Document · PDF

04 Bijlage 3 Spoor 2 Ruimtelijke meerwaarde

Raadsvergadering 1 februari 2021, gemeente TilburgBij agendapunt: Raadsvoorstel Netwerkanalyse autonetwerk11.778 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

NETWERKANALYSE VERKENNING

SPOOR 2: RUIMTELIJKE MEERWAARDE

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Opdrachtgevers

Gemeente Tilburg

Titel rapport

NETWERKANALYSE TILBURG Spoor 2: Ruimtelijke meerwaarde

Status

Concept

Kenmerk

003828/20201119.R2.01

Datum publicatie

19 november 2020

Projectteam

Gemeente Tilburg Rob Temme (Projectleider) Ton Withoos Bram van Berkel Ludo Hermans Marco Visser Goudappel Coffeng Bas Govers (Projectleider) Pascale Willems Thijmen van Gompel Marco Aarsen Leon Rook

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

De verkenning voor de netwerkanalyse Tilburg 2040 gebeurt via drie verschillende sporen: verkeer, ruimte en economie. De resultaten van de drie sporen zijn samen met alle betrokken ambtenaren opgesteld en gedeeld in interne werkateliers. Deze rapportage bevat de resultaten van het spoor: ruimtelijke meerwaarde. In dit spoor is gekeken naar de ruimtelijke potenties van de verschillende onderdelen van het wegennet. Op welke wijze kan vrijkomende ruimte worden ingevuld? Hoe kan het wegennet optimaal in zijn omgeving worden ingepast?

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

INHOUD 1

INