Document · PDF

04 Onderzoeksrapportage Horeca Tilburg in 2027

Raadsvergadering 6 februari 2023, gemeente TilburgBij agendapunt: -Raadsvoorstel Beleidsnota Gebiedsgerichte Horecavisie 2023-202711.643 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

INLEIDING Het huidige beleid is verouderd en gaf doorkijk tot 2020. De nieuwe beleidsnota kijkt vooruit met een vernieuwde én gebiedsgerichte horecavisie die richting geeft aan de gewenste transitie van het horeca-aanbod in Tilburg. Niet alleen in kwantitatieve zin, maar ook op kwalitatieve wijze. Dit document betreft de analyse en het advies van HTC ten behoeve van de horecavisie 2022-2027 die is beschreven in het visiedocument. In deze onderzoeksrapportage is de actuele marktsituatie (vraag – aanbod) in Tilburg in kaart gebracht als ook de (gebieds)ontwikkelingen. Op basis van het marktonderzoek heeft HTC de vraag en het aanbod geconfronteerd en op hoofdlijnen de kansen voor de horeca uitgewerkt. Deze vraag-aanbodanalyse is uitgewerkt naar een profiel per gebied. Deze gebiedsprofielen zijn tot stand gekomen door middel van kwantitatief en kwalitatief onderzoek en verrijkt met de inzichten van stakeholders, waaronder bewoners, ondernemers en vastgoedeigenaren. Ze zijn opgenomen als apart document en dienen als onderlegger voor het ontwikkelperspectief dat is opgenomen in de visie. De gebiedsprofielen geven inzicht in de identiteit, de marktvraag, het actuele horeca aanbod, de ontwikkelingen en de kansen voor de horeca per gebied.

INHOUD

onderzoek

visie

vertaling

Werkwijze Projectkaders Evaluatie beleid Analyse Tilburg Sessies & Draagvlak

4 24 27 30 43

Het horecabeleid bestaat uit vijf documenten: • De horecavisie, die tot stand is gekomen door het uitvoeren van kwantitatief én kwalitatief onderzoek. • Gebiedsprofielen met ontwikkelperspectief, als strategische uitwerking van deze visie • Deze Onderzoeksrapportage, die de onderlegger vormt voor deze visie en de gebiedsprofielen.HTC Advies (hierna HTC) heeft een marktonderzoek uitgevoerd en de bevindingen zijn beknopt weergegeven in dit rapport. • Een Uitvoeringsprogramma • Een Ondernemershandleiding

“Met ambitie vanuit een stevige analyse aan de slag met goed gereedschap.”

ONDERZOEKSRAPPORT onderbouwing van beleid Doelstellingen, uitgangspunten en randvoorwaarden

Evaluatie beleid SWOT Analyse Tilburg

Analyse per gebied: gebiedsprofiel

Ambitie

Ontwikkelperspectief per gebied ONDERNEMERSHANDLEIDING

UITVOERINGSPROGRAMMA

VISIEDOCUMENT inspiratie, kaders en handvatten 5

WERKWIJZE Onderzoek Kwantitatief: demografie, economie & ontwikkeling

Kwalitatief: leefstijlen & horecaprofielen

Per gebied is de huidige marktsituatie in kaart gebracht wat betreft vraag en aanbod. Wie zijn de gebruikers/ doelgroep per gebied? Wat voor horeca is er op dit moment gevestigd? Daarnaast zijn de (gebieds)ontwikkelingen in kaart gebracht, dat resulteert in kansen voor de horeca. Dit hebben we gedaan door middel van het uitvoeren van kwantitatief en kwalitatief marktonderzoek, gebiedsanalyses en het in kaart brengen van trends & ontwikkelingen. Voor demografische ontwikkelingen kijken we vooruit tot 2030. De aanbodzijde is sterk aan verandering onderhevig, hierbij houden we een prognose van nu tot 5 jaar aan. De marktsituatie is uiteengezet in een ‘confrontatie vraag-aanbod‘ per gebied. In de 0meting en gebiedsanalyse is het volgende opgenomen:

Huidige marktsituatie Inwoners

Aantrekkingskracht bezoekers

• • • •

Omvang horeca (indicatie m²) Categorieën horeca Kleurprofiel horeca Eetmoment horeca (dag-/ avond-/ nachtfunctie)

Op basis van de 0-meting is de gemeente in staat het horeca aanbod in de komende jaren te monitoren en te actualiseren.

Gebiedsprofiel & richtinggevend kader Confrontatie vraag-aanbod

Ontwikkelperspectief

SAMEN MET DE STAD Belanghouders/ stakeholders gebieden

Externe klankbordgroep

Intern projectteam

Het is een beleidsnota met de stad voor de stad. In alledrie de fasen van het project (de onderzoeksfase, de visievorming en de vertaling van de visie) zijn diverse partijen betrokken om input te leveren en te reflecteren. In samenwerking met (vertegenwoordiging van) bewoners, (horeca)ondernemers, bezoekers, vastgoedeigenaren, studenten, KHN, de gemeente, centrummanagers en andere belanghebbenden zijn de Tilburgse horeca-ambities voor heel de stad en de gewenste horecaontwikkeling per gebied ontwikkeld. Er is een vragenlijst onder ondernemers uitgezet en een onderzoek onder het burgerpanel. Daarnaast hebben we vier gebiedssessies georganiseerd (Binnenstad, Oude Stad, Naoorlogse wijken & Reeshof, Dorpen & Buitengebied) voor een brede vertegenwoordiging van belanghebbenden. Met de input die we hebben opgehaald hebben we de analyse verder verrijkt en de visie aangescherpt. Als we het hebben over de stad, dan hebben we het over de gehele gemeente, inclusief dorpen en buitengebied.

Kernteam

BRONNEN Onderzoekswerkzaamheden Er is bij dit onderzoek gebruik gemaakt van (statistische) gegevens van het Centraal Bureau voor Statistiek, Koninklijk Horeca Nederland, VVV, de Kamer van Koophandel en de gemeente Tilburg en provincie Noord-Brabant. Het onderzoek is daarnaast gebaseerd op de bij HTC beschikbare gegevens en kennis inzake soortgelijke onderzoeken. In dit onderzoek hanteren we voor opname van het gevestigde horeca aanbod de lijst van Locatus. Een betrouwbare bron waarbij de lijst ieder jaar door veldwerkers van Locatus wordt geüpdatet. De bron HorecaDNA welke ten behoeve van het onderzoek voor het voorgaande beleid is gebruikt, bestaat niet meer. De lijst van Locatus is niet 100% volledig. HTC heeft in haar kwalitatief onderzoek de data van Locatus verrijkt bij constatering op onvolledigheden. Voornaamste bronnen • • • • • • •

CBS 2021 - 2022 CPB 2021 - 2022 KvK Regiodata 2021 - 2022 Gemeentelijke informatie gemeente Tilburg Sector update banken (o.a. ING, ABN AMRO) KHN Locatus

© 2022 QMG B.V., label HTC Advies De resultaten van toepassing en gebruik van de door QMG B.V., label HTC Advies, verrichte studies en verstrekte adviezen zijn afhankelijk van velerlei factoren, die buiten de invloed van QMG B.V., label HTC Advies, vallen. Ofschoon de opdracht door QMG B.V., label HTC Advies, naar beste inzicht en vermogen en overeenkomstig de eisen van goed vakmanschap wordt uitgevoerd, is er sprake van een “inspanningsverplichting” zodat het bereiken van het beoogde resultaat niet kan worden gegarandeerd. Behoudens uitzondering door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke toestemming van QMG B.V., label HTC Advies, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.

INZICHT IN HORECAPROFIELEN

Iedereen staat op een andere manier in het leven en heeft dus andere behoeften

extravert Avontuur Out-of-the-box Inspiratie & innovatief Tegendraads Vegan Natuurwijn

harmonie gezellig!

vrijheid uniek! ego

Exclusiviteit Stijlvol & luxe Kwaliteit Naamsbekendheid Fruits de mer Bourgogne wijnen

Gezellige drukte Eigentijds Uitbundig In gezelschap Voor ieder wat wils Hippe hamburger

groep

controle tot in de puntjes

veiligheid herkenbaar introvert

Vertrouwd Vast adres Doe maar normaal Prijsbewust Laagdrempelig Dame blanche

In dit onderzoek is gebruik gemaakt van het BSR (Brand Strategy Research) model om de vraag- en aanbodzijde in kaart te brengen met behulp van leefstijlen en horecaprofielen. Met gebruik van het BSR model zorgen we voor een eenduidige werkwijze en krachtig definieerbare profielen. Soortgelijke modellen die ingaan op leefstijlprofielen zijn te herleiden tot dit model. Het BSR model ontrafelt de drijfveren van mensen en wat je moet doen om mensen in beweging te krijgen. Het model bestaat uit twee assen, de sociologische dimensie (horizontale as: ego-groep) en de psychologische (verticale as: introvert-extravert) dimensie. Zo ontstaan 4 kwadranten. In basis kent Nederland 4 leefstijlen met ieder hun eigen manier van in het leven staan: vrijheid, harmonieus, controlerend en veilig. HTC werkt samen met MarketResponse. Dit onderzoeksbureau is in staat om per gebied in Nederland de leefstijl van de doelgroep vast te stellen. Op deze wijze is de vraagzijde in kaart gebracht en weten we waar iemand zich het meest prettig voelt en naar welke horecaervaring iemand opzoek is. De dominante leefstijl betekent niet dat je uitsluitend op zoek bent naar dezelfde kleur horecaprofiel, dit hangt onder meer af van het gezelschap, bezoekmotief en –moment.

Voor het in kaart brengen van de aanbodzijde heeft HTC bureau- en veldwerkonderzoek per gebied uitgevoerd. Hiervoor zijn onze experts op het gebied van consumentengedrag en horecaprofielen ingezet. Het huidige horeca aanbod heeft een horecaprofiel toegekend gekregen op basis van vooraf gedefinieerde uitgangspunten waaronder de conceptmix en de dominante doelgroep die hiermee wordt aangesproken: • Online inventarisatie: uitstraling en gebruik website, beelden, tekst, menu, recensies • Offline inventarisatie: uitstraling en inrichting binnen & buiten, verhaal achter het concept ➢ ➢

Leefstijl staat voor de unieke kenmerken, gedrag en behoeften van een persoon. Horecaprofiel staat voor de invulling van het horecaconcept: het verhaal, het menu, de inrichting en presentatie.

Meer informatie op https://marketresponse.nl/expertises/bsr-leefstijlen/ Op de volgende pagina’s zijn de vier leefstijlen en horecaprofielen weergegeven met kenmerken en toelichting op de 6 P’s van de conceptmix: product, prijs, plaats, presentatie, promotie en personeel. Bron: MarketResponse, HTC

IN ÉÉN OVERZICHT

Avontuur Out-of-the-box Inspiratie & innovatief Tegendraads Vegan Natuurwijn

Gezellige drukte Eigentijds Uitbundig In gezelschap Voor ieder wat wils Hippe hamburger

Exclusiviteit Stijlvol & luxe Kwaliteit Naamsbekendheid Fruits de mer Bourgogne wijnen

Vertrouwd Vast adres Doe maar normaal Prijsbewust Laagdrempelig Dame blanche © MONARH TILBURG

Bron: MarketResponse, HTC

GELE LEEFSTIJL

Harmonie – Blij als iedereen blij is: ‘gezellig’

vanuit perspectief horecagast

waarden

verbondenheid, ontmoeten, toegankelijk, gezelligheid > details

horecabehoeften

concept

samen delen, all-you-can-eat, net iets anders dan thuis maar herkenbaar

laagdrempelig, veel te kiezen, vernieuwend, allemansvrienden

prijs

kostengericht, goede prijs-kwantiteit/kwaliteit, gevoelig voor aanbiedingen

uitstraling & inrichting

gezellig, knus, modern, informeel = niet luxe, kindvriendelijk

horecapatroon frequentie

regelmatig, het liefst in (groot) gezelschap

locatiekeuze

gezelligheidszoeker, bewust (goed georganiseerd, deals), trendgevoelig

gezelschap

het liefst in groot gezelschap, deeleconomie, gezin, buurtleven

product life cycle

adapteert trends redelijk gemakkelijk als ze bekend zijn onder het grote publiek

(zie curve linksonder)

product life cycle

incentives

sociale cohesie, wijkgezelligheid, jeugd en gezin, win-win

informeren

informatiemarkt, voorlichtingsbijeenkomst, open dag, rondleiding

betrekken

werkgroep, wijkfeest, straatactiviteit, ruimte voor deelname kinderen, sport- en spel vaker tweepersoonshuishoudens en gezinnen, overwegend middelbaar opgeleid en modaal inkomensniveau

early adaptor groei/ mainstream volwassenheid late adaptor

GEEL HORECAPROFIEL doorlichting horecazaak

product concept/ verhaal

shared dining, tapas, 'wauw effect', foodtrucks, festival sfeer

menu presentatie

veel keuze, afwisseling, grote gebaren maar niet te gek, kinderkaart

assortiment food

mainstream, steak frites, hippe hamburger, culinaire pizza en pasta, pannenkoeken-patat (kids)

assortiment drank

rose, hippe druivensoorten, gin tonic omdat het hip is, perensap en roosvicee

prijs

combi-deal, afgeprijsde special

plaats & presentatie plaats

modern, sfeervol, gezellige drukte, veel contact, niet te massaal, voor brede doelgroep

uitstraling

eigentijds, kleurrijk, uitbundig, 'wauw' effecten, enthousiast, warm, ziel & zaligheid

inrichting

(ronde) tafels voor gezelschappen, handgeschreven krijtborden, trendy servies, kinderhoek

personeel service

informeel, groepsgericht, open, persoonlijk, etiquette en kennis zijn minder belangrijk

kleding

informeel, vrolijk

promotie website

uitbundig, ervaringen delen, eenvoudig

kanalen

website, social media, Facebook/ Instagram, advertenties

communicatie

eenvoudig, 'gezellig en laagdrempelig'

RODE LEEFSTIJL

Vrijheid – Ik ga voor verrassend, gek & bijzonder!

vanuit perspectief horecagast

waarden

creatief, ondernemend, eigenwijs, genieten, onafhankelijk

horecabehoeften concept

nieuwe en onbekende concepten, anders dan anders, prikkelend

uitgesproken lokaal/bio, eten is ondergeschikt aan drank

prijs

prijs is ondergeschikt aan ervaring

uitstraling & inrichting

out of the box, totaalbeleving

horecapatroon frequentie

regelmatig tot vaak

locatiekeuze

via-via, nieuwe locaties, authentiek, uniek, snel uitgekeken

gezelschap

ook alleen, spontaan uitje

product life cycle

zoekt op trends, is zeer gevoelig voor nieuwe concepten

(zie curve linksonder)

product life cycle

incentives

duurzaamheid, kunst & cultuur, vernieuwend, out of the box

informeren

tentoonstelling, discussieavond, gekoppeld aan lezing/ concert

betrekken

creatieve sessie, wijkfestival, brainstorm, werkatelier, opiniepeiling, enquête vaker alleenstaand of samenwonend zonder kinderen, overwegend hoger opgeleid en modaal inkomensniveau

early adaptor groei/ mainstream volwassenheid late adaptor

ROOD HORECAPROFIEL doorlichting horecazaak

product concept/ verhaal

vernieuwend, tegendraads, lokaal, goede kwaliteit, authentiek, bio of antroposofisch

menu presentatie

bijzondere ingrediënten, verrassing, bewust gezond, biologisch, huisgemaakt, gefermenteerd, eigen tuin

assortiment food

bijvoorbeeld vega(n), jackfruit, bietenburger, zeewier, tofu, van kop tot staart en bijvangst

assortiment drank

natuurwijn, Nederlandse wijn, huisgebrouwen bier, mini brouwerij, eigengemaakt limo, spannende cocktails

prijs

beleving & kwaliteit boven prijs

plaats & presentatie plaats

anders dan de rest van de straat, afwisseling, avontuur, uniek

uitstraling

inspirerend, innovatief, rauw, vernieuwing

inrichting

alternatief, muziek, prikkelen van zintuigen, creatief, uitdagend

personeel service

uitgesproken, eigenwijs, humor

kleding

eigenheid, verrassend

promotie website

informeel, verrassend, creatief

kanalen

social media, gadgets, QR code

communicatie

spanning, weinig details, doeltreffend, rebels, storytelling

BLAUWE LEEFSTIJL

Controle – Verwend worden met luxe en exclusiviteit

vanuit perspectief horecagast

waarden

comfort, perfectie, status, kritisch en doelgericht

horecabehoeften concept

luxe, bekend van naam, goede recencies, netwerk

uitstekende producten, upper class kwaliteit

prijs

kwaliteit is belangrijker dan prijs

uitstraling & inrichting

tot in de puntjes verzorgd, exclusiviteit

horecapatroon

product life cycle

frequentie

regelmatig tot vaak gebruik horeca

locatiekeuze

bekend, goede recensies, status, kwaliteit

gezelschap

ook zakelijk

product life cycle (zie curve linksonder)

is gevoelig voor trends wanneer zij zich in trendy concepten bewezen hebben, en bekend zijn bij de massa

incentives

kwaliteit omgeving, verantwoorde keuze, obv gedegen onderzoek

informeren

symposia, expert presentatie, bijeenkomst in exclusieve sfeer

betrekken

burgerinitiatief, internet discussie, wijkraad, expertmeeting (rondetafelgesprek/ raad) vaker hoger opgeleid en (boven)modaal inkomensniveau

early adaptor groei/ mainstream volwassenheid late adaptor

BLAUW HORECAPROFIEL doorlichting horecazaak

product concept/ verhaal

goede kwaliteit, show

menu presentatie

keuze, klassieke gerechten en combinaties, hoger segment

assortiment food

oesters & Fruit de Mer, steak tartaar, jambon iberico, biefstuk rossini, eggs benedict

