04 Onderzoeksrapportage Horeca Tilburg in 2027

Technologie krijgt een prominente plek in de horeca: bestellingen middels QR-codes zijn normaal, vervanging personeelstaken, planningstool, datagedreven bestellingen, betalingstechnieken (currency’s). Digitalisering maakt inzetbaarheid van minder personeel mogelijk. Persoonlijke benadering gaat echter nooit veranderen in de horeca.

GEZONDHEID IN NIEUW PERSPECTIEF Corona heeft gezondheid in nieuw perspectief geplaatst, van lifestyle naar overleven. Eten en drinken is meer geworden dan iets wat de consument nuttigt om te kunnen functioneren. Functioneel gezond is belangrijker dan slank. Lokaal, biologisch, onbewerkt, informatie, antioxidanten, pro-biotics, koolhydraatarm, eiwitrijk. Goede kwaliteit en keuzevrijheid zijn het allerbelangrijkst. De vraag naar gezond, duurzaam, lokaal, onbewerkt en biologisch eten groeit. We zijn verbonden via apps en media voor gezondheid op maat. Eten & drinken is lifestyle. En we zien meer en meer de waarde in van gezonde fast casual concepten, HYGIËNE Door de corona pandemie is er een sterk groeiende vraag naar comfort en zichtbare hygiëne in de horecabranche. Hygiëne is een voorwaarde voor een ontspannen avond uit. Van onzichtbaar naar zichtbare beleving. Wat is de toekomst van het klassieke buffet? Gaan we over op het a la carte ontbijt in hotels? Ondernemen in de buitenlucht wordt een belangrijker verdienmodel. Seizoensbestendige terrassen in allerlei vormen winnen terrein, dat invloed kan hebben op de uitstraling van openbaar gebied. Aandachtspunt daarbij is de duurzame verwarming van de terrassen. UITDAGENDE ARBEIDSMARKT Door corona (ontslagen, onzekerheid en/of geen werk) is er een grote uitstroom uit de branche geweest.

Nu kampen bedrijven met enorme personeelstekorten. Personeel keert niet terug naar de horeca als gevolg van mindere arbeidsvoorwaarden en ongunstigere werktijden en door de algehele krapte op de arbeidsmarkt is er ook geen nieuwe aanwas van arbeidskrachten. Bedrijven zijn beperkt open: kleiner terras, ma-di dicht, geen lunch of diner, beperkte kaart. Met sluiting tot gevolg. OMDENKEN Door afnemende kwantitatieve behoefte aan winkelruimte neemt de leegstand in kerngebieden toe. Dit vraagt om herinrichting en het kwalitatief versterken van bestaande winkelgebieden en samenwerken met vastgoedeigenaren. Innovatief vermogen en aanpassingsvermogen van de ondernemer is een kritische succesfactor voor een financieel verantwoorde exploitatie. Specialisatie of juist totaal concept. Onderscheidend vermogen is de sleutel: opvallen, opvallen, opvallen. De markt is snel uitgekeken en zorgt ervoor dat de ontwikkelingen in het aanbod versnellen. Popup horeca beantwoord deze behoefte. Gasten, leveranciers en ondernemers experimenteren en dit zorgt voor ruimte voor nieuwe toetreders in de markt.

40

TRENDS HORECA MET VERBLIJF Op de vorige pagina zijn de belangrijkste trends die we zien in de horeca weergegeven. Voor horeca met verblijf zijn nog een aantal specifieke trends en ontwikkelingen te schetsen: • • • • • • • • • • • • • •

