijke vastgoed in combinatie met klimaatadaptie en circulariteit. Nationale fondsen kunnen ons helpen met de financiering van deze maatregelen. Vanwege het hoge energieverbruik spelen de bedrijventerreinen een grote rol richting een klimaatneutraal Tilburg 2045. De verduurzaming van bedrijventerreinen krijgt de komende jaren een impuls door een intensieve samenwerking met de Vitaalverenigingen. Zo zetten we de Green Deal vanuit Kraaiven en Vossenberg door naar andere bedrijventerreinen. Via Solar Valley Tilburg, een initiatief van de Vitaalverenigingen, komen er op meer grote bedrijfsdaken zonnepanelen te liggen.

Cruciaal voor de overstap naar duurzame alternatieven is de betaalbaarheid ervan; energiearmoede willen we voorkomen en tegengaan. In de Kruidenbuurt werken we aan driedubbele duurzaamheid door ook sociale doelstellingen te verbinden aan onze klimaatambities. Onze lobby blijft erop gericht dat het Rijk de juiste voorwaarden schept om dit alles voor elkaar te krijgen. 2.3.5 Klimaatadaptatie We hebben de afgelopen jaren een slag gemaakt naar een klimaatbestendig Tilburg door de uitvoering van vele maatregelen. De Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (Koel Tilburg) krijgt samen met de stad vorm waardoor klimaatadaptie consequent wordt doorgevoerd in projecten op het gebied van openbare ruimte en stedelijke ontwikkeling. Hiervoor stellen we een handboek op, zodat duidelijk is wat we bij projecten verwachten. We gaan door met het aanpakken van bekende knelpunten op het gebied van wateroverlast en zetten in op het realiseren van koele looproutes en koelteplekken in de stad. Met ons ‘bouwteam vergroening binnenstad’gaan we de binnenstad flink vergroenen met een bijdrage uit het klimaatfonds. Zo gaan 6 prioritaire straten in de binnenstad, waarin we flinke vergroening tot stand brengen, dit jaar en volgend jaar in de uitvoering.

We blijven aandacht geven aan het vergroten van bewustwording van onze inwoners, bijvoorbeeld door inzet van de website www.duurzamertilburg.nl, de huidige subsidieregeling voor klimaatadaptieve maatregelen wordt voortgezet en we zetten wijkgerichte acties op. 2.3.6 Circulaire economie Na het vaststellen van het Koersdocument Tilburg en een Uitvoeringsagenda 2021, gaan we ook voor Circulaire Economie de uitvoeringsfase in. In het Uitvoeringsprogramma 2022-2025 nemen we tientallen concrete acties op, waaronder hergebruik van bouwmaterialen, circulaire stedelijke ontwikkeling, meer ruimte voor circulaire ambachtscentra, het stimuleren van slimme retourlogistiek, en verbetering van de gemeentelijke inkoop van circulaire producten en diensten. Eén van de eerste acties is het verbeteren van onze Milieustraat en het realiseren van een Circulair Ambachtscentrum. We gaan samenwerken met bedrijven in Tilburg om andere concrete acties uit te voeren. Vanwege het thuiswerken in de coronacrisis is er sprake van een verschuiving van bedrijfsafval naar huishoudelijk afval met een hogere afvalproductie per inwoner als gevolg. Onze doelstelling blijft het terugdringen van restafval. Een andere vorm van afvalinzameling bij hoogbouw draagt hier ook bij. 13

