10a Beheerplan Groen - Definitief

Beheerplan Groen 2023-2026 Gemeente Tilburg 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Inhoudsopgave Factsheet

5

1

Inleiding

6

1.1

Aanleiding

6

1.2

Doelstelling

6

1.3

Scope

6

1.4

Leeswijzer

6

Kaders en beleid

7

2.1

Wet- en regelgeving

7

2.2

Kaders en beleidsuitgangspunten groen

7

2.3

Raakvlakken met andere (beheer)disciplines

11

2.4

Stakeholders

13

2

3

4

5

Kwantiteit en kwaliteit

17

3.1

Samenstelling van het groen

17

3.2

Huidige kwaliteit van bomen

17

3.3

Huidige kwaliteit van het groen

19

3.4

Onderhoudssituatie van het groen

20

Beheertactiek

24

4.1

Beheerproces

24

4.2

Activiteiten IBOR

25

Financiën

40

5.1

Exploitatie

40

5.2

Investeringen

40

6

Risico’s

41

7

Ontwikkelagenda (verbeteren en vernieuwen)

43

3

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Bijlagen Bijlage A Functiegebiedenkaart

44

Bijlage B Stadsnatuurkaart 2040

45

Bijlage C Boomwaardezoneringskaart

47

Bijlage D Natuurkansenkaart

48

Bijlage E Proces beheerparagraaf

49

Bijlage F Revisiegegevens

50

Bijlage G Adoptiegroen algemene regels

52

Bijlage H Geveltuintjes algemene regels

53

Bijlage I Schema vellen bomen

54

Bijlage J Compensatieverplichting houtopstanden

55

Colofon

56

4

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Factsheet Apart bijlagenblad in pdf.

5

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Voorliggend document betreft het beheerplan Groen. Dit beheerplan maakt onderdeel uit van het project IBOR dat samen met de gemeente is uitgevoerd. Het overkoepelende IBOR plan daarin dient als integraal kader. In de onderliggende beheerplannen is het bestaand beleid door vertaald naar beheer op tactisch niveau. Het zet uiteen hoe het beheer van de betreffende asset bijdraagt aan de doelstellingen van de organisatie en de belangen van de stakeholders. In het Besluit, Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (hierna: BBV) is vastgelegd, dat voor het beheer van de kapitaalgoederen, waar beplanting en bomen ook onderdeel van uitmaken, meerjarenprogramma’s beschikbaar moeten zijn.

1.2

Doelstelling

De doelstelling is het opstellen van een beheerplan, dat antwoord geeft op de volgende W-vragen: • • • • • • • •

Wat heeft de gemeente in beheer (omvang en type assets)? Wat is de kwaliteit ervan (actuele kwaliteit en eventueel achterstallig onderhoud)? Wat is het ambitieniveau in overeenstemming met het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR)? Welke werkzaamheden zijn nodig om te kunnen voldoen aan deze ambitie? Welk budget is daarvoor nodig de komende jaren? Hoe verhoudt het benodigd budget zich tot het beschikbaar budget? Welke risico’s zijn er? Welke potentiële verbeteringen en vernieuwingen zijn de komende periode voorzien?

1.3

Scope

Het beheerplan Groen heeft betrekking op alle bij de gemeente Tilburg in beheer zijnde bestaande en toekomstige groenvoorzieningen binnen de openbare ruimte van Tilburg. Specifiek de openbare groenobjecten waar de afdeling Ruimtelijke Uitvoering (RUV) van de gemeente Tilburg verantwoordelijk voor is: bomen, beplantingen en gras, evenals ecologisch groen en gemeentelijke bossen. De bronnen die voor dit beheerplan groen zijn geraadpleegd: • • •

Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2021 - Arcadis Kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019 – BTL Advies Diverse beleidsstukken van de gemeente Tilburg met een raakvlak met groenbeheer, zie §2.2.

Het beheerplan versie 1.0 is een groeidocument, dat de hoofdlijnen vanuit de huidige situatie weergeeft.

1.4

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 geeft de specifieke kaders en beleid weer die voor groen van toepassing zijn. Algemene kaders en beleid zijn opgenomen in het IBOR. Daarnaast geeft dit hoofdstuk inzicht in de raakvlakken met andere beheerdisciplines en stakeholders. Hoofdstuk 3 beschrijft het areaal. Wat is er in beheer, de kwantiteit, en wat is daarvan de kwaliteit? Hoofdstuk 4 gaat vervolgens in op de beheertactiek waarbij het beheerproces, maar ook de wijze van onderhoud aan bod komen. Hierbij wordt ingegaan op het noodzakelijke onderhoud voor de komende jaren gevolgd door het financiële aspect in hoofdstuk 5. Hierbij sluit dit beheerplan aan bij de terminologie zoals gebruikt in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. Hoofdstuk 6 geeft de potentiële risico’s behorende bij het beheer en onderhoud van de assets weer, waarna het beheerplan in hoofdstuk 7 afsluit met een opsomming van potentiële verbeteringen en vernieuwingen, de zogenaamde ontwikkelagenda. 6

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

2

Kaders en beleid

In dit hoofdstuk zijn de specifieke kaders en beleid, raakvlakken en stakeholders opgenomen die van toepassing zijn voor het beheer en onderhoud van groen. De algemene kaders en beleid, raakvlakken en stakeholders die integraal van toepassing zijn op alle beheerdisciplines binnen de gemeente Tilburg zijn opgenomen in het IBOR.

2.1

Wet- en regelgeving

Algemene Plaatselijke Verordening (APV) De APV is voor particulieren een wetgeving bij het kappen van een boom. In de APV wordt bepaald voor welke bomen je een omgevingsvergunning moet aanvragen als je de boom wilt gaan kappen. Wet natuurbescherming Deze wet vervangt 3 wetten: de Flora en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998 en beoogt de bescherming van planten en dieren. Met één wet en minder regels wordt het makkelijker om de wet toe te passen. Het is belangrijk voor de natuur dat er veel verschillende plant- en diersoorten zijn. Sommige diersoorten zijn kwetsbaar, zoals vleermuizen en mussen. Een goede natuurbescherming is belangrijk. Wanneer het goed gaat met de natuur, is er ook meer ruimte voor economische en andere maatschappelijke activiteiten. De gemeente heeft een Flora- en Fauna gedagscode waardoor zij vrijgesteld is voor sommige soorten mits ze zich houdt aan de richtlijnen in de gedragscode. Zorgplicht: een veilige openbare ruimte De algemeen geldende wettelijke kaders zijn vastgelegd in het Nieuw Burgerlijk Wetboek. Daarnaast is specifieke weten regelgeving van toepassing. Uitgangspunt is dat de gemeente een zorgplicht heeft voor het handhaven en bevorderen van de veiligheid in de openbare ruimte. Middels periodieke visuele inspecties, de Boom Veiligheids Controle (BVC) wordt de zorgplicht voor het beoordelen van schade door bomen ingevuld.

Waar nodig wordt aanvullend onderzoek gedaan.

2.2

Kaders en beleidsuitgangspunten groen

Voorliggende paragraaf geeft beknopt de uitgangspunten in het beleid aan voor de beheerdiscipline groen vanuit de diverse vigerende beleidskaders. De beleidskaders die de gemeente Tilburg voor groen hanteert zijn: • • • • • • • • • • • •

Beheerplan stadsbossen (2011-2020). Beheerbeleidsplan groen (2016). Bomenverordening gemeente Tilburg (2021). Bosbeheerplan Oude Warande (2014). Handboek Bomen (2018). Handreiking Ecologisch Beheer (2014). Uitvoeringsprogramma Groen en Biodiversiteit ‘Groen op de hoek’ (2012-2025). Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Koel Tilburg (2020). Nota Groen, ‘dichter bij groen’ (2010). Nota Biodiversiteit (2010). Ontwikkelagenda Groen in de Stad. Puntensysteem voor natuur- en groen inclusief bouwen (2021).