assortiment drank

exclusieve witte/ rode wijnen en champagne, klassieke tripel, cola light en klassieke cocktails: Martini

prijs

kwaliteit boven prijs, meerprijs voor bijzondere gerechten & service

plaats & presentatie plaats

kleinschalige setting, gericht op individu & luxe, stijlvolle ambiance, luxe buitengebied

uitstraling

exclusiviteit en luxe, smaakvol, modern klassieke ambiance, kwaliteit!, details kloppen

inrichting

kunst, hypermodern of juist heel klassiek, wit linnen, mooi glaswerk, goed servies en bestek, geen gebreken

personeel service

professioneel (sommelier), ingetogen, kennis & kundig, volledige ontzorging, aan tafel, proeven

kleding

net, verzorgd, bedrijfsblouse/ overhemd

promotie website

luxueus, recencies

kanalen

nieuwsupdate, loyaliteitsprogramma

communicatie

feiten, show

GROENE LEEFSTIJL

Zekerheid – Ik ga voor vertrouwd & normaal

vanuit perspectief horecagast

waarden

zekerheid, vertrouwd, huiselijk, regelmaat, behouden

horecabehoeften concept

vaste plek, 'eigen tafel', herkenbaar

herkenbaar, eenvoud, weinig wisseling

prijs

prijs-kwantiteit, prijs doorslaggevend, prijsstijging valt op

uitstraling & inrichting

anonimiteit, geen poespas, huiselijk, vertrouwd, niet te hip

horecapatroon frequentie

beperkt, speciale gelegenheden, vaste momenten

locatiekeuze

vertrouwd adres, niet gevoelig voor aanbiedingen

gezelschap

individueel of klein gezelschap, 'er even uit', snel tevreden

product life cycle

is niet alert op en niet gevoelig voor trends, adapteert wanneer een trend geen trend meer is

(zie curve linksonder)

product life cycle

incentives

openbare orde, veiligheid, traditiebehoud, rust & geborgenheid

informeren

voorlichtingsbijeenkomst (inloop), spreekuur, nieuwsbrief, wijkraad/ vast contact

betrekken

mensen opzoeken, portiekgesprekken, wijkbezoek/ wandeling

early adaptor groei/ mainstream volwassenheid late adaptor

GROEN HORECAPROFIEL doorlichting horecazaak

product concept/ verhaal

het bekende, laagdrempelig, betrouwbaar

menu presentatie

beperkte keuze, herkenbare gerechten, standaard, vaste gerechten, geen spektakel (gedoe)

assortiment food

bittergarnituur/kaas/worst, garnalencocktail, carpaccio, varkenshaas pepersaus, saté, dame blanche

assortiment drank

koffie met gebak, biertje van de tap, 'een glas witte/ rode wijn', borreltje

prijs

vaste en laagdrempelige prijzen, standaard

plaats & presentatie plaats

overzichtelijk, gezellig/ knus buitengebied, pand niet zo belangrijk, als het maar netjes is

uitstraling

huiselijk, vertrouwd, ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’, al jaren hetzelfde

inrichting

traditioneel, schoon, netjes en knus, niet te modern, liever traditioneel en beetje zoals thuis

personeel service

vriendelijk, kalm, behulpzaam

kleding

niet belangrijk, wel verzorgd

promotie website

belangrijk, eenvoud, overzichtelijk, herkenbaar

kanalen

geen social media, maar mail en website

communicatie

volledigheid, aanbeveling van anderen

Definities

Enkele veelvoorkomende begrippen en indicatoren zijn als volgt te definiëren: Overkoepelende visie

Tilburgse horeca-ambities & kaders voor horeca ontwikkeling voor de komende 5 jaar

Gebiedsprofielen

geven inzicht in de identiteit, de marktvraag, het actuele horeca aanbod, de ontwikkelingen en de kansen voor de horeca per gebied

Ontwikkelperspectief

beschrijft de gewenste transitie en het richtinggevend kader voor de horeca ontwikkeling per gebied

Subgebied

een deelgebied van één van de 12 gebieden in Tilburg

Ontwikkelgebied

een gebied dat in ontwikkeling is waarbij de opgave voor de horeca is om bij te dragen aan de gewenste ontwikkeling, wordt naar gerefereerd als een daartoe aangewezen ontwikkelgebied

Buitengebied

gebied buiten de bebouwde kom, waaronder het Van Gogh Nationaal park en Loonse en Drunense Duinen

Horeca vraag

totale horecavraag van de particuliere, zakelijke en toeristische markt

Dominante leefstijl

op basis van het BSR model van onderzoeksbureau MarketResponse, dominant is weergegeven in vergelijking met of gelijk aan het landelijk gemiddelde

Vraag: inwoners gebied

kenmerken van inwoners die in dit gebied wonen

Vraag: inwoners Tilburg

kenmerken van Tilburgers die dit gebied bezoeken om te werken, verblijven, winkelen, recreëren

Vraag: bezoekers Tilburg

kenmerken van mensen buiten Tilburg die naar dit gebied komen om te verblijven en recreëren

Aantrekkingskracht op toerist

Midden-Brabant, niveaus: geen - beperkt - gemiddeld – groot

Verblijven

staat voor overnachten, recreëren, ontmoeten etc. (komt o.a. terug onder ambitie balans)

Gebiedsontwikkelingen

ontwikkelingen met positief of negatief effect voor de horeca

Horeca aanbod

op basis van lijst Locatus 2022 en categorisering Locatus, kleuring op basis van kwalitatief onderzoek HTC. Daar waar het subgebied (voorbeeld: Piushaven) significant anders kleurt dan het overkoepelend gebied (voorbeeld: Oud-Zuid), is het totaal aanbod van het gebied exclusief aanbod subgebied weergeven.

Confrontatie vraag-aanbod

bevindingen vanuit de vergelijking van het aanbod tov de vraag, dit maakt de kloof tussen vraag en aanbod inzichtelijk

Mogelijkheid tot ontwikkeling

betekent dat er kansen zijn voor ontwikkeling van de horeca in omvang (m²), kwaliteit, categorie of verbreden doelgroep en/ of eetmoment (dag, avond, nacht)

Mogelijkheid tot verkleuring

betekent dat er kansen zijn voor verkleuring van het huidige aanbod om beter aan te sluiten bij de vraag (specifieke doelgroep of brede doelgroep), bandbreedte in %

Stabilisatie

betekent dat vraag en aanbod op elkaar aansluiten en de uitdaging de komende jaren ligt in het behoud van het huidige aanbod

All-day concept

een concept dat de gehele dag aanbod voor ontbijt, lunch en diner aanbiedt.

Categorieën Locatus Hotel

uitsluitend gericht op verstrekken van overnachtingen, al dan niet met ontbijt

Restaurant

verstrekking van maaltijden en (alcoholische) dranken aan tafel met bediening

Hotel-restaurant

een publiekelijke toegankelijk restaurant geëxploiteerd door en gevestigd in een hotel

Café-restaurant

naast verstrekking van maaltijden en (alcoholische) dranken aan tafel met bediening, ook verstrekking van alleen dranken

Café

verstrekking van (alcoholische) drank, aan tafel of bar, vaak ook nachthoreca.

Lunchroom

waaronder lunchrooms en koffiebar. Daghoreca gericht op het verstrekken van koffie, (alcoholische) dranken, zoetigheden, lunch geserveerd aan tafel met bediening

Fastservice

waaronder fastfood, cafetaria, fastservice. Snelle bereiding, hoofdzakelijk counterservice zonder bediening aan tafel.

Grillroom/ shoarma

verstrekking van grillgerechten en shoarma en (alcoholische) dranken, meestal counterservice en snelle bereiding.

Afhaal/ bezorg

officieel geen horeca, maar retail. Concepten volledig gericht op afhalen en bezorgen. Geen zitplaatsen en consumptie ter plaatse.

Overig

waaronder ijssalon, pannenkoekenrestaurant, feestzaal, discotheek, coffeeshop. Deze zijn apart weergegeven indien gevestigd in gebied.

PROJECTKADERS DOELSTELLINGEN, UITGANGSPUNTEN EN RANDVOORWAARDEN

Uitgangspunten De horeca moet passen binnen de behoefte van haar inwoners. De horecavisie is voor de stad en haar bewoners, en voor de volgende belanghebbenden: • Gemeente Tilburg: een transparant afwegingskader, waardoor keuzes goed onderbouwd kunnen worden. • Ondernemers: duidelijkheid over keuzes die worden gemaakt om te activeren een bijdrage te leveren aan de gewenste ontwikkeling. • Vastgoedeigenaren/ investeerders: duidelijkheid over keuzes die worden gemaakt om te activeren een bijdrage te leveren aan de gewenste kwalitatieve ontwikkeling. Overige uitgangspunten zijn: • ‘De stad’ refereert naar gemeente Tilburg inclusief de dorpen Berkel-Enschot, Udenhout en Biezenmortel en het buitengebied. • Ontwikkeling horeca vindt plaats in relatie tot de andere opgaves: woningbouw, meer arbeidsplaatsen, werklocaties, detailhandel, mobiliteitsvraag en landschap- en natuurontwikkeling. • De Ladder voor Duurzame Verstedelijking geldt: wettelijke verplichting om bij stedelijke ontwikkeling, zoals vestiging van nieuwe horeca, aan te tonen dat de ontwikkeling in de actuele behoefte voorziet. • Wijkwinkelcentra zijn ontmoeting- en verbindingsplekken voor de wijken. Gebiedsindeling Ieder gebied heeft een geheel eigen identiteit en dynamiek.

