04 Koersdocument Tilburg Circulair 2021-2025

· Er wordt een materialenpaspoort en BIM-systematiek uitgevraagd, waarin de toegepaste materialen en onderlinge verbindingen zijn gespecificeerd. Deze informatie is de basis voor onderhoudswerkzaamheden na oplevering.

HOOFDSTUK 3

· Raamcontract bestratingswerkzaamheden (Gemeente Amsterdam): de Gemeente Amsterdam heeft bij het raamcontract voor haar bestratingswerkzaamheden KPI’s opgenomen om de emissies van voertuigen te verminderen. Deze KPI’s vormen de basis voor contractverlenging.

HOOFDSTUK 4

30

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 4

AANHAKEN BIJ INITIATIEVEN VOOR REGIONALE INKOOPSTRATEGIE

2

Directe impact

Rol gemeente: aanjagen, stadsbeheer

3

Transitie-impact

1-2

Termijn (jaar)

· Naast het verduurzamen van de eigen kantine, kan Gemeente Tilburg samen met bedrijven sturen op het inkopen van regionaal geproduceerd voedsel voor kortere voedselketens.

HOOFDSTUK 2

Voorbeelden:

Soms is schaalvoordeel nodig om duurzame initiatieven en materialen van de grond te krijgen, door aan marktpartijen te laten zien dat de vraag naar een innovatief product of materiaal groot genoeg is om tegen winst (of kostendekkend) te produceren. Het gemeentelijk aanbestedingsbeleid kan hier sterk aan bijdragen door een launching customer rol te vervullen Dit kan op een groter schaalniveau worden gedaan met nabije gemeenten in de regio, om met gezamenlijke vraag de markt in beweging te zetten.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

31

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

1.2

BETREKKEN BEWONERS & ONDERNEMERS VISIE

Hierin moet ook de veranderende rol van de bewoners worden meegenomen. Zo is er een opwaartse trend in het gebruik van deelconcepten. Deelconcepten zijn voorwerpen of materialen met gedeeld eigenaarschap, of die per gebruiksmoment worden betaald. Ook de coöperatieve samenleving leeft op, waarbij eigenaarschap over energieproductie, woningbouw en voedsel steeds meer collectief wordt opgepakt en waar zeggenschap meer bij burgers komt te liggen. Deze ontwikkelingen kunnen bijdragen aan een de transitie naar een circulaire economie.

HOOFDSTUK 3

2. Stimuleren besluitvorming en zeggenschap: De transitie naar een circulaire economie brengt veel vraagstukken en keuzes met zich mee. Naast een verandering van (productie)systemen, producten en de ruimtelijke omgeving, vraagt deze transitie ook een veranderende rol van ondernemers, consumenten en bewoners. Door ontwikkelvraagstukken vroegtijdig en transparant voor te leggen aan bewoners in Tilburg, worden innovatieve, breed gedragen en lokaal relevante oplossingen gecreëerd en kan er zo een breder draagvlak worden gecreëerd.

De gemeente Tilburg wil de circulaire economie waardevol maken voor haar burgers. Om aan te sluiten bij hun wensen en uitdagingen en gezamenlijk de transitie naar het nieuwe systeem vorm te geven, moet de gemeente actief bewoners betrekken. Dit doet zij door in te zetten op nieuwe bedrijvigheid en het bevorderen van deelconcepten aan de ene kant en het vergroten van bewustzijn onder haar burgers aan de andere kant.

HOOFDSTUK 2

1. Creëren gedeeld gedachtegoed: gemeente Tilburg heeft ambitieuze doelen gesteld omtrent circulariteit, en is hard aan het werk om naar deze doelen toe te werken. Door de gestelde doelen en het programma actief uit te dragen naar bewoners kan worden toegewerkt naar een gemeenschappelijk gedachtegoed, waarin zoveel mogelijk mensen worden meegenomen in de transitie.

HOOFDSTUK 1

Aangezien de transitie naar een circulaire economie een systeemsverandering is die van veel verschillende partijen betrokkenheid vraagt, heeft gemeente Tilburg ook een belangrijke taak om als centrale en zichtbare partij een verbindende rol te vervullen. De betrokkenheid van bewoners is een onmisbaar element voor een succesvolle transitie. Hieraan liggen twee belangrijke aspecten ten grondslag:

HOOFDSTUK 4

32

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 5

DEELCONCEPTEN STIMULEREN IN TILBURG

1

Directe impact

Rol gemeente: aanjagen

2

Transitie-impact

1-2

Termijn (jaar)

Voorbeelden: · Bestaande deelconcepten in Tilburg zijn Hopperpoint voor deelfietsen, Peerby (platform voor buren om elkaar spullen te huren) en gedeelde elektrische auto’s voor particulieren. Het gebruik van deze bestaande deelconcepten kan verder worden uitgebreid en worden meegenomen in nieuwe ruimtelijke ontwikkeling.

HOOFDSTUK 3

· Verdere mogelijkheden van deelconcepten zijn gedeeld gereedschap of huiselijke apparaten.

HOOFDSTUK 2

samengewerkt met lokaal MKB om mogelijke nieuwe deelconcepten in Tilburg te laten landen. Accountmanagers zullen een grotere rol gaan spelen in het betrekken van deelconcepten.

In Tilburg zijn al nationale en lokale deelconcepten actief (zie voorbeelden). Met een grote sociale cohesie onder de bewoners van Tilburg zijn deelconcepten een interessant middel om bewoners kennis te laten maken met circulaire principes. Door aanvullende deelconcepten te introduceren stimuleert de gemeente Tilburg de transitie van bezit naar gebruik en inspireert ze haar bewoners om in hun dagelijks leven met goede alternatieven aan de slag te gaan. Om dit succesvol te implementeren kan gemeente Tilburg onderzoeken en inventariseren welke deelconcepten passen binnen Tilburg en de behoeften van de inwoners. Gemeente Tilburg zal in samenwerking met lokale partijen enkele pilots draaien met verschillende deelconcepten. Daarnaast is het interessant voor de gemeente Tilburg om duidelijk in kaart te brengen welke deelconcepten actief gebruikt worden, zodat deze ondersteund kunnen worden met middelen vanuit de gemeente. Ook kan nauw worden

HOOFDSTUK 4

33

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 6

INZETTEN COMMUNICATIE GEMEENTE VOOR CIRCULAIRE INITIATIEVEN IN DE STAD

1

Directe impact

2

Transitie-impact

z.s.m.

Termijn (jaar)

Rol gemeente: aanjagen

De eerste stap hierin is om een integrale communicatiestrategie op te stellen voor bewoners, die ingaat op verschillende redenen die het aantrekkelijk maken om deel te nemen aan de circulaire economie. Hierin worden bijvoorbeeld gezondheids- en financiële voordelen meegenomen, en kan concreet worden gemaakt welke dagelijkse keuzes aan de transitie bijdragen.

HOOFDSTUK 2

In de transitie naar een circulaire economie is het belangrijk dat de bewoners van Tilburg goed geïnformeerd worden over het onderwerp circulariteit: meer kennis kan leiden tot inzicht in de urgentie en daarmee een groeiende motivatie creëren om ermee aan de slag te gaan. Om ervoor te zorgen dat alle inwoners van Tilburg weten wat circulaire economie is, is het van belang op een positieve en eenvoudige manier met bewoners te communiceren en via verschillende kanalen bewoners te prikkelen met informatie.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

34

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

1.3

KENNISOPBOUW & VISIEVORMING

De gemeente Tilburg wenst in te zetten op het blijven leren van de kansen die zich voordoen in een circulaire economie, daarbij wil zij deze kennis delen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Ook wil zij inzicht krijgen in de eigen bedrijfsvoering om handelingsperspectief te creëren voor het verkleinen van de eigen voetafdruk.

HOOFDSTUK 3

Als de gemeente Tilburg zelf het goede voorbeeld wenst te geven en hierbij wil leren over het toepassen van de circulaire economie op haar eigen bedrijfsvoering, is het vergroten van haar kennis over haar eigen voetafdruk van groot belang. Door inzicht te krijgen in waar de grootste verliezen liggen, of waar een grote positieve impact gemaakt kan worden, direct via inkoop of bedrijfsvoering, of indirect via concessies, kan Tilburg als gemeentelijke organisatie zelf voorop gaan lopen.