Kwaliteit van de leefomgeving: groen, schoon, heel en veilig We investeren in een toekomstbestendige stad en dorpen, om ook op langere termijn een aantrekkelijke stad te blijven. We werken aan een stad waar het fijn leven is, nu en in de toekomst. We willen het vestigingsklimaat en het leefklimaat voor onze inwoners nog verder verbeteren. We willen ook op langere termijn een aantrekkelijke stad blijven. We richten ons op leefbaarheid in de buurten, wijken en dorpen en op de verbindingszones met de natuurgebieden rondom de stad. Onze buurten, wijken en dorpen moeten groen, schoon, heel en veilig zijn, zodat onze inwoners kunnen wonen, werken, spelen en verblijven in een gezonde en prettige omgeving. Tilburg moet een stad zijn waar inwoners, bezoekers en bedrijven een aantrekkelijke groene woon- en werkomgeving hebben. Waarbij de recreatieve omgeving wordt ervaren als een kwaliteit van de gemeente Tilburg. Tilburg streeft ernaar om een kwalitatief hoogwaardige 7

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

groenstructuur duurzaam te ontwikkelen en deze veilig te stellen binnen de stedelijke context. In de Nota Groen worden hiervoor 4 uitgangspunten benoemd: 1. Versterken van de groene structuren, zodat de samenhang in Tilburg wordt vergroot en de belangrijkste cultuurhistorische elementen bewaard en/of versterkt worden; 2. Ruimte voor natuur en ecologie, om bewoners te kunnen laten genieten van de natuur en bij te dragen aan de doelstellingen voor biodiversiteit; Verhogen van de kwaliteit: Tilburg moet een groenkwaliteit bezitten die door mensen en bedrijven wordt gewaardeerd, met een betere samenhang tussen groen en cultuurhistorie. Een goede onderhoudskwaliteit van het openbare groen wordt als kwaliteit belangrijk gevonden door bewoners; 3. Behoud van het eigen karakter van de buurten, wijken, dorpen, linten en landschapselementen, met een herkenbare Tilburgse groenstructuur; 4. Integrale aanpak, waarbij het groen verbonden is met andere thema's in de stedelijke omgeving, zoals verkeer, milieu, recreatie, inrichting van de stad etc.

Basis op orde voor leefbare wijken en buurten In de Omgevingsvisie is vastgelegd dat de gemeente als een van de kerntaken ziet om de buurten en wijken leefbaar te maken en te houden. Als gemeente garanderen we een basiskwaliteit. Daarbij spelen we in op wat een wijk nodig heeft. Kortom, de basis is op orde. Ook hebben we aandacht voor een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte. Schone lucht, minimale omgevingsgeluiden en een prettige en veilige omgeving, dragen bij aan een gezonde leefomgeving. Ook krijgen basisvoorzieningen op het gebied van zorg, welzijn en onderwijs de benodigde aandacht van de gemeente.

Beeldkwaliteit voor het groenbeheer We hanteren de landelijke CROW-Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2018 als uitgangspunt. Hierin zijn tal van beeldmeetlatten vastgelegd met foto’s, beschrijvingen en prestatie-eisen voor de verschillende groentypen. In Tilburg werken we met twee kwaliteitsniveaus conform de beeldkwaliteit systematiek, toegepast op de functiegebieden (zie bijlage A). We hanteren in de gemeente Tilburg het niveau A (intensief) of niveau C (extensief) voor bepaalde functiegebieden, zie onderstaande tabel 1. Een aandachtspunt welke is opgenomen in het IBOR is het verhogen van het onderhoudsniveau voor vaste planten en struiken buiten centrumgebieden van niveau C naar niveau B. Tabel 1: beeldkwaliteit niveaus per functiegebied, zie bijlage A voor de functiegebiedenkaart. In bijlage B van het IBOR plan is de definitie per functiegebied omschreven. Centrum gebied

Sociaal cultureel gebied

Winkel gebied

Stroom gebied

Woon gebied

Stedelijk groen gebied

Werk gebied

Natuur gebied

Buiten gebed

A

C

A

C

C

A

C

C

C

Biodiversiteit Tilburg werkt gericht aan het stoppen van de achteruitgang van de biodiversiteit. We richten ons op het behouden en versterken van de biologische diversiteit in en om de stad: biodiversiteit letterlijk ‘tot aan de voordeur’. Groen voor iedereen, zowel voor mensen, als planten en dieren. Waarbij we mensen de kans geven om groen te ervaren in hun directe omgeving. Kleurrijk en gevarieerd groen wordt door bewoners gewaardeerd en kan gelijktijdig een goede bijdrage leveren aan de biodiversiteit. Biodiversiteit ín de stad wordt gezien als natuur voor de mens. In het buitengebied is het meer natuur voor de natuur. In het Uitvoeringsprogramma Groen en Biodiversiteit ‘Groen op de hoek’ wordt ingezet op verschillende speerpunten en deelgebieden. De eerste jaren ligt de prioriteit vooral op het realiseren van meer groen tussen gras en kruin (andere beplanting en meer op ooghoogte aanbrengen in de Oude Stad, binnen de ringbanen), verbeteren biodiversiteit via bomen, voorkomen van monoculturen en het verhogen van de biodiversiteit op bedrijventerreinen, bijvoorbeeld met tijdelijke natuur. Bedrijventerreinen zijn gebieden waar in samenspel met ondernemers een grotere bijdrage aan de biodiversiteit te realiseren is. Daarnaast wordt gewerkt aan het versterken van het groen in de wijken, met meer struiken en/of bloeiende beplanting en gevelgroen.

Waarmee de beleving van de hoeveelheid groen op ooghoogte toeneemt. Zelfbeheer en adoptie van groen worden gestimuleerd. Groen wordt in nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen geïntegreerd als nadrukkelijk onderdeel van de planvorming. Aangewezen gebieden met ecologische waarden worden versterkt tot een robuuste groenblauwe

8

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

structuur. In het buitengebied wordt gewerkt aan een groene dooradering, bijvoorbeeld met agrarisch natuurbeheer op randen van landbouwpercelen. De zes thema’s waar extra aandacht voor is: 1. Meer groen tussen gras en kruin. 2. Verhogen van de biodiversiteit op bedrijventerreinen. 3. Realisatie van groene dooradering. 4. Integratie groen en verstedelijking. 5. Versterken van het groen. 6. Versterken van de ecologische waarden. In het meerjarenprogramma krijgt dit onder andere vorm in de aanleg van ecologische corridors, het realiseren van beplanting op ooghoogte en ecologisch groen in parken. De focus ligt hierbij op het realiseren van ontbrekende schakels, het toepassen van biodiverser groen (soortkeuze) en ecologisch beheer. De gemeente Tilburg hanteert hiervoor een lijst met soorten hagen, heesters en bomen, die de biodiversiteitswaarde aangeeft. Om de uitvoering van biodiversiteit goed te kunnen doen is de kaart 'Stadsnatuur 2040' gemaakt, zie bijlage B. Via de handreiking ecologisch beheer zijn per natuurdoeltype concrete handvatten meegegeven hoe de gemeente Tilburg de biodiversiteit kan vergroten.

Bomen (boomverordening) Bomen vormen de basis voor de stedelijke ecologie, ze hebben een structurerende functie en zijn van belang voor het leefklimaat in Tilburg. Tilburg streeft ernaar om een gezond en gevarieerd bomenbestand in stand te houden. In de bomenverordening 2021 inclusief het bijbehorende bomenbeleid zijn hiervoor de bindende kaders weergegeven. Om ontwikkelingen bij de huidig aanwezige bomen te toetsen is een boomwaardezoneringskaart opgesteld, zie bijlage C. Doel van de kaart is het in stand houden en versterken van de kansrijke openbare bomen door het vastleggen van de essentiële en potentieel waardevolle bomen in de stad. Daarbij is een onderscheid gemaakt tussen bomen met een hoofdwaarde, bomen met een nevenwaarde (wijkniveau), bomen met een basiswaarde (buurtniveau) en bomen met een ecologische of klimaatwaarde. Monumentale bomen staan afzonderlijk geregistreerd. Afhankelijk van de boomwaarde wordt verschillend omgegaan met de toetsing van ontwikkelingen en het beheer. Voor alle openbare bomen geldt in principe een herplantplicht als uitgangspunt. Daar waar het gaat over ontwikkelingen ten behoeve van natuur wordt er veelal geen compensatie opgelegd. Het beheerplan stadsbossen (2011-2020) en Bosbeheerplan Oude Warande (2014) beschrijven de volgende twee uitgangspunten die van kracht blijven: 1.

Bos- en natuurgebieden hebben ook een maatschappelijke functie, er is nadrukkelijke aandacht voor het samengaan van recreatief en natuurlijk gebruik. 2. De belangrijkste thema’s zijn veiligheid en toegankelijkheid, aantrekkelijk en divers bosbeeld, natuurwaarden, houtoogst, biodiversiteit en ecologie, boomvervanging, kap/herplant en biodiversiteitswaarde plantsoenen en bomen conform referentielijsten gemeente Tilburg De Bomenwijzer biedt handvatten voor zowel de ontwerper, civiel- of groentechnicus als de boombeheerder om beleidsuitgangspunten praktisch toe te passen. Zo krijgen bestaande en nieuw te planten bomen een optimale groeiplaats, worden afdoende beschermd en kunnen volwaardig uitgroeien. Verder dient de gemeente te voldoen aan de wettelijke zorgplicht voor bomen. Deze zorgplicht houdt in dat de gemeente verplicht is de noodzakelijke zorg, boomveiligheidscontroles (BVC) en onderhoud aan de bomen uit te voeren. Hiervoor past gemeente Tilburg het Handboek Bomen 2022 toe. Naast de intrinsieke waarde van bomen en de waarde van bomen voor (stads)natuur zijn bomen belangrijk in de aanpak voor de CO2-reductie. Daarnaast zijn bomen belangrijk voor klimaatadaptatie en specifiek in het tegengaan van hittestress. Steeds meer inwoners in onze stad zien de waarde en het belang van bomen in en hechten daarmee ook steeds meer aan het behoud van bestaande bomen.