Er is vooraf een gebiedsindeling gedefinieerd welke samenhang kent met de gebiedsindeling Ontwikkelstrategie Wonen en onderzoek heeft bevestigd deze gebiedsindeling te kunnen hanteren. Enkele gebieden hebben aandachtsgebieden of gebieden in ontwikkeling toegewezen gekregen in relatie tot relevantie voor de horecavisie of hebben deelgebieden met onderscheidende identiteit. Deze worden opgenomen als subgebieden en hangen onder het profiel van het desbetreffende overkoepelend gebied.

Er wordt uitgegaan van de volgende gebiedsindeling en gebiedsprofielen: 1.

2. 3.

4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.

Binnenstad a) Binnenstad horecaconcentratiegebied b) Dwaalgebied c) Spoorzone d) Stadsforum & Koningswei Oud-Zuid Oost + West a) Piushaven b) Winkellint Korvel Oud-Noord a) Museumkwartier b) Kanaalzone c) Winkellint Besterd Noord Groenewoud, Stappegoor & Het Laar De Blaak & Zorgvlied De Reit, Het Zand en Het Wandelbos a) Kenniskwartier Reeshof: Vinex-wijk Berkel-Enschot Udenhout Biezenmortel Buitengebied

Voor het ontwikkelperspectief hebben we enkele gebieden samengevoegd op basis van hun functies: 1. Binnenstad, dit is het hart van de stad en de kern van levendigheid 2. Oude Stad, met functiemenging in wonen, werken en verblijven 3. Woonwijken buiten de ringbanen, met voornamelijk woonfunctie en kernen met voorzieningen 4. Dorpen en het Buitengebied, met dorpskernen en de natuur met een eigen leisure doelgroep. De Spoorzone omvat de volledige Spoorzone, zowel Noord- als Zuidkant. Bron: Koersdocument Spoorzone Randvoorwaarden • Vigerende wet- en regelgeving.

Uitgangspunten Uitgangspunten onderzoek

Risico’s onderzoek

Kwantitatief onderzoek vraagzijde • De markt bestaat uit de particuliere, zakelijke en toeristische markt. • Primair verzorgingsgebied: gemeente Tilburg. • Secundair verzorgingsgebied is de rest van Midden-Brabant, te weten de gemeenten Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk en Waalwijk.

Corona-crisis en risicomitigatie Sinds maart 2020 hebben we te maken met een wereldwijde Coronapandemie. Deze pandemie ging gepaard met (tijdelijke) strenge maatregelen en had een grote impact op de gehele horecabranche. De impact in feiten & cijfers is nog niet duidelijk.

Kwantitatief onderzoek aanbodzijde • De marktruimte en mate van concurrentie is een combinatie van de horecadichtheid (het aantal horecabedrijven per 10.000 inwoners) en de verkoopoppervlakte van horecabedrijven in het verzorgingsgebied. • Het aanbod is weergegeven in aantal per sector zoals gehanteerd door Locatus. • Er zijn 8 van de circa 84 ondersteunende horecazaken Cultuur & Ontspanning opgenomen in het werkbestand totale horeca aanbod Tilburg, omdat dit horeca is met een belangrijke bijdrage in het totaalconcept en meegerekend moet worden in het totaal aanbod van horeca. De overige 76 ondersteunende horecazaken zijn niet meegenomen omdat het hier beperkte horeca betreft met een kleine bijdrage in het totaalconcept. • Voor het hotelaanbod wordt uitgegaan van de bestaande onderzoeken, LA group en het Regionaal onderzoek. HTC verrijkt deze onderzoeken met kwalitatieve inzichten en heeft het hotelaanbod een horecaprofiel gegeven (zie volgende paragraaf voor toelichting kwalitatief onderzoek) Kwalitatief onderzoek vraag- en aanbodzijde • De vraag en het aanbod is weergegeven in de 4 primaire kleuren op basis van het BSR model: rood, blauw, geel en groen voor een eenduidige werkwijze en krachtig definieerbare profielen. • Voor de vraagzijde is gebruik gemaakt van gegevens van MarketResponse. • Voor de aanbodzijde heeft HTC bureau- en veldwerkonderzoek uitgevoerd per gebied.

➢ Algemene indruk: functies en bezoekmotieven gebied, omvang horeca, clustering vs spreiding, ondersteunende vs leidende rol, type/ categorieën, kwaliteitsniveau en uitstraling. ➢ Vertegenwoordiging horecaprofielen: zie toelichting pagina 9. ➢ Het horeca aanbod is exclusief het aanbod in het subgebied weergegeven als het aanbod in het subgebied significant anders is dan de rest van het aanbod in het gebied en het subgebied een ander verzorgingsgebied heeft. Dit is het geval bij Oud-Zuid en de Piushaven.

De horeca stond ten tijde van het onderzoek voor de uitdaging hoe om te gaan met de Coronapandemie en daaruit voortvloeiende kansen, waarbij inzet op innovatie een vereiste is. De projectaanpak en planning waren onderhevig aan de maatregelen. Uiteindelijk heeft de beëindiging van de laatste lockdown ervoor gezorgd dat het kwalitatieve onderzoek volledig kon worden uitgevoerd. De onderstaande risico’s zijn te benoemen: ➢ De kwalitatieve opname van het aanbod is mogelijk niet 100% representatief, doordat de horecazaken wegens de impact van corona niet draaien zoals normaal. ➢ Mogelijk volgen er in de komende jaren veel wisselingen in het aanbod wegens de impact van corona. Data De data van het huidige horeca aanbod zijn mogelijk niet volledig. Bij het vaststellen van de vorige visie zijn bronnen gebruikt die op dit moment niet meer voor handen zijn. Het is voor de gemeente niet mogelijk om uit eigen bronnen een volledig overzicht van horeca ondernemingen aan te leveren. Ook lijsten van Locatus blijken niet voor 100% compleet. HTC heeft de data verrijkt bij constatering van onvolledigheden (zie ook toelichting bronnen, pagina 8). Daarnaast fluctueert het horeca aanbod, enerzijds stoppen er horecabedrijven en anderzijds komen er nieuwe bedrijven bij.

Primair en secundair verzorgingsgebied Tilburgse horeca, HTC 2022

Evaluatie horecabeleid 2016-2021 Het voorgaande horecabeleid is met het projectteam en de klankbordgroep geëvalueerd. Uit de reflectie blijkt dat er behoefte is aan een nieuwe werkbare visie met duidelijke & concrete doelstellingen, ofwel doelstellingen die SMART geformuleerd zijn maar anderzijds voldoende ruimte aan de markt bieden om de markt uit te dagen. Dit betekent dat de doelstellingen specifiek en meetbaar zijn, dat ze breed gedragen worden, dat ze haalbaar zijn en dat ze een heldere doorkijk geven van nu tot aan 2027. De behoefte aan een adaptief beleid is uitgesproken, maar wél binnen kaders. Dit sluit aan bij de eerdere oproep vanuit de raad om meer duidelijkheid en duidelijke keuzes. Deze behoefte wordt onderstreept door zowel het projectteam als de klankbordgroep. De nieuwe overkoepelende visie geeft duidelijke richting en binnen het nieuwe beleid is een mate van flexibiliteit via het uitvoeringsprogramma. De behoefte aan richtinggevende kaders voor kwalitatieve groei van de stad houdt o.a. het volgende in: ➢ Een lange termijn visie start met een heldere profilering van de gebieden. ➢ Aandacht voor de hele stad: ouderen, jongeren, buitengebied, binnenstad. ➢ Niet eenzelfde type aanbod, maar variatie: geen straat met enkel hamburgerzaken. ➢ Gezonde ruimte voor onderscheidende initiatieven die van toegevoegde waarde zijn op het huidige aanbod.

