14a Beheerplan OVL - definitief

Beheerplan Openbare Verlichting 2023-2026 Gemeente Tilburg 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Inhoudsopgave Factsheet

5

1

Inleiding

6

1.1

Aanleiding

6

1.2

Doelstelling

6

1.3

Scope

6

1.4

Leeswijzer

8

Kaders en beleid

9

2.1

Wet- en regelgeving

9

2.2

Gemeentelijk beleid

9

2.3

Raakvlakken andere disciplines en stakeholders

11

2

3

4

5

Kwantiteit en Kwaliteit

13

3.1

Kwantiteit

13

3.2

Kwaliteit

14

3.3

Prestatie-indicatoren

20

Beheertactiek

22

4.1

Beheerproces

22

4.2

Activiteiten IBOR

22

Financiën

25

5.1

Uitgangspunten

25

5.2

Exploitatiebudget

26

5.3

Investeringsbudget

28

6

Risico’s

29

7

Ontwikkelagenda (verbeteren en vernieuwen)

30

Bijlagen Bijlage A Ontwerprichtlijnen

3

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

31

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Bijlage B Catalogus Openbare Verlichting

32

Bijlage C Communicatie met de wijk

33

Colofon

34

4

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Factsheet Apart bijlagenblad in pdf.

5

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Voorliggend document betreft het beheerplan Openbare Verlichting (OV). Dit beheerplan maakt onderdeel uit van het project IBOR dat samen met de gemeente is uitgevoerd. Het overkoepelende IBOR plan daarin dient als integraal kader. In de onderliggende beheerplannen is het bestaand beleid door vertaald naar beheer op tactisch niveau. Het zet uiteen hoe het beheer van de betreffende asset bijdraagt aan de doelstellingen van de organisatie en de belangen van de stakeholders. In het Besluit, Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (hierna: BBV) is vastgelegd, dat voor het beheer van de kapitaalgoederen meerjarenprogramma’s beschikbaar moeten zijn. Het beheerplan versie 1.0 is een groeidocument, dat de hoofdlijnen vanuit de huidige situatie weergeeft.

1.2

Doelstelling

De doelstelling is het opstellen van een beheerplan, dat antwoord geeft op de volgende W-vragen: • • • • • • • •

Wat heeft de gemeente in beheer (omvang en type assets)? Wat is de kwaliteit ervan (actuele kwaliteit en eventueel achterstallig onderhoud)? Wat is het ambitieniveau? Welke werkzaamheden zijn nodig om te kunnen voldoen aan deze ambitie? Welk budget is daarvoor nodig de komende jaren? Hoe verhoudt het benodigd budget zich tot het beschikbaar budget? Welke risico’s zijn er? Welke potentiële verbeteringen en vernieuwingen zijn de komende periode voorzien?

1.3

Scope

In dit beheerplan wordt gekeken naar verschillende objecten die bij de openbare verlichting horen. Dit bestaat uit: •

Verlichting – Straatverlichting. – Verlichting bijzondere objecten (zoals kunst) • Voedingskasten en onderverdeelinrichtingen. • Ondergrondse infrastructuur (lokale kleine eigen netten zoals bij grondspots)*. • OVL-managementsysteem (Obsurv). • OVL-beheersysteem (CityTouch) • OVL-beheersysteem (Moon). * De gemeente beschikt over op enkele locatie over ondergrondse kabelinfrastructuur o.a. daar waar grondspots zijn toegepast. Daarnaast zijn er in een paar dorpskernen nog stukje ondergrondse kabelinfrastructuur. Voor deze laatste lopen trajecten om dit over te dragen aan de netbeheerder Enexis. Het beleid is om geen ondergrondse infrastructuur na de laatste beveiliging in beheer te hebben.

Buiten scope De volgende verlichtingsinstallaties in de openbare ruimte van de gemeente Tilburg zijn niet in beheer (scope): • • • • 6

De ondergrondse kabelinfrastructuur in beheer en eigendom Enexis. Verlichting bushaltes (ABRI), De ABRI’s zijn wel aangesloten op het OVL net Enexis en zijn in beheer bij de exploitant ABRI. Aandachtspunt is dat ABRI en eventueel lichtmast bij halte niet meegenomen moet worden in het dimprofiel OVL. Verlichting ANWB wegwijzers De ANWB wegwijzers worden beheerd door de Nationale Bewegwijzeringsdienst (NBd). Wel gecombineerde masten. Verlichting kunstobjecten in beheer Kunstwacht. Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

7

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

1.4

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 wordt (heel) kort stil gestaan bij de relevante kaders en het relevante beleid. Deze zijn reeds besproken in het IBOR en hier wordt het verband gelegd met de relevantie daarvan. Tevens wordt aandacht geschonken aan de relevante raakvlakken met andere beheerdisciplines alsmede relevante stakeholders. Hoofdstuk 3 gaat in op het areaal. Wat is er in beheer (kwantiteit) en wat is daarvan de kwaliteit? Tevens komen hier ook de (relevante) KPI(’s) aan bod. Hoofdstuk 4 gaat vervolgens in op de beheertactiek waarbij het beheerproces, maar ook de wijze van onderhoud aan bod komen, gevolgd door het financiële aspect in hoofdstuk 5. Hierbij wordt aangesloten bij de in de BBV gebruikte terminologie. Hoofdstuk 6 geeft de mogelijke risico’s weer behorende bij het beheer en onderhoud van de assets. Hoofdstuk 7 sluit af met een opsomming van potentiële verbeteringen en vernieuwingen, de zogenaamde ontwikkelagenda.

8

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

2

Kaders en beleid

Verlichting is nodig voor zicht en zichtbaarheid in de avond. Normen en richtlijnen bieden landelijk een kapstok voor de basiskwaliteit van de openbare ruimte en voor de verkeersveiligheid. Tilburg formuleert een integrale aanpak voor het creëren van een licht-inclusieve stad. Dit resulteert in een gebalanceerd avondbeeld waarin éénduidige beheerbare basisverlichting en kaders voor bijzondere functies, plekken en objecten zijn geformuleerd. In en rond de gemeente Tilburg zijn er veel bewegingen van gemotoriseerd verkeer, fietsers en voetgangers. De druk op de openbare ruimte gaat in de toekomst ook steeds meer toenemen, zeker rondom het centrum. Om de veiligheid van al deze weggebruikers te borgen, is goed zicht en goede zichtbaarheid van belang. Verlichting levert hieraan ’s avonds en ’s nachts een grote bijdrage en verhoogt daarmee de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. Binnen de gemeente Tilburg geldt sinds 2009 voor alle openbare verlichting dat bij een reguliere vervanging van de conventionele armaturen, energiezuinige ledverlichting wordt terugplaatst en vanaf 2011 gebruik wordt gemaakt van innovatieve mogelijkheden van het Dynamische Openbare Verlichting (DOV)systeem, waardoor we de verlichting efficiënter, gerichter en effectiever kunnen aansturen en beheren.

Deze Dynamische verlichting is interactief, een systeem waarmee de verlichtingsarmaturen ook data genereren, bijvoorbeeld over verkeersdrukte, weergegevens en calamiteiten. Vanuit die data kunnen we ook de verlichting aanpassen. Deze functies worden nu nog niet gebruikt binnen de openbare verlichting. Deze innovatieve verlichting is energiebesparend, kostenbesparend en milieuvriendelijk en levert een substantiële bijdrage aan de verhoging van de sociale veiligheid, doordat de gezichtsherkenning bij ledverlichting beter is. Ledverlichting bepaalt ook de uitstraling en aantrekkelijkheid van bijvoorbeeld winkelgebieden en wijken, zowel overdag als ’s avonds. Overdag door vormgeving, plaatsing en goed onderhoud van de openbare verlichting en in de avond door kwalitatief goede verlichting. De openbare verlichting bepaalt in grote mate de avondbeleving van een stad of wijk. Er is dus sprake van een win-win situatie voor het milieu, inwoners en gemeente Tilburg. De openbare verlichting in de gemeente Tilburg bestaat uit ruim 52.000 armaturen, waarvan er eind 2020 ca 23.000 armaturen vervangen zijn door Ledverlichting. Voorliggend beheerplan voor de komende 10 jaar is op detail een doorvertaling naar de uitvoering in de praktijk waarbij belangrijke onderwerpen als duurzaamheid, sociale veiligheid, verkeersveiligheid kwaliteit en beheer worden behandeld.

Indien tussentijdse ontwikkelingen hier aanleiding toe geven, dan kan het plan eerder worden geactualiseerd.

2.1

Wet- en regelgeving

Er is geen wetgeving voor verlichting specifiek, maar er zijn wel landelijke richtlijnen die als basis dienen bij het gebruik van verlichting in de openbare ruimte. Voor de basiskwaliteit van de openbare verlichting hanteert de gemeente Tilburg de eigen richtlijnen (Zie bijlage 1, ontwerprichtlijnen openbare verlichting en bijlage 2, Catalogus Openbare Verlichting) naast de landelijke NPR13201-1. De gemeente heeft een formele verantwoordelijkheid ten aanzien van de (verkeers-) veiligheid. In de APV 2008 is vastgelegd dat de gemeente verantwoordelijk is voor de openbare orde en veiligheid in de stad. Verlichting is één van de middelen die de gemeente inzet om de veiligheid op straat te borgen. Daarnaast is er nog rand-voorwaardelijke wetgeving die een kader schept, vooral relevant zijn de elektriciteitswet en de Wet Natuurbescherming.

2.2

Gemeentelijk beleid

Er is geen specifiek beleid omtrent openbare verlichting vastgelegd. De verlichting is wel een zeer belangrijk onderdeel in integraliteit met andere onderwerpen. Uitgangspunten hiervan, zoals vermeld in de volgende 4 documenten, zullen worden gebruikt. 1. Inspiratiedocument Avondbeleving Dit document beschrijft het belang van de kwaliteit van licht op bepaalde plekken en tijdstippen. Ook beschrijft dit document het belang van het behouden van donkerte. De verlichting is een belangrijk onderdeel is van een bredere visie op een comfortabele (avond)beleving in de openbare ruimte voor iedereen. Dit vraagt om een integraal ontwerp waarin de avondbeleving wordt meegenomen in de ruimtelijke ontwikkelingen. 2. Ontwerprichtlijnen- OVL Tilburg 9

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Dit document beschrijft de Tilburgse standaard als aanvulling op de landelijke standaard omtrent de basiskwaliteit van de openbare verlichting. Een uitgebreidere omschrijving van de dit document is te vinden in Ontwerprichtlijnen. 3. Wet natuurbescherming en de donkertekaart Openbare verlichting en ecologie gaan helaas niet altijd even goed samen. Dit geldt in het bijzonder voor vleermuizen en insecten en de directe impact hun de leefomgeving. Het donkerte plan geeft inzicht in de leefomgeving van de flora en fauna. De impact van de openbare verlichting op de flora en fauna vraagt zorgvuldige afstemming, Duidelijk is dat wanneer dit noodzakelijk is dat dan slim en innovatief maatwerk geleverd moet worden en dat dit kosten verhogend werkt. Het donkerteplan, dat op dit moment nog in ontwikkeling is, gaat dit beschrijven. De belangen en doelen van de openbare verlichting en flora en fauna zijn zo benoemd en geborgd. 4. Tilburg slimmer en leefbaarder, Smart City – Tilburg Een slimme stad is een gemeenschap die informatie-, communicatie- en energietechnologie gebruikt om de gezondheid en levenskwaliteit van inwoners te verbeteren, de efficiëntie en kosteneffectiviteit van bestuurlijke activiteiten te vergroten, economische groei te stimuleren en een veilige openbare ruimte te creëren.

Een slimme stad, gekeken naar de bestuurlijke doelen van Tilburg, levert een bijdrage aan de openbare veiligheid, stedelijke mobiliteit, aan een inclusieve stad en aan duurzaamheid om zo de leefbaarheid te vergroten. Slimme verlichting is een ideaal startpunt voor een slimmer Tilburg. De verlichting inclusief de infrastructuur is namelijk al grotendeels aanwezig. De verlichting behoeft wel een upgrade en aanpassing. De slimme verlichting vormt dan een ideaal platform waarop we ook andere ‘Internet of Things’ apparaten kunnen aansluiten, zoals bijvoorbeeld geluidssensoren, luchtsensoren, camera’s, slimme parkeerplaatsen en slimme prullenbakken. Zo kunnen dus sensoren en andere slimme applicaties geplaatst worden in het bestaande lichtnetwerk. Zo wordt het lichtnetwerk gebruikt om te ‘verbinden’ en om de weg vrij te maken voor een slimmer en leefbaarder, Smart City – Tilburg. De openbare verlichting van de gemeente Tilburg is inmiddels met zo’n 33% van het areaal voor ca. 30% ‘connected’ middels Citytouch van Signify. Middels deze slimme verlichting wordt beheer op afstand uitgevoerd. Zo is de status van een verlichtingspunt real-time inzichtelijk, waardoor het functioneren live beoordeeld kan worden. Ook is het mogelijk om op afstand het dimscenario aan te passen of om middels een agenda te plannen wanneer en niet- of extra gedimd dient te worden.

Er ontstaat door het toepassen van slimme verlichting meer inzicht in het actuele energieverbruik en de energiebesparingen wat met de conventionele verlichting niet mogelijk was. Het beheren en het bedienen op afstand (o.a. bij evenementen en calamiteiten) en het realtime monitoren van deze openbare verlichting draagt bij aan het verlagen van het energieverbruik en daarmee aan de doestellingen voor een duurzame en leefbare stad. In de toekomst moet het tevens mogelijk zijn op de verlichting dynamisch te schakelen en te dimmen op basis van verkeersintensiteiten, weersomstandigheden en calamiteiten. De beschikbare data vanuit VRI’s moeten dit o.a. mogelijk maken. 5. Normenkader Voor de openbare verlichting gelden de normen NEN 1010 Elektrische installaties voor laagspanning en de NEN 3140 Bedrijfsvoering Elektrische Installaties laagspanning Om veilig op de weg of in de berm te kunnen werken heeft het CROW richtlijn 96b opgesteld. Hierin staan onder andere veel voorbeelden hoe men een wegafzetting kan neerzetten in een specifieke situatie. Bij werkzaamheden aan de OVL dienen deze richtlijnen in acht te worden genomen. Voor de kwaliteitsmetingen worden kengetallen openbare verlichting” van het NSVV (Nederlandse stichting voor verlichtingskunde) gebruikt. Dit is conform NEN 2767.

Hierdoor zijn we in staat een rapportcijfer te geven voor de conditie van het materiaal van de verlichtingsinstallatie. Voor het bepalen van deze score wordt de OV-organisatie betrokken, van beleidvorming, ontwikkeling, storingsmeldingen, uitvoering, klachtenafhandeling tot ondersteunende processen. De kwaliteit van het areaal is op dit moment op orde (score 1 tot 3 op een schaal van 1 t/m 6. 1=zeer goed, 6 = zeer slecht). 6. Duurzaamheid Vanuit de bestuurlijke doelen en het concernplan wordt duidelijk dat er invulling gegeven moet worden aan duurzaamheid. Voor Tilburg is het de uitdaging om een klimaatneutrale en -bestendige stad te zijn in 2045. Hierbij is het van belang dat de best mogelijke oplossing voor de energievoorziening op grid-, wijk- en stedelijk niveau 10

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

wordt gecombineerd met een klimaat adaptieve inrichting van de openbare ruimte. De opgave binnen de energietransitie is enorm en geldt als aanjager. Het klimaatbestendig en -neutraal maken van Tilburg, waaronder een klimaat adaptieve stad in 2050, is een majeure opgave de komende jaren. We zijn hier al langere tijd mee aan de slag. Nu zetten we de stap van visie en beleid naar beheer en uiteindelijk een duurzame uitvoering. Het is zeker de vraag, hoe dit zijn beslag gaat krijgen. Het is de insteek om de investering over de gehele levensduur van het areaal te beschouwen inclusief de exploitatie daarvan. Dit vraagt een andere manier van denken en van de benadering van de opgave. Dit is een grote opgave en dat kunnen we niet alleen! Dit gaat over de gehele keten inclusief alle stakeholders, dit vraagt om commitment, niet in de laatste plaats omdat de verdeling van alle kosten een groot vraagstuk zal zijn. Er is een enorme gedragsverandering nodig om alle stakeholders in deze keten mee te krijgen, niet alleen in energiezuinig handelen, maar om CO2 neutraal en circulair te handelen. Minimaliseren gebruik grondstoffen, hergebruik, energiebesparing en reductie van de CO2 uitstoot zijn items waaraan veel belang wordt gehecht in de huidige maatschappij.

Gemeente Tilburg heeft in het bestuursakkoord 2018 –2022 zich geconformeerd aan het besparen van energie en heeft de ambitie om zo snel mogelijk (mijlpaal 2040) energie neutraal te zijn. De openbare verlichting neemt een groot percentage ca 40-60% van het energieverbruik van de gemeente voor haar rekening en zoals beschreven in het klimaatakkoord is er aantoonbaar veel resultaat te halen’ in de energietransitie. Door conventionele lichtbronnen zoals SON en PL (illuminatielampen) te vervangen door LED lichtbronnen zijn serieuze energiebesparingen te halen. De openbare verlichting is eind 2020 voor circa 40% voorzien van energiezuinige (LED) verlichting, waarvan 30% met slim energiemanagement. De doelstellingen voor openbare verlichting zijn: • Versnelling van de energiebesparing op de openbare verlichting met een streefwaarde van een reductie van het energieverbruik met 2% per jaar. Door middel van versnelde ombouw naar LED. • Klimaatbestendig handelen in de ruimtelijke inrichting van openbare ruimte, dit geldt voor het gedrag van de gehele keten, dus inclusief dat van de stakeholders. • Bijdragen aan de transitie naar een duurzame energie infrastructuur. • Bijdragen aan een 100% schone mobiliteit in 2040.

• Grondstofstromen beperken door markt te stimuleren • Hergebruik materialen/grondstoffen door innovatief hergebruik Deze doelstelling wordt gerealiseerd door een programmatische aanpak op te zetten op wijkniveau. Concreet betekent dit dat er een programma wordt opgezet voor: • De uitrol van interactieve slimme LED-verlichting • Verminderen van CO2 uitstoot in de (productie)keten. • Traceerbaar en aantoonbaar Circulair C2C materiaalgebruik. • Reduceren van lichthinder. • Schaalbare gestandaardiseerde toekomstbestendige opbouw van areaal. Deze programma’s rollen we grotendeels solitair uit, de insteek is om de uitvoering integraal te laten plaatsvinden door dit af te stemmen en te coördineren. Daarbij wordt gekeken naar meer koppel kansen voor schone mobiliteit, circulaire economie en de toekomstbestendige openbare ruimte. Het is de ambitie dit op lange termijn integraal te gaan doen, maar daar is tijd voor nodig. Dit is de eerste stap en daarmee wordt een stevige basis gelegd in dit beheerplan van de openbare verlichting. De integrale aanpak krijgt vorm binnen het IBOR. Er zijn veel in- en externe partijen bij betrokken. Gezamenlijk streven we dus naar energie reductie en CO2 neutraal C2C aantoonbaar materiaalgebruik. Op deze manier wordt de footprint vanuit de keten Openbare Verlichting gereduceerd tot 0.

Vanuit het Bestuursakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld, deze zijn opgenomen in het Investeringsfonds Klimaat. Gezamenlijk is hier in 2020 een eerste versnelling van gerealiseerd. Zie document: Collegeadvies Versnelde vervanging openbare verlichting door led – 070720 – Ruimtelijke Uitvoering.

2.3

Raakvlakken andere disciplines en stakeholders

De openbare verlichting kan niet als individueel te zien en kent vele stakeholders en raakvlakken met andere disciplines. Met een aantal belangrijke stakeholders wordt al rekening gehouden door de uitgangspunten uit de in hoofdstuk 2.2 benoemde documenten, over te nemen.

11

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Raakvlakken andere beheerplannen: Beheerplan Groen en spelen Grijs Schoon VRI Wegmeubilair

Camera’s

Beschrijving raakvlak Beplanting en kruinen van bomen die uitstraling verlichting belemmeren. Verlichting kan een verstoring geven in de flora en fauna (ecologie). Openbare Verlichting staat vaak in de tegelverharding (trottoirs) Openbare Verlichting draagt bij aan een schone leefomgeving Masten worden op geregelde kruisingen gecombineerd Raakvlak met bewegwijzering. Gecombineerde masten. Verkeersborden worden soms bevestigd op lichtmasten. Straatnaamborden worden soms bevestigd op lichtmasten. Reclameborden kunnen aan of rondom bevestigd zijn van lichtmasten. Verlichting ondersteunt het cameratoezicht tussen zonsondergang en zonsopkomst. Lichtmasten worden tevens gebruikt voor het bevestigen van camera’s.

Raakvlakken van andere beheerders en/of partijen met betrekking tot openbare verlichting zijn:

Externe partij Enexis Smart City Tilburg

Natuurbescherming Politie

12

Beschrijving raakvlak Ondergronds elektriciteitsnet t.b.v. de openbare verlichting Samenwerkingsovereenkomst tussen gemeente en bedrijven om de kwaliteit van leven in de stad te verbeteren met vernieuwende oplossingen. Flora en fauna beschermen tegen lichthinder Verlichting in de openbare ruimte t.b.v. van orde en veiligheid.

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

3

Kwantiteit en Kwaliteit

Het sectorale beheerplan openbare verlichting geeft een actueel inzicht in de kwantiteit en kwaliteit van het areaal met de daarbij benodigde financiële budgetten om het areaal te onderhouden en beheren. De gehele levenscyclus wordt daarin beschouwd evenals de uitgangspunten die aansluiten bij de bestuurlijke doelen van de Gemeente Tilburg. De basis daarvoor is de meerjarenplanning en het jaarplan. Dat geeft inzicht in de benodigde investeringen en exploitatie voor respectievelijk het groot onderhoud, de vervangingen in het regulier onderhoud en het service onderhoud. Dit document is, naast het vastleggen van de beheerafspraken dus ook bedoeld als communicatiemiddel richting bestuurders binnen de gemeente en de ambtelijke organisaties en geeft op hoofdlijnen weer welke ambitieniveau wordt gehanteerd met de daarbij behorende financiële middelen. Het beheerplan dient tevens als toetsinstrument voor specifieke beheer keuzes en onderhoudsactiviteiten of innovatieve ontwikkelingen.

3.1

Kwantiteit

In onderstaande tabel: Tabel 1: Areaal gegevens kwantitatief staat de relatie beschreven tussen de keuze gebiedsfunctie/beheertype en de hoogte van de lichtmast en armaturen. Deze relatie bepaalt in grote lijnen welke lichtmasten in deze gebieden worden toegepast. Tabel 1: Areaal gegevens kwantitatief

Beheertype Woongebied Fietspad Woongebied Stroomgebied Stroomgebieden Totaal

Hoogte 4 meter 5 meter 6 meter 8 meter 8-12 meter

Lichtmast 10.550 2.995 20.700 10.550 2.900 47.695

Armatuur 11.000 2.995 21.000 12.366 3.400 50.761

De lichtmasten in de gemeente Tilburg zijn voornamelijk van aluminium. Er zijn stalen masten (< 10% van het areaal) in het centrumgebied veelal specials en een klein aantal stalen masten in de woonkernen buitengebied. Binnen de gemeenten Tilburg bestaat circa 45% van de openbare verlichting uit armaturen met een LED-lichtbron en 55% uit conventionele lichtbronnen. Illuminatie Verlichting openbare gebouwen in de vorm van grondspots of masten zijn normaliter ondergebracht bij de gebouwbeheerder. We hebben wel de ambitie om de gemeentelijke iconen meer betekenis te geven in de stad door ze bij duister mooi uit te lichten. De gebruikte beheersystemen zijn: •

•

•

Citytouch (Signify/Philips) – CityTouch biedt een volledig zicht en controle over de connected straatverlichting van uw stad vanaf een centraal bedieningspaneel. Hiermee kunnen op afstand lichtpunten bewaakt worden, dim-schema’s worden ingesteld en lichtniveaus op aanvraag worden aangepast. Obsurv (Sweco) – Dit is het onlinebeheerprogramma dat door de gemeente gebruikt wordt om het areaal te beheren. Hierin wordt bijgehouden op welke plaats welke assets staan, in welke staat deze zijn (vergeleken met beeldmeetlatten), wanneer welk onderhoud is uitgevoerd en kunnen analyses uitgevoerd worden over waar er de meeste waarde te creëren is met het onderhoud, of waar er eventueel op het onderhoud bezuinigd zou kunnen worden. Moon (Montad) – Dit is een onlinebeheerprogramma dat door de gemeente gebruikt wordt om het areaal te beheren. Hierin wordt bijgehouden op welke plaats welke assets staan, storingsafhandeling, schakelen en dimmen en wanneer welk onderhoud is uitgevoerd en kunnen analyses uitgevoerd worden.