Perspectiefnota 2022-2025

2.3.7 Gebruik openbare ruimte Onze inwoners maken steeds meer gebruik van de openbare ruimte, zeker in de huidige coronacrisis. Denk aan de grote toestroom naar het Spoorpark. Daarom blijven we inzetten op een aantrekkelijke openbare ruimte die schoon, groen, heel en veilig is. Uit de resultaten van de experimenten blijkt dat meer groen, een betere samenwerking met inwoners, beter benutten van data en het toegankelijker en schoner maken van de openbare ruimte leiden tot een hogere waardering van de openbare ruimte. We verwerken deze resultaten in onze huidige processen voor aanpassing, beheer en onderhoud. Dit vereist een integrale aanpak. We werken daarom aan het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR), dat de bestaande beheerplannen per kapitaalgoed vervangt en duidelijk de onderlinge verbanden laat zien. In het IBOR vertalen we de bestuurlijke doelen in functionele eisen voor het beheer en onderhoud van alle kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Het IBOR wordt een groeidocument, dat op onderdelen mee verandert met wijzigingen in bestuurlijke doelen, beheerdoelstellingen en ontwikkelingen, zowel landelijk als gemeentelijk. Bij de totstandkoming van het IBOR versterken wij ook de relatie tussen het fysiek- en sociaal domein. Ook zien we graag dat de openbare ruimte beter gebruikt wordt voor bewegen, ontmoeten, sporten en spelen.

In de nieuwe speelvisie komen onze ambities op gebied van gezondheid, welzijn, jeugd, ouderen, groen, ontmoeten en wijkgericht werken samen. Naast het aantrekkelijker maken van de openbare ruimte hebben we de opgave om de kwaliteit van deze ruimte in stand te houden, met goed beheer en onderhoud, zowel in de binnenstad, wijken en de dorpen. We zullen ervoor moeten zorgen dat onze capaciteit aansluit bij deze grote opgave. In de binnenstad komen veel werkzaamheden samen. Gas-, water-, koperleidingen en riolering worden vervangen en glasvezel wordt aangelegd. Dit biedt mogelijkheden voor extra groen, betere boomgroeiplaatsen, ruimte voor ondergrondse afvalcontainers en voor berging en infiltratie van regenwater. Samen met het uitvoeren van de projecten van stedelijke ontwikkeling en MJP ligt er wel de uitdaging om de binnenstad bereikbaar te houden tijdens de werkzaamheden én de noodzaak om nauw samen te werken met Enexis, Brabant Water en telecomaanbieders. 2.3.8 Bodem/ondergrond Net als boven de grond wordt ook in onze ondergrond de ruimte steeds schaarser. Het maken van de juiste keuzes wordt daarmee steeds belangrijker. Verschillende functies en belangen strijden om voorrang. Denk bijvoorbeeld aan de bescherming van ons drinkwater versus het doorboren van kleilagen t.b.v. bodemenergiesystemen waarmee we de energietransitie mogelijk maken.

Om duurzame en toekomstbestendige keuzes te maken werken we aan een leidraad en instrument ondergrond. Het instrument gaat ons helpen om de diverse belangen, gevolgen en effecten zichtbaar te maken, zodat we op een weloverwogen manier deze keuzes kunnen maken. Afstemming met provinciaal en (inter)nationaal beleid is belangrijk. Hierin trekken we samen op met andere gemeenten.

2.4 Samen en dichtbij 2.4.1 Algemeen De netwerksamenleving ontwikkelt zich in een hoog tempo. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verwachten een gemeente die hen begrijpt, transparant is en snel inspeelt op ontwikkelingen. Een gemeente die meedenkt in oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken en die samenwerkt aan oplossingen. Dat vraagt van alle partners wederzijds begrip en vertrouwen. De ander weet wat je van de lokale overheid kunt verwachten. Alleen samen kom je verder. Dit vergt van overheden in het algemeen en ons als gemeente in het bijzonder dat we bestuurlijk vernieuwend zijn. De afgelopen jaren hebben we al stappen gezet. Het Vertrouwensexperiment, de pilot ‘Doe Mee’, impactgericht subsidiëren, wijk- en dorpsagenda’s, buurtexperimenten in de openbare ruimte en de intensieve leefbaarheidsaanpak in de 3 wijken met een PACT-aanpak (bijvoorbeeld de community school) zijn alle voorbeelden van vernieuwende of onorthodoxe aanpakken. Het Bestuursakkoord Gezond en gelukkig in Tilburg heeft daarvoor een stevig fundament gelegd. Vanuit het perspectief van de stad zien we twee dominante bewegingen: 1. Meer aandacht voor de dagelijkse leefwereld van onze inwoners. Onze inspanningen voor een gezonde, veilige en groene leefomgeving en inclusiviteit komen samen in de wijken en buurten.