➢ Op het gebied van duurzaamheid wordt vanuit de stad en ondernemers een stimulerende rol van de gemeente gewenst. Dit betekent bijvoorbeeld dat koplopers op het gebied van duurzaamheid worden uitgelicht. Ondernemers geven aan door de markt gedwongen te zijn zich te bewegen richting een duurzame bedrijfsvoering en zijn hier bewust van. De categorieën zijn in het voorgaande beleid gewijzigd en ontwikkeld van omvang (m²) naar type horeca (sector/ alcoholverkoop/ openingstijden). De huidige horecacategorieën zijn: 1. Daghoreca (alle typen horeca met beperkter openingstijden) 2. Droge horeca (fastfood, snackbar, grillroom e.d.), geen alcoholverstrekking 3. Restaurants (restaurants, brasserie, bistro, café-restaurant, grand café e.d.) 4. Café-bar (café, eetcafé, bar, kroeg e.d.) 5. Uitgaan & zalen (club, dancing, feestcafés, party/zalencentrum, discotheek e.d.); subcategorie vergader- en congresfaciliteiten 6. Verblijfshoreca (hotel, motel, pension)

Wat in het voorgaande beleid goed werkt: • Leest makkelijk, niet te ambtelijk • Flexibiliteit in nieuwe initiatieven • Bescherming van Dwaalgebied tegen horeca met late sluitingstijd, terras op achterterrein • Gebiedsindeling • Categorie daghoreca Waar we in het voorgaande beleid tegenaan lopen: • De doelstellingen zijn onvoldoende concreet geformuleerd en moeilijk meetbaar, beoordelen of en in welke mate doelstellingen behaald zijn, is lastig • Visie en beleidsregels zijn door het stuk verweven • Onduidelijke definities additionele, ondersteunende en ondergeschikte horeca • Beoordelen nieuwe initiatieven lastig te onderbouwen, kan indruk geven van subjectiviteit • Spanning gewenste afwegingsvrijheid • Ondernemers die al exploiteren en daarna pas vergunning aanvragen • Duidelijke kaders om nieuwe aanvraag aan te toetsen gewenst • Objectieve criteria om ook uit te leggen waarom iets niet kan Wat in het nieuwe beleid beter kan: • Visie en beleidsregels los van elkaar • Onderwerpen bundelen waar dat kan • Vermelding van procedure en relatie APV • Scherpere keuzes maken, bij elk initiatief een duidelijke en onderbouwde afweging maken • Balans leefbaarheid en levendigheid: discussie over sluitingstijden • Regels voor afhaalrestaurants/ voorkomen overlast • Mogelijkheden om te sturen op kwaliteit, ook bij bestaande horeca • Visie op horeca in het buitengebied • Visie op terrassen en

druk openbare ruimte • Aantrekkelijk zijn voor: 1) bewoners, 2) ondernemers, 3) bezoekers. De concepten die er nu zijn kunnen beter aansluiten op de profielen van bewoners en ondernemers • Horeca kan een bijdrage leveren in het aantrekken van bezoekers, maar dan alleen in een samenspel met andere domeinen (leisure, citymarketing) • Heldere 0-situatie : wat zit er nu per gebied? Welk type? Welke categorie? Welke kleur? Hoeveel ruimte is er voor ontwikkeling? Bijhouden van tussentijdse wisselingen en nieuwkomers Bron: projectteam, klankbordgroep 2022

Relatie met verwante beleidsdisciplines Verwante visie- en beleidsstukken • Bestuursakkoord 2018 – 2022 • Omgevingsvisie Tilburg 2040 • Stedelijke ontwikkelingsstrategie wonen • Binnenstadsvisie Tilburg NeXt / Agenda Binnenstad • Wijkagenda’s en -profielen • Detailhandelsvisie • Koersdocument Spoorzone • Recreatieve visie Piushaven • Terrassenbeleid • Evenementenbeleid • Accommodatiebeleid • Coffeeshopbeleid Tilburg 2020 • Parkeerbeleid • Regio Hart van Brabant 2018 • Koopstromenonderzoek 2021 Deze documenten zijn geraadpleegd, om samenhang van de Horecavisie met deze documenten zoveel mogelijk te borgen.Onderstaand is in relatie tot de horecavisie een selectie uitspraken opgesomd, in willekeurige volgorde weergeven. Hart van Brabant • Voor aanbodversterking en kwaliteitsverhoging Binnenstad en kerngebieden (centra). Omgevingsvisie Tilburg 2040 • In een moderne netwerksamenleving sluiten de ontwikkelingen in de economie, de maatschappij en de leefomgeving op elkaar aan en versterken elkaar. • Identificatie van brandpunten, waar ontmoeten en sociale cohesie vorm krijgen door samenkomst van diverse functies, zoals horeca, detailhandel, commerciële, maatschappelijke en onderwijsvoorzieningen, sport- en recreatievoorzieningen.

Detailhandelsvisie 2019 • Inzet op kwalitatieve ontwikkeling en clustering van het retailaanbod in een compacter kernwinkelgebied in de Binnenstad en functiemenging in het Dwaalgebied. Transformatie van winkels aan de randen van Binnenstad naar niet-winkelfuncties betekent geen plintontwikkelingen buiten het kernwinkelgebied en Dwaalgebied. • Met eigen inwoners als basis voor het economisch functioneren en groei inwonertal is het vooral van belang de lokale koopkrachtbinding te optimaliseren. Onderscheidend aanbod in een compact gebied heeft de meeste aantrekkingskracht.

Horeca, diensten en cultuur zijn bepalend voor de lokale kleur van een stad. Uit het Koopstromenonderzoek 2021 is (nogmaals) bevestigd dat detailhandel en horeca onlosmakelijk met elkaar verbonden en dat deze branches elkaar (positief) beïnvloeden. Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen 2021 • Strategie: Grote opgave realiseren woningbouw, waarbij wordt verdicht binnen stedelijk gebied en aansluitend op bestaand stedelĳk gebied. • In cijfers: Tot 2040 +25.000 woningen, tot 2030 +15.000 woningen, jaarlĳks +1.500 woningen. • Visie: Ongedeelde stad met divers aanbod (wonen, retail, horeca): Tilburg focust op het zĳn van een gemeente voor iedereen. Ongedeelde stad met homogene buurten in heterogene wĳken: onderscheidende uitstraling, mensen hebben wat te kiezen. Binnenstadvisie Tilburg NeXT Hét gebied voor de kennis(werkers) en de creatieve economie, een belangrijke plek in BrabantStad. Vier pijlers vormen de basis voor meer economie: meer banen, meer bestedingen, meer bezoekers en meer bedrijven (Tilburg NeXT).

Beter economisch functioneren kan via vier vliegwielen: o Compact en compleet: ontwikkel een binnenstad die qua winkels en voorzieningen op orde is om de lokale en regionale koopkracht te binden; o Wonen voor de NexT generation: creëer binnenstedelijke woonmilieus voor de 25-er; o Talent en ontwikkeling kenniseconomie: geeft ruimte aan (door)groei van de stedelijke economie: zakelijke dienstverlening en kenniseconomie; o Creatief ondernemerschap: laat creativiteit een basis zijn voor de stedelijke economie. Zes deelgebieden vormen samen de Tilburgse binnenstad: Kernwinkelgebied, Dwaalgebied, Spoorlaan, Spoorzone, Heuvel en Veemarktkwartier. In ieder gebied is ruimte voor een mix van functies, waaronder horeca, detailhandel, wonen, kenniseconomie en ondernemerschap. Midpoint Brabant is een economisch samenwerkingsprogramma van Midden-Brabant bedrijven, overheden, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties, speerpunten: Smart Industry, Smart Logistics en Smart Leisure.

Stedelĳk Brabant: dynamisch, innovatief, urbaan, hightech, internationaal gericht, sociaal verbindend (voorbeelden: Spoorzone & Piushaven). Mozaïeklandschap Brabant: echte mix landelĳk/agrarisch/ dorps/katholiek/ industriële hotspots. (natuur + verstedelĳking).

MARKTONDERZOEK Voor het formuleren van een goede strategie is het belangrijk om te weten hoe de potentiële horecagast eruit ziet. Daarbij kijken we naar de particuliere, zakelijke en toeristische markt. De Tilburgse horeca bedienen met name Tilburgers en bezoekers die van de stad of het natuurrijk buitengebied genieten. Hoe ziet deze doelgroep eruit? Het profiel van Tilburg bestaat uit de marktontwikkelingen in vraag en aanbod en resulteert in een SWOT met belangrijkste kenmerken. Tilburg is vergeleken met het Nederlands gemiddelde en met Eindhoven, Enschede, Breda en Den-Bosch als benchmarksteden.

Vraag inwoners Tilburg 19% 33%

Vraag Nederland 18%

19%

30%

24% 28%

Leeftijdsopbouw inwoners 30%

In 2021 telde Tilburg 109.710 huishoudens. 46% daarvan is alleenstaand (+18% tov NL). Er wordt een stijging van het aantal huishoudens verwacht richting 2050 (15,6% tov 14,9% NL).

Huishoudens

20% 15%

In Tilburg is geel de dominante leefstijl (33%), en is ook groen een grote leefstijlgroep. Tilburg trekt ook veel bezoekers voor evenementen (450 per jaar!), natuur en recreatie. De leeftijdsgroep 25-44 is het sterkst vertegenwoordigd, gevolgd door 45-65 jaar. Er wordt een lichte toename in 65+ verwacht (+2%).

29%

25%

De gemeente Tilburg telde begin 2022 224.460 inwoners. De stad groeit en het inwoneraantal neemt toe (2027: +4%). De bevolkingsdichtheid is hoog en neemt licht toe (1.870 per km² tov 518 per km² NL). Reeshof (20%), Oud-Zuid (19%) en Oud-Noord (15%) hebben de meeste inwoners.