Mensen gaan vaker maar minder lang op vakantie. Positieve verwachting 2024: stijging bezettingsgraden en kamerprijzen. Steeds meer 3-generatie vakanties. Groei aan 65+’ers, waarmee in de inrichting rekening gehouden moet worden. Consumentenvertrouwen onder druk: consument is kritischer en minder loyaal. De consument wil een verhaal en houdt van een lokale connectie. Focus op uitersten: luxe en back-to-basic worden steeds populairder. Operationeel verwacht de consument dat bedrijven bezig zijn met duurzaamheid, gezondheid en technologie. Personeelstekort geeft stijgende personeelskosten. Omloopsnelheid concept van >10 jaar naar 7 jaar naar 5 jaar. Opkomst laagdrempelige hotels met hostelconcept en rijksmonumenten transformeren tot hotel. Hotelisering van vakantieparken (en brancheverweving vice versa). Omschakeling van agrarische bedrijven naar verblijfsrecreatie. De hotellobby is vaker het uithangbord van het hotel, met een indrukwekkende ruimte met veel verschillende functies. Ontmoetingsplek, kunst, urban jungle, wellness-spa, blurringconcepten (mini-mall).

41

HET KRACHTENVELD TILBURG ANNO 2022 - STERKTES, ZWAKTES, KANSEN & BEDREIGINGEN VOOR DE HORECA De huidige stedelijke situatie voor de horeca vanuit het perspectief van de bewoner, ondernemer, vastgoedeigenaar en gemeente Sterktes

Zwaktes

Tilburg is het Hart van Brabant en groeit als stad, in inwoneraantal, aantal studenten, (culturele) evenementen en gevestigd MKB. Tilburg heeft een forse woningbouwopgave, met +25.000 woningen tot 2040.

Het gemiddeld inkomen in Tilburg stijgt maar ligt vooralsnog lager dan het landelijk gemiddelde, wat mogelijk de horecabesteding beïnvloedt. De aantrekkelijkheid van het winkelaanbod is relatief laag, wat de passantenstroom naar kerngebieden beïnvloedt.

De demografie ontwikkelt stabiel in leeftijdsopbouw en huishoudens-samenstelling. Tilburg kent unieke, complementaire gebieden met een diverse functiemix. De Binnenstad wordt diverser. Het buitengebied is relatief groot en (wordt) aantrekkelijk(er) voor recreatief bezoek. Groei van Tilburg betekent ook ruimte voor groei van de horeca en meer differentiatie in het aanbod.

Ten opzichte van vergelijkbare gemeenten heeft Tilburg een grote fastservicesector, en het aantal bezorgconcepten neemt toe. Dit kan het straatbeeld beïnvloeden. Met de opkomst van 20 blurringconcepten is toenemende concurrentie vanuit de detailhandel. Ditzelfde geldt voor hotels 10 0 met de opkomst van Airbnb.

fastservicesector

2016

Kansen

Bedreigingen

Met unieke, complementaire gebieden is de kwalitatieve opgave voor de horeca om de verbinding met woon-werk-verblijfsfuncties en andere sectoren zoals retail, cultuur en evenementen nader op te zoeken om op de vraag aan te blijven sluiten. Nieuwe horeca moet passen bij het dag-nachtritme en de functies van het gebied. De horeca kan een bijdrage leveren aan de levendigheid in en het imago van een gebied. De vestiging van passende nieuwe horeca vraagt in deze tijd lef van de ondernemers en stimulatie van de gemeente.

Leegstand als gevolg van de coronacrisis kan een bedreiging vormen voor o.a. het straatbeeld. Daarnaast heeft de pandemie een groot personeelstekort opgeleverd. Ook de opkomende bezorgmarkt en toenemende fastservice met hoge mate van bewegingen van vervoersmiddelen kan straatbepalend worden en ervoor zorgen dat dit minder aantrekkelijke gebieden zijn voor ondernemers met een verblijfsconcept en terras. Verblijfsconcepten dragen juist bij aan sociale veiligheid.

Tilburg kenmerkt zich als laagdrempelige stad voor het vestigen van diverse culturen, studenten, young professionals en de zakelijke markt waar de horeca met (nieuwe) concepten op in kan spelen om deze doelgroepen te boeien, binden en laten blijven. Met een grote fastservicesector kan Tilburg de toon richting innovatieve, gezonde fastservice zetten en concepten die bezorgen & verblijven weten te combineren.

