14a Beheerplan OVL - definitief

Ambitie Bij (her)inrichting en onderhoud (klein en groot) wordt rekening gehouden met het huidig en mogelijk toekomstig gebruik. Bij uitvoeringswerkzaamheden streeft de gemeente naar zo min mogelijk overlast. Zo zorgen we dat gepland onderhoud zoveel mogelijk wordt meegenomen en afgestemd als een straat opengaat voor kabels en leidingen. En als we dan toch werk gaan uitvoeren, inventariseren we meteen de behoeften van de (toekomstige) gebruikers. Dit betekent klaar zijn voor de toekomst en rekening houden met ambities op het gebied van klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie en duurzaamheid. Waar voorheen vooral op basis van de onderhoudsbehoefte werd gekozen voor aanpassingen in de openbare ruimte, is meer en meer de inbreng van de gebruiker en de bewoner van belang. Deze opgave betekent dat de wijze van werken van de afdelingen RUV, V&W, Ruimte en Vastgoed beter op elkaar moeten worden afgestemd.

24

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

5

Financiën

Op basis van areaal gegevens en financiële informatie is er een meerjarenplanning opgesteld voor de periode van 2021-2030, met een voorzichtige doorkijk na deze 10 jaar. Het onderliggend meerjarenplan geeft in eerste instantie inzicht over de huidige situatie, vervolgens budgettering voor de komende 10 jaar en de confrontatie waar we tegen aan gaan lopen.

5.1

Uitgangspunten

De komende 10 jaar (2021/m 2030) zullen op basis van leeftijd ruim 2.200 lichtmasten en ruim 22.000 armaturen vervangen moeten worden. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten (Tabel 3: Uitgangspunten) gehanteerd bij de berekening van de benodigde budgetten: Tabel 3: Uitgangspunten

Peildatum Aantal armaturen Aantal lichtmasten Vervangingstermijn mast Vervangingstermijn armatuur Eenheidsprijs mast +armatuur inclusief installatie Eenheidsprijs armatuur inclusief installatie

1 Januari 2021 50.761 47.695 40 jaar 20 jaar € 1.600 € 700

Er komen steeds meer uitdagingen welke het beheer van de openbare verlichting passeren. Enerzijds het verduurzamen en het terugdringen van het energieverbruik, anderzijds de bezuinigingen op de budgetten. Door slim beheer, door bijvoorbeeld werk met werk te maken, en het toepassen van diverse (slimme) technologieën, maakt het mogelijk om het doel, een veilig areaal, te behalen. Dit wordt benoemd als Risico-gestuurd beheer.

Vervangingswaarde De vervangingswaarde over een periode van 40 jaar van de gehele bovengrondse OVL-installatie binnen de gemeente Tilburg bedraagt bijna € 112 mln., bestaande uit circa € 76 mln. Aan eerste installatiekosten van de lichtmasten en armaturen en € 36 mln aan vervangingskosten van armaturen (na 20 jaar). Dit is inclusief uitvoeringskosten. Bij deze berekening is uitgegaan van een gewogen gemiddeld tarief voor masten en armaturen. Kosten voor arbeid, leverantie en de kosten van de netbeheerder zijn hier ook bij inbegrepen. In het rekenmodel is gerekend met gedifferentieerde tarieven (Tabel 4: Vervangingskosten (incl. leverantie, arbeid, en netbeheerder)) die aansluiten op het areaal van de gemeente: Tabel 4: Vervangingskosten (incl. leverantie, arbeid, en netbeheerder)

Prijzen 4 meter 5 meter 6 meter 8 meter 8-12 meter

Armatuur €650 €650 €600 €840 €915

Mast inclusief armatuur €1600 €1700 €1400 €1800 €2100

Per gebiedsoort komt dat neer op de volgende vervangingswaarde (opmerking: verschillen in masten en armaturen wordt veroorzaakt dat er lichtmasten zijn met meerdere armaturen zoals een dubbele uithouder) Tabel 5: Vervangingswaarden per gebied soort

Woongebied Fietspad Woongebied 25

4 meter 5 meter 6 meter

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

Armatuur 11.000 2.995 21.000

Lichtmast 10.450 2.995 20.500

Armatuur € 7.150.000 € 1.946.750 € 12.600.000

Lichtpunt € 16.880.000 € 5.091.500 € 28.980.000

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Stroomgebied Stroomgebieden Subtotaal Totaal

5.2

Armatuur 12.366 3.400 50.761

8 meter 8-12 meter

Lichtmast 10.450 3.300 47.695

Armatuur € 10.387.440 € 3.111.000 € 35.295.190

Lichtpunt € 18.980.000 € 6.090.000 € 76.031.500 € 111.226.690

Exploitatiebudget

Dit beschikbare budget is in grote lijnen opgebouwd uit: Tabel 6. Kosten voor exploitatie

Omschrijving Areaal op orde (informatiebeheer)2 Onderzoek Service onderhoud Regulier onderhoud / MJP Rente, afschrijving en energie3 Benodigd

2023 €

41.171

€ 1.154.634 € 109.477 € 1.540.195 € 2.845.477

2024 €

20261

2025

41.171

€ 1.126.904 € 110.137 € 1.621.892 € 2.900.104

€

41.171

€ 1.099.404 € 110.917 € 1.696.716 € 2.948.208

€

41.171

€ 1.099.404 € 110.917 € 1.686.716 € 2.938.208

Er is een achterstand in het onderhoud dat bestaat uit 436 masten met 517 armaturen daar op. Daarnaast moeten er op masten die nog wel in goede staat zijn nog 2586 armaturen vervangen worden. De totale kosten hiervoor zijn €2.586.500. Deze achterstand zal in de komende jaren op een veilige en verantwoorde manier worden ingelopen.

Budget en doorkijk Tabel 7: Meer-jaren budgettering *Een lichtmast kan meerdere armaturen bevatten

Jaartal Achterstand 2021-2030 2031-2040 2041-2050 2051-2060 Totaal

Mast/Armatuur* 436/517 1753/1806 6679/6902 18943/20046 19871/21477 47682/50748

Subtotaal € 754.300 € 2.841.900 € 10.842.500 € 31.080.900 € 32.917.800 € 78.437.400

Armaturen 2.586 19.340 26.497 1.980 2.931 53.334

Subtotaal € 1.810.200 € 13.538.000 € 18.547.900 € 1.386.000 € 2.051.700 € 37.333.800

Totaal € 2.564.500 € 16.379.900 € 29.390.400 € 32.466.900 € 34.969.500 € 115.771.200

Service onderhoud Onder het uitvoeren van Service onderhoud verstaan we het verhelpen van lamp- en netwerkstoringen binnen een gestelde termijn. Daarnaast worden binnen deze vorm van onderhoud alle aanrijdt schades opgelost. De gemeente Tilburg hanteert voor service-onderhoud een budget van € 479.500 en voor schades een budget van € 252.000.

Verplichte bijkomende kosten Komende jaren zal het budget voor zowel Service onderhoud als schades niet meer toereikend zijn. Met name de (af) handelingskosten zullen fors toe gaan nemen. In grote lijnen bestaan deze kosten uit hogere kosten wegafzetting, hoge eisen veilig werken, directe acties uitvoeren bij schades, uitvoeren van milieutechnisch bodem/grondonderzoek incl. noodzakelijke saneringen en de oplopend kosten met Enexis.

1 Gebaseerd op het budget van 2025. 2 Betreft indirecte kosten. 3 Betreft vaste lasten.

26

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

De laatste 10 jaar zijn deze individuele onderhoudskosten met circa 25% toegenomen. De laatste jaren heeft dit voornamelijk te maken met wet- en regelgeven, CROW 400 en extra verkeersmaatregelen.