29%

46%

10%

Eén op de tien inwoners van de stad is student. In Tilburg studeren 34.500 HBO/WO studenten. 31,5% van de Tilburgers is hoger opgeleid. Dit is gestegen tov 2015 (28%).

26%

tot 15 15 - 24 25 - 44 45 - 64

65+

Eenpersoons

Het gemiddeld inkomen per inwoner ligt relatief laag, op € 24.800. 71% van de inwoners is autochtoon, 12% heeft een Westerse migratieachtergrond en 17% heeft een niet-Westerse migratieachtergrond.

Tweepersoons zonder kinderen Meerpersoons met kinderen bron: CBS en CPB 2021-2022

Economische ontwikkelingen van 2015 naar 2022 tot en met 2027

2018-2021

1,1 2022-2025

Werkloosheidspercentage Nederland 6,6%

2015

3,7%

4,3%

2021

2025

Koopkrachtontwikkeling

Consument & Productvertrouwen

4,0% 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% 2015 2016 2017 2018 2019 2020

35,0 25,0 15,0 5,0 -5,0 -15,0 -25,0 -35,0 -45,0

2005,0 2005,8 2006,5 2007,3 2008,0 2008,8 2009,5 2010,3 2011,0 2011,7 2012,5 2013,3 2014,0 2014,8 2015,5 2016,3 2017,0 2017,8 2018,5 2019,2 2020,0 2020,7 2021,5

Ontwikkeling werkgelegenheid Tilburg 130000 120000

consumentenvertrouwen

110000

producentenvertrouwen

2020

2019

2018

2017

2016

2015

100000

2014

Werkgelegenheid horeca Tilburg • In 2015 lag de werkgelegenheid in de Tilburgse horecasector op 4.130 werkplekken, dit was in 2010-2014 -6% gedaald. • Het aantal horecabedrijven groeit sinds 2010, maar ligt onder landelijk gemiddeld. Het aantal horecavestigingen per 1.000 inwoners in 2021: 40,5 Tilburg / 48,2 NL. • Het percentage opheffingen van horecabedrijven ligt in Tilburg (7,3%, 2019) hoger dan in Nederland (6,2%). • Vooruitzichten in 2022 zijn positief voor de arbeidsmarkt. Ook voor 2023 wordt een kleine groei verwacht. Oorlog in Oekraïne, grondstoffen tekorten en inflatie zorgen voor onzekerheid in lange termijn arbeidsmarktprognoses.

2014-2017

2013

Totale bedrijvigheid & werkgelegenheid Tilburg • Tot 2015 nam de werkgelegenheid in Tilburg af, maar steeg na 2015. • In 2021 blijft deze stijgende werkgelegenheid aanhouden. Aantal banen per 1.000 inwoners van 15-74 jaar in 2020: 707 in Tilburg/ 679 NL. Aantal faillissementen per 10.000 inwoners ligt in 2020 op: 0,18 in Tilburg / 0,26 NL. • Verwacht wordt dat de beroepsbevolking in Tilburg aanhoudt zoals voorgaande jaren (50% van de totale bevolking), de werkgelegenheid blijft toenemen en daarmee de werkloosheid afneemt.

1,8

2012

Landelijke koopkracht en inkomen • In 2015 lag de koopkrachtontwikkeling op +1,3% en steeg vervolgens in 2016 fors. • Tot de coronacrisis was de koopkracht stijgende. In 2021 steeg de koopkracht met slechts 0,8%. • Het CPB verwacht geen koopkrachtstijging in periode 2022-2025. Dit komt mede door beperkte stijging cao-lonen en lastenverhogingen.

2,1

2011

Landelijk consumentenvertrouwen • In 2015 was er na 5 jaar negatief consumentenvertrouwen een positief consumenten- en productenvertrouwen. • In 2021 fluctueert het consumentenvertrouwen en sinds september is het flink gedaald. Het consumentenvertrouwen is in december 2021 (-25) opnieuw gedaald t.o.v. voorgaande maanden. Gemiddelde afgelopen 20 jaar ligt op -8. • Consumentenvertrouwen in augustus 2022 heeft een laagterecord bereikt (-54). Ook de koopbereidheid heeft een laagterecord behaald op (-41).

Economische groei daalt

2010

Landelijke economische groei • In 2015 lag de Nederlandse economie weer op het niveau 2008 (=100). • In 2021 lag de groei gemiddeld op 1,7%. • Verwacht wordt dat de economische groei relatief daalt. De vergrijzing leidt tot een lagere stijging van het arbeidsaanbod en daarmee tot een lagere bbp-groei.

bron: CBS en CPB 2021

Particuliere markt Conclusies • Groeiend inwoneraantal zet door. • Stabiele huishoudenssamenstelling. • Toename in 65+ en minder jongeren, afname in <19 jaar verwacht. • Relatief laag gemiddeld inkomen. Kenmerken • Groeiend aantal inwoners: +5% t.o.v. 2015. Verwachting 2027 is +4%. • Substantiële groei aantal huishoudens. Verwachting 2050 +15,6% (tov +14,9% NL). • Demografie in leeftijdsopbouw en huishoudens redelijk stabiel in de afgelopen 5 jaar. • Relatief veel 15-24 jaar woonachtig in Tilburg, echter is bevolkingsprognose <19 jaar laag. • Aandeel 65+ is licht toegenomen (+2% 2015-2021), evenals eenpersoonshuishoudens (+1% t.o.v. 2019). • Vergrijzing tot 2040 met een groei van 86% in het aantal 75+ naar 27.000. Ook de directe omgeving van Tilburg vergrijst. • De bevolkingsdichtheid is hoog in Tilburg en neemt licht toe. 1.870 per km² t.o.v. 518 per km² NL. • Reeshof (20%), Oud-Zuid (19%) en Oud-Noord (15%) hebben de meeste inwoners. • Gemiddeld inkomen van €24.800 is relatief laag t.o.v. vergelijkbare gemeenten. Eindhoven +11%, Breda +15%, ’s-Hertogenbosch +17%. In Enschede nog lager, -9%.

Verschil gemiddeld inkomen tov gemeente (100=23,1) is als volgt: • In De Blaak en Zorgvlied ligt het inkomen een stuk hoger (138) • In Berkel-Enschot (123), Udenhout (114), Oud-Zuid West (113) ligt het inkomen hoger • In Noord (81) en Oud-Noord (93) ligt het inkomen lager (81) Bron: Tilburg.incijfers.nl Woningdichtheid is als volgt: Binnen de ringbanen Woonwijken buiten de ringbanden Reeshof Dorpen - waarvan Biezenmortel

40 woningen/ha 25 woningen/ha 20 woningen/ha 15 woningen/ha 10 woningen/ha

Benchmark Onderdeel van het onderzoek is het uitvoeren van een benchmark van Tilburg met de vergelijkbare steden Eindhoven, Enschede, Breda en Den-Bosch. De vraagzijde is in Tilburg anders ontwikkeld dan in de vergelijkbare gemeenten, waaronder de bevolkingsdichtheid, leeftijdsopbouw en huishoudenssamenstelling. • • •

Relatief veel 15-24 jaar, +2%. Waar in Tilburg relatief veel 15-44 jarigen wonen, is de leeftijdsopbouw in andere gemeenten meer gespreid of juist geconcentreerder. Een hoog binnenlands vertrek 15-24 jaar, +28% t.o.v. Eindhoven. In Tilburg is het aandeel 65+ harder toegenomen dan de gemeenten Eindhoven en Enschede.

Gemiddeld inkomen € 35.000

€ 30.000 € 25.000 € 20.000 € 15.000 € 10.000 € 5.000 €-

Leeftijdsopbouw 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% tot 15

15 - 24

25 - 44

45 - 64

Tilburg

Eindhoven

Enschede

65+

bron: CBS 2021-2022

Visie gemeente en ontwikkelingen particuliere markt • Verdichten binnen en aansluitend op stedelijk gebied. • Tot 2030 +15.000 nieuwbouwwoningen (20% sociaal | 10% middelduur). • Inclusieve gemeente: een ongedeelde stad met homogene buurten in heterogene wĳken. Gebieden hebben een onderscheidende uitstraling en mensen hebben te kiezen. • Diversere Pact-wijken in woningaanbod en voorzieningen. • Aanpak metro mix: met gemengde hoogstedelĳke topmilieus van woningen, bedrijven en voorzieningen jongere mensen (studenten & starters) en kennisintensieve bedrĳven aantrekken en binden. Zoals het Kenniskwartier. • Differentiatie van bewoners betekent wens naar toenemende diversiteit en flexibele concepten. Vergrijzing zet door Het aandeel ouderen in de bevolking neemt toe. Zij beschikken over veel tijd en doorgaans meer inkomen of vermogen dan jongere generaties. Met name ouderen zorgen ervoor dat de toeristische en recreatieve bestedingen de komende jaren toenemen (+2,5%). Groei aandeel 65+ 2019-2030 wordt als volgt verwacht: • met name in Groenewoud, Stappegoor en Het Laar (+8%) • ook sterk in Reeshof (+5%) • ook sterk in De Blaak en Zorgvlied (+5%) • ook aanwezig in centrum (+5%) bron: Detailhandelsvisie 2019