De bomenverordening 2021 beschermt de bomen in onze stad tegen willekeurige kap. Naast monumentale bomen, zijn ook bomen die een structuurbepalend karakter hebben en bomen die een belangrijke rol hebben voor de stadsecologie extra beschermd. De bomenverordening 2021 beoogt biodiversiteit, klimaatadaptatie, bomenbehoud en inwonersparticipatie in Tilburg een duwtje in de rug te geven. In de bomenverordening worden de klimaatadaptieve waarde van bomen voortaan meegewogen bij de aanvragen voor een kapvergunning om daarmee een extra bijdrage te leveren aan het tegengaan van hittestress en het klimaatbestendiger maken van de stad. Naast de klimaatadaptatie worden inwoners van de gemeente Tilburg beter betrokken bij een aanvraag voor een vergunning om bomen te kappen. Door inwoners mee te 9

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

laten participeren in de eigen buurt, beoogt het voorstel de inwoners meer invloed te geven in hun eigen leefomgeving. Daarnaast is de verwachting dat als aanvragers de aanvraag voor een kapvergunning voortaan moeten motiveren, zij bewuster zal omgaan met de overweging tot bomenkap.

Duurzaamheid als uitgangspunt We passen de ladder van duurzame verstedelijking toe bij het omgaan met groen in en om de stad. Waar bij herinrichtingen (zoals het Van Gend & Loos terrein en Spoorzone) nog geen concrete plannen zijn, kunnen er tijdelijke activiteiten plaatsvinden, zoals een stadscamping of stadslandbouw. De duurzaamheidsambities op thema's als natuur, klimaat, biodiversiteit en luchtkwaliteit willen we samen met bewoners, ondernemers en andere partners uit de stad bereiken.

Groen, natuur en landschap Rondom de stad liggen grote groengebieden, regionale stadsparken, bossen en ecologische verbindingszones met bijzondere natuurwaarden. Ook binnenstedelijk zijn er gebieden en corridors met bijzondere en potentiële natuurwaarden, zie bijlage D. Diverse delen van parken, groenstroken, bermen en waterlopen zijn in enige mate natuurlijk ingericht, met een hierop afgestemd beheer. Ecologisch beheer, gericht op soortenrijkdom, natuurdoeltypen en de bijdrage aan het ecosysteem, draagt bij aan een natuurlijker beeld. Natuur is een belangrijk thema voor Tilburg als duurzame stad. We willen de stad laten winnen aan leefbaarheid, duurzaamheid en veerkracht door de natuur in en om de stad en de dorpen de ruimte te geven waar het kan. Bijvoorbeeld door tijdelijk groen op braakliggende terreinen. We willen slimmer gebruik maken van de overgang tussen stad en buitengebied. Inwoners bereiken zo de groene landschappen, natuur- en recreatiegebieden. De natuur kan via dezelfde rand de stad bereiken. We zetten in op het vergroten van de soortenrijkdom in en om Tilburg. De stadsregionale parken worden onderdeel van de topstructuur in de omgevingsvisie 2040.

Klimaatadaptatie De gemeente Tilburg past zich aan, aan het veranderende klimaat. Bedrijven, inwoners, de gemeente Tilburg en de beide waterschappen nemen steeds verdergaande maatregelen en klimaatadaptief ontwerpen wordt steeds meer gemeengoed. Zo heeft de gemeente een ambitieus programma Water en Riolering, waarin staat hoe we omgaan met extreme hoosbuien. We maken afspraken met woningcorporaties over het vergroenen van buurten en het klimaatbestendig maken van woningen. We verstrekken subsidies voor geveltuintjes, groene daken en groene gevels en we richten de openbare ruimte in met minder verharding, meer groen en maken extra ruimte voor de opvang van regenwater, zoals in de Thomas van Aquinostraat. Ook partijen in en om de stad zijn hard aan het werk om Tilburg aan te passen aan extreme weersomstandigheden. Projectontwikkelaar Triborgh werkt aan een veelbelovend klimaatplan in het Fabriekskwartier, de Duinboeren zijn bezig met het vasthouden van water in de bodem en bewoners zijn druk aan de slag met het inrichten van 1000 Blauwe Tuinen. Dit zijn nog maar een paar voorbeelden van wat er allemaal gebeurt in de gemeente. Klimaat adaptieve stad in 2050: We hebben zes doelstellingen geformuleerd, die ons gaan helpen klimaatbestendiger te worden. Deze doelstellingen staan niet op zichzelf, maar dragen bij aan de hoofddoelstellingen uit de Omgevingsvisie Tilburg 2040.

De zes doelstellingen zijn: 1. Gevarieerd, natuurlijk en vitaal buitengebied. 2. Robuuste blauwgroene structuren. 3. Koele woonomgeving. 4. Nieuwbouw stelt het voorbeeld. 5. Klimaatbestendig bedrijventerrein. 6. Klimaatbewust worden en koel gedrag. De gemeente hanteert vier beleidsregels voor een klimaatrobuuste inrichting en ontwerp: 7. Zorgen voor voldoende groen (groen als basis en verharding waar nodig); 8. Zorgen voor ‘koelte-eilanden’ en koele looproutes; 9. Zorgen dat regenwater infiltreert; 10. Zorgen voor bergingsruimte. Om klimaatadaptatie uit te voeren heeft de gemeente Tilburg een klimaatfonds ingesteld. Dit fonds is bedoeld om initiatieven van organisaties en bedrijven mogelijk te maken, die bijdragen aan het realiseren van de klimaatambities 10

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

van Tilburg. Een van de projecten die de gemeente hieruit financiert, is bijvoorbeeld het klimaatbestendiger, groener en leefbaarder maken van 45 straten in de Tilburgse binnenstad.

Puntensysteem voor natuur- en groeninclusief bouwen Om het creëren van groene elementen in de stad te stimuleren bij andere initiatiefnemers heeft Arcadis voor de gemeente Tilburg een natuurpuntensysteem ontwikkeld voor groene stadselementen, zogenaamde groen- en natuurinclusieve maatregelen. De gemeente Tilburg omschrijft natuurinclusief bouwen als “bouwen met het leveren van een bijdrage aan de natuur”. Hierbij worden bestaande natuurwaarden behouden en wordt er een extra bijdrage geleverd in de vorm van een toename in biodiversiteit. De Nota Biodiversiteit krijgt een herziening waarbij wordt gekeken naar de huidige natuurwaarden binnen de gemeente in combinatie met de stadsnatuurkaart 2040 waarop de dimensionering van de ecologische zones is weergegeven. Het doel hiervan is om in de hele stad een basiskwaliteit natuur te waarborgen. Het natuurpuntensysteem kan hieraan bijdragen, en de herziening kan als uitgangspunt dienen om te zien waar nog veel biodiversiteitswinst kan worden behaald. Hiervoor is een grote variatie aan maatregelen bedacht, waarvan sommige soortgericht zijn en andere zich richten op biodiversiteit in de bredere zin. Naast voordelen voor biodiversiteit hebben de maatregelen voordelen voor andere ecosysteemdiensten, zoals klimaatadaptatie en natuurbeleving.

Om de bredere context te omvatten, wordt in dit beheerplan gesproken over natuur- en groen inclusief bouwen, waarbij gewerkt wordt met groen- en natuur inclusieve maatregelen. Het beleid dient doorwerking te krijgen op diverse schaalniveaus en elementen. Denk hierbij aan: • Specifieke elementen inbouwen voor specifieke (dier)soorten, zoals neststenen voor huismus. • Gebouwgebonden ingrepen (groene daken en gevels). • Gebouwgebonden buitenruimte (bijv. tuinen). • Publieke ruimtes (pocketparks, natuurspeelplaatsen). De gemeente wil biodiversiteit verbeteren en verbindingen aanleggen tussen biodiversiteitshotspots. Op grote schaal groen- en natuurinclusief bouwen kan een bijdrage leveren aan deze beide doelen, met name als het op grotere schaal – bijvoorbeeld wijkniveau – plaatsvindt. Onderhavig puntensysteem is van toepassing op alle bouwplannen binnen de gemeente Tilburg. Dit betreft plannen voor bijvoorbeeld nieuwbouw en renovatie, zowel grootschalig als kleinschalig. Het puntensysteem kan gebruikt worden om maatregelen te kiezen die relevant en gewenst zijn in de ruimtelijke context en de mogelijkheden van het project. Groen- en natuur inclusief bouwen is niet als eenduidig voorschrift in een wet of contract te vatten. Bovendien dient het natuurpuntensysteem ervoor om de creativiteit en keuzevrijheid van architecten en ontwikkelaars te bevorderen.