Regulier onderhoud Onderhoud- en herstelwerkzaamheden op basis van inspecties en beeldkwaliteit (preventief i.p.v. reactief). Deze werkzaamheden hebben veelal een planmatig karakter, denk hierbij aan remplace van lampen, schoonhouden lichtmasten (sporadisch) en inspecteren van het areaal. Regulier onderhoud wordt in beginsel gefinancierd vanuit de exploitatiebegroting. Steeds meer armaturen worden vervangen door LED-armaturen. Voor het regulier onderhoud betekent dit in de praktijk minder storingen, minder remplace (vervangen lampen) wat resulteert in uiteindelijk lagere onderhoudskosten. Voor de komende 10 jaar kan het huidige beschikbare regulier budget van € 310.500, indien we doorgaan met verledden van de openbare verlichting, verlaagd worden naar een bedrag van € 300.500. Tabel 8: Budgetten voor regulier onderhoud

Jaartal 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 Totaal

Beschikbaar Service € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 479.500 € 4.795.000

Benodigd Service €565.000 €565.000 €565.000 €565.000 €565.000 €565.000 €565.000 €565.000 €565.000 €565.000 € 5.650.000

Beschikbaar Regulier € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 310.500 € 3.105.000

Benodigd Regulier € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 300.500 € 3.005.000

Beschikbaar Schade € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 252.500 € 2.525.000

Benodigd Schade € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 350.000 € 3.500.000

Energie verbruik Een groot deel van het energieverbruik binnen de gemeente gaat naar de openbare verlichting. Voor het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen zal het energieverbruik omlaag moeten. Het vervangen van openbare verlichting door zuinige LED verlichting levert een bijdrage aan deze klimaattransitie, energiebesparing en aan een veilige openbare ruimte binnen het programma Duurzame stad. De huidige energiereductie vanaf 2009 is vooral behaald op de doorgaande wegen. Er is daar prioriteit aan gegeven, mede doordat de financiële besparingsmogelijkheden voor het energieverbruik (lampen met hoge vermogens) daar het grootst waren. Er is echter nog steeds een enorme energie besparingspotentieel aanwezig op andere locaties. De energiekosten, die centraal worden ingekocht door de afdeling inkoop worden jaarlijks door de IBOR gefinancierd. Een risico is dat de kWh-prijs in de toekomst (2030) onbekend is. We verwachten dat de energieprijs gaat stijgen. Dit is gebaseerd op voorspellingen van onder andere het OECD en de resultaten uit het verleden.

Kosten informatiebeheer en SLA Voor het systematisch verzamelen, beheren en verwerken van gegevens en/of andere overeenkomsten worden jaarlijks ca € 61.000 (binnen budget Exploitatie) aan kosten gemaakt. Deze kosten zijn te op te delen in: • • •

27

Storing-, meld en dynamisch systeem ten behoeve van de openbare verlichting. Deze jaarlijkse kosten bedragen circa € 39.500. Kosten Service Level Agreement (SLA) voor onderdoorgang Willem II passage bedragen € 21.500 per jaar, met een looptijd van 7 jaar, met een optie tot verlengen van 3 keer 1 jaar. Te verwachten is dat de komende jaren meer bijzondere lichtoplossingen in een gerichte SLA worden gestopt.

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Inspectie Inspectie is onderdeel van het vervanging budget. Onder inspectie wordt verstaan het certificeren van de conditie van spandraadverlichting, stabiliteitsmetingen en NEN-keuringen. Metingen worden representatief steekproefsgewijs per wijk uitgevoerd. De jaarlijkse kosten van € 50.000 worden gedekt door het investeringsbudget.

5.3

Investeringsbudget

Uit dit budget worden onder andere de stabiliteit proeven betaald. Tabel 9. Kosten voor investeringen

Omschrijving Investeringen5 Groot onderhoud Vernieuwingen Pilots Benodigd

2023 € 3.106.049

2024 € 3.102.027

2025 € 3.145.243

202641 € 3.145.243

€ 3.106.049

€ 3.102.027

€ 3.145.243

€ 3.145.243

4 Gebaseerd op het budget van 2025. 5 In de huidige begroting wordt geen onderscheid gemaakt naar het type investering.

28

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

6

Risico’s

Het huidige beheer kent een aantal risico’s en knelpunten. In tabel 10 zijn deze benoemd met bijbehorende (mogelijke) beheersmaatregelen. Tabel 10: Risico's en knelpunten

Risico Levensduur van de led-armaturen gaat niet gehaald worden. Vervangingsprogramma armaturen vertraagd. Elektrocutie door ondeskundig personeel Onopgemerkt achterstallig onderhoud

Levensduur drivers Interne bezuinigingen Verlichting als verdienmodel

29

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

Beheersmaatregel Budget ophogen ivm verkorte technische levensduur armaturen. Meer focus aanbrengen op vervangingsprogramma. Inbedden in onderhoudscontract. Aanwijzingen personeel op orde brengen Inspecties uitvoeren Rondgang jaarlijks door ON laten uitvoeren Personeel stadstoezicht (oren en ogen van de stad) instrueren.