Ontwikkelingen vraagzijde: veranderingen consumentenvraag door Corona en andere crises • Tijdens Corona is horeca de meest getroffen bedrijfstak in dalende consumentenvraag (-40,6%, 2020). • Consumenten hebben in 2022 een inhaalslag te maken in consumptie, zij hebben ruim 40 miljard gespaard tijdens de pandemie. Dit geld wordt besteed om gemiste tijd in te halen. Prijsstijgingen zijn in 2022 minder relevant voor hen. • Verschuiving in NL van horeca (-7 miljard, 2020) naar foodretail (+3 miljard). Omzetgroei online boodschappen (+50%) en maaltijdbezorging (+35%). Take away blijft. . • Horecagasten waarderen de eigenheid van concepten steeds meer. • Er is een groeiende vraag en behoefte naar winterterrassen. • Verschuiving van offline naar online betaalgedrag versnelt. • Buitenhuisconsumptie van jongeren en buitenlandse toeristen onder druk. Jongeren voelen economische gevolgen (minder te besteden), het herstel van het aantal toeristen kan jaren duren. Dit wordt deels gecompenseerd door huishoudens die meer hebben kunnen sparen. • Horeca ervaart hoge prijsstijgingen in de inkoop. Bier (Heineken, +5,7%), Koffie (+19,9%), Brood (10,5%), Vlees (+17,0%), Oliën (+33,6%) en Personeelskosten (+23,8%). Deze prijsstijgingen zullen uiteindelijk doorgerekend moeten worden naar de consument toe.

• Gemiddelde prijsstijging voor consumenten: energielasten (+82%), huur (+ >9%) en gemeentelijke belasting.

doelgroep

vertegenwoordiging

2019-2030

<23 jaar 1-2 personen

-8%

23-65 jaar 1 persoon

29%

+11%

23-65 jaar 2 personen

15%

-5%

65+ jaar 1 persoon

11%

+34%

65+ jaar 2 personen

+27%

Gezin (alle leeftijden) 1 ouder

+2%

Gezin (alle leeftijden) 2 ouders 22% Bron: Ontwikkelstrategie Wonen, gemeente Tilburg

+12%

Zakelijke markt Conclusies • Stijging aantal (internationale) studenten • Stijging werkgelegenheid • Grote vertegenwoordig zakelijke dienstverlening en MKB • Vestiging van grote (internationale) bedrijven ontbreekt Kenmerken • Stijging studenten 2015-2021 (+40%). Daarvan studeren er 34.500 HBO/WO studenten in Tilburg. • Stijging aantal banen, +7% gestegen in vijf jaar (2016-2020). In 2015 was het aantal banen in vijf jaar met -3,3% gedaald. • Van alle provincies staat Noord-Brabant op de 4e plek qua aantal banen per 1.000 inwoners. Meeste banen in gezondheid. • Grootste sector in Tilburg is zakelijke diensten, gevolgd door detailhandel. Aandeel werkenden in onderwijs en overheid is laag. Dit heeft een positieve impact op kansen voor de horeca. Bedrijven in de zakelijke en financiële dienstverlening maken het meeste gebruik van horeca. • Groot industrieel-logistiek complex Midden- en West-Brabant, omvangrijk MKB (Bosch Transmission Technology, Fujifilm, Coolblue, GVT). • Vooral MKB gevestigd in Tilburg. Benchmark • Aantal faillissementen in Tilburg fluctueert minder sterk (0,18 per 10.000 inwoners, Q4 2021) en ligt lager dan Eindhoven (0,47 per 10.000 inwoners, Q4 2021). • De stijging in aantal ZZP’ers is voor alle gemeenten vergelijkbaar en zet door, ca +65% 2015-2021.

Ontwikkelingen • In komende jaren wenst de gemeente ruimte te geven aan (door)groei zakelijke dienstverlening en kenniseconomie. • Aantal vestigingen groeit ondanks Corona stevig door, Tilburg groeit hierbij evenredig aan Eindhoven. • Werkloosheidspercentage daalt substantieel in Noord-Brabant (-3,9% 2015-2021) en ligt lager dan het landelijk gemiddelde (-0,3%). • Het ondernemersvertrouwen in Noord-Brabant herstelt en ligt op niveau Q3 2019. Noord-Brabant (13%) loopt nog wel achter op Groningen (15%), Utrecht (15%) en Noord-Holland (17%). Beide afbeeldingen geven alle sectoren weer

bron: CBS en CPB 2021

Toeristische markt Conclusies • Groot aantal evenementen en festivals, jaarlijks ca 450 stuks. • Het toerisme is niet seizoensgebonden. • Er is met name een groei van de binnenlandse toeristische markt. • Afgelopen jaren is er een groei in aanbod hotelkamers. • De toeristische aantrekkingskracht van Tilburg is beperkt maar in ontwikkeling met de Spoorzone, Piushaven en landschapsparken. Kenmerken Midden-Brabant • Midden-Brabant, met de Efteling en Safaripark Beekse Bergen als belangrijkste trekpleisters, heeft de ambitie om dé leisure regio van Noordwest-Europa te worden voor family/ short-break vakanties. • In 2019 telde Midden-Brabant 2,14 miljoen binnenlandse overnachtingen en het verblijfsmotief in MiddenBrabant is voornamelijk het bezoeken van attractieparken (35%). De gemiddelde verblijfsduur is korter dan gemiddeld in Nederland. Het aantal stedentrips met als motief funshoppen is significant laag t.o.v. andere regio’s in Nederland. • Tilburg heeft een beperkte aantrekkingskracht voor bezoekers van buiten de stad. Omliggende gemeenten als Oisterwijk en Loon op Zand krijgen beduidend meer bezoekers (natuurgebied en Efteling). Maar met de ontwikkelingen in Tilburg zit het toerisme wel in de lift.

Kenmerken Tilburg • De regiofunctie van Tilburg is in vergelijking met referentiesteden als Eindhoven, Breda en ’s-Hertogenbosch met bovenregionale binnensteden beperkt. • Jaarlijks worden er in Tilburg zo’n 450 evenementen en festivals georganiseerd. Van kleine evenementen tot de Tilburgse Kermis en Carnaval. De Tilburgse kermis is een van de grootste en meest bekende publiekstrekkers voor Tilburg. Belangrijke evenementenlocaties zijn de Binnenstad, de Piushaven en de Spoorzone, maar ook het Leijpark, de Reeshof, Berkel-Enschot en Udenhout. • Aanbod detailhandel is relatief laag in zowel dagelijks aanbod alsook niet-dagelijks aanbod in vergelijking met referentiesteden (vanaf 100.000 inwoners met uitzondering van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag). • Het aantal hotelkamers in Tilburg is tussen 2015 en 2019 gegroeid met +65,7% van 391 naar 648. • Verblijfsmotief in Tilburg is voornamelijk Citytrip (53,3%), daarnaast is dit 33,3% zakelijk en 13,3% overig. • In heel Hart van Brabant is 59% van het verblijfstoerisme toeristisch van aard, terwijl 33% zakelijk is, de overige 8% is MICE. In Tilburg is dit 40% toeristisch, 44% zakelijk en 16% MICE. • Dagtoerisme bestaat voornamelijk uit horecabezoek (40%). • Citymarketing heeft effect.

Bezoekers zijn positiever over de stad, de LocHal wordt goed beoordeeld en er is veel positieve aandacht voor de Spoorzone, het Spoorpark, de landschapsparken en attracties als Doloris. De musea trekken meer bezoekers. • Het toeristisch segment in Tilburg kan met de ontwikkelingen in Midden-Brabant en Tilburg volgens eerder uitgevoerd onafhankelijk onderzoek in opdracht van gemeente jaarlijks circa 3,5 tot 5% groeien. Trends en ontwikkelingen toerisme • Door de drukte ontwikkelen nieuwe toeristische bestemmingen op de minder bekendere plekken. Buiten de regionale grotere steden worden de kleinere steden populair. • Food toerisme in de lift. Kern van succesvolle concepten worden gevormd door kwaliteit, lokale markten en producenten. Touroperators zien food toerisme als groeisegment.

Top 5 populairste uitstapjes Midden-Brabant uit eten in restaurant

82%

winkelen in binnenstad

70%

op terras zitten

67%

bezoek pretpark

66%

bezoek kermis

63%

Bron: RECRON 2020. Kansrijke relatie tot horeca ontwikkeling is donkerder gekleurd, kansen voor horeca ontwikkeling bij pretparkbezoek zijn nihil. Kermis vindt niet het hele jaar door plaats en is om die reden over het hele jaar minder kansrijk dan andere uitstapjes.