HOOFDSTUK 2

Bij deze kennisopbouw staat de gemeente Tilburg niet alleen, maar zijn er veel kennispartners. Midpoint Brabant Circulair is een expertisecentrum, die wil landen in zg Up-New centra zoals beoogd in o.a. het Droge-pand, Ontdekstation en het circulair ambachtscentrum Tilburg. Midpoint is als regioversneller ook de brug met het nationaal versnellingshuis. Ook bij de kennisinstellingen ontstaan kenniscentra, zoals het Fontys Expertisecentrum Circulaire transitie (FECT). Er zijn er expertisecentra verbonden aan de ketennetwerken, zoals de Cirkelstad academie voor de bouw netwerken. Tenslotte zoekt de gemeente Tilburg samenwerking met de regiogemeenten (via HvB) en met de provincie.

VISIE

HOOFDSTUK 1

Tilburg is al vier jaar bezig met het toewerken naar een circulaire economie, maar een gemeente is natuurlijk nooit uitgeleerd. Daarom is het van groot belang om kennis op te blijven bouwen, deze kennis te delen en op basis van voortschrijdend inzicht ambities aan te scherpen en bij te stellen, interventies te evalueren en nieuwe projecten te starten. Hierbij is het bovendien van groot belang dat inzicht wordt verkregen in de koppelkansen die andere beleidsterreinen met circulaire economie bieden. Denk hierbij aan grote infrastructurele projecten, waar het hergebruik van materialen en het sluiten van grondstoffencycli mogelijk worden gemaakt.

HOOFDSTUK 4

35

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES INTERNKOPPELINGSTRAJECT OPSTELLEN VAN CIRCULAIRE CIRCULAIRE DOELEN ECONOMIE IN AANLOOP EN 7 NAAR 2030 ENERGIETRANSITIE EN 2050

1

Directe impact

3 2

Transitie-impact

0-1

Termijn Termijn (jaar)

Rol gemeente: Rol gemeente: visie, stadsbeheer aanjagen

waterinfrastructuur De op te stellen doelen of afvalverwerking. zullen concreet en Ook meetbaar op grotere geformuleerd schaal (zoals worden, zodat circulair isolatiemateriaal) middels eenliggen datagedreven potentiële aanpak koppelkansen. de voortgang op de doelen kan worden bijgehouden. Als startpunt gaat de gemeente (grote) projecten inventariseren waar circulariteit in principe een eis is, om zowel te kijken wat is beloofd, en wat de uiteindelijke invulling is. In grote opkomende (renovatie) projecten waar nog geen circulaire ambities aan zijn gekoppeld, stuurt de gemeente op het toevoegen van circulaire ambities. Hetzelfde geldt voor grote opkomende energie infrastructuurprojecten, zoals opkomende warmtenetten of leidingen.

HOOFDSTUK 3

Er liggen bijvoorbeeld meekoppelkansen in de renovatie van gebouwen voor betere energieprestatie met andere circulaire onderwerpen, zoals

HOOFDSTUK 2

Als2021 In de schop wordtinper de(relevante) grond gaatafdeling voor energie, binnen dan de doen gemeente we het subdoelen gelijk opgesteldZowel circulair. om toe binnen te werken de gemeente naar de grotere als regionaal doelstellingen dienen koppelkansen om in 2030 te worden 50%, geïdentificeerd en 2045 compleet tussen circulair de energietransitie te zijn. Dit betreft en de inkoop, transitie maar ook vastgoed naar een circulaire en economie economie. enDeze arbeidsmarkt zijn sterk(bv. aancirculaire elkaar verbonden banen enin bedrijvigheid). hun klimaatimpact Gemeente en vragen Tilburg beiden kan van (begeleide) diverse partijen sessies (bewoners, organiseren, waarin stapsgewijs producenten, consumenten, aan de hand kennisinstellingen van overkoepelende en overheid) rijksdoelen een reeks wordt toegewerkt aan aanpassingen. naar werkgroep Zowel beleid, specifieke agenda’s subdoelen. en communicatie dienen met elkaar verbonden te worden. Dit gebeurt ook al in het Meerjarenplan energie-efficiëntie (MJP), waarin circulariteit wordt meegewogen.

HOOFDSTUK 4

36

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES INTERNINZICHT OPSTELLEN VERKRIJGEN VAN CIRCULAIRE IN DE VOETAFDRUK DOELEN INEN AANLOOP 8 NAAR 2030 GRONDSTOFSTROMEN EN 2050 VAN DE EIGEN ORGANISATIE

1

Directe impact

3 2

Transitie-impact

0-1

Termijn Termijn (jaar)

Rol gemeente: Rol gemeente: visie, stadsbeheer stadsbeheer

In 2021 De op tewordt stellen een doelen hoog-over zullenscan concreet van deze en meetbaar voetafdruk geformuleerd en worden, zodat middels grondstofstromen gedaan. een De datagedreven uitkomstenaanpak van deze deanalyse voortgang dienen op de als doelen input voor kande worden Inkoopbijgehouden. Academy, waarin inkopers pilots rondom circulair inkopen zullen doen.

HOOFDSTUK 2

Om2021 In als gemeente wordt per (relevante) het goede voorbeeld afdeling binnen te geven de en gemeente de transitie subdoelen naar opgesteldeconomie circulaire om toe te in werken te zetten, naarisde inzicht grotere nodig doelstellingen in de voetafdruk om in van de 2030 50%, en 2045 gemeentelijke organisatie. compleet Door circulair het energie-, te zijn. water-, Dit betreft en materiaalgebruik inkoop, maar ook de van vastgoed gemeente en economie zelf inzichtelijk en arbeidsmarkt te maken (van (bv.zowel circulaire activiteiten banen en als bedrijvigheid). publiek vastgoed) Gemeente kan eenTilburg helderkan en inspirerend (begeleide)verduurzamingstraject sessies organiseren, waarin stapsgewijs worden opgezet. Met aan ditde inzicht handkan vanook overkoepelende worden ingezet rijksdoelen op daar waar wordtde toegewerkt meeste impact naartewerkgroep behalen valt. specifieke subdoelen.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

37

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES INTERNINTERN OPSTELLEN OPSTELLEN VAN CIRCULAIRE VAN CIRCULAIRE DOELEN DOELEN IN AANLOOP IN AANLOOP 9 NAAR 2030 NAAREN 2030 2050 EN 2050

1

Directe impact

3

Transitie-impact

0-1

Termijn Termijn (jaar)

Rol gemeente: Rol gemeente: visie, stadsbeheer visie, stadsbeheer

De op te stellen doelen zullen concreet en meetbaar geformuleerd worden, zodat middels een datagedreven aanpak de voortgang op de doelen kan worden bijgehouden.

HOOFDSTUK 2

In 2021 wordt per (relevante) afdeling binnen de gemeente subdoelen opgesteld om toe te werken naar de grotere doelstellingen om in 2030 50%, en 2045 compleet circulair te zijn. Dit betreft inkoop, maar ook vastgoed en economie en arbeidsmarkt (bv. circulaire banen en bedrijvigheid). Gemeente Tilburg kan (begeleide) sessies organiseren, waarin stapsgewijs aan de hand van overkoepelende rijksdoelen wordt toegewerkt naar werkgroep specifieke subdoelen.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

38

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES INTERNGEMEENTEBREED OPSTELLEN VANTRAJECT CIRCULAIRE OM DOELEN CE GEDACHTEGOED IN AANLOOPTE 10 VERGROTEN NAAR 2030 EN 2050

1

Directe impact

3 2

Transitie-impact

0-1 1-2

Termijn Termijn (jaar)

Rol gemeente: aanjagen Rol gemeente: visie, stadsbeheer

De Eenop specifiek te stellen focuspunt doelen zullen is kennis concreet vergroten en meetbaar bij vergunninggevers geformuleerd worden, (omgevingsdiensten). zodat middelsIneen hetdatagedreven uitgeven van aanpak vergunningen de voortgang kan sterk op de doelen wordenkan gestuurd worden opbijgehouden. het waarborgen van circulariteit in de gemeente. In een inspiratie- of brainstormsessie identificeren vergunninggevers in Tilburg samen waar binnen hun handelen het meeste potentie ligt voor het waarborgen van circulariteit. Daarnaast wordt extra aandacht gespendeerd aan de accountmanagers en hun rol in het identificeren van knelpunten in de regelgeving.