Beheertype Hoogte Lichtmast Armatuur

13

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

3.2

Kwaliteit

De Kwaliteit van het areaal wordt in kaart gebracht met een conditiecijfer conform NEN 2767 (zie 3.3 Prestatieindicatoren). Deze conditie score zegt iets over de functionele en technische staat van de assets en is grotendeels afhankelijk van de leeftijd. De volgende onderdelen en verwachte levensduren worden hierin onderscheiden.

Lichtmasten De standaard lichtmasten binnen de gemeente, bestaat voor meer dan 90% uit blanke aluminium masten en worden door de leverancier geleverd met een verwachte theoretische geprognotiseerde levensduur van tenminste 40 jaar. Afwijkende keuzes (specials) kunnen een afwijkende verwachte levensduur hebben. Echter wordt er niet zondermeer uitgegaan van deze levensduur. De praktijk leert ons dat na testen van conditie en stabiliteit van lichtmasten, de levensduur kan oprekken naar 40 – 50 jaar. Een en ander sterk afhankelijk van de omgeving waar de lichtmast is geplaatst. Een ander aspect is dat er ook gekeken wordt vanuit de behoefte en functionaliteit in samenhang met herinrichting en/of integrale projecten. De gemeente hanteert een levensduur van 40 jaar. Op basis van areaalgegevens is een tabel samengesteld waaruit de vervangingsdatum voor Tilburg, Berkel-Enschot, Udenhout en Biezenmortel worden weergegeven. Binnen de kolom “> 40 jaar” staan lichtmasten die over de technisch levensduur heen zijn en in feite vervangen moeten worden. In de financiële paragraaf meer hierover. Figuur 1: Leeftijd lichtmasten laat in jaarschiiven van 5 jaar de leeftijd van de lichtmasten zien.

Figuur 1: Leeftijd lichtmasten

Aanvulling: kolom met 315 onbekende lichtmasten is de leeftijd onbekend. Het betreft hier speciale objecten zoals spanverlichting, kunstwerken en tunnelverlichting. Hieronder wordt nader ingegaan op de materiaalkeuze, stabiliteitsmeting en spanverlichting behorende bij de lichtmasten.

Materiaal lichtmasten De gemeente Tilburg heeft in kader van duurzaamheid bij nieuwe masten de keuze gemaakt voor toepassing van uitsluitend blanke aluminium lichtmasten, die aantoonbaar klimaatneutraal geproduceerd en geleverd worden. De standaard (onbehandelde) lichtmasten moeten voldoen aan het Cradle to Cradle certificaat “zilver”. Deze certificering doorstaat een constante doorontwikkeling. Aluminium lichtmasten zijn eigendom van de gemeente Tilburg. Vrijkomende masten die niet meer bruikbaar zijn dienen te worden afgevoerd via het Take-back-systeem zoals beschreven in het mastenboek openbare verlichting gemeente Tilburg. De opdrachtnemer dient aan te tonen aan ‘take-back’ voldaan te hebben binnen de beheercyclus. Dit is opgenomen in het renovatie- en onderhoudscontract. Hiermee wordt het vrijgekomen aluminium direct ingezet als grondstof en is hiermee een circulaire cirkel gesloten.

14

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Masten die vrijkomen maar nog voor hergebruik geschikt zijn, dienen afgevoerd te worden naar een opslagplaats van de gecontracteerde onderhoudsaannemer. Van de huidige masten is minder dan 2% nog van staal. Deze bevinden zich voornamelijk in de randgemeente Biezenmortel en het centrum. Deze stalen masten zullen tot het einde van hun levensduur nog onderhouden worden door ze op tijd te schilderen. Bij einde levensduur zullen ze vervangen worden door aluminium masten. Het kleine aantal stalen lichtmasten zal langzaam worden uit gefaseerd. Bij einde levensduur worden deze masten vervangen door aluminium lichtmasten. Er is geen specifiek onderhoudsstrategie meer voor de stalen masten. Stalen en aluminium masten worden, alleen indien nodig, incidenteel gereinigd.

Stabiliteitsmeting lichtmasten De gemeente Tilburg hanteert een levensduurverwachting voor lichtmasten van 40 jaar. Dit betekent niet dat de lichtmast dan altijd aan het einde van zijn levensduur is. De gemeente Tilburg heeft deelgebieden op basis van de leeftijd van de masten in kaart gebracht, waarbij per gebied een prognose is gemaakt naar onder meer kwaliteit en verwachte levensduur van lichtmasten. Door gebruik te maken van stabiliteitsmetingen, waarbij lichtmasten beoordeeld worden op de totale standzekerheid en conditie, betekent dit vaak een levensduurverlenging (inclusief garantiecertificaat) tot wel 5 jaar. Uit ervaring blijkt dat tijdens stabiliteitsmetingen gemiddeld 4-6% lichtmasten direct vervangen moet worden en voor de overige masten een verlenging van de technische levensduur lichtmasten van 40 naar 45 jaar en van 45 naar 50 jaar geen uitzondering is. Om de kwaliteit en veiligheid te waarborgen is een tussentijdse stabiliteitsmeting noodzakelijk. Afhankelijk van risicoparameters wordt jaarlijks een analyse gemaakt om te bepalen welke lichtmasten er gemeten moeten worden. Lichtmasten vanaf 6 meter hoogte hebben een verhoogt risico met betrekking tot de stabiliteit. Afhankelijk van leeftijd en stabiliteitsrisico wordt jaarlijks door de beheerder bepaald welke objecten moeten worden gecontroleerd.

Dit gaat middels een representatieve steekproef op de groepsgrootte. Deze controle wordt geïnitieerd door ON. Het budget zit in het investeringsbudget. Lichtmasten geplaatst voor het jaar 2000 behoeven extra aandacht. Sinds 2000 wordt gebruik gemaakt van zogeheten maaiveldbescherming en worden de grondstukken van de masten geconserveerd, wat de stabiliteit en levensduur van de mast aanzienlijk verbeterd. Geplaatste masten voor deze periode, zijn niet voorzien van deze verbeteringen waardoor deze extra aandacht behoeven door intensief te meten. Sinds 2017 maken we ook gebruik van een zogenaamde pave-mate, een grondtegel die direct om de maaiveldbeschermer wordt geplaatst. Deze voorkomt onkruid tegen de mast, waardoor de veegmachine de mast niet hoeft te raken.

Spanverlichting In het centrum van Tilburg wordt gebruik gemaakt van spandraadverlichting, bevestigd aan muurankers die gemonteerd zijn in de gevel. Hier zijn er 181 van. Voor de openbare veiligheid is het noodzakelijk om te weten of de muurankers wel goed bevestigd zijn in de gevel. Om de 7 á 8 jaar worden deze installaties, door externe gespecialiseerde bedrijven gekeurd en gecertificeerd. De keuring van- en het onderhoud aan de spandraadverlichting is de verantwoordelijkheid van de gemeente. De opdrachten hiervoor worden separaat verstrekt buiten het onderhoudscontract OVL. Gezien de kwetsbaarheid van vele gebouwen in dit oude deel van de stad wordt de voorkeur gegeven om deze metingen uit te voeren met een niet-destructieve methode.

Armaturen De gemeente Tilburg heeft circa 80 verschillende types armaturen in gebruik, waarvan circa 27% bestaat uit een kegelarmatuur en circa 68% uit een kofferarmatuur. De overige 5% bestaat uit armaturen die minder vaak in aantallen voorkomen, denk hierbij aan hangarmaturen, grondspots, overspanningsarmaturen, specials en klassieke armaturen. De levensduur die wordt gehanteerd voor het vervangen van armaturen is 20 jaar voor zowel conventioneel als LED armaturen. Er zijn nog geen LED armaturen binnen het areaal met deze levensduur. De eerste LED-armaturen zijn geplaatst in 2010. Bij vervanging van conventionele armaturen worden uitsluitend LED-armaturen teruggeplaatst. Binnen de “kolom > 20 jaar” uit het Excel dataexport-Gemeente Tilburg OVL d.d. 10-09-2021 staan armaturen die over de technisch levensduur heen zijn en in feite vervangen moeten worden. In de financiële paragraaf meer hierover. Figuur 2: Leeftijd armaturen laat in drie groepen zien wat de leeftijd verdeling van de armaturen is. 15

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Voor de led-armaturen zijn er voortekenen dat de 20 jarige levensduur niet gehaald zal worden. Individuele ledlampen zullen niet worden vervangen. Ook wordt er geen retrofit module toegepast. Enkele typen armaturen die thans met conventionele verlichting zijn uitgevoerd, zijn van een dusdanige kwaliteit en opbouw dat deze met een eenvoudige handeling kunnen worden getransformeerd naar LED-toepassing. Dit verlengt de levensduur van het armatuur en draagt bij aan de verlaging van CO2-uitstoot en grondstofstroom, maar ook aan een verantwoorde financiële investering.

Figuur 2: Leeftijd armaturen

Hieronder wordt nader ingegaan op de inspectie en materiaalkeuze van de armaturen.

Inspectie armaturen De openbare verlichting moet goed functioneren. Bedrijfszekerheid is een eerste vereiste want verlichting verhoogt de veiligheid en helpt onder andere vandalisme, inbraak en andere gewelddadigheden te voorkomen. Hiervoor is doelmatig en preventief onderhoud noodzakelijk. Goed onderhoud is dus het antwoord voor bedrijfszekerheid van de openbare verlichting. Door gebruik te maken van intelligente verlichting wordt het functioneren van de verlichting gewaarborgd. Echter zal voor het periodiek reinigen van armaturen een budget moeten worden gegenereerd. Onduidelijk is welke verlichtingsobjecten, eventueel afhankelijk van de omgeving behoefte heeft aan periodiek reinigen. De toekomst zal uitwijzen welke (locatie gebonden) objecten extra aandacht behoeven. Door deze onwetendheid is een budget hierin niet te definiëren. Met name in bomenrijke omgevingen is de mosafzetting op mast en armatuur groot.

Materiaalkeuze armaturen Binnen de gemeente Tilburg zijn er ca 30.000 conventionele armaturen die nog vervangen worden door LEDarmaturen. De gemeente Tilburg wil zo veel mogelijk standaardisatie in armaturen. De ontwikkelingen binnen openbare verlichting op het gebied van LED gaan snel. Dagelijks wordt er doorontwikkeld en steeds vaker komen er nieuwe spelers op de markt. Vanwege beheerbaarheid is een standaardisering gewenst, door een standaardoplossing toe te passen. Door de ontwikkeling (en uitfasering) van armaturen is het raadzaam deze standaardisering eens per periode te herzien, zodat armaturen leverbaar en beschikbaar blijven en gebruik wordt gemaakt van de laatste standaarden en technieken. Momenteel wordt een levensduur van 20 jaar gehanteerd (gebaseerd op ca. 100.000 branduren voor LED) voor de armaturen. Speciale of klassieke armaturen zijn nu nog vaak voorzien van conventionele lampen en worden omgebouwd naar een energiezuinige retrofit ledlamp. Hierdoor wordt de levensduur van deze armaturen verlengt. Voor nieuwe armaturen geldt als uitgangspunt dat deze zo duurzaam mogelijk worden geproduceerd. Vrijkomende armaturen dienen te worden verwerkt via een daarvoor ingericht verwerkingsbedrijf zoals We-Cycle. Vrijkomende armaturen die nog waarde hebben, worden teruggenomen voor onderhoud. Vrijgekomen armaturen die niet binnen 16

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

een project worden hergebruikt dienen onbeschadigd te worden bezorgd bij de onderhoudsaannemer van de gemeente. Deze armaturen worden als grijpvoorraad ingezet voor beheer en onderhoud van het areaal.

Lichtbronnen De huidige nog aanwezige minder zuinige conventionele lampen binnen de gemeente Tilburg worden vervangen door energiezuinige ledlampen met een lange levensduur tot 100.000 branduren. Circa 45% van de openbare verlichting bestaat uit armaturen met een LED-lichtbron en 55% uit conventionele lichtbronnen. Een LED-verlichtingsarmatuur wordt vervangen aan het eind van de levensduur van de LED-module. Conventionele lampen (niet ledlamp) worden gemiddeld om de 4 jaar vervangen (onderhoudsaannemer stelt jaarlijks lijst op van de te remplaceren lampen welke door de gemeente wordt geaccordeerd). Dit is afhankelijk van het type lamp, uitvoering en aantal branduren per jaar (nacht aan/uit). Uiteindelijk worden alle conventionele lampen vervangen door een armatuur met LED-module. Figuur 3: Conventionele vs. Ledverlichting laat de verhouding zien tussen armaturen met conventionele lichtbronnen in vergelijking met armaturen met LED-lichtbronnen. De hoeveelheid licht (in lumen gemeten) is gelijk tussen de conventionele lampen en de LED-lichtbronnen.

Figuur 3: Conventionele vs. Ledverlichting

Hieronder wordt nader ingegaan op het dimmen, ledlampen en intelligente verlichting behorende bij de lichtbronnen.

Dimmen Binnen de gemeente Tilburg wordt de verlichting sinds 1995 gedimd. Dit betekent dat op vaste momenten het licht wordt gedimd en ‘s morgens desgewenst weer wordt opgeschakeld. Dit wordt gedaan om licht te bieden naar behoefte, energie te besparen, CO2 uitstoot te verminderen en lichthinder te beperken. Nieuwe verlichting, wordt slim uitgevoerd zoals beschreven staat onder het kopje Intelligente verlichting. Standaard worden de dimprofielen toegepast zoals beschreven in Tabel 2: Dimprofielen: Tabel 2: Dimprofielen

Gebied/ Tijdstip Centrum gebied Erf toegangswegen Gebiedsontsluitingswegen en industrieterreinen Vrij liggende fietspaden

Tot 22.30 100% 100% 100%

22.30 tot 00.00 100% 60% 60%

00.00 tot 01.00 60% 30% 40%

01.00 tot 06.00 40% 20% 40%

Vanaf 06.00 100% 100% 100%

100%

60%

60%

40%

100%

Hierbij valt het de binnenstad ook onder “Erf toegangswegen” en is er voor het centrum gebied nog een aangepast dimprofiel.

Ledlampen Door toepassing van ledlampen is er sprake van een verlaging van onderhoudskosten (langere levensduur, remplace vervalt), minder lichthinder, verbetering duurzaamheidaspecten zoals lager energieverbruik dus minder Co2 uitstoot. Bij de lichtberekeningen dient wel rekening te worden gehouden met de depreciatie van LED’s en eventueel kunststof armatuurkap. LED’s verouderen na gelang de bedrijfstijd waarbij de lichtstroom afneemt bij gelijkblijvende LED stroom. Om de 100.000 bedrijfsuren te kunnen halen met een gelijke lichtstroom neemt de LED stroom gedurende de tijd toe om dit verval van de LED te compenseren bij hoogwaardige LED armaturen. 17

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Ook beschikken ledlampen over een uitstekende kleurweergave, deze is afhankelijk van het gebruik dan wel de functie van het openbare gebied. Zo wordt er in Tilburg uitsluitend wit licht toegepast. Het openbare gebied wordt naar indeling verdeeld met de relatie naar de functie en bijbehorende lichtkleur (koel- of warm wit). Door de toepassing van amberkleurige ledverlichting worden in de nacht actieve diersoorten beter beschermd. Opmerking: De toe te passen lichtkleur is afhankelijk van het type dier en diersoort waarvoor je de lichthinder wil beperken.