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

7

Ontwikkelagenda (verbeteren en vernieuwen)

Het vakgebied van openbare verlichting is volop in ontwikkeling. Naast ontwikkelingen die een bijdrage leveren aan de veiligheid, kwaliteit en energiekosten verschuift de aandacht ook steeds meer van product (lichtmast) naar een systeem wat op basis van een dienst (juiste verlichting op basis van open data die slim en innovatief te gebruiken is) gaat functioneren. Op deze wijze kunnen we gaan anticiperen/voorspellen in plaats van reageren. Met het oog op alle beleidsuitgangspunten op weg naar de Smart City. Het voorliggend Beheerplan (versie 1.0) is ingestoken als een groeidocument dat de hoofdlijnen vanuit de huidige situatie heeft neergelegd. De ontwikkelpunten voor versie 2.0, waarbij het terugdringen van het gebruik van grondstoffen een belangrijk doel zijn, zijn in de onderstaande tabel inzichtelijk gemaakt. Tabel 11: Ontwikkelpunten lange termijn

Ontwikkelpunten Monitoren levensduur armaturen en drivers Monitoren storingen buiten de garantie (onverwacht) Budget definiëren voor reinigen led-armaturen Onderzoek naar circulair vervangen van de huidige verlichtingsarmaturen Onderzoek naar mogelijkheden hergebruik elektronica met als doel C2C Afstemmen werkwijzen tussen afdelingen RUV, V&W, Ruimte en Vastgoed om onderhoud te optimaliseren Onderzoeken van schoonmaakbehoefte verlichting en bijkomende kosten OVL als verdienmodel door lichtpunt als host Verlichting dynamisch dimmen en schakelen op basis van verkeersintensiteiten, weeromstandigheden en calamiteiten. Uitlichten van gemeentelijke iconen.

30

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

Planjaar Continue Continue 2022 2022 -2023 2022-2023 2022 2022 2023 2023

2023

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Bijlage A Ontwerprichtlijnen De gemeente Tilburg heeft voor de openbare verlichting een handboek “Ontwerprichtlijnen OVL Tilburg“ opgesteld. Dit handboek bevat der vertaling van beleid naar de technische uitvoering. Dit document is de basis van het areaal waarop deze is vormgegeven en kengetallen zijn geraamd. Door de ontwikkelingen is het handboek een levend document en dus continue in aanpassing. In planontwikkelingen dient dus rekening gehouden te worden met de ontwikkelingen die de gemeente volgt en voorschrijft. Dit document wordt jaarlijks bijgesteld aan de technische eisen en ontwikkelingen. In dit handboek staat een beschrijving van de standaardproducten en (minimale) eisen die de gemeente Tilburg toepast op de basiskwaliteit van de openbare verlichting. De Gemeente Tilburg is zich ervan bewust dat niet alles in een handboek ondervangen kan worden. Daarom streeft de gemeente er ook naar om in samenspraak keuzes te maken. Dit onderliggend document is bedoeld voor alle interne als externe betrokkenen die met één of meerdere onderwerpen op het gebied van ontwerp, engineering of beheer en onderhoud van de openbare verlichting in de gemeente Tilburg te maken hebben. Doelmatigheid van de openbare verlichting wordt bepaald door een reeks van factoren, denk hierbij aan verlichtingsniveau, gelijkmatigheid en minimaliseren van verblinding.

De gemeente heeft vindt naast de sociale veiligheid en leefbaarheid ook de verkeersveiligheid van groot belang bij het maken van een goed doordacht verlichtingsontwerp. Daarbij speelt de integraliteit van het ontwerp een belangrijke rol, zowel in een bestaande als in een compleet nieuw in te richten omgeving, zowel bovengronds als ondergronds. Binnen de ontwerprichtlijnenVoorwaarde OVL Tilburg Ontwerprichtlijnen worden de algemene uitgangspunten met de daarbij behorende randvoorwaarden en eisen beschreven. Het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) beschrijft op hoofdlijnen hoe de openbare ruimte moet worden ingericht en welke kwaliteitseisen er zijn aan het ontwerp en de bijbehorende materialen en objecten. Het HIOR is bedoeld voor ondersteunende partijen die zich bezighouden met de inrichting en vormgeving van de openbare ruimte. Denk hierbij aan stedenbouwkundige bureaus, landschapsarchitecten en adviesbureaus. Het doel is een integraal afgestemde openbare ruimte die aansluit op de eisen zoals beschreven in het HIOR.

31

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Bijlage B Catalogus Openbare Verlichting De gemeente Tilburg heeft binnen de ontwerprichtlijnen -Voorwaarden OVL Tilburg vastgelegd waaraan de technische voorwaarden de openbare verlichting moet voldoen. Met betrekking tot lichtmasten is er een uitgebreide catalogus beschikbaar waarin onder andere vermeld de vorm van een lichtmast, welk armatuur mag worden geplaatst en/of de lichtmast verder belast mag worden met reclameborden, versieringen enzovoorts. Voor andere producten, denk hierbij aan armaturen, lichtbronnen, drivers en sensoren is een dergelijk catalogus niet beschikbaar. Wenselijk is om deze producten ook in een catalogus op te nemen, waardoor er nog meer gestandaardiseerd zal gaan worden.

32

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Bijlage C Communicatie met de wijk Om bewoners van de gemeente Tilburg te betrekken bij een project en stelselmatig te informeren over werkzaamheden zijn er verschillende communicatiemiddelen en contactmomenten. Vragenlijsten, brochures, website en de fysieke aanwezigheid van een projectteam dragen bij aan duidelijkheid in de informatievoorziening. Het burgerpanel is een panel dat bestaat uit inwoners van de gemeente Tilburg van 18 jaar of ouder. Zij geven ongeveer vijf keer per jaar via een digitale vragenlijst hun mening over uiteenlopende onderwerpen. Dankzij dit panel kan de gemeente op een snelle manier te weten komen wat er leeft in de stad. Dit panel kan effectief ingezet worden omtrent vraagstukken binnen de openbare verlichting. De gemeente Tilburg betrekt burgers en andere stakeholders bij het maken van keuzes bij civiele werkzaamheden in haar openbare verlichting. Hierbij zet de gemeente conform de richtlijnen de grote lijnen uit. Tijdens het contact met de burger of het vernieuwen van een inrichting, wordt deze voorgesteld aan de invulling van het plan. Burgers kunnen een mening geven over het voorgestelde inrichtingsplan. Eventuele suggesties, opmerkingen en wensen kunnen binnen de kaders van het beheer vervolgens in het plan verwerkt worden tot een definitief geheel. Bij vervangen en renovatie voert de onderhoudsaannemer de communicatie met de burger.

De burgers worden doormiddel van een brief geïnformeerd over de activiteiten die gaan plaatsvinden. Wanneer er burgers vragen of opmerkingen hebben met betrekking tot deze werkzaamheden, worden deze afgestemd met de onderhoudsaannemer. Wanneer het een aanpassing is welke relatief eenvoudig is, mag de onderhoudsaannemer hier zelf over beslissen, anderzijds gaat dit in samenspraak met de gemeente. Voor incidentele vraagstukken is er een nauw contact met de wijken en buurten in de vorm van wijkregisseurs; deze vormen de brug tussen gemeente en bewoners die wensen signaleren voor extra verlichting, hinder of andere zaken. Vanuit de wijkregisseurs komen soms wensen voor aanpassingen aan de openbare verlichting naast het programma vanuit beheer en onderhoud en vormen daarmee een bijdrage aan de impact van de openbare verlichting.

33

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Colofon BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING 2023-2026

KLANT Gemeente Tilburg AUTEUR Henk Jan Schat PROJECTNUMMER 30079287 DATUM 14 juni 2022 STATUS Definitief GECONTROLEERD DOOR

VRIJGEGEVEN DOOR

Jeroen Verhoef Senior adviseur Assetmanagement

Jeroen Verhoef Senior adviseur Assetmanagement

Arcadis. Improving quality of life

Volg ons op 34

arcadis-nederland

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

arcadis_nl

ArcadisNetherlands