Winstgevende vastgoedontwikkeling kan mogelijk prevaleren boven maatschappelijk investeringen. De Oekraïne crisis beïnvloedt bestedingen, inflatie en prijzen. Met een grotere vraag naar woningen is er concurrentie om ruimte en in woongebieden past niet iedere type horeca of grotere terrassen. Tot slot is de consument kritischer wat betekent dat de vraag naar horeca snel ontwikkelt en behoeften veranderen. Er wordt een hogere mate van flexibiliteit en innovatie van de horecaondernemer gevraagd.

2022

Economische groei daalt

2,1

1,8

1,1

2014-2017 2018-2021 2022-2025

Bron: CBS, CPB, VVV 2021-2022

42

43

Participatieverantwoording Participatie stond centraal in dit proces. In alle drie de fasen van het project (de onderzoeksfase, de visievorming en de vertaling visie) zijn diverse partijen betrokken om input te leveren. Met de stad zijn we gezamenlijk in gesprek gegaan over de gewenste veelzijdige, duurzame en bruisende horeca dichtbij. Met het (interne) projectteam en de (externe) klankbordgroep met stakeholders hebben we verdiepende sessies gehouden, evenals met stakeholders van gebieden tijdens gebiedssessies. De ontvangen input van stakeholders is omvangrijk en waardevol, en door het projectteam benut om de visie en bijbehorende documenten vorm te geven, te verdiepen, aan te vullen en verrijken. Vervolgens zijn de conceptdocumenten ter toetsing bij de stakeholders teruggelegd. Het merendeel van de input is verwerkt in de documenten ten behoeve van de beleidsnota gebiedsgerichte horecavisie 2023-2027. In dit hoofdstuk is op hoofdlijnen beschreven hoe de participatie heeft plaatsgevonden en op welke wijze de opgehaalde input is verwerkt of waarom ervoor gekozen is eventuele input niet te verwerken. In de Spoorzone, de Piushaven en het Dwaalgebied zijn eerder participatietrajecten geweest over het onderwerp horeca. De afspraken die tijdens deze trajecten zijn gemaakt sluiten aan bij de ambitie balans (tussen rust en reuring) en houden we in stand.

44

Verkennende- en verdiepingssessies Er zijn meerdere sessies georganiseerd met de stad om input op te halen, bevindingen te toetsen en resultaten te verrijken. Project Startup projectteam Evaluatiebijeenkomst projectteam

7 januari 2022 18 januari 2022

Startbijeenkomst klankbordgroep Raadsbijeenkomst

1 februari 2022 14 februari 2022

Ondernemers vragenlijst Burgerpanel vragenlijst

maart 2022 april 2022

Visie & gebiedsprofielen projectteam Visie& gebiedsprofielen klankbordgroep

5 april 2022 12 april 2022

Gebiedssessie Oude stad Gebiedssessie Binnenstad Gebiedssessie Woonwijken buiten de ringbanen Gebiedssessie Dorpen en Buitengebied Informatieavond Binnenstad

16 mei 2022 17 mei 2022 18 mei 2022 23 mei 2022 31 mei 2022

Gap-analysemodel projectteam Gap-analysemodel klankbordgroep

14 juni 2022 28 juni 2022

Ontwikkelperspectief klankbordgroep Raadsbijeenkomst Slotbijeenkomst projectteam Laatste reflectie stukken klankbordgroep

8 september 2022 12 september 2022 20 oktober 2022 14 november 2022

“In de nieuwe visie moet er extra aandacht zijn voor de volgende horeca…” Bron: projectteam gemeente Tilburg