Daarom wordt een lijst van maatregelen opgesteld, waaruit de ontwikkelaar zelf een keuze kan maken.

Recreatie Recreatie is een belangrijke gebruiksfunctie van het groen. Het uitvoeringsprogramma groen en biodiversiteit richt zich onder andere op de beleving van het groen en op de aanwezigheid van groen in de directe woonomgeving ‘om de hoek’. In de stad zijn er tal van plekken waar gerecreëerd kan worden in het groen, van stadspark tot speelweide. De regionale stadsparken buiten de stad vormen de groene basis van de stad en zijn een sterk punt van Tilburg. Goed recreatief groen vraagt om zowel voldoende groene ruimte, als om een gevarieerde en kwalitatieve invulling van het groen. De beleefbaarheid en zichtbaarheid van parken en speelplekken worden vergroot en het recreatieve netwerk wordt verbeterd. In de stad wordt het recreatieve groen versterkt, bijvoorbeeld door nieuwe inrichting en het onderhouden van speelgazons, welke aansluit bij de behoefte van de bewoners. Ontmoeten is hierbij van belang en is nader uitgewerkt in het beleid Bewegen, Ontmoeten, Sport en Spelen.

2.3

Raakvlakken met andere (beheer)disciplines

Het beheer en onderhoud van diverse groenobjecten heeft raakvlakken met de kaders, beleid en het beheer en onderhoud werkzaamheden, welke van toepassing zijn voor de disciplines wegen, schoon, civiele kunstwerken, water en riolering. De thema’s binnen groen met een raakvlak met deze disciplines zijn: Ondergrondse infra Specifiek voor bomen zijn in het handboek bomen richtlijnen vastgelegd voor de (ondergrondse) groeiruimte van bomen, in relatie tot bijvoorbeeld kabels en leidingen. Het handboek geeft de voorwaarde waaronder kabelaars hun werkzaamheden rond bomen en in beplanting mogen uitvoeren. De boomwaardezoneringskaart geeft de kaders aan 11

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

voor onder andere behoud en bescherming van bomen bij bouwactiviteiten, kapaanvragen en realisatie van projecten in overeenstemming met het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR). Ondergronde infra heeft ook direct invloed op mogelijke herplant van bomen. Hierdoor is herplant op dezelfde locatie soms niet mogelijk en wordt er gezocht naar alternatieve locaties, of in het uiterste geval storten in het Bomenfonds. OV, VRI en Wegmeubilair (verkeersveiligheid) Veiligheid in de openbare ruimte dient geborgd te zijn. Voor het groen gaat het daarbij om zorgplicht en risicoaansprakelijkheid en de fysieke en sociale veiligheid. De gemeente Tilburg houdt bij ontwerp en aanleg rekening met de aard en samenstelling van het groen in relatie tot sociale veiligheid, zoals doorzicht en overzicht. Bij het onderhoud borgen we de fysieke en verkeersveiligheid; we beperken de overlast van bijvoorbeeld overhangende takken, we snoeien de bomen ten behoeve van vrije doorrijhoogtes voor verkeer, hagen en opgroeiend groen bij kruisingen worden kort gehouden enzovoorts. Maatvoering zichtlijnen verkeer en verkeersvoorzieningen (VRI/borden) vindt plaats in overeenstemming met de Aanbevelingen voor Verkeersvoorzieningen Binnen de Bebouwde Kom (ASVV). Opschot langs de onderstam (waterlot) leidt bijvoorbeeld bij straat- en laanbomen tot ongewenste takgroei.

Dit kan tot verkeersonveilige situaties leiden en is esthetisch vaak niet wenselijk. Het wordt daarom regelmatig verwijderd bij soorten die hier gevoelig voor zijn, zoals de linde en kers. Wegen en Civiele kunstwerken (wortelopdruk) Schade aan verharding of kunstwerken ten gevolge van opdruk van boomwortels is een terugkerend probleem. Jaarlijks wordt herstel aan de verharding uitgevoerd om de veiligheid te borgen. Bij de keuze voor een beheermaatregel wordt gestreefd naar structurele oplossingen voor een veilig wegdek, zie het Beheerplan Wegen. De boomwaardezoneringskaart vormt daarbij een belangrijk afwegingskader. Wortelgroei kan schade veroorzaken aan civiele kunstwerken, in het bijzonder aan grondkeringen en landhoofden. Ter bescherming van bomen worden boomwortels niet zomaar verwijderd. Voor het overige groen geldt dat begroeiing minimaal 1,5 meter van houten bruggen af moet liggen. Begroeiing te dicht bij houten bruggen kan schimmels en algengroei veroorzaken met een negatieve impact op de constructie. Stroomgebieden kennen een hogere verkeersintensiteit. Tot de stroomgebieden rekenen we in Tilburg de gebiedsontsluitingswegen en sternetfietsroutes, de NS-stations (Tilburg centraal, Reeshof en Universiteit).

Zowel de inrichting en profiel van de weg, bermen, boomstructuren en eventuele onderbeplanting, als het onderhoud van deze wegen en groenvoorzieningen zijn afgestemd op een robuust en veilig gebruik, het initiatief hiervoor ligt bij de beheerdiscipline wegen. Bij de programmering van onderhoudsmaatregelen zijn doorstroming en bereikbaarheid belangrijke uitgangspunten. Werken langs deze hoofdwegen vergt bijzondere aandacht voor de verkeersveiligheid, bijvoorbeeld bij maaien of snoeien van bomen. Overlast voor en door stagnerend verkeer wordt daarmee zoveel mogelijk beperkt. Schoon Over het algemeen wordt gestreefd naar een schone en nette openbare ruimte. De aanpak en het voorkomen van zwerfafval in het groen valt buiten het kader van dit beheerplan en wordt in een afzonderlijk Beheerplan Schoon opgenomen. Verwijderen van blad-, natuurlijk- en maaiafval maakt daarentegen wel onderdeel uit van de werkzaamheden voor groenbeheer. Spelen Wanneer het groen er verwaarloosd uitziet, bijvoorbeeld door aanwezigheid van lang gras of overmatig onkruid, dan nodigt dit de omgeving niet uit tot het gebruik van de speeltoestellen en parken door bewoners. De beheertactiek in voorliggend beheerplan geeft het maaibeleid aan voor deze locaties. Het beheer van de speeltoestellen is apart opgenomen in het Beheerplan Spelen.

De koppeling tussen groen, spelen en verhardingen dient wel te worden gemaakt bij vervanging. Initiatief hiervoor ligt bij de beheerdiscipline Spelen. Integraliteit en vervanging Daar waar de integraliteit wordt gezocht in afstemming van projecten, kenmerkt dit zich voor regulier onderhoud in het afstemmen van werkzaamheden in tijd en volgordelijkheid. Zo vegen we bijvoorbeeld de goten voorafgaand aan het schoonmaken van de straatkolken. Dergelijke werkzaamheden zijn veelal ondergebracht bij één of meerdere onderhoudsaannemers, waardoor de verantwoordelijkheid van een integrale aanpak bij hen ligt. Verouderd en versleten groen wordt planmatig en gestructureerd vervangen. Daarbij werken we vanuit een planmatige aanpak, heldere kwaliteitsdoelen en een rationele levensduur. Als uitgangspunt geldt daarbij dat de gemeente Tilburg 12

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

kritisch kijkt of de vervangende soort hier gedijt/functioneert of bijdraagt aan de bestuurlijke ambities, zoals het verbeteren van biodiversiteit of klimaatadaptatie. Zo niet dan dient men een andere keuze te maken die past bij het onderhoudsniveau. Indien mogelijk sluiten we daarbij aan op een integrale en gebiedsgewijze aanpak van andere projecten in de openbare ruimte. Op die manier combineren we ingrepen in de buitenruimte en beperken we de overlast voor de bewoners. Water en oevers Het onderhoud van de meeste watergangen, vijvers en waterpartijen in Tilburg is geborgd via het vGRP. Het uitmaaien van sloten en wadi’s maakt onderdeel uit van de werkzaamheden binnen het groenbeheer.

2.4

Stakeholders

Organisatie gemeente Tilburg voor het groenbeheer Ruimtelijke Uitvoering fungeert als een regisseur voor het beheer van de openbare ruimte in de gemeente Tilburg. Tijdens de uitvoering van het beheer wordt uitvoerig samengewerkt met de marktpartijen. Om de regie goed te kunnen voeren, kennen de medewerkers van Ruimtelijke Uitvoering de stand van zaken in de openbare ruimte en zijn het professionals in het zorgen voor 'een zo hoog mogelijk kwaliteitsniveau tegen zo laag mogelijke kosten'. Dat wordt bereikt door de samenwerking te zoeken met diverse interne en externe partners en gebruik te maken van moderne bedrijfsmiddelen, zoals het gebruik maken van een digitaal beheersysteem. Kerntaken van de afdeling Ruimtelijke Uitvoering zijn: 1. Dagelijks beheer van de openbare ruimte in de stad. Zij zijn de regisseur, budgetbeheerder en kwaliteitsbewaker van de uitvoering van contracten en bestekken; 2. Lang cyclisch beheer, waarbij de afdeling met integrale projecten het beheer en de nieuwe aanleg van de openbare ruimte en het budget regisseert. Ruimtelijke uitvoering is onderdeel van de keten openbare ruimte en bestaat uit verschillende onderdelen zoals: programmeren, adviseren, contracteren en realiseren. De belangrijkste rollen voor het groenbeheer in de gemeente Tilburg zijn weergegeven in tabel 2. Tabel 2: Taken en verantwoordelijkheden i.r.t.

het groenbeheer binnen de afdeling Ruimtelijke Uitvoering

Rol Beheerder (assetmanager)

Taken en verantwoordelijkheid -Aanspreekpunt voor groen. -Verantwoordelijk voor de wat vraag, o.a. projectopdrachten. -Budgetverantwoording regulier onderhoud via integrale Gebiedsgericht onderhoudscontract (GOC) en langcyclisch onderhoud uit het meerjarenprogramma. -Planning en Control cyclus begroting. -Acceptatie van de beheerparagraaf.

(Beheer)Adviseur

-Adviseren in projecten over diverse groen en beleidsthema’s, zoals ecologisch beheer, biodiversiteit en klimaatadaptatie. -Adviseren over inrichting met oog op groenbeheer. Toezien op een actueel, betrouwbaar en complete beheerparagraaf

Ecoloog

-Adviseren in beheer en projecten over inhoudelijke groenthema’s, zoals ecologisch beheer en biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Kwaliteitsmedewerker beheer

- Uitvoeren kwaliteitscontroles en toezicht binnen de GOC’s en/of bestekken en projecten. -Oplevering van buitenruimte en revisie. -Toezien op juiste toepassing van het proces van de beheerparagraaf. -Maken van VTW’s en losse opdrachten. -Contacten met bewoners en bedrijven (meldingen).

GAOG (Gedelegeerd Ambtelijk Opdrachtgever)

-Opdrachtnemer van beheer, MJP of raamcontracten. -Aanspreekpunt en opdrachtgever voor projectleider, contractmanager, beheerder.

13

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Rol Projectleider

Taken en verantwoordelijkheid -Managen projectaspecten GROTIK-raamovereenkomst en projecten. -Eindverantwoordelijk voor overdracht beheerparagraaf naar beheer.

Contractmanager

-Opstellen/laten opstellen van contracten, inclusief aanbestedingsproces -Contractbeheersing van de raamovereenkomsten, GOC’s en/of projecten.

Onderhoudscontractant (service provider)

-Uitvoeren van de GOC’s -Aantonen van prestaties -Opleveren van revisiegegevens -Proactieve bijdrage aan ontwikkelopgave gemeente Tilburg

Inspecties (derden)

-Boomveiligheid, Bomen Effect Analyse (BEA) kwaliteitsmeting groen, beeldkwaliteitsmetingen, groeiplaatsonderzoek, inventarisaties, etc.

Gegevensbeheerder

-Faciliteren actueel beheersysteem -Verwerken onderhouds- en revisiegegevens

Kostendeskundige

-Toetsen van de kosten voor het (meer)jarenprogramma -Toetsen/actualiseren van de kosten in de beheerparagraaf en VTW’s -Actueel houden prijzenboek

Eigenaar, beheerder en onderhoudscontractanten Tilburg voert regie op het beheer van de openbare ruimte. We richten ons in de bedrijfsvoering op een flexibele en betere bediening van burger en bedrijfsleven. Als gemeente bepalen we de kaders voor het beheer en onderhoud. Het bestuur bepaalt als eigenaar de ambities en doelstellingen (richting geven aan het proces). De gemeentelijke organisatie vervult als beheerder de regierol in de aansturing van het beheer en onderhoud (inrichting van het proces). De uitvoering en realisatie laten we over aan de onderhoudscontractanten, marktpartijen die voor het verrichten van onderhoudswerkzaamheden beter toegerust zijn dan de gemeente. Vervangingen vindt plaats via integrale of groene projecten of de raamcontracten (monodisciplinair). De bestuurlijke ambities zijn via programma’s vertaald in (meerjaren)contracten voor het dagelijkse en periodieke onderhoud. De verantwoordelijkheid voor de operationele uitvoering ligt bij de geselecteerde marktpartijen. Hierbij sturen en toetsen we als gemeente de bereikte resultaten op de afgesproken beeldkwaliteit en op de te bereiken effecten. Steeds meer wordt het onderhoud integraal op de markt gezet in een combinatie van groen, schoon, wegen enzovoorts.

We hanteren hiervoor contractvormen zoals gebiedsgerichte onderhoudscontracten (GOC) voor het integrale dagelijks onderhoud en raamcontracten/projecten voor vervangingsopgaves. Tabel 3 geeft de overige bestuurlijke eigenaren weer waar de gemeente een raakvlak of een samenwerking mee heeft in relatie tot het groenbeheer. Tabel 3: Eigenaren waar de gemeente een raakvlak of (een wens voor) samenwerking mee heeft.

Eigenaar Bosgroep Zuid Nederland

Raakvlak - Kennisuitwisseling bosbeheer

Prorail

- Bestrijding van invasieve exoten, zoals de Japanse duizendknoop. - Verwijderen overhangende takken nabij het spoor

Provincie NB

- Financiën in de vorm van subsidies

Rijkswaterstaat

- Bestrijding van invasieve exoten, zoals de Japanse duizendknoop.

Waterschap de Dommel

- Bestrijding van invasieve exoten, zoals de Amerikaanse rode rivierkreeft. - Uitvoeren schouw als verplichting van de Keur

14

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Overdracht uit projecten via de beheerparagraaf In de Tilburgse Stand van Projectmatig werken is vastgelegd, hoe we omgaan met de afstemming tussen ontwerp en beheer. Bij ingrepen in de openbare ruimte waaronder de (her)inrichting van groen dient een beheertoets plaats te vinden. Bijlage E in dit beheerplan geeft een weergave van het proces van de beheerparagraaf. Daarbij dient de beheeradviseur voorafgaand aan de uitvoeringswerkzaamheden het ontwerp te beoordelen op de effecten voor beheer en onderhoud. Ambities en sortimentskeuze moeten dan getoetst worden aan de geldende kaders en richtlijnen. Met het oog op de toekomstige gebiedsontwikkelingen zoals inbreiding of klimaatadaptatie kan bijvoorbeeld een keuze worden gemaakt voor bomen met een kortere levensduur. De kap van de boom in relatie tot de gebiedsontwikkeling zal dan op minder weerstand stuiten. Indien nodig worden extra onderhoudsbudgetten aangevraagd of beschikbaar gesteld om het object langdurig in stand te houden. Voordat een groenobject na realisatie vervolgens door de beheerder groen in beheer wordt genomen, dient een formele overdracht via de beheerparagraaf plaats te vinden en dienen revisiegegevens door het project aangeleverd te worden. Revisie dient volgens eisen en proces in de HIOR en Moederbestek plaats te vinden, zie ook bijlage F.

De beheerparagraaf implementeert de gemeente Tilburg als onderdeel van projectmatig werken. De beheerparagraaf loopt mee in het proces van ontwerp tot en met oplevering/onderhoudstermijn. Revisie en beheerparagraaf worden compleet overgedragen bij de fysieke oplevering van een project, daarna vindt er standaard een 2 jarige onderhoudstermijn plaats.

Bewoners en bedrijven (participatie) De gemeente Tilburg denkt mee en faciliteert waar nodig burgers en organisaties die verantwoordelijkheid nemen voor hun omgeving. Willen bewoners (of verenigingen etc.) een hogere beeldkwaliteit dan is er ruimte voor maatwerk in de buurt of straat, waarbij de bewoners een actieve rol hebben. We beoordelen initiatieven op hun toegevoegde waarde voor de stad, in plaats van of het 'mag' van het beleid. Steeds vaker organiseren groepen bewoners hun eigen maatschappelijke activiteiten, de gemeente kan hen daarbij faciliteren. Als gemeente kiezen we voor een kaderstellende, faciliterende soms participerende rol. In overleg met bewoners en andere belanghebbenden kunnen dan afspraken gemaakt worden over zelfbeheer, adoptiegroen, geveltuintjes enzovoorts om de karakteristieken van de buurt te versterken, zie bijlage G en H voor de spelregels. De gemeente ondersteunt eigen initiatief hiertoe van groepen bewoners. Zelf beheerde plekken dragen bij aan de verbetering van het groene netwerk, groene straten zorgen samen met de bestaande natuur voor een netwerk van groene verbindingen. In het kader van wijkbeheer worden er de laatste tijd – op verzoek van bewoners – met enige regelmaat bloembakken geplaatst. Het gaat daarbij om 'adoptiebakken' die door de gemeente beschikbaar worden gesteld aan de bewoners.

Wanneer zich gemotiveerde bewoners melden wordt samen met hen naar een geschikte locatie gezocht. Voorwaarde is dat de inrichting, onderhoud en verzorging van de bak en beplanting door de bewoners zelf worden verzorgd. Dit wordt vastgelegd in een beheerovereenkomst. Als dit onverhoopt niet goed wordt uitgevoerd, wordt de bak weer verwijderd. Bewoners en bedrijven (hinder) Enige hinder van groen en bomen in de stad is onvermijdelijk. Het juiste groen op de juiste plek, gezonde bomen op goede standplaats en diversiteit in het gebruik van de toegepaste soorten zijn de beste maatregelen om veel klachten, hinder of overlast te voorkomen. Overlast door bijvoorbeeld reguliere bladval, vallende eikels, berkenpluizen, plak van honingdauw als gevolg van bladluizen en schaduwwerking (ook bij zonnepanelen) zal in beginsel geaccepteerd moeten worden. In de Bomenverordening en bijbehorend bomenbeleid is vastgelegd hoe met verschillende overlastsituaties wordt omgegaan, die bomen met zich mee kunnen brengen. In zijn algemeenheid geldt dat bij beoordeling van klachten over bomen het behoud van de boom voorop staat. In Tilburg hanteren we daarbij de boomwaardezoneringskaart als belangrijk instrument. Wensen van bewoners over groen, of meldingen van hinder of overlast worden via het centrale meldpunt verzameld.

Conform de driehoek ‘inrichting-gebruik-beheer’ worden de meldingen als volgt verdeeld over de organisatie: • Inrichtingsvragen onder verantwoordelijkheid van afdeling Ruimte • Gebruiksvraagstukken primair door de afdeling Veiligheid en Wijken • Beheer en onderhoudsvragen worden opgepakt door afdeling Ruimtelijke Uitvoering 15

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Verzoeken, klachten, meldingen e.d. van bewoners over groen (bijvoorbeeld over hinder of overlast bomen) komen binnen via meldingen bij het centrale meldpunt en ook steeds vaker via brieven en emailberichten. Conform de driehoek ‘inrichting-gebruik-beheer’ worden de meldingen als volgt verdeeld over de organisatie: • Inrichtingsvragen (gemaakte keuzes) onder verantwoordelijkheid van afdeling Ruimte • Gebruiksvraagstukken primair door de afdeling Veiligheid en Wijken • Beheer en onderhoudsvragen worden opgepakt door afdeling Ruimtelijke Uitvoering • Verzoeken van burgers en bedrijven om vergoeding van schade die een gevolg is van bomen en groen worden afgehandeld door afdeling Juridische Zaken. Verzoeken, meldingen en dergelijk van burgers kunnen aanleiding zijn om boomtechnische problemen op te lossen bijvoorbeeld snoeien overhangende takken, aanpakken wortelopdruk en voorkomen dat derden schade leiden door bomen. Werkzaamheden die nodig zijn, worden dan in opdracht van de gemeente uitgevoerd door aannemers conform de kaders van de beleidsnota’s van de gemeente. Klachten over aspecten die onlosmakelijk met de aanwezigheid van bomen verbonden zijn (zoals bladval, vogelpoep, bessen, honingdauw, rupsen etc.) worden niet bestreden en zijn geen reden om bomen te kappen.

Bij de aanplant wordt gekozen voor geschikte soorten met geringe overlast en om bestaande bomen goed in te passen in nieuwe functies (bv. Raakvlak met parkeren). Communicatie over ecologisch- en groenbeheer In het IBOR is opgenomen dat de gemeente Tilburg communicatie over ecologisch beheer als onderdeel van het groenbeheer breder kan trekken door met de burger op een laagdrempelige wijze te communiceren over welke beeldkwaliteit zij kunnen verwachten. Deze optie wordt nog nader uitgewerkt. Een aantal mogelijkheden die worden ingezet voor communicatie zijn: • • • • •

16

Via een boscafé kan de gemeente Tilburg een toelichting geven op het bosbeheer. In tuincentra kan door de gemeente Tilburg een informatieplek worden ingericht voor een toelichting op spelregels voor initiatieven, innovaties of pilots waar burgers bij betrokken zijn. Binnen de GOC heeft de onderhoudscontractant de verplichting te communiceren over de beeldkwaliteit Via de website van de gemeente Tilburg, Stadsnieuws of andere sociale en lokale media kan de gemeente de onderhoudskalender kenbaar maken, en eventueel seizoensgebonden activiteiten (zoals bestrijding invasieve soorten) in relatie tot bestuurlijke ambities communiceren. Via klimaatbijeenkomsten kunnen betrokken partijen de voortgang van projecten delen, beroep doen op aanwezigen en andere belangstellenden binnen of buiten hun netwerk betrekken bij de uitvoering.

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

3

Kwantiteit en kwaliteit

De gegevens die zijn verwerkt in dit hoofdstuk volgen uit de ‘kwaliteitsanalyse openbaar groen Periode 2015-2019’ (2020). Na uitvoering van de volgende inspectie ‘Kwaliteitsanalyse openbaar groen’ dienen de gegevens in dit hoofdstuk te worden geactualiseerd, en dient er een nieuwe versie van het Beheerplan Groen te worden vastgesteld door de Beheerder Groen. In dit hoofdstuk is onderscheid gemaakt tussen groen (bollen, bosplantsoen, grasveld, sierplantsoen, hagen en solitaire heesters) en bomen.

3.1

Samenstelling van het groen

Tabel 4 toont de huidige aantallen objecten groen en bomen binnen het groenbeheer, opgenomen in het IBOR. Tabel 4: Aantallen openbaar groen (bron: Koppeling_Functiegebieden (2) opgenomen in het IBOR).

Object Bomen

Aantallen 109.200 stuks

Bos en natuurgebieden Beplanting Gras Hagen

610 ha 213 ha 917 ha 5,7 ha

3.2

Huidige kwaliteit van bomen

In de tweede helft van het jaar 2019 is in de gemeente Tilburg een kwaliteitsmeting van het openbaar groen uitgevoerd. Tabel 5 toont de conditiebeoordeling van de bomen, die is uitgevoerd tijdens de boomveiligheidscontrole (BVC) 2019. Van 24.675 stuks bomen is geen oordeel te geven of niet (volledig) te beoordelen. De conditie is bepaald volgens het Handboek Bomen 2018 waarbij actuele groeiontwikkeling op grond van de huidige groei (kracht) en gezondheid, is gebaseerd op visuele groeikenmerken, waaronder: • Ontwikkeling kroon-structuur; • Knopbezetting; • Primaire groei (dominante doorgaande spil); • Bladbezetting; • Scheutlengten; • Bladgrootte en bladkleur; • Wondovergroeiing; • Ziekten en aantastingen die primair invloed hebben op de actuele gezondheid (groeiontwikkeling) van de boom.

Tabel 5: Overzicht conditie bomen (bron: kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019)1.

Goed 13.021 stuks 24,7%

Voldoende 32.088 stuks 60,9%

Onvoldoende 5.987 stuks 11,4%

Slecht 1.019 stuks 1,9%

1 De data van hoeveelheden uit de kwaliteitsmeting wijkt af van de hoeveelheden uit het IBOR

17

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

Zeer slecht 533 stuks 1,0%

BEHEERPLAN GROEN

Kwaliteit van bomen (stuks) 533

1.019

Goed Voldoende

5.987 13.021

Onvoldoende Slecht Zeer slecht

32.088

Figuur 1: Kwaliteit van bomen (aantallen in stuks)

Tabel 6 toont de toekomstverwachting van de bomen, die is geregistreerd met de uitvoering van de boomveiligheidscontrole (BVC). De toekomstverwachting gaat over de verwachte technische levensduur op grond van boomtechnische aspecten (onder andere conditie, groeiontwikkeling, ziektes, aantastingen of boomtechnische gebreken. Tabel 6: Overzicht toekomstverwachting (technische levensduur) bomen.

1 jaar (handhaving 'actueel' niet houdbaar) 314 stuks 0,7%

1 tot 5 jaar

5 tot 10 jaar

10 tot 15 jaar

> 15 jaar

376 stuks 0,8%

1.736 stuks 3,6%

18.466 stuks 38,6%

26.974 stuks 56,4%

Toekomstverwachting van bomen (stuks) 1 jaar (handhaving 'actueel' niet houdbaar)

314

376

1.736

1 tot 5 jaar 5 tot 10 jaar 10 tot 15 jaar

18.466

26.974

> 15 jaar

Figuur 2: Toekomstverwachting van bomen (aantallen in stuks)

18

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

3.3

Huidige kwaliteit van het groen

In de inspectie kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019 is per groenvak een algemene kwaliteitsbeoordeling (algemeen oordeel) uitgevoerd. Hierbij zijn de keuzemogelijkheden gedefinieerd als: Keuzemogelijkheid

Toelichting

Kwaliteit goed, matig of slecht*

Het groenvak staat in het beheersysteem op kaart ingetekend, is in werkelijkheid aanwezig en kan op kwaliteit beoordeeld worden.

Object niet aanwezig

Het groenvak staat in het beheersysteem op kaart ingetekend maar is in werkelijkheid niet (meer) aanwezig.

Inwinnen

Het groenvak staat in het beheersysteem op kaart ingetekend en is in werkelijkheid aanwezig maar de beheerinformatie is onjuist, ontbreekt of is niet op de

Geen oordeel

Het groenvak staat in het beheersysteem op kaart ingetekend en is in werkelijkheid aanwezig maar om een bepaalde reden (naar inschatting van de inspecteur) kan geen beoordeling uitgevoerd worden.

*De definitie van goed, matig, slecht is gekoppeld aan de CROW-beeldkwaliteIn navolgende tabel 7 en 8 zijn de kwaliteitsbeoordelingen van beplanting in functiegebieden op onderhoudsniveau A en C inzichtelijk gemaakt.

Tabel 7: Resultaat kwaliteitsbeoordeling groen in A-gebieden (bron: kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019).

A -gebied Bollen Bosplantsoen Grasveld Sierplantsoen Hagen Solitaire heesters

Geen oordeel 1,9% 0,0% 0,5% 5,2% 11,1% 2,2%

Object niet aanwezig 1,4% 11,4% 0,4% 3,4% 12,9% 23,5%

Goed

Matig

Slecht

Inwinnen

Totaal

72,8% 81,8% 75,2% 69,3% 52,2% 65,1%

1,3% 0,4% 13,5% 7,6% 4,1% 0,2%

18,9% 0,4% 1,5% 4,7% 4,5% 1,3%

3,7% 6,0% 8,9% 9,9% 15,4% 7,9%

5.463 m2 148.855 m2 318.280 m2 68.953 m2 2.544 m1 558 st

Hagen

Solitaire heesters

Kwaliteitsbeoordeling groen in A-gebieden 100% 80% 60% 40% 20% 0% Bollen

Geen oordeel

Bosplantsoen

Object niet aanwezig

Grasveld

Goed

Sierplantsoen

Matig

Slecht

Inwinnen

Figuur 3: Resultaat kwaliteitsbeoordeling groen in A-gebieden (bron: kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019).

19

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Tabel 8: Resultaat kwaliteitsbeoordeling groen in C-gebieden (bron: kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019).

C -gebied Bollen Bosplantsoen Grasveld Sierplantsoen Hagen Solitaire heesters

Geen oordeel 2,2% 3,0% 5,5% 2,8% 8,2% 2,5%

Object niet aanwezig 3,9% 1,7% 1,1% 2,0% 2,3% 33,5%

Goed

Matig

Slecht

Inwinnen

Totaal

62,1% 81,3% 67,9% 66,1% 69,6% 60,9%

15,4% 1,6% 12,3% 9,2% 5,6% 0,3%

12,4% 0,9% 3,8% 6,4% 2,6% 1,2%

4,0% 11,6% 9,3% 13,5% 11,6% 1,5%

49.919 m2 1.147.057 m2 3.683.256 m2 759.398 m2 58.126 m1 4.593 st

Hagen

Solitaire heesters

Kwaliteitsbeoordeling groen in C-gebieden 100% 80% 60% 40%

20% 0% Bollen

Geen oordeel

Bosplantsoen

Object niet aanwezig

Grasveld

Goed

Sierplantsoen

Matig

Slecht

Inwinnen

Figuur 4: Resultaat kwaliteitsbeoordeling groen in C-gebieden (bron: kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019).

3.4

Onderhoudssituatie van het groen

Tabel 9 en 10 geven inzicht in de resultaten van de kwaliteitsbeoordeling in de A en C gebieden uitgedrukt in procenten en onderverdeeld in de keuzemogelijkheden. Tabel 9: kwaliteitsbeoordeling functiegebieden ambitieniveau A (bron: kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019).

A -gebied Bollen Bosplantsoen Grasveld Sierplantsoen Hagen Solitaire heesters

20

Goed 78,3% 99,1% 83,4% 85,0% 85,9% 97,8%

Matig 1,4% 0,4% 14,9% 9,3% 6,7% 0,3%

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

Slecht 20,3% 0,5% 1,6% 5,7% 7,4% 1,9%

Totaal 5.083 m2 122.873 m2 287.098 m2 56.201 m2 1.544 m1 371 stuks

BEHEERPLAN GROEN

Onderhoudsniveau groen in A-gebieden 100% 80% 60% 40% 20% 0% Bollen

Bosplantsoen

Grasveld

Sierplantsoen

Goed

Slecht

Matig

Hagen

Solitaire heesters

Figuur 5: kwaliteitsbeoordeling functiegebieden ambitieniveau A.

Tabel 10: kwaliteitsbeoordeling functiegebieden ambitieniveau C (bron: kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019).

C -gebied Bollen Bosplantsoen Grasveld Sierplantsoen Hagen Solitaire heesters

Goed 69,1% 97,0% 80,8% 80,9% 89,5% 97,6%

Matig 17,2% 1,9% 14,7% 11,3% 7,2% 0,6%

Slecht 13,8% 1,1% 4,5% 7,8% 3,4% 1,9%

Totaal 44.868 m2 961.155 m2 3.096.298 m2 620.143 m2 45.221 m1 2.868 stuks

Onderhoudsniveau groen in C-gebieden 100% 80% 60% 40% 20% 0% Bollen

Bosplantsoen

Grasveld

Sierplantsoen

Goed

Slecht

Matig

Figuur 6: kwaliteitsbeoordeling functiegebieden ambitieniveau C.

21

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

Hagen

Solitaire heesters

BEHEERPLAN GROEN

Oorzaken van de achterstanden beplanting In de inspectie kwaliteitsanalyse openbaar groen periode 2015 – 2019 is bij de beoordeling van een groenvak met kwaliteitsniveau matig of slecht de oorzaak geregistreerd. Hierbij zijn de oorzaken gedefinieerd als:

Oorzaak

Toelichting

Inrichting

Groeiplaatsomstandigheden (bv. natte of droge bomen, mollen of woelratten), verkeersonveilig, ziekte (bv. bacterievuur, schimmels, spinselmotten of zwammen), bomen zijn te groot voor standplaats of bomen te dicht op bebouwing.

Gebruik

Schade door betreding (bv. olifantenpaadjes), schade door graafwerkzaamheden, schade door huisdieren (bv. ontlasting of graven), aanrijschade, vernieling of vandalisme.

Beheer

Zaailingen, schade door onzorgvuldigheid bij onderhoud of schade door maaien.

Geen oorzaak

Het groenvak heeft een beoordeling gekregen matig of slecht maar er is geen oorzaak geregistreerd.

Tabel 11, 12 en 13 geven inzicht in de oorzaken van de vakken die zijn beoordeeld met de kwaliteit matig en slecht uitgedrukt in procenten onderverdeeld in bovengenoemde keuzemogelijkheden. De hoofdoorzaak voor de achterstand is in onderstaande tabel in rood in percentage uitgedrukt. Tabel 11: De oorzaken van de achterstand kwaliteitsbeoordeling matig in A-gebied. A-gebied, matig Bollen Bosplantsoen Grasveld Sierplantsoen Hagen Solitaire heesters

Geen oorzaak 0,0% 61,7% 0,8% 2,0% 0,0% 0,0%

Inrichting 14,1% 0,0% 44,1% 79,5% 30,1% 100,0%

Gebruik 0,0% 30,9% 51,1% 4,8% 6,0% 0,0%

Beheer 85,9% 7,4% 4,0% 13,7% 63,9% 0,0%

Totaal 72 m2 531 m2 42.919 m2 5.208 m2 104 m2 1 stuks

Oorzaken achterstallig onderhoud matig in A-gebieden 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Bollen

Bosplantsoen Geen oorzaak

Grasveld Inrichting

Sierplantsoen Gebruik

Figuur 7: De oorzaken van de achterstand kwaliteitsbeoordeling matig in A-gebied.

22

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

Hagen Beheer

Solitaire heesters

BEHEERPLAN GROEN

Tabel 12: De oorzaken van de achterstand kwaliteitsbeoordeling slecht in A-gebied A-gebied, slecht Bollen Bosplantsoen Grasveld Sierplantsoen Hagen Solitaire heesters

Geen oorzaak 0,0% 34,3% 0,3% 3,4% 0,0% 14,3%

Inrichting 2,5% 30,1% 36,9% 56,5% 86,4% 28,6%

Gebruik 0,0% 0,0% 60,9% 8,0% 13,6% 14,3%

Beheer 97,5% 35,6% 1,9% 32,1% 0,0% 42,9%

Totaal 1.033 m2 586 m2 4.723 m2 3.220 m2 114 m2 7 stuks

Oorzaken achterstallig onderhoud slecht in A-gebieden 100% 80% 60%

40% 20% 0%

Bollen

Bosplantsoen

Grasveld

Geen oorzaak

Inrichting

Sierplantsoen Gebruik

Hagen

Solitaire heesters

Beheer

Figuur 8: De oorzaken van de achterstand kwaliteitsbeoordeling slecht in A-gebied. Tabel 13: De oorzaken van de achterstand kwaliteitsbeoordeling slecht in C-gebied. C-gebied, slecht Bollen Bosplantsoen Grasveld Sierplantsoen Hagen Solitaire heesters

Geen oorzaak 0,1% 13,2% 3,2% 5,5% 7,2% 27,8%

Inrichting 5,3% 27,4% 27,5% 53,1% 36,5% 20,4%

Gebruik 1,2% 13,8% 59,3% 15,3% 23,5% 16,7%

Beheer 93,4% 45,5% 10,0% 26,1% 32,8% 35,2%

Totaal 6.191 m2 10.507 m2 141.836 m2 48.454 m2 1.529 m2 54 stuks

Oorzaken achterstallig onderhoud slecht in C-gebieden 100%

80% 60% 40% 20% 0% Bollen

Bosplantsoen Geen oorzaak

Grasveld Inrichting

Sierplantsoen Gebruik

Figuur 9: De oorzaken van de achterstand kwaliteitsbeoordeling slecht in C-gebied.

23

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

Hagen Beheer

Solitaire heesters

BEHEERPLAN GROEN

4

Beheertactiek

4.1

Beheerproces

Dit hoofdstuk geeft inzicht hoe de gemeente Tilburg het groenbeheer uitvoert. Figuur 10 geeft het proces weer van de onderwerpen die voor de gemeente Tilburg van toepassing zijn tijdens het beeldgericht beheren van het groen.

Dagelijks onderhoud Kortcyclisch onderhoud Ecologisch beheer

Meerjarenprogramma en Begroting

Plannen Beleid en ambities inclusief budget

Beheren Beheer sluit aan op ambitie

Innovaties, pilots en Investeringen

Projecten Vervanging, Nieuwbouw, renovatie of langcyclisch onderhoud

Beheerparagraaf Beheergericht ontwerpen

Beheer systeem

Optimaliseren Verbeteren prestaties dagelijks onderhoud, inspelen op externe ontwikkelingen en vaststellen kort- en langcyclisch onderhoud

Langcyclisch onderhoud

Onderzoeken Controles op de prestaties of ambitieniveaus worden gehaald Beheerapplicaties

Schouw en Inspectie

Figuur 10: Het beheerproces Groen waarmee de gemeente Tilburg inzet op beeldgericht werken

Vanuit de ambities die zijn vastgelegd in de diverse beleidsdocumenten (zie Hoofdstuk 2), waaronder het IBOR en het meerjarenprogramma en de daaraan gekoppelde budgettering vindt het dagelijks-, kort cyclisch en langcyclisch onderhoud plaats. Het dagelijks en kort cyclisch onderhoud wordt uitgevoerd via diverse onderhoudscontracten, zie tabel 14. Het lang cyclisch onderhoud, vervanging of herinrichting vindt plaats via het meerjarenprogramma en komt bijvoorbeeld tot uiting via projecten. Via de beheerparagraaf neemt de beheerder groen het project met bijbehorende revisiegegevens die zijn verwerkt in het beheersysteem en het GOC na afloop weer over in beheer. Via schouw en inspectie worden prestaties van het areaal buiten gemeten. Aan de hand van schouw wordt gecontroleerd of de onderhoudscontracten aan de 100% resultaatverplichting conform de ambities voldoet. De gemeente Tilburg hanteert de systematiek van de CROW-kwaliteitscatalogus openbare ruimte voor haar betalingsverplichting. Op basis van inspecties kan het lang cyclisch onderhoud worden ingepland via het meerjarenprogramma. Op basis van het beschikbare budget dient de gemeente Tilburg hier keuzes in te maken. De kwaliteitscontroles en/of ambities kunnen ook aanleiding geven voor het toepassen van verbeteringen in het areaal via innovaties en pilots.

Essentieel onderdeel voor een goede uitvoering voor het beheerproces van de gemeente Tilburg is het actueel, betrouwbaar en compleet bijhouden van het beheersysteem. Hierdoor is inzicht in de exacte aantallen en huidige kwaliteit van het areaal geborgd. In de overdracht van projecten moet de ambitie en het beheer op elkaar aansluiten. Extra beheerkosten dienen structureel in het projecten geregeld te zijn, vergezeld van correcte revisiegegevens bij oplevering van het project. Daarna vindt in de regel een onderhoudstermijn van 2 jaar plaats. 24

Datum: 10 juni 2022 - AS2-Internal

BEHEERPLAN GROEN

Tabel 14: Overzicht van contracten voor groenbeheer

Contract GOC Noord

Scope Integraal, incl. groenbeheer

GOC West

Integraal, incl. groenbeheer

GOC Bedrijventerreinen

Integraal, incl. groenbeheer

GOC Reeshof

Integraal, incl. groenbeheer

Bosbeheer Moerenburg

Boomonderhoud

Raamcontract Boomzorg

Inspecties kwaliteit bomen

Raamcontract kwaliteitsvebetering plantsoen

Verbeteren kwaliteit plantsoenen

Kwaliteitsanalyse Groen

Inspectie kwaliteit groen

Beeldkwaliteitscontroles

Conform CROW

4.2

Activiteiten IBOR

Binnen IBOR staan we voor de uitdaging om met de beschikbare middelen minimaal te voldoen aan de wettelijke bepalingen en bovendien overeenkomstig de beleidskaders bij te dragen aan bestuurlijke ambities. Voor een optimale balans tussen prestaties, risico’s en kosten stellen we maatregelen op voor groen en voeren we onderhoud uit. Dit doen we aan de hand van een aantal activiteiten.

Areaal op orde Beheersysteem Een actueel, betrouwbaar en volledig inzicht in de aard, ligging, samenstelling en kwaliteit van het te beheren groen areaal is essentieel voor de beheerder groen om zijn processen aan te kunnen sturen, begrotingen op te stellen en te plannen en programmeren. De gemeente Tilburg heeft haar geometrische objecten vastgelegd in de Kernregistratie Topografie (KRT) op IMGEO niveau en de BOR kaart op IMBOR niveau. De gemeente dient voor de uitwisseling van de BGT-data met een beheersysteem gebruik te maken van het horizontale BGT-berichtenverkeer. Door ordelijke registratie in een beheersysteem kan de beheerder snel inzicht krijgen en bieden in de status van objecten en de planning van het benodigde onderhoud en het bijbehorende budget. In het IBOR is hierover opgenomen: “Zoals eerder beschreven is het van belang om actuele, betrouwbare en complete gegevens van de assets te hebben. Hiervoor moet het totale beheerareaal zijn opgenomen in een beheersysteem, dat we periodiek bijhouden door revisiegegevens en areaaluitbreidingen continu door te voeren. Het areaal is nog niet voor alle assets goed en volledig in beeld, hiervoor is nog een inhaalslag nodig. Veel van de assets zijn opgenomen in een beheersysteem waarin zowel administratieve als geometrische informatie is opgeslagen.