Intelligente verlichting Om belangrijke doelen als duurzaamheid, energiebesparing en de doorkijk naar “smart city” te realiseren wordt nieuwe verlichting geheel “connected” geplaatst. De intelligente openbare verlichting communiceert met het beheersysteem Citytouch van Signify voor het bewaken, beheren en meten van de openbare verlichting. Bij nieuw geplaatste ledverlichting worden armaturen voorzien van een slimme module zodat de verlichting op afstand kan worden gemonitord, beheert en (slim) gedimd volgens een geautomatiseerd dimprotocol. Dit op afstand monitoren wordt door de aannemers gedaan, dit doen zij zelfstandig. Maar ook de afgenomen energie is meetbaar. Daarnaast maakt slimme verlichting het mogelijk om op een efficiënte en flexibele manier het centrum, hoofdweg, parkeerterreinen, maar ook woonwijken te verlichten. Er kunnen naar behoefte lichtniveaus aangepast worden. Denk hierbij aan misdaadrisico, calamiteiten en uitgaansgebieden etc. Het stadstoezicht kan van deze techniek voor het stadscentrum gebruik maken. De mogelijkheden bieden kansen voor het milieu, veiligheid en beheer. Vanaf 2011 zijn de nieuw geplaatste armaturen verbonden met CityTouch. Led-armaturen van voor die tijd (zo’n 4000 tot 6000) zijn dus nog niet connected. Volgens de huidige planning zal het vervangingsprogramma van conventioneel naar LED in 2040 zijn afgerond.

Elektronica Hieronder wordt nader ingegaan op storingen, aansluiting elektra, driver, ondergronds elektriciteitsnet Enexis, slimme meters, bovengrondse verlichtingsinstallatie en de NEN 1010 inspectie installaties behorende bij elektronica.

Storingen Elektronica en vocht zijn geen goede combinatie. LED-armaturen worden voorzien van geavanceerde (kwetsbare) elektronica. De elektronica wordt steeds vaker compleet ingegoten in hars zodat het niet door vocht kan worden beïnvloed. Ondanks het feit dat op LED-armaturen, drivers en managementapparatuur bepaalde garanties worden gegeven blijft er een restrisico voor deze elektronica. In de toekomst moet (mogelijk) rekening gehouden worden met onvoorziene uitval en daarbij behorende kosten omdat niet alles wordt gedekt door de garantieregelingen. Met de komst van elektronica en technische oplossingen, verwachten we van de onderhoud partij steeds meer specialisme. Waar voorheen een storing middels een eenvoudige multimeter opgelost kon worden, kan deze meter niet meer gebruikt worden bij geavanceerde LED-toepassingen. In plaats van reparatie ter plaatse zal steeds vaker het gehele onderdeel worden vervangen voor een compleet nieuw armatuur.

Aansluiting elektra Vanwege veiligheid worden lichtmasten geaard doormiddel van een aardlitze (aardegeleider in de voedingskabel) welke door de netleverancier wordt meegeleverd in het kabelnet. De bedrading in de mast moet zodanig worden aangebracht (bijvoorbeeld door aanbrengen van een lus) dat het op de bedrading aanwezige druipwater nooit in de aansluitingen kan komen. Het aansluitsnoer, een kabel met 3 aders van 1.5mm² vanaf het aansluitblok (overdrachtspunt) naar het verlichtingsarmatuur wordt beveiligd door een zekering van 6 Ampère.

Driver De driver, met een levensduur tot 100.000 branduren gaat in theorie net zo lang mee als de levensduur van een armatuur (20 jaar). Echter vanwege het feit dat LED lampen relatief nog niet zo lang op de markt zijn, is er nog weinig ervaring met de levensduur van de driver. Mogelijkerwijs moeten we in de toekomst rekening gaan houden met onderhoudskosten en/of vervangingskosten. 18

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Om het toegepaste dimsysteem van Citytouch te waarborgen, dienen drivers voorbereid te zijn om met dit dynamisch dimsysteem te communiceren. De toegepaste driver moet ‘Citytouch Ready Supported Devices’ gecertificeerd zijn, waardoor kwaliteit en het functioneren van dit systeem gewaarborgd blijft.

Ondergronds elektriciteitsnet Enexis De gemeente Tilburg heeft voor de openbare verlichting nagenoeg géén eigen ondergrondse infrastructuur. De lichtmasten zijn aangesloten op het netwerk van Enexis. Jaarlijks betaalt de gemeente voor het gebruik van deze infrastructuur een vergoeding aan Enexis. Tevens wordt een vergoeding betaald voor het verplaatsen en het aan- en afsluiten van aansluitingen. Binnen “Polder Oude Rielse baan” is er nog wel een ondergrondse installatie in het beheer van de gemeente. Deze werkt op basis van Protec relais. De doelstelling van de gemeente is om dit ook over te dragen aan Enexis. Samen met de netbeheerder Enexis is er in 2019 voor de openbare verlichting een ATO (aansluit- en transportovereenkomst openbare verlichting) overeenkomst ondertekend. De ATO is de overeenkomst tussen de gemeente Tilburg en Enexis betreffende de aansluiting op het elektriciteitsnet van de netbeheerder en het transport van elektriciteit. Voor de ondergrondse aansluitingen, storingen, aanpassingen en het aanleggen van nieuwe ondergrondse structuur is de gemeente afhankelijk van netleverancier Enexis. Storingen aan het ondergrondse netwerk van de openbare verlichting worden door de netleverancier conform de huidige afspraken, binnen tien werkdagen, opgelost. De gemeente Tilburg heeft geen invloed op de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van Enexis.

Het in- en uitschakelen van de verlichting gaat van oudsher middels een TF-relais wat middels een toonfrequent signaal op het voedingsnet van de netbeheerder. Landelijk stoppen de netbeheerders met dit TF-signaal. Het is nog onduidelijk wat de effecten en welke acties moeten worden genomen om te borgen dat de verlichting bij zonderondergang aan gaat en bij zonopkomst weer dooft.

Slimme meters Binnen de gemeente Tilburg zijn door de netbeheerder Enexis alle ontsluitingspunten voor de openbare verlichting voorzien van een Slimme energiemeter. Omdat Slimme energiemeters op afstand kunnen worden uitgelezen, is er een beter inzicht in het energieverbruik en helpt het ons met het besparen op energiekosten. De gehele openbare verlichting is achter energiemeters aangesloten.

Bovengrondse verlichtingsinstallatie De gemeente is zelf verantwoordelijk voor het goed functioneren van de bovengrondse verlichtingsinstallatie vanaf het overdrachtspunt van netbeheerder Enexis. Het overdrachtspunt is het overeengekomen fysieke punt tussen de gemeente Tilburg en Enexis. Op dit punt is de scheiding tussen de energie aansluiting en de verlichting installatie gerealiseerd. De plaats van het overdrachtspunt is vastgelegd in de aansluit- en transportovereenkomst en te zien in Figuur 4: definitie overdrachtspunt. De aansluitkast met zekering is in eigendom en beheer van Enexis.

NEN 1010 – Inspectie installaties

Figuur 4: definitie overdrachtspunt

Oplevering van nieuwe en/of wijzigen van bestaande elektrische installaties en het periodiek inspecteren van bestaande elektrische installaties worden uitgevoerd volgens vastgestelde beleidsuitgangspunten die door de gemeente Tilburg zijn vastgelegd in het document Zorgplicht Elektrische Installaties beleidsuitgangspunten (ref 418013.002). Nieuwe installaties en/of wijzigingen aan bestaande installaties moeten voor ingebruikname worden geïnspecteerd en opgeleverd volgens hoofdstuk 61 van NEN1010. Bestaande installaties moeten periodiek worden geïnspecteerd volgens hoofdstuk 62 van NEN1010.

Technische randvoorwaarden Het OutdoorLampController (OLC)-systeem kent twee standaarden namelijk de Citytouch OLC (standaardproduct) en de Radio Frequent (RF) OLC (wordt uitsluitend nog toegepast voor versterking van bestaand mesh-netwerk van RF). 19

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

Armaturen die vervangen worden dienen te worden voorzien van 2 Zhaga aansluitingen, één voor de communicatie (boven), de andere voor een (optionele) sensor(onderzijde) . De elektronische ZD4I driver inclusief Citytouch OLC dient in het armatuur gemonteerd te zijn. De RF OLC mag, eventueel achteraf, uitsluitend door een gecertificeerde aannemer worden ingebouwd. De segmentcontrollers voor de centrale aansturing van het RF Citytouch systeem zijn op diverse plaatsen in de gemeente ondergebracht in de OV schakelkasten.

Lichtmasten en groen Lichtmasten staan soms in de nabijheid van groenvoorziening. Met name armaturen dichtbij begroeiing en op schaduwrijke plaatsen hebben last van vervuiling. Daarom is het verstandig om regelmatig te beoordelen of begroeiing de lichtuitstraling van armaturen niet belemmerd en dat er gesnoeid moet worden. Om dit soort problemen te voorkomen worden lichtmasten waar mogelijk op voldoende afstand geplaatst van bomen. Masten die bij hoge boomstammen staan worden toegepast met beperkte lichtmasthoogte.

Databeheer Gemeente Tilburg maakt gebruik van het online beheersysteem OBSURV. Dit systeem vereenvoudigt het operationeel beheer van de openbare verlichting en is altijd up-to-date. Op basis van dit systeem is er inzicht op bijvoorbeeld (verholpen) storingen, gps-locaties, gebruikte materialen, plaatsingsdata en remplace gegevens. Ook worden de KPI’s die zijn afgesproken met de aannemer (beschikbaarheid en betrouwbaarheid), gemonitord. Ten behoeve van het vullen en bijhouden van deze databank dient de opdrachtnemer zorgvuldig alle gegevens te verzamelen en te verwerken in het beheersysteem. De revisiegegevens van nieuwe projecten en onderhoudswerkzaamheden dienen verwerkt te worden in het beheersysteem.

3.3

Prestatie-indicatoren

Kwaliteit Door gebruik te maken van “Kengetallen openbare verlichting” van het NSVV (Nederlandse stichting voor verlichtingskunde) conform NEN 2767 (conditiescore, de verzorging score van de NEN wordt binnen de gemeente Tilburg niet toegepast) zijn we in staat een rapportcijfer te geven voor de conditie van het materiaal van de verlichtingsinstallatie. Bij het bepalen van deze score wordt de OV-organisatie betrokken, van beleidvorming, ontwikkeling, storingsmeldingen, uitvoering, klachtenafhandeling tot ondersteunende processen. Van het areaal dat na 2001 werd aangelegd, is op basis van bovengenoemde een conditiescore beschikbaar. De kwaliteit van dit areaal is op orde (score 1 tot 3 op een schaal van 1 t/m 6. 1=zeer goed, 6 = zeer slecht). Doel is om een gemiddelde conditiescore van 3 te behalen. De conditiescore van het oudere areaal is moeilijk te bepalen. Deze conditiescore zegt echter alleen iets over de technische staat van het object. De zachte kant hiervan zoals gebruikskwaliteit, functionaliteit, sociale veiligheid en duurzaamheid is hier niet in meegenomen. De beeldkwaliteit wordt periodiek geschouwd in deelgebieden. Het areaal is te groot om in het geheel te schouwen. De standaard gebreken waar openbare verlichting op wordt geschouwd zijn: Deuken, butsen en beschadigingen • • • • •

Scheefstand mast en armatuur Vrij van stickers Aanwezigheid en leesbaarheid mastnummer Vervuiling armatuur en obstructies voor het armatuur Aanwezigheid mastluik

Ervaring leert dat de huidige kwaliteit van de masten die 20 jaar of jonger zijn, op conditiescore 2 zitten. Daarnaast is te zien dat het zwaartepunt voor de technische opgave die er aan komt voornamelijk ligt bij de armaturen. Alle armaturen die ouder zijn dan 10 jaar zijn nog niet voorzien van een LED-lichtbron. Op basis van ervaring is bekend dat

20

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

armaturen tussen de 15 en 20 jaar de conditiescore van 4-6 sterk benaderen. Vertaald betekent dit dat deze armaturen zowel functioneel als technisch aan vervanging toe zijn.

Betrouwbaar In Nederland ligt het storingspercentage van de openbare verlichting op circa 10-14%. Dit betekent dat bij elke 1.000 objecten er jaarlijks 100 tot 140 meldingen zijn. Dit vertelt iets over de betrouwbaarheid van een areaal. De gemeente Tilburg heeft al jaren een betrouwbaarheid van circa 90,5%. Dit betekent concreet dat er 4.500 tot 5.000 meldingen per jaar zijn over het onjuist functioneren van de openbare verlichting. Dit lage percentage is te danken aan de huidige status van het areaal, het innovatief en professioneel beheer en het kundig onderhouden van deze openbare verlichting. Niet alle oorzaken van meldingen zijn te voorkomen; denk bijvoorbeeld aan vandalisme en de voornamelijk door graafschade veroorzaakte storingen aan het ondergrondse netwerk van Enexis. Van de 4500-5000 storingen hebben er 700-1000 betrekking op het ondergrondse netwerk van netbeheerder Enexis. De Gemeente Tilburg heeft minimaal invloed op het functioneren van dit netwerk, maar is er wel volledig afhankelijk van.

Beschikbaar Gemeente Tilburg kiest voor een maximale doorlooptijd van 3 werkdagen voor het herstellen van de openbare verlichting en Enexis hanteert een doorlooptijd van maximaal 10 werkdagen. Hierdoor is de doorlooptijd kort wat te goede komt voor de beschikbaarheid van deze verlichting. Op basis van deze gegevens betekent dit een beschikbaarheid van > 99.9%.

21

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

4

Beheertactiek

4.1

Beheerproces

Binnen de gemeente Tilburg zijn taken en bevoegdheden duidelijk gedefinieerd. Elke functie in de keten wordt vertegenwoordig waarbij de verantwoordelijkheden duidelijk omkadert zijn. Door een platte organisatievorm, zijn kaders in deze keten enerzijds strikt gescheiden, anderzijds zijn deze afhankelijk van elkaar. De beheerorganisatie en beheerketen is in het IBOR inzichtelijk gemaakt.

4.2

Activiteiten IBOR

Binnen IBOR staan we voor de uitdaging om met de beschikbare middelen minimaal te voldoen aan de wettelijke bepalingen en bovendien overeenkomstig de beleidskaders bij te dragen aan bestuurlijke ambities. Voor een optimale balans tussen prestaties, risico’s en kosten stellen we maatregelen op voor wegen en voeren we onderhoud uit. Dit doen we aan de hand van een aantal activiteiten.

Areaal op orde Om te kunnen bijdragen aan de bestuurlijke doelen is het van belang om actuele, betrouwbare en complete gegevens van de OVL te hebben. Hiervoor is het beheerareaal zowel administratief als geometrisch opgenomen in de verschillende beheersystemen die we continu bijhouden. Revisiegegevens en areaaluitbreidingen voeren we continu door. Het beheersysteem geeft ons inzicht in de kwaliteit en kwantiteit van het te beheren areaal, maar ook in de uit te voeren onderhoudsmaatregelen op basis van de uitgevoerde onderzoeken. Doel van het beheer van de openbare verlichting is de installatie (bovengrondse verlichtingsobjecten en grondspots) in stand te houden door effectief beheer en efficiënt onderhoud tegen zo laag mogelijke kosten. Hierbij wordt ook rekening worden gehouden met milieu- en duurzaamheidaspecten zoals lichtvervuiling, lichthinder, energieverbruik, hergebruik van materialen, enz.

FIXI meldingen openbare ruimte Schade- en storingsmeldingen openbare ruimte komen via verschillende kanalen binnen zoals de gemeentelijke website, sociale media, Citytouch, telefoon en e-mail en worden in Fixi geregistreerd en doorgezet naar de verantwoordelijke afdeling. Fixi is een digitale tool speciaal voor meldingen openbare ruimte. Voor de openbare verlichting worden deze meldingen in het melding registratiesysteem van de gemeente geautomatiseerd doorgezet naar de onderhoudsaannemer. Wanneer deze melding door de onderhoudspartij opgelost is, wordt de melding geautomatiseerd afgewikkeld in Fixi. Hierna kan een burger eventueel geïnformeerd worden. Voor alle meldingen geldt dat de vervangingsgoederen verrekenbaar zijn.

Onderzoek & inspectie Voor de openbare verlichting worden periodiek onderzoeken en inspecties uitgevoerd. De onderzoeken en inspecties zijn ondergebracht bij het regulier onderhoud. Er wordt onderscheid gemaakt tussen conditiemetingen (inspectie NEN 22

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

2767), periodieke inspectie elektrische veiligheid (inspectie NEN 1010 / NEN 3140) en metingen constructieve veiligheid lichtmasten (trekproef).

Coördinator Elektrische veiligheid Naast de proces rollen voor het beheer van de Openbare Verlichting heeft de gemeente Tilburg ook een rol die de elektrische veiligheid moet bewaken. Deze veiligheidscoördinator is verantwoordelijk voor het (laten) opstellen van een plan van toezicht waarin de belangrijkste zaken ten aanzien van de bedrijfsvoering van de elektrische installaties en arbeidsmiddelen zijn geregeld. In het plan van toezicht is onder meer beschreven een inventarisatie dat van de elektrische installaties en de elektrische arbeidsmiddelen, een onderbouwde beschrijving van welke inspecties, met welke tijd tussen opeenvolgende inspecties, uitgevoerd moeten worden en welke procedures daarbij in acht genomen moeten worden. Deze standaardbedrijfsvoering geeft verder uitvoering aan de beleidsuitgangspunten van de gemeente Tilburg ten aanzien van elektrische veiligheid zoals vastgelegd in document Zorgplicht Elektrische Installaties – Beleidsuitgangspunten. Met deze standaardbedrijfsvoering geeft de gemeente Tilburg invulling aan verplichtingen die voortvloeien uit de zorgplicht ten aanzien van elektrische veiligheid. Deze zorgplicht bestaat eruit dat elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen veilig zijn en veilig blijven voor gebruik en dat elektrotechnische werkzaamheden veilig verlopen.

Typen Onderhoud De begrippen rondom beheer en onderhoud van de openbare ruimte zijn voor alle kapitaalgoederen binnen de gemeente Tilburg op een uniforme wijze gedefinieerd. Er zijn vier verschillende vormen van onderhoud te benoemen. Zij verschillen in hun aanpak, planningssystematiek en de wijze van financiering. Een gecontracteerde externe partij (onderhoudsaannemer) verzorgt zowel het service onderhoud als het reguliere onderhoud binnen de openbare verlichting.

Groot onderhoud Het vervangen met omvangrijke maatregelen, zoals bestraten en grootschalig asfaltwerk, rehabilitaties of herstelwerkzaamheden aan kunstwerken, vervanging groenvoorzieningen, rioolrenovaties, openbare verlichting, etc.; allen gericht op het herstellen c.q. vervangen van een deel van de bestaande openbare ruimte, zonder dat daarbij noemenswaardige functiewijzigingen van de betreffende objecten aan de orde zijn. Het doel van groot onderhoud is het terugbrengen (1 op 1 vervanging) van het betreffende object in zijn bestaande functie. Groot onderhoud wordt gefinancierd vanuit investeringsbudgetten.

Regulier onderhoud Onderhoud- en herstelwerkzaamheden op basis van inspecties en beeldkwaliteit (preventief in plaats van reactief). Deze werkzaamheden hebben veelal een planmatig karakter, denk hierbij aan remplace van lampen, schoonhouden en schilderen lichtmasten. Met name armaturen in de buurt van begroeiing en op schaduwrijke plaatsen hebben last van vervuiling. Deze posities zijn eenvoudig na te gaan. Tevens is het verstandig om regelmatig te beoordelen of begroeiing de lichtuitstraling van armaturen niet belemmerd en dat er gesnoeid moet worden. Regulier onderhoud wordt in beginsel gefinancierd vanuit de exploitatiebegroting. Maatregelen die voortvloeien uit regulier onderhoud kunnen komen uit het budget investeringen.

Service onderhoud Incidenteel onderhoud, reparaties en herstel op basis van meldingen, denk hierbij aan individuele defecte lampen, grote storingen(netwerk), aanrijdschade, vandalisme, vaak op basis van CMP-meldingen. Veelal bedoeld om direct gebreken en gevaarlijke situaties op te heffen (reactieve onderhoudswerkzaamheden. Schades aan de openbare verlichting door vandalisme, of aanrijdingen worden door de onderhoudsaannemer hersteld en worden procesmatig 23

Datum: 14 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN OPENBARE VERLICHTING

afgestemd met NODR (het bedrijf welke de schade verhaalt). Binnen de gemeente Tilburg zijn er circa 250 schades aan de openbare verlichting per jaar. Op basis van een servicecontract worden genoemde werkzaamheden binnen een gestelde termijn opgelost. Service onderhoud wordt in beginsel gefinancierd vanuit de exploitatiebegroting.

Vervanging en vernieuwing Realiseren van nieuwe inrichting van de openbare ruimte (met vergaande wijzigingen van functies, profielen en materialen). Aanleg fietsstraten, blauwe aders (riolering), herstructureringen etc. Vernieuwingen worden gefinancierd vanuit investeringsbudgetten.

Innovatie / Pilots We beheren de openbare ruimte op een slimme manier en spelen daarbij in op toekomstige trends en ontwikkelingen. Door het uitvoeren van pilots verkleinen we de risico’s bij een nieuwe toepassing en krijgen we inzicht in deze nieuwe producten en/of methodieken. Dat maakt de kans op succes bij een toepassing op grotere schaal groter.

Circulariteit Doel van de Rijksoverheid is om Nederland in 2050 geheel circulair te zijn. De gemeente Tilburg heeft de ambitie uitgesproken 100% circulaire economie in 2045. Circulaire economie binnen het werkveld openbare verlichting betekent dat er geen afval meer is, in tegenstelling tot de lineaire economie. Door schaarste wordt de noodzaak om grondstoffen in de keten te houden steeds groter. Het gehele product wordt in een circulaire economie producten opnieuw gebruikt als grondstof. De gemeente Tilburg vervangt alle lichtmasten cradle to cradle (C2C), deze worden klimaatneutraal (CO2 neutraal) geproduceerd. Dit is 100% circulair, zonder footprint. Dit is een gecertificeerd proces, wat door een onafhankelijk bureau is geaccrediteerd. Een lichtpunt bestaat uit een lichtmast, een aansluitblok met snoer en een armatuur. Het armatuur verbruikt energie en hierop kunnen we besparen; op de lichtmast zelf niet. De gemeente Tilburg onderzoekt of de huidige verlichtingsarmaturen, die vrijkomen door de vervanging, circulair kunnen verwerken. Als dat lukt kan deze methode geïntegreerd worden in de reguliere werkwijze voor de vervanging van verouderde armaturen. Op dit moment is hier nog geen markt of model voor. Dit onderzoek kan de gemeente niet zelfstandig vormgeven, hier is de markt bij nodig.

De gemeente Tilburg vereist een circulair paspoort waarbij inzicht wordt verkregen in de materialenstroom van de verlichtingsarmaturen zodat aan het einde van de levensduur materialen kunnen worden hergebruikt. Met als doel om uiteindelijk net zoals bij de lichtmasten tot een 100% circulair model te komen. Veel elektronische apparatuur komt uiteindelijk op een schroothoop terecht, maar misschien is het mogelijk apparatuur een tweede leven te geven in bijvoorbeeld een derdewereldland (mits het daar toegevoegde waarde heeft). Wellicht kunnen we de behuizing nog een keer gebruiken, inclusief de overige componenten. Het ultieme doel is om net als bij de lichtmasten een C2C-stroom op te zetten waarin afval dus echt grondstof wordt.