45

Input vanuit verkennende- en verdiepingssessies In deze paragraaf is de ontvangen input op hoofdlijnen beschreven. Inzet op aantrekken bezoekers versus inzet op eigen bewoners Tilburg wenst een stad voor iedereen te zijn, of wel de particuliere, zakelijke én toeristische markt. Waar ligt de focus? • Wat we vooral meenemen: optimaal bedienen van eigen bewoners en aantrekken en behouden van studenten. Het aantrekken van bedrijvigheid en het bedienen van de zakelijke markt draagt bij aan het boeien en binden studenten en starters. • Wat we in deze visie in beperkte mate meenemen: het zijn van een verblijfstad voor toeristen. In Tilburg wordt meer zakelijk dan met toeristisch motief overnacht, in tegenstelling tot de rest van Midden-Brabant, waar meer recreatief overnacht wordt. Wel richten we ons met de nieuwe visie op meer diversiteit, en dus meer rood horeca aanbod. Dit sluit aan bij de vraag vanuit de focusdoelgroep van Citymarketing. Huidige planologische capaciteit in beeld brengen Om de planologische capaciteit in beeld te brengen, is het belangrijk om ook de panden in beeld te hebben waarop een horecabestemming zit, maar waar geen horeca wordt geëxploiteerd.

• Wat we meenemen: we hebben horecameters in kaart gebracht en op basis van de groeiprognoses van het aantal bewoners aangeven hoeveel ruimte er is om horeca toe te voegen • Wat hebben we niet gedaan: het bleek niet mogelijk om in kaart te brengen welke panden wel een horecabestemming hebben maar waar geen horeca wordt geëxploiteerd. Het is echter te verwachten dat bestemmingen waar nu nog geen horeca zit, waarschijnlijk ook niet snel horeca worden. Dit heeft bovenal te maken met de aantrekkelijkheid van de locatie als vestigingslocatie voor horeca. Afhaalzaken zijn officieel geen horeca, maar detailhandel De afhaalzaken zijn in de onderzoeksfase in kaart gebracht. Hoewel deze zaken officieel niet onder horeca vallen, kennen ze een nauwe samenhang met het horeca aanbod en bedienen van de vraag. Het aantal afhaalzaken in Tilburg groeit en dit betekent een toenemende concurrentie voor de horeca. • Wat we meenemen: de afhaalzaken zijn per gebied inzichtelijk gemaakt. • Wat we gaan doen: onderzoek naar hoe we meer grip kunnen houden op de ontwikkeling van afhaalzaken nemen we als actie op in het uitvoeringsprogramma.

Belang van leefbaarheid en kansrijke horecaplekken in de stad Omdat we inzichtelijk hebben hoe vraag en aanbod zich per gebied verhoudt en welke gat hier zo mogelijk is, is duidelijk welke kansen er zijn voor horeca ontwikkeling. Er is behoefte aan meer diversiteit en in enkele gebieden aan een betere spreiding van het aanbod. Om richting te geven aan de ontwikkeling zijn kansrijke plekken in de stad benoemd. • Wat we meenemen: Omdat horeca gepaard gaat met een goede balans tussen levendigheid en leefbaarheid nemen we het volgende mee in de gewenste horeca ontwikkeling: functies in omgeving, huidig aanbod, huidige en toekomstige vraag, gebruiksmomenten en passende horecacategorie en –type (sluitingstijden). We kijken bovenal naar functiemenging en hoe horeca kan bijdragen aan de gewenste ontwikkeling van het gebied. Om balans te bewaken geven we in geval van gewenste horeca ontwikkeling een bandbreedte voor de omvang daarvan. De afweging is altijd maatwerk, gebaseerd op een aantal afwegingen, waar de balans tussen rust en reuring er een van is. Gericht ontwikkelen betekent ook dat we nee zeggen. • In de Spoorzone, de Piushaven en het Dwaalgebied zijn eerder participatietrajecten geweest over het onderwerp horeca. De afspraken die tijdens deze trajecten zijn gemaakt sluiten aan bij de ambitie balans (tussen rust en reuring) en houden we in stand.

• Wat we in beperkte mate meenemen: niet alles is maakbaar, maar met inspiratie willen we ondernemer, vastgoedeigenaar en andere belanghouder in gebied stimuleren de diversiteit en kwaliteit centraal te stellen. Daarnaast is ondernemen een creatief proces, dat wordt tegengehouden als we teveel kaders stellen.

Overkoepelende gebieden, subgebieden en ontwikkelgebieden Tilburg kent diverse gebieden met unieke kenmerken. In de horecavisie hanteren we een gebiedsgerichte benadering. Dit betekent dat we kijken naar de identiteit, doelgroep, aantrekkingskracht en functie van een gebied. Enkele gebieden hebben een sterk onderscheidend vermogen en hebben een grote aantrekkingsgebied. Enkele gebieden zijn aangemerkt als ontwikkelgebieden; gebieden welke in ontwikkeling zijn en waar de opgave voor de horeca ligt om bij te dragen aan de gewenste ontwikkeling van het gebied. • Wat we meenemen: gemiddelde gebiedsontwikkeling beslaat een periode van 7 jaar. In de horecavisie voor een periode van 5 jaar houden we hier rekening mee. We kijken naar de gewenste horecaontwikkeling richting meer diversiteit naar de gehele stad. Waar kan de gewenste toename in rood aanbod het beste landen? Het is niet de bedoeling dat ieder gebied een perfecte mix aan horecaprofielen aanbiedt. Dat maakt juist dat het ene gebied een onderscheidende identiteit en uitstraling ten opzichte van het andere gebied heeft. • Wat we gaan doen: we kijken niet te detaillistisch op gebiedsniveau, maar hebben oog voor de gehele stad mét aandacht voor het specifieke karakter van het gebied en functie van de gebundelde gebieden per schil.

We kijken met een helikopter-view naar de gewenste horeca ontwikkeling en waar deze binnen de kaders kan landen.

46

De burger over de Tilburgse horeca Resultaten Burgerpanelonderzoek Horecagelegenheden In april 2022 is aan het Burgerpanel een aantal vragen voorgelegd in de onderzoeksfase ten behoeve van het opstellen van de nieuwe gebiedsgerichte horecavisie. In totaal hebben 942 van de 1.940 panelleden aan de enquête meegedaan (48,6%). Onderstaand zijn op hoofdthema’s de uitkomsten samengevat. Associatie horecabezoek Ruim de helft geeft aan het leuk te vinden spontaan een avondje uit eten te gaan, het moet niet te luxe zijn, ik moet me er thuis voelen. Rond een derde vindt eigenlijk alles prima als iedereen het maar leuk heeft, of is op zoek naar een bijzondere ervaring, of vindt het heerlijk om in een restaurant lang na te tafelen. 95% bezoekt horeca in de Binnenstad 74% in de eigen woonbuurt, 65% in de Spoorzone, 72% in de Piushaven en 68% elders in Tilburg. Rond 50% bezoekt de horecagelegenheden een paar keer per jaar. Een derde bezoekt een paar keer per maand horecagelegenheden in de Binnenstad. Rond een kwart bezoekt horeca een paar keer paar maand in de eigen woonbuurt en rond de 10% bezoekt horeca een paar keer per maand in de Spoorzone, Piushaven of elders in Tilburg. 90% bezoekt een restaurant, 56% een café, 50% een lunchroom/broodjeszaak en 34% een snackbar/ cafetaria/ fastfoodrestaurant. Omvang horeca aanbod Tilburg 70% vindt het aantal restaurants goed.

Voor café is dat 63%, voor lunchroom/broodjeszaak 59%, voor snackbar/cafetaria/fastfoodrestaurant 48% en voor uitgaansgelegenheid/nachthoreca 35%. 76% combineert een bezoek aan horeca in Tilburg met een andere activiteit 57,5% doet dat soms en 18,1% meestal. 73% combineert een bezoek aan horeca meestal met een culturele activiteit en 69% met winkelen/boodschappen. 37% combineert het met een evenement en 34% met bewegen en sport. 60% bezoekt wel eens een evenement of festival in Tilburg 71% combineert dit met een bezoek aan horeca daarbuiten. Het bezoek aan een evenement of festival combineert men meestal met een café (70%). 62% combineert het met een restaurant, 28% met een snackbar/cafetaria/fastfood restaurant, 22% met lunchroom/broodjeszaak en 16% met een uitgaansgelegenheid. Van de 29% die een bezoek niet combineert met horeca geeft 71% aan daar geen behoefte aan te hebben.

47

Resultaten Burgerpanelonderzoek Horecagelegenheden [vervolg] 90% bezoekt (ook) horeca buiten Tilburg Van hen bezoekt 79% deze horeca een paar keer per jaar, 21% een paar keer per maand en 1% een paar keer per week. Van de te kiezen plaatsen in Brabant noemt 36% ‘s-Hertogenbosch, 27% Breda en 17% Eindhoven. 62% bezoekt horeca elders in Nederland en 42% elders in Brabant. Als belangrijkste redenen voor een bezoek aan horeca buiten Tilburg vindt 58% het leuk om ook ergens anders naartoe te gaan en 41% bezoekt de horeca elders omdat familie/vrienden/kennissen daar wonen. 80% heeft in de eigen woonbuurt nooit last van horecagelegenheden 15% af en toe en 5% vaak. Kwaliteit horeca aanbod Tilburg Het grootste deel van het panel vindt de kwaliteit van de horeca goed of voldoende.

48

DE TILBURGSE HORECA IN 2027 IS… Tijdens de gebiedssessies hebben we de stad gevraagd naar de ambitie voor de Tilburgse horeca in 2027. Vanuit de stad is de ambitie als volgt: Je herkent het niet meer terug Eigenzinnig, on fire en een tikkeltje rauw Onderdeel van de beleving van de stad Onmisbaar Plek voor ontmoeting Mensen die elkaar ontmoeten Altijd in beweging Een partner in de stad Kansrijk Financieel gezond Dominant aanwezig Duurzaam Gesteund door de gemeente Vooruitstrevend in NL Bekend om z’n hippe, innovatieve en aansprekende horecaconcepten Meest uniek van NL Ontspanning en vermaak op z’n Heerlijk Brabants Koploper in Brabant / grootstedelijk Versterkend voor het verblijfskarakter van de stad Verbonden Dichtbij Dag en nacht Niet in botsing met andere grondgebruikers (wonen/ natuur) Schoon en milieubewust Divers in breedte en diepte Bezorgd geen overlast en is ruim voldoende aanwezig Veelzijdig / divers Nog gezelliger Eigentijds Kwaliteit en uitstraling voeren de boventoon Gastvrij Bruisend Verrassend Rock ’n roll / on fire

49

Amsterdams Internationaal geliefd Ambacht Vernieuwend met nieuwe concepten Uitnodigend Verfrissend Eigen / origineel / eigenzinnig Conceptueel sterk Up to date Authentiek Weinig standard formules Tikkeltje rauw Niet te cheap Moderner Inspirerend Exclusiever / kwaliteits / meer hogere horeca Multicultureel Laagdrempelig Voor alle doelgroepen (iedereen) aantrekkelijk (aanbod, prijs) Van belang (hard nodig) buiten het centrum / ook buiten het oude centrum Verdeeld over meerdere wijken Op bepaalde plaatsen in de stad Complementair aan elkaar Toegankelijk In balans qua vraag en aanbod Toevoeging aan locatie Lokale, kleine initiatieven Levendigheid op kleinere schaal In de winkelstraten meerdere kleine drink-/ eetgelegenheden Goed verpreid / meer verspreid over de stad Gecombineerd met leisure Horeca in de groene ruimtes Horeca in Noord Reeshof: succesvol en verdubbeld Meer events in buitengebied Kenmerkend voor het gebied waar het gevestigd is Trekt bezoekers van buitenaf Complementair aan winkelaanbod Inclusief voor iedereen Geluidsarm Ondersteunend Open van 12 tot 12 Voor de inwoners

50