HOOFDSTUK 2

Circulaire In 2021 wordt economie per (relevante) is een breed afdeling en integraal binnen de concept gemeente dat om subdoelen nieuwe opgesteld om toe (zowel samenwerkingen te werken binnen naarals debuiten groterededoelstellingen gemeente) vraagt. om inOm 2030 benodigde deze 50%, en 2045 nieuwe compleet samenwerkingen circulair te zijn. en structuren Dit betreft inkoop, tot stand maar te ook vastgoed laten komen, moet en economie het gedachtegoed en arbeidsmarkt rondom (bv. circulaire circulaire economie banen enbreed bedrijvigheid). binnen de eigenGemeente organisatie Tilburg worden kangedragen. (begeleide) Gemeente sessies organiseren, Tilburg kan waarin stapsgewijs daarom een gemeentebreed aan de hand CE traject van overkoepelende opstellen, waarin: rijksdoelen wordt toegewerkt naar werkgroep specifieke subdoelen. A. duidelijk de circulaire ambities van de gemeente naar voren komen, en B. de relatie tot de verschillende beleidsthema’s duidelijk naar voren komen

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

39

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

1.4

VAN AFVAL NAAR GRONDSTOF GEMEENTE TILBURG HOOFDSTUK 2

VISIE

HOOFDSTUK 3

De gemeente Tilburg levert haar bijdrage aan de afvaldoelstellingen van het Rijk. Het scheidingspercentage van de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval kan omhoog naar 70% in 2025 en 75% in 2030, en dus de hoeveelheid restafval verlagen. Om meer consumentenproducten een tweede leven te geven en gelijktijdig de betrokkenheid van burgers bij de circulaire transitie te verhogen richt de gemeente Tilburg om een Circulair Ambachtscentrum Tilburg op.

HOOFDSTUK 4

40

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 11

FACILITEREN VAN AFVAL NAAR GRONDSTOF (VANG) Rol gemeente: visie, aanjagen

2

Transitie-impact

0-1

Termijn (jaar)

onderwerp kiezen college en raad van de gemeente Tilburg ervoor om het nieuwe lange termijn afvalbeleid via een apart traject te bepalen en dit traject aan te haken bij Tilburg Circulair 2021 – 2025. De gemeente Tilburg kan het doel om in 2030 50% minder grondstoffen te gebruiken vertalen naar een doel voor afvalscheiding. Als we de hoeveelheid ingezamelde huishoudelijk restafval per inwoner willen halveren komt dat neer op 100kg restafval per jaar en circa 75% van het huishoudelijk afval. Voor het behalen van deze ambitie is het noodzakelijk dat ook het Rijk hieraan bijdraagt met nieuwe regels en/of extra middelen. Als tussentijds doel moet in 2025 75% van het huishoudelijk afval van Tilburg gerecycled worden.

Afvalbeleid en afvalmaatregelen zijn belangrijke onderdelen van de transitie naar een circulaire economie. Vanwege de zwaarte van dit

HOOFDSTUK 2

Goed gescheiden afval is een belangrijk component in het sluiten van grondstofstromen. Om bewoners zoveel mogelijk herbruikbare stromen te laten scheiden is een hoog serviceniveau voor de inwoners van belang. Tilburg heeft al grote stappen gemaakt in het terugdringen van de hoeveelheid restafval per inwoner. In een circulaire economie is idealiter (vrijwel) geen restafval. Hiertoe kan gemeente Tilburg verschillende verbetermogelijkheden in kaart brengen om het de hoeveelheid (rest) afval te verminderen.

2

Directe impact

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

41

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 12

REALISATIE CIRCULAIR AMBACHTSCENTRUM TILBURG Rol gemeente: visie, aanjagen

2

Transitie-impact

0-2

Termijn (jaar)

circulair ambachtscentrum Tilburg en adviseren over de realisatie van de onderdelen van circulaire ambachtscentra (selectie en voorlichting aan de poort, demontagehal, reparatiehal, maakateliers, verkoop kringloop en producten uit de ateliers) en pakken bij voorkeur een rol bij de realisatie daarvan. Voor deze coördinerende rol worden in 2021 vanuit gemeente Tilburg uren beschikbaar gesteld.

HOOFDSTUK 2

Het Brabant’s Afval Team (BAT) is bezig met het realiseren van een nieuwe Milieustraat en circulair ambachtscentrum, waar reststromen zullen worden opgeslagen en verwerkt. Vanuit dit ambachtcentrum kunnen kleinere repaircafes worden ondersteunt. Gemeente Tilburg, Hart van Brabant, Midpoint Brabant Circulair, kringloopbedrijven, kunstenaars, onderwijs en logistiek haken aan vanuit het project Aanpak

1

Directe impact

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

42

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

THEMA 2

CIRCULAIRE BOUW & INFRASTRUCTUUR VISIE De gemeente Tilburg zet in op duurzame en circulaire bouw en infrastructuur die bijdraagt aan de nationale ambities voor de circulaire economie. In samenwerking met woningbouwcorporaties en omringende gemeenten stimuleert ze de markt voor circulaire gebiedsontwikkeling, en wordt optimaal gebruik gemaakt van de mijn aan bouwmaterialen die in de regio ontstaan is.

43

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

“Interieur Bibliotheek LocHal P1360268.jpg” by G.Lanting

HOOFDSTUK 1

DOELSTELLINGEN EN AMBITIES ONDERBOUWING

· Tilburg is in 2045 circulair

· Raadsbesluit december 2016

· In 2030 wordt 50% minder primaire grondstoffen gebruikt dan in 2014

· Nederland Circulair in 2050

· In 2025 gebruikt Tilburg kaders voor circulaire gronduitgifte en gebiedsontwikkeling voor alle bouw en infrastructuurprojecten

· Interviews Tilburg · Betonakkoord

· In 2030 wordt 100% van het betonafval hoogwaardig hergebruikt

2020

2025

Bij elk GWW-, en woningbouwproject wordt een materiaalpaspoort aangevraagd, ook als daar geen prestatie-eisen aan vast zitten.

Er wordt in Tilburg 50% minder primaire grondstoffen gebruikt.

Tilburg is 100% circulair.

2030

2035

2040

2045

HOOFDSTUK 3

Tilburg gebruikt kaders voor circulaire gronduitgifte en gebiedsontwikkeling voor alle bouw en infrastructuur projecten.

HOOFDSTUK 2

DOELSTELLINGEN

100% van het betonafval wordt hoogwaardig hergebruikt.

HOOFDSTUK 4

44

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 13

OPZETTEN REGIONAAL URBAN MINING REGISTER Rol gemeente: stadsbeheer

3

Transitie-impact

0-1

Termijn (jaar)

en mogelijkheid om tijdig urban mining mogelijkheden te verkennen en zo secundair materiaalgebruik te stimuleren. Door daarnaast flexibiliteit in deze planning te verwerken kan het aanbod van secundair materiaal beter worden gekoppeld aan het hergebruik in nieuwe infrastructuur projecten. Dit project is in samenhang met de oprichting van een Bouwen grondstoffenhub.

Specifiek kan Gemeente Tilburg overzicht creëren van de asfaltbehoefte in opkomende infrastructuurprojecten in de gemeente. Dit geeft de ruimte

HOOFDSTUK 2

Door in kaart te brengen waar en wanneer er gebouwd gaat worden (materiaalvraag) en waar en wanneer er sloop plaats zal vinden (materiaallevering), kunnen materiaalstromen uit de gebouwde omgeving beter met elkaar worden afgestemd.

2

Directe impact

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

45

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 14

INZETTEN OP URBAN MINING EN CIRCULAIR ONTWERP MET WONINGBOUWCORPORATIES IN EN RONDOM TILBURG

1

Directe impact

3

Transitie-impact

0-1

Termijn (jaar)

Rol gemeente: aanjagen, stadsbeheerr

HOOFDSTUK 2

Woningcorporaties zijn een belangrijke speler in de gebouwde omgeving, en in de bouw-, sloop- en renovatie-activiteiten die plaatsvinden. Daarnaast hebben corporaties een maatschappelijke opgave, en willen dus relatief graag mee in de transitie. Er zijn drie belangrijke domeinen waarin de woningcorporaties sterk kunnnen bijdragen aan de transitie naar circulaire economie.

· Regionale materiaaluitwisseling (urban mining) · Circulair ontwerp van gebouwde omgeving, · Circulair materiaalgebruik. In lijn met het woonconvenant verkennen Cirkelstad en de gemeente Tilburg in 2021 samen met de woningcorporaties hoe circulair bouwen en circulair ontwikkelen structureel geprogrammeerd kan worden.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

46

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 15

OPRICHTEN VAN BOUW- EN GRONDSTOFFENHUB

2

Directe impact

Rol gemeente: aanjagen, stadsbeheer

3

Transitie-impact

1-2

Termijn (jaar)

Voorbeelden:

HOOFDSTUK 2

‘stadsmijn’, en we toewerken naar een meer modulair en remontabel ontwerp van onze leefomgeving. Tevens verlaagt de bouw- en grondstoffenhub de drempel voor bouwers en slopers om aan de slag te gaan met circulair bouwen.

Duurzame bouw- en sloopprocessen zijn voor een groot deel afhankelijk van (economisch) beschikbare en duurzame materialen. Het hoogwaardig hergebruiken van materialen ten behoeve van circulair bouwen kan worden gestimuleerd door een bouw- en grondstoffenhub op te richten in Tilburg. Dit is een lokale opslagplaats in of rondom Tilburg, waar afval van sloopprojecten, of overgebleven materiaal uit de bouw naartoe wordt gebracht. Bij deze bouw- en grondstoffenhub wordt bouwmateriaal gerepareerd, of gerecycled voordat het weer kan worden verhandeld en lokaal hergebruikt. Tilburg is relatief sterk in de logistieksector, en kan dus op goede infrastructuur en netwerken voortbouwen voor de realisatie van een dergelijke hub. De rol van dergelijke hubs voor materiaaluitwisseling wordt steeds belangrijker naarmate we in de komende jaren meer inzicht krijgen in de beschikbare

· In Hilvarenbeek wordt gewerkt aan het opzetten van een bouw- en grondstoffenhub. De geleerde lessen uit dit proces kunnen gebruikt worden voor het opzetten van een bouw- en grondstoffenhub in Tilburg

HOOFDSTUK 3

· In Rotterdam wordt ingezet op een bouw- en grondstoffenhub, in samenwerking met marktpartijen worden haalbare businesscases ontwikkeld voor verschillende belangrijke grondstofstromen

HOOFDSTUK 4

47

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 16

AANHAKEN BIJ DATAFICATIEPROGRAMMA MIDPOINT OMTRENT GEBRUIK MATERIALENPASPOORT

1

Directe impact

3

Transitie-impact

0-2

Termijn (jaar)

Rol gemeente: aanjagen, stadsbeheer, reguleren

de mogelijkheid om bouwwerken aan het einde van hun (financiële/ technische) levensduur effectief te demonteren en de materialen een nieuw leven te geven. Hierbij kan Tilburg nauw aansluiten bij de ontwikkelingen rondom CB’23 en aanhaken bij het programma van Midpoint Brabant Circulair omtrent dataficatie van gebruik materialenpaspoort.

HOOFDSTUK 2

Het materialenpaspoort is een belangrijke stap in de transitie naar een bouwsector zonder onnodige verspilling, en gaat hand-in-hand met trends in demontabel bouwen en slopen voor hergebruik. Door alle materialen en grondstoffen in een gebouw te documenteren, en dus een ‘identiteit’ te geven, wordt bouwafval voorkomen. De gemeente Tilburg kan de implementatie van een materialenpaspoort stimuleren, voor

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

48

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 17

UITWERKEN DUIDELIJKE RICHTLIJNEN VOOR CIRCULAIRE RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE ONTWIKKELING

3

Directe impact

3

Transitie-impact

1-3

Termijn (jaar)

Rol gemeente: stadsbeheer, reguleren

Gebiedsontwikkeling: De circulaire economie nodigt uit tot een nieuwe manier van stedelijke ontwikkeling, waarin andere vormen van mobiliteit, materiaalverwerking en sociale (deel)structuren een plek hebben. Dit moet worden vastgelegd in richtlijnen voor circulaire gebiedsontwikkeling. Zeker in relatie tot het in werking treden van de omgevingswet zullen in Tilburg (en andere plekken) nieuwe processen voor ruimtelijke ordening tot stand komen. In het opzetten van deze nieuwe processen moet vanaf het begin circulariteit worden meegenomen. Ter voorbereiding, en ter vervolging van de learning-bydoing aanpak kan een pilot worden opgezet waar voor enkele wijken in Tilburg een specifieke circulaire visie en ambitie wordt opgesteld.

HOOFDSTUK 3

Bouwen: Gemeente Tilburg werkt het voor de Broedplaatsen uitgewerkte circulariteitsraamwerk uit tot een duidelijk raamwerk waarin prestatieeisen voor circulair bouwen helder staan weergegeven. Scherpere criteria stimuleren de markt tot innovatie. Deze criteria worden regelmatig bijgewerkt om bij te blijven bij ontwikkelingen.

HOOFDSTUK 2

De gebouwde omgeving is in Nederland verantwoordelijk voor 35% van de CO2-uitstoot en 40% van de totale energieconsumptie. Het verduurzamen van stadsontwikkeling en bouwprocessen kan dus sterk bijdragen aan duurzaamheidsambities. Hiertoe werkt gemeente Tilburg toe naar duidelijke en bindende richtlijnen voor circulaire ruimtelijke ordening en stedelijke ontwikkelingen. Dit kan op verschillende schalen worden opgepakt, van circulaire principes op gebouwniveau tot gebieds- en stadsbrede circulaire richtlijnen. Gemeente Tilburg heeft krachtige beleidsinstrumenten tot haar beschikking om dit te waarborgen, zoals haar gronduitgifte, vergunningverlening, en gebiedsontwikkeling richtlijnen. Middels haar grondbezit kan ze op deze manier concreet duurzaamheidsmaatregelen aanjagen. Om deze richtlijnen voor circulaire ruimtelijke ontwikkeling op te stellen begint Gemeente Tilburg in 2021 met het beleidsmatig doorvertalen van geleerde lessen en met het opzetten van nieuwe pilots rondom circulaire bouw en gebiedsontwikkeling. Hierbij speelt ze een actieve rol in het kennisnetwerk Cirkelstad om succesverhalen van andere partijen ook in Tilburg toe te passen.

Gaat verder op de volgende pagina

HOOFDSTUK 4

49

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 17

UITWERKEN DUIDELIJKE RICHTLIJNEN VOOR CIRCULAIRE RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE ONTWIKKELING

3

Directe impact

3

Transitie-impact

1-3

Termijn (jaar)

Rol gemeente: stadsbeheer, reguleren

· Maximaliseren lokaal hergebruik van bouwmaterialen · Reduceren energievraag in de bouw- en gebruiksfase · Reduceren watervraag in de bouw- en gebruiksfase · Natuurinclusief bouwen · Ontwerp voor demontage/remontage · Toepassen van materialen met een lage milieu-impact · Uitvragen materialenpaspoort BIM (conform nationale richtlijnen) · Uitvragen circulaire gebiedseigenschappen (door bijvoorbeeld innovatieve technieken of deelconcepten)

Voorbeelden: · Circulaire gronduitgifte beleid inzetten · Inzetten op levensduurverlenging van bestaande bebouwing · Minimaliseren primair materiaalgebruik bij nieuwbouw

HOOFDSTUK 2

Slopen en renovatie: Door terughoudend beleid te voeren betreffende het uitgeven van sloopvergunningen kan gemeente Tilburg sturen op levensduurverlenging, en zo materiaalverbruik verminderen. Ook kunnen er voorwaarden worden gesteld aan het inventariseren en terugwinnen van bruikbare materialen of componenten.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

50

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 18

ONDERZOEK NAAR IMPLEMENTATIE HOUTBOUW

2

Directe impact

Rol gemeente: aanjagen

2

Transitie-impact

1-2

Termijn (jaar)

· In Almere wordt in een groot houtbouw project uitgevoerd. Er wordt een bos geplant, waarvan het hout na 20 jaar wordt gebruikt om lokaal een houtbouwwijk te maken. Gemeente Tilburg kan in de komende jaren een vergelijkbaar iconisch houtbouwproject initiëren.

HOOFDSTUK 2

Voorbeelden:

Om minder beton te gebruiken, is houtbouw een duurzaam en vaak interessant alternatief. Door het toepassen van houtbouw neemt de CO2impact van bouwmateriaal af. Belangrijke uitgangspunten daarbij zijn het gebruik van zo lokaal mogelijk hout (Nederland of Noord-West Europa), en het beperken van logistieke bewegingen van en naar houtzagerijen. Om een goede afweging te maken tussen hout en beton is het daarbij van belang om de gehele levensduur – van grondstoffenwinning tot en met demontage van een gebouw – mee te nemen. De volgende stappen dragen bij aan het stimuleren van houtbouw in Tilburg:

· Universiteit Tilburg zet voor haar project ‘Nieuwbouw II’ ook in op houtbouw voor de draagconstructie. · Provincie Zuid-Holland heeft zojuist een onderzoek afgerond dat laat zien dat een volledige omslag in de bouw naar hout en sloopafval mogelijk is12

· Meenemen van houtbouw in circulaire gronduitgifte

HOOFDSTUK 3

· Stimuleren van lokale opdrachtgevende partijen (woningbouwcorporaties e.d.) om met houtbouw aan de slag te gaan · Verkennen van mogelijkheden voor lokale houtzagerij-industrie · Opzetten interne werkgroep ‘lokale houtbouw’ met vastgoedambtenaren, lokale houtzagers, en aannemers om lokaal hout te gebruiken om huizen te bouwen

HOOFDSTUK 4

51

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

THEMA 3

BIOMASSA & VOEDSEL VISIE Biomassa en voedsel vormen grote stromen in gemeente Tilburg en omstreken, met grote geassocieerde klimaatimpact. Gemeente Tilburg zet in op optimale verwaarding van beschikbare biomassastromen in de regio en een verkleinde klimaatimpact van voedselconsumptie in de stad. Om deze transitie in beweging te zetten begint ze met het hoogwaardig verwerken van de biomassastromen die voortkomen uit gemeentelijk onderhoud, in een proces van regionale samenwerking. Hierin wordt de verbinding gezocht tussen het stedelijk gebied, waar veel organisch afval vrijkomt, en de stadsregionale parken rondom Tilburg, waar deze organische stromen mogelijk hoogwaardig worden verwerkt. Middels een integrale ketenaanpak en het stimuleren van werkende businesscases wordt toegewerkt naar duurzamere biomassaketens, waarin de gemeente een actieve ondersteunende rol inneemt door beschikbare (rest) materiaalstromen in de regio inzichtelijk te maken. Tilburg doet dat niet zelf, maar sluit aan bij de Rijksbrede transitieagenda Biomassa en Voedsel, het beleid van Noord-Brabant waarin Biomassa als focussector is gekozen en de regionale aanpak van Midpoint Brabant Circulair en 013Food.

52

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

DOELSTELLINGEN EN AMBITIES ONDERBOUWING

· Tilburg is in 2045 circulair

· Raadsbesluit december 2016

· In 2030 worden 50% minder primaire grondstoffen gebruikt

· Nederland circulair in 2050

· In 2025 is er inzicht in de grote organische stromen in de regio MiddenBrabant

· Extern interview · Extern interview

· In 2025 zijn minstens 5 pilots gedaan op het hoogwaardig verwerken van organische reststromen in de regio

2020

2025

Er wordt in Tilburg 50% minder primaire grondstoffen gebruikt.

Tilburg is 100% circulair.

2030

2035

2040

2045

HOOFDSTUK 3

Er is inzicht in de grote organische stromen in de regio Midden-Brabant.

HOOFDSTUK 2

DOELSTELLINGEN

Er zijn minstens 5 pilots gedaan op het hoogwaardig verwerken van organische reststromen in de regio.

HOOFDSTUK 4

53

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 19

GEMEENTE TILBURG HAAKT AAN BIJ 013FOOD EN MIDPOINT IN HET SLUITEN VAN LOKALE VOEDSELKRINGLOPEN

1

Directe impact

3

Transitie-impact

0-3

Termijn (jaar)

Rol gemeente: aanjagen

bewoners gebruiken voor het uitrollen van activiteiten of programma’s. De gemeente Tilburg schuift als actief partner van zowel 013Food als Midpoint Brabant Circulair hierbij aan, in het bijzonder bij de activiteiten en initiatieven op Tilburgs grondgebied.

HOOFDSTUK 2

013Food is hard bezig om lokale voedselkringlopen te sluiten. Middels het programma “Van Overschot naar Smakelijke Maaltijd” draagt 013Food bijvoorbeeld kennis uit omtrent voedselverspilling bij de consument. Er is echter nog ruimte om deze en vergelijkbare initiatieven steviger in te bedden in het gemeentelijk beleid en beschikbare instrumenten, om deze initiatieven op te schalen of te repliceren. Daarnaast werkt MidPoint Brabant vanuit een breder perspectief aan nieuwe eiwitten en grote industrie. De gemeente kan een verbindende rol tussen deze partijen spelen. Als 013Food projecten identificeert wordt met MidPoint overlegd of het past in het programma. Andersom kan MidPoint Brabant mogelijk het 013Food netwerk en contact met

Voorbeeld: · Gemeente Tilburg kan gemeentelijke instrumenten beschikbaar stellen voor uitvoering/opschaling/institutionalisering van 013Food projecten (leegstaande ruimte tijdelijke stadslandbouw; voedselbos met scholen opzetten; gemeentelijke communicatie gebruiken).

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

54

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 20

GEMEENTE TILBURG HAAKT AAN BIJ HET OPZETTEN VAN REGIONALE/LOKALE REGELLUWE ZONES

1

Directe impact

2

Transitie-impact

2-3

Termijn (jaar)

Rol gemeente: stadsbeheer, reguleren

industrie. Gemeente Tilburg werkt nauw samen met MidPoint Brabant, en kan komende jaren in deze samenwerking met MidPoint Brabant onderzoeken of er regelluwe zones kunnen worden aangewezen waarin als pilot geëxperimenteerd kan worden met hoogwaardige verwerking van biomassa, om zo de transitie naar de bio-economie in Brabant te versnellen.

In de regio is MidPoint Brabant hard bezig met het stimuleren van hoogwaardige verwerken van biomassa reststromen en biomassa-

HOOFDSTUK 2

Huidige regelgeving staat soms innovatie materiaal- en reststroomverwerking in de weg. Gemeente Tilburg kan hierin ondersteunen met gemeentelijk instrumentarium. Specifiek is dit vaak een belemmering in het hoogwaardig hergebruiken van biomassastromen, bijvoorbeeld omtrent het produceren van voedsel.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

55

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

THEMA 4

MAAKINDUSTRIE & TEXTIEL VISIE Tilburg zet in op haar sterke maakindustrie en maakt daarbij gebruik van de kracht van haar verleden als textiel textielstad. Hiermee draagt ze bij aan de landelijke doelstelling op het gebied van de circulaire economie. Er wordt nauw samengewerkt met de al bestaande netwerken rondom textiel en circulaire ambachtscentra, om ervoor te zorgen dat de circulaire economie ook voor bewoners gaat leven en waarde toevoegt.

56

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

“Textielmuseum-cabinet-10.jpg” by Joep Vogels

HOOFDSTUK 1

DOELSTELLINGEN EN AMBITIES DOELSTELLINGEN

ONDERBOUWING

· Tilburg is in 2045 circulair

· Raadsbesluit december 2016

· In 2023 hebben gemeente Tilburg en betrokken partijen inzicht in regionale reststromen van de maakindustrie

· Externe interviews

· In 2030 wordt 50% minder primaire grondstoffen gebruikt

· Externe interviews

· Er zijn in 2025 minstens 50 sociale werkplekken in CE

· Propositie MIdden- en West-Brabant

· In 2040 zijn Midden- en West-Brabant koplopers in de transitie naar verantwoorde productie

Er wordt in Tilburg 50% minder primaire grondstoffen gebruikt.

2020

2025

Gemeente Tilburg en betrokken partijen hebben inzicht in regionale reststromen.

70% van het stedelijk afval moet gerecycled worden.

Tilburg is 100% circulair.

2030

2035

2045

2040

HOOFDSTUK 3

Er zijn minstens 50 sociale werkplekken in de circulaire economie.

HOOFDSTUK 2

· Nederland circulair in 2050

Midden- en West Brabant zijn koplopers in de transitie naar verantwoorde productie.

HOOFDSTUK 4

57

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 21

ANALYSE REGIONALE RESTSTROMEN EN DE POTENTIE TOT LOKALE BANENCREATIE (HUISHOUDELIJK-, BIOLOGISCH- EN BEDRIJFSAFVAL)

1

Directe impact

3

Transitie-impact

0-1

Termijn (jaar)

Er zit grote potentie in het lokaal verwerken en verwaarden van reststromen voor veerkrachtige ketens en lokale banencreatie. Om de transitie naar circulaire maakindustrie te bevorderen is inzicht nodig in de materiaalstromen in de regio. De huishoudelijke afvalstromen zijn al goed in beeld; bedrijfsafvalstromen ontsluiten we beter. Hierbij wordt door de provincie ook regionaal ingezet op de biologische stromen, Tilburg kan hier een bijdrage aan leveren door ook deze in kaart te brengen om zo bij te dragen om kansen te identificeren voor het verwaarden van reststromen. Hiervoor kan vanuit gemeentelijk perspectief gefocust

worden op de organische stromen die onder gemeentelijk (groen)beheer vallen (groenbeheer en huishoudelijk organisch afval), of er kan in samenwerking met MidPoint gefocust worden op industriële organische (rest)stromen.

HOOFDSTUK 2

Rol gemeente: gemeente: visie, aanjagen

Voor elk van de stromen geldt dat dit onderzoek daarnaast ook inzichtelijk moet maken hoeveel waardeverlies de reststromen met zich meebrengen, en hoeveel banen mogelijk lokaal gecreëerd kunnen worden als deze reststromen waardevol hergebruikt worden.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

58

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 22

OPZETTEN EXPERTISECENTRUM CIRCULAR TEXTILES EN UP-NEW CENTRA

1

Directe impact

2

Transitie-impact

0-2

Termijn (jaar)

Rol gemeente: visie, aanjagen

consortium rond het expertisecentrum. Wel gaat gemeente Tilburg een coördinerende rol spelen tussen het gemeentelijk programma Tilburg Circulair 2021-2025 en het programma van het expertisecentrum Circular Textiles.

HOOFDSTUK 2

Al heeft Tilburg een relatief kleine textielindustrie, heeft de stad een rijke textielhistorie en is er vernieuwende kennis in de stad aanwezig bij de onderwijsinstellingen. Aandachtspunten voor Tilburg zijn dan ook om kennis voor de hoogwaardige, lokale verwerking van textiel te stimuleren. MidPoint, het Textielmuseum en Wolkat hebben hiervoor een consortium opgericht. Vanuit deze samenwerking wordt in Tilburg momenteel het Up-New Textiles centrum opgezet, om circulaire vernieuwing in de textielcentrum te stimuleren. Dit gebeurt in een pand van Gemeente Tilburg. De gemeente Tilburg ontwikkelt projectmatig het Dröge-pand naar de nieuwe functie. Gemeente Tilburg zit momenteel niet in het

Daarnaast is Midpoint Brabant Circulair voornemens om meerdere UpNew centra te ontwikkelen op bestaande en nieuwe locaties, bijvoorbeeld het Circulair Ambachtscentrum Tilburg en Ontdekstation013. De gemeente Tilburg staat positief in de ontwikkeling van Up-New centra en haakt hierop aan.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

59

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 23

AANHAKEN OP RE-INTEGRATIE EN ARBEIDSMARKTBELEID OM CE BANEN TE STIMULEREN

1

Directe impact

2

Transitie-impact

0-2

Termijn (jaar)

Rol gemeente: visie, aanjagen

HOOFDSTUK 2

Circulaire economie is arbeidsintensief en vergt handarbeid om producten te verwaarden. Er ligt dus grote potentie in CE voor banen voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. CE arbeidsposities worden expliciet meegenomen in de re-integratiestrategie van Tilburg. Daarnaast worden in de circulaire ambachtscentra ook sociale werkplekken aangeboden.”

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

60

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

THEMA 5

CIRCULAIRE LOGISTIEK VISIE Om de transitie naar een circulaire economie mogelijk te maken, dienen er nieuwe logistieke netwerken en samenwerkingen tot stand te komen waarin producten hoogwaardig verwerkt worden, in plaats van als afvalstroom eindigen. Dit vraagt om nieuwe vormen van (retour)logistiek en grondstofuitwisseling. De gemeente gebruikt haar functie als facilitator om deze nieuwe ketens in beweging te zetten. Hierbij stuurt ze op het opbouwen van specialistische grondstofverwerking in de regio, en op het creëren van schaalgrootte door kleinere logistieke partijen aan elkaar te verbinden.

61

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

“Skyline Tilburg 2017.jpg” by Freddie de Roeck

HOOFDSTUK 1

DOELSTELLINGEN EN AMBITIES ONDERBOUWING

· Tilburg is in 2045 circulair

· Raadsbesluit december 2016

· In 2030 wordt 50% minder primaire grondstoffen gebruikt dan in 2014

· Nederland circulair in 2050

· In 2040 zijn Midden- en West-Brabant koplopers in de transitie naar verantwoorde distributie

· Propositie Midden- en West-Brabant · Extern interview

· Er is in 2025 een sterk netwerk van retourlogistiek vanuit mkb in en rondom Tilburg

2020

2025

Midden- en West Brabant zijn koplopers in de transitie naar verantwoorde distributie.

Er wordt in Tilburg 50% minder primaire grondstoffen gebruikt.

2030

2035

2040

Tilburg is 100% circulair.

2045

HOOFDSTUK 3

Er is een sterk netwerk van retourlogistiek vanuit mkb.

HOOFDSTUK 2

DOELSTELLINGEN

HOOFDSTUK 4

62

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 24

INZICHT VERKRIJGEN IN DE (REGIONALE) RETOURLOGISTIEKSTROMEN

1

Directe impact

3

Transitie-impact

0-1

Termijn (jaar)

Rol gemeente: visie, aanjagen

bedrijven (grote en kleine) in de regio die zich momenteel al bezighouden met retourlogistiek, alsook met kleinere bedrijven die vergelijkbare stromen hebben en hierbij aan kunnen haken.

HOOFDSTUK 2

Om werkende businesscases op te stellen in retourlogistiek is inzicht nodig in de retourstromen in de regio met potentie tot lokale verwerking en opwaardering. Hiervoor kan gemeente Tilburg in gesprek gaan met

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

63

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 25

STIMULEREN GEZAMENLIJKE (RETOUR)LOGISTIEK TUSSEN KLEINERE LOGISTIEKE PARTIJEN RONDOM TILBURG

2

Directe impact

2

Transitie-impact

1-2

Termijn (jaar)

Rol gemeente: visie, aanjagen, stadsbeheer

Vanuit MidPoint Brabant wordt er ook gewerkt aan circulaire logistiek. Gemeente Tilburg kan hierin met haar netwerk en inzicht in materiaalstromen ondersteunen. Ook kan gemeente Tilburg een aanjagende rol innemen om circulaire logistiek in Tilburg van de grond te krijgen.