Motief verblijfstoerisme Hart van Brabant 59% 44% 33%

40%

16% 8% Toeristisch Tilburg

Zakelijk

MICE

Hart van Brabant

Dagtoerisme Tilburg 19%

40% 23% 17% horeca

cultuur

winkels

overig

bronnen: CBS, VVV NL, RECRON 2021, regionaal onderzoek

Totaal aanbod Tilburg 7%

HORECA AANBOD 38% 50%

70 60 50 40 30 20 10 0

In januari 2022 telt de gemeente 558 horecabedrijven, met een totaal vloeroppervlak van 57.000 m². Het gaat hierbij om restaurants, café-restaurants, cafés, lunchrooms, koffiebars, culturele instellingen, discotheken, fastservicezaken als fastfood, grillrooms & shoarmazaken en ijssalons, hotel-restaurants, party- en zalencentra, sportcafés en leisure bedrijven. Cateringbedrijven zijn niet meegenomen en afhaal- en bezorgzaken (officieel detailhandel) zijn wel meegenomen in relatie tot relevante mate van impact op horeca. Het horeca aanbod in Tilburg groeit sterk sinds 2016 en is zelfs in de jaren 2020-2021 gegroeid, maar minder sterk. Het aantal bedrijven in de sectoren restaurant, fastservice en hotel toegenomen en de drankensector is licht afgenomen. De fastservicesector is hierbij het hardst gestegen. Horeca kent een nauwe relatie met detailhandel. Er is een verband tussen een hoog en ruim horeca aanbod en de aantrekkingskracht van steden bij bezoekers van buiten de stad (Bron: Koopstromenonderzoek 2021). Wat betreft detailhandel kent Tilburg een gevarieerd aanbod detailhandel naar branchegroep, een hoge winkeldichtheid, sterke binding en relatief weinig afvloeiing. Tilburg kent een fijnmazige detailhandelstructuur, wat betekent dat binnen circa 900 meter aanbod voor de dagelijkse boodschappen te vinden is.

De binnenstad is sterk in ontwikkeling, waarbij de functiemix verandert met een afnemend aandeel detailhandel. Bron: Detailhandelsvisie 2019

Dominant horecaprofiel per gebied

Aanbod

drankensector

restaurantsector 15

Benchmark 2016-2022 ➢ Tilburg versus Eindhoven, Enschede, Breda en Den-Bosch. In het vorige beleid was de benchmark gedaan met Eindhoven en Enschede, daaraan hebben we Breda en Den Bosch toegevoegd als grote Brabantse steden. ➢ In alle gemeenten zijn het aantal bedrijven in de sectoren restaurant, fastservice en hotel toegenomen. ➢ In alle gemeenten is het aantal bedrijven drankensector afgenomen, uitgezonderd Breda. ➢ Het aantal bedrijven in alle sectoren is in Breda het hardst gestegen.

10 10

5 0

0 Tilburg

Eindhoven Enschede

2016

5.700 6.000

Totaal Noord

1.750

Totaal Groenewoud, Stappegoor & Het Laar

2.600

Totaal De Blaak & Zorgvlied

800

Den-Bosch

Breda

Den-Bosch

2022

hotelsector 4

2 0

0 Tilburg

Eindhoven Enschede

2016

Totaal Oud-Noord

2016

Breda

Per gebied: m² vloeroppervlak horeca Totaal Oud-Zuid

Eindhoven Enschede

2022

Vierkante meters horeca De Tilburgse horeca beslaat een totaal vloeroppervlak van 57.100 m². De verdeling van de vierkante meters over de 12 gebieden is weergegeven in de tabel hieronder.

28.000

Tilburg

Den-Bosch

fastservicesector

Echter is een reële vergelijking niet te maken. De ontwikkelingen in de gemeenten zijn anders: de vraagzijde is per gemeente anders ontwikkeld.

Totaal Binnenstad

Breda

Den-Bosch

Tilburg

Eindhoven Enschede

2016

2022

Aantal bedrijven per sector Tilburg 250 200 150 100 50 0

2022

Tilburg: type horeca

2019 2020 2021

Drankenverstrekkers

151 154 154

Restaurants

Fastservice

208 213 210

Hotels

Totaal De Reit, Het Zand en Het Wandelbos

2.800

Totaal Reeshof

1.850

Afhaal/bezorg

Totaal Berkel-Enschot

1.550

Totaal

455 463 465

Totaal Udenhout

2.000

Bron: Locatus

Totaal Biezenmortel

550

Totaal Buitengebied

3.500

Totaal

57.100

2019

2020

2021

Hotelaanbod Tilburg Bron: o.b.v. La Group en Verblijfsaccommodatiemarkt Hart van Brabant 2019, update HTC 2022. Criterium: minimaal 5 kamers Kwalitatief onderzoek HTC: horecaprofiel is toegewezen o.b.v. website, verhaal, inrichting, presentatie. Conclusie: ➢ Tilburg kent een relatief groot aanbod groene, traditionele hotels (50%) ➢ De hotels zijn verspreid in de gemeente gevestigd. In het Buitengebied rondom de dorpen staat toerisme centraal. In de Binnenstad en grenzend aan de Binnenstad zien we dat naast toerisme ook de zakelijke markt die Tilburg bezoekt per trein centraal staat. Bezoekers die met de auto komen geven de voorkeur aan een locatie langs de snelweg

Hotel Behorend tot gebied Auberge du Bonheur Buitengebied Mercure Hotel Tilburg Centrum Binnenstad Bastion Hotel Tilburg Oud-Zuid Van der Valk Hotel Tilburg Buitengebied Het Wapen van Tilburg Binnenstad Ibis Tilburg Groenewoud, Stappegoor en Het Laar Onderwijshotel De Rooi Pannen De Reit, het Zand en Het Wandelbos City hotel Tilburg Binnenstad Hostel Roots Binnenstad/ Dwaalgebied Villa Pastorie Tilburg Oud-Zuid De Druiventros Berkel-Enschot Hotel Wilshof Udenhout

Dominant horecaprofiel blauw blauw groen geel groen groen rood groen geel rood groen blauw

Secundair horecaprofiel

Aanbod hotels 17%

42% 17%

geel rood 25% groen

blauw

rood

geel

Bron: kwalitatief onderzoek HTC

TRENDS…

De 8 belangrijkste horecatrends: DUURZAAMHEID De consument is thuis bewust en begint het verschil te maken. Voedselverspilling kan niet meer. De vraag naar duurzame en gezonde gerechten buitenshuis neemt toe, maar minder sterk dan thuis. Buitenshuis staat zorgeloos genieten centraal; gezondheid en duurzaamheid spelen (nu nog) een ondergeschikte rol. Wel zien we de markt en horecaondernemer duurzaam ontwikkelen. Herbruikbare verpakkingsmaterialen in plaats van verpakkingsmateriaal met micro plastics. Circulair ontwerpen is geen trend, maar een gegeven. Minder dier op het menu, door de kwaliteit van de bereiding van groenten, vega & vegan. De weg naar duurzame energievoorziening vraagt naar innovatie vanuit de markt en overheid. In de uitvoering van energietransitie wordt er door bedrijven, leveranciers en gemeente samengewerkt om doelgericht resultaat te behalen. Er ontstaan nieuwe samenwerkingsvormen met energieleveranciers, installateurs en netbeheerders om techniek efficiënter in te zetten. Er wordt ontwikkeld in energieopwekking, productie en herwinning van energie, denk aan de toepassing van efficiënte warmtepompen. HYBRIDE HORECA & BLURRING Horeca onder druk zorgt voor het verbreden van services en multiflexibel aanbod: naast eropuit ook afhalen en bezorgen. Ook accommodaties blijven niet achter: rijksmonument wordt hotel.

Blurring, ofwel het mengen van functies is een ontwikkeling in met name detailhandel, die ook door horeca wenselijk wordt geacht. Synergie tussen foodservice & foodretail zet in stevig tempo door. Deze trend vraagt om voldoende flexibel beleid dat kan omgaan met mengvormen en nieuwe concepten, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan het beoogde ontwikkelperspectief. BEZORGERS & DARK KITCHENS In 2021 nam het aantal bezorg- en afhaallocaties met 34% toe t.o.v. januari 2020. Veel nieuwe aanbieders. Deel hiervan blijft ook na corona. De omzet van de bezorgmarkt steeg in 2021 met 37%. Gemak blijft een groeimarkt en de bezorgmarkt blijft. Dit heeft impact op bijvoorbeeld parkeervoorzieningen voor bezorgvoertuigen bij horecagelegenheden. Ook dark kitchens komen op. Dit zijn online aanbieders van maaltijden die zich uitsluitend richten op bezorgen en zich vestigen op relatief goedkope locaties waar geen horecabestemming nodig is. Niet alleen in de binnenstad, maar vaak juist op bedrijventerreinen. Naast dark kitchens vestigen dark stores zich in de binnenstad, zoals de flitsbezorgingsconcepten. DIGITALISERING Digitalisering versnelt door corona. Overal en altijd. Onze economie wordt meer en meer datagedreven en bedrijven ontwikkelen mee.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12398391/3