HOOFDSTUK 2

Voor kleine logistieke partijen is er soms te weinig schaalvoordeel om complexe retourlogistiek op te zetten. Gemeente Tilburg kan een verbindende rol innemen om dit schaalvoordeel gezamenlijk helpen te creëren en een sterker netwerk aan retourlogistiek in de stad (en regio) op te zetten.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

64

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

THEMA 6

INNOVATIE- EN VESTIGINGSBELEID VISIE Tilburg kent al verschillende innovatieve initiatieven op het gebied van circulaire economie. Om de circulaire doelstellingen te halen en barrières te overkomen moet dit innovatieve karakter verder worden versterkt. Midpoint Brabant Circulair vervult een aanjagende en verbindende functie tussen lokaal mkb, grote industrie, en kennisinstellingen (triple helix). De gemeente Tilburg haakt hierop aan, zeker bij de ontwikkelingen op Tilburgs grondgebied. Bovendien brengt de gemeente Tilburg zelf de verbinding tussen de circulaire triple helix initiatieven en de Tilburgers.

65

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

DOELSTELLINGEN EN AMBITIES DOELSTELLINGEN

ONDERBOUWING

· In 2020-2023 ontwikkelen werkgevers samen met het mbo, hbo en wo nieuwe onderwijsmodules die aansluiten bij de nieuwe lokale economie

· Talent voor de kenniseconomie van morgen 2020-2023 · Bijlage bij toekomstbestendige werklocaties 2020-2025

· Innovatieve ideeën en initiatieven landen in Tilburg

HOOFDSTUK 2

2020

Innovatieve ideeën en initiatieven landen in Tilburg.

2025

Tilburg is 100% circulair.

2030

2035

2040

2045

HOOFDSTUK 3

Werkgevers ontwikkelen samen met onderwijsinstellingen onderwijsmodules die aansluiten bij een nieuwe lokale economie.

HOOFDSTUK 4

66

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 26

OPZETTEN CE-INNOVATIETRAJECT BINNEN DE TRIPLE HELIX (KENNISINSTELLINGEN, MKB-BEDRIJVEN EN DE GEMEENTE TILBURG)

1

Directe impact

3

Transitie-impact

1-2

Termijn (jaar)

Er is veel kennis nodig om invulling te geven aan circulaire economie. Tilburg heeft verschillende onderwijsinstellingen die hieraan kunnen bijdragen. Middels een koppelingstraject “Tilburg Circulair” kunnen MKB met duurzaamheidsambities gekoppeld worden aan onderwijsinstellingen en onderzoekstrajecten, om zo innovatie te bevorderen. Als eerste stap worden relevante onderwijs- en onderzoekstrajecten in de regio geïdentificeerd, om vervolgens in samenwerking verdere innovatietrajecten uit te werken. Gemeente Tilburg kan hierbij een waardevolle rol spelen om de verschillende relevante (MKB en kennisinstellingen) bijeen te brengen.

bouw, etc) bij voorkeur te laten landen in Up-New centra. De gemeente Tilburg haakt hierop aan door actief te sturen op vragen die relevant zijn voor Tilburg, ruimte te creëren voor experimenten in Tilburg, en de koppelingen met kennisinstellingen ondersteunen.

HOOFDSTUK 2

Rol gemeente: aanjagen

Voorbeelden: · In het Youth Lab van Cirkellab presenteren lokale ondernemers een duurzaamheidsvraagstuk aan studenten, waarna ze input en ideeën ontvangen om dit op te lossen.

Midpoint Brabant heeft in deze activiteiten een leidende rol, en probeert ketens (textiel, leer, maakindustrie, circulaire ambachtscentrum, voedsel,

HOOFDSTUK 3

· Gemeente Tilburg kan kennisvouchers beschikbaar stellen, waarmee ze onderzoek naar verduurzaming in bedrijven co-financiert.

HOOFDSTUK 4

67

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 27

BREED UITZETTEN FINANCIERING CIRCULAIRE START-UPS, MKB EN INNOVATIEVE BEDRIJVEN

1

Directe impact

3

Transitie-impact

1-2

Termijn (jaar)

Rol gemeente: economische drijfveren

HOOFDSTUK 3

Midpoint Brabant Circulair, de provincie Noord-Brabant, HvB en/of de gemeente Tilburg kan de inzet van externe adviesbureaus co-financieren, die door middel van een bedrijfsscan inzichtelijk maken op welke punten grondstoffen, materialen en energie bespaard kunnen worden en welke mogelijkheden er zijn om met afval en reststromen om te gaan. Voorbeelden zijn het leertraject CIRCO-tracks, maar de initiatieven Symbiosis4growth en Parksharing. Deze scan is bedoeld voor alle ondernemers binnen Tilburg. Voor grotere impact kan gemeente Tilburg actief grote bedrijven (qua impact) opzoeken. Deze scan kan worden gebruikt voor bedrijven die concreet met grondstoffen werken, maar ook bedrijven wiens grootste impact in (bijvoorbeeld) hun kantoorpand zit. Door co-financiering voor deze scan aan te bieden maakt de Gemeente de drempel naar een circulair bedrijfsvoering zo laag mogelijk.

HOOFDSTUK 2

Gemeente Tilburg werkt nauw samen met MidPoint Brabant om circulaire initiatieven van de grond te krijgen. De gemeente kan hierin bijstaan door circulaire innovatie te stimuleren, en mogelijk financieel te ondersteunen vanuit het Klimaatfonds of middels co-financiering met banken. Een onderdeel hiervan is het stimuleren van MVO in regio Tilburg, met als stimulans goedkopere financiering. Midpoint Brabant Circulair en de gemeente Tilburg kunnen in samenwerking met banken eventuele risico’s dekken in de financiering van projecten met potentie. Ook de financieringstafel van Midpoint (met Rabobank; Ing-bank; ABN/Amro; BOM, RVO, gemeente Tilburg, Braventure) is een goede methode om na een risicoafweging circulaire initiatieven te helpen financieren.

HOOFDSTUK 4

68

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 28

STIMULEREN CIRCULAIRE CHEMIE (INNOVATIE & INDUSTRIËLE SYMBIOSE)

2

Directe impact

2

Transitie-impact

2-3

Termijn (jaar)

Rol gemeente: aanjagen

Het is daarbij belangrijk dat de chemische industrie in contact komt met MKB-bedrijven die de circulaire chemische producten als grondstof willen inzetten. De kennis over circulaire kansen van deze MKB-bedrijven kan de chemische industrie helpen haar producten nog circulairder te maken. Daarnaast wordt ook vanuit MidPoint middels het Parksharing model al ingezet op circulaire bedrijventerreinen. Gemeente Tilburg kan waar nodig hier een ondersteunende of aanjagende rol innemen.

HOOFDSTUK 2

De chemische sector is onderhevig aan veel regulatie met betrekking tot reststromen, en functioneert vaak op een supra-lokale schaal. De sector is echter ook sterk vervuilend, en grotendeels afhankelijk van petrochemicaliën. Er ligt potentie voor chemische bedrijven om meer biobased producten te gebruiken en ontwikkelen. Ook op bedrijventerreinniveau kan middels industriële symbiose worden gewerkt aan verduurzaming van de chemische sector in Tilburg, zoals door middel van energieuitwisseling, wateruitwisseling, of gebruik/verwerking van lokale reststromen.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

69

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

OPLOSSINGEN, PROJECTEN EN INTERVENTIES 29

TOEKOMSTBESTENDIG EN WEERBAAR MAKEN VAN BESTAANDE BEDRIJVIGHEID

1

Directe impact

2

Transitie-impact

1

Termijn (jaar)

Rol gemeente: regie

HOOFDSTUK 2

De transitie naar een circulaire economie vraagt om interventies die bestaande bedrijvigheid en werkgelegenheid toekomstbestendig en weerbaar maken. Maar het biedt ook kansen op het versterken en verder uitbouwen van een nieuwe economie. Nieuwe werkgelegenheid en het creëren van een groei in toegevoegde waarde van onze regionaal traditioneel sterke sectoren. Tilburg heeft een prima uitgangspositie om de kansen die de circulaire economie biedt te verzilveren. In 2021 zal een plan worden ontwikkeld, inclusief monitoringsinstrumenten, op welke wijze vanuit economisch perspectief we sturing geven aan deze transitie.

HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4

70

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

HOOFDSTUK 1

CONCLUSIE: OP WEG NAAR EEN CIRCULAIR TILBURG In dit koersdocument Tilburg Circulair 20212025 worden 29 concrete acties uitgezet waarbij een balans is gevonden tussen de verschillende rollen die de gemeente kan en wil nemen in de aankomende jaren. Hierbij richt zij zich ten eerste op het op orde brengen van haar eigen bedrijfsvoering, neemt ze haar verantwoordelijkheid en geeft ze hiermee het goede voorbeeld. Via het verkrijgen van inzicht in haar eigen gemeentelijke voetafdruk kan ze scherpere keuzes maken in haar circulaire inkoopbeleid voor GWW, maatschappelijk vastgoed en facilitaire zaken.Ook kan de gemeente op basis van deze kennis scherpere doelen formuleren voor zichzelf en haar activiteiten. Ook dient de gemeente zelf meer te doen aan de communicatie over de circulaire economie. Er gaat al veel goed in Tilburg, maar haar burgers en bedrijven zijn hiervan nog onvoldoende bewust, en hen meenemen is van groot belang in de huidige transitie. Aanvullend op eerdere maatregelen ter verhoging van de afvalscheiding huishoudelijk afval en de verlaging van de hoeveelheid restafval per inwoners kan de gemeente Tilburg met nieuwe maatregelen nog een stapje verder gaan.

HOOFDSTUK 3

De gemeente Tilburg heeft de ambitie om al in 2045 een circulaire stad te zijn en in 2030 wil zij vijftig procent minder niet-hernieuwbare grondstoffen gebruiken. In de afgelopen vier jaar heeft zij hier ook beleid op gevoerd, beleid gericht op een learning-by-doing aanpak. Dit was ook niet zo gek, de circulaire economie is een relatief jong veld, en er moest nog veel ontdekt en geleerd worden. Tilburg heeft veelal in de rol van aanjager gezeten, via het (mede)opzetten van nieuwe netwerken, het stimuleren van experimenten en het creëren van bewustwording.

AAN DE SLAG

HOOFDSTUK 2

Ondanks dat door de coronacrisis voor een kort moment de lucht schoner was, er minder grondstoffen werden gebruikt en er minder CO2 werd uitgestoten, is er een reëel risico dat de vervuiling binnen een korte tijd weer terug is op het oude niveau van voor de crisis. In een korte tijd werd echter zichtbaar wat een samenleving voor elkaar krijgt als zij samen de schouders eronder zet, de aanpassingen die mensen accepteren en hoe we extra naar elkaar uit gingen kijken, het kan wel anders. Overal in de wereld wordt daarom nu gesproken over groen herstelbeleid. Van de Europese Commissie tot het Planbureau voor de Leefomgeving dichter bij huis. Iedereen heeft het over de noodzakelijke transitie naar een fossielvrije en circulaire economie.

HOOFDSTUK 4

Nu is de tijd gekomen om door te pakken en ook haar rol als stadsbeheerder, planner, inkoper en regelgever stevig in te gaan richten. Dit is nodig om echte impact te gaan maken en om de geleerde lessen om te zetten in acties die schaalbaar zijn en impact maken.

71

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

Als laatste zal de gemeente haar start-ups en MKB’ers, maar ook de grotere bedrijven moeten stimuleren op weg naar meer en duurzame innovaties. Het samenwerken met kennisinstellingen, bedrijven, burgers als overheid, draagt bij aan een innovatief klimaat waar bedrijven zich graag willen vestigen en waar nieuwe ideeën worden ontwikkeld. Het bij elkaar brengen van juiste partijen is hierin een rol voor de gemeente De gemeente Tilburg heeft alle kaarten in handen om in de aankomende 4 jaar een positieve impact te gaan maken voor mens en milieu. Tilburg laat zien dat zij ambitieus is en de uitdaging van de circulaire economie serieus neemt en de kansen ziet die deze transitie biedt. Met dit koersdocument laat zij zien hoe ze dit in de praktijk gaat brengen.

HOOFDSTUK 2

Ten derde dient de gemeente haar rol als stadsbeheerder, planner en reguleerder in te zetten om meer circulariteit in de gebouwde omgeving te gaan stimuleren. Hierbij dient zij meer integraal ontwerpen te stimuleren via circulaire gebiedsontwikkeling en via circulaire gronduitgiften waar mogelijk. Ook het beschikbaar stellen van grond voor het inrichten van een bouwen grondstoffenhub past bij deze rol.

HOOFDSTUK 1

Ten tweede kan de gemeente het ontstaan van nieuwe markten voor secundaire materiaalstromen helpen ontstaan door inzicht te bieden in de grondstofstromen die er door de verschillende sleutelsectoren (bouw & infra, biologische stromen, maakindustrie en textiel, en circulaire logistiek) gaan. In samenwerking met de regio en de markt kan dan gekeken worden welke nieuwe kansen voor business cases en arbeidsplaatsen die ontstaan door het sluiten van de kringlopen en het terugdringen van het verlies van die grondstoffen.

HOOFDSTUK 3

Ten vierde zal de gemeente verder gaan met haar rol als aanjager (en deelnemer) bij netwerken die nu al goed op stoom beginnen te komen. Denk hierbij aan 013Food, het netwerk rondom het Textiellab, en alle innitiatieven die in de regio opgepakt worden door MidPoint Brabant.

HOOFDSTUK 4

72

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

BRONNEN

FOTO’S

1. https://www.overshootday.org/2020calculation/

· Pagina 4 “LocHal 20190606 - 01.jpg” by Magere Hein is licensed with CC BY-SA 4.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/ licenses/by-sa/4.0

2. https://www.pbl.nl/en/publications/exploringthe-impact-of-covid-19-pandemic-on-globalemission-projections 3. PBL, 2020, Van Coronacrisis naar duurzaam herstel 4. PBL (2019), Doelstelling CE 2030. Operationalisering, concretisering en reflectie. 5. Ellen MacArthur Foundation (2013), Towards a circular economy. Economic and business rationale for an accelerated transition 6. European Commission, 2019, European Green Deal 7. European Commission, 2020, Circular Economy Action Plan 8. Rijksoverheid, 2016, Nederland Circulair in 2050 9. Gemeente Tilburg, 2016, Aanpak Circulaire Economie Tilburg

· Pagina 8 “Zomeravond in het Spoorpark” by municipality of Tilburg · Pagina 21 “Roadtrip zur Tesla-Factory Tilburg” by JayUny is licensed with CC BY-SA 2.0. To view a copy of this license, visit https:// creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/ · Pagina 43 “Interieur Bibliotheek LocHal P1360268. jpg” by G.Lanting is licensed with CC BY 4.0. To view a copy of this license, visit https:// creativecommons.org/licenses/by/4.0 · Pagina 56 “File:Textielmuseum-cabinet-10.jpg” by Joep Vogels, Textielmuseum Tilburg is licensed with CC BY-SA 4.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/licenses/bysa/4.0

10. Gemeente Tilburg, 2019, Tilburg Circular Agenda 2019 11. Telos, 2017, Circulaire Massabalans Tilburg 12. Binnelandsbestuur (2019) https://www. binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/ nieuws/zuid-holland-wil-bouw-versnellen-methout.9611594.lynkx

73

TILBULG CIRCULAIR 2021-2025

+31 (0) 203690977 info@metabolic.nl www.metabolic.nl

Klimopweg 150 1032 HX Amsterdam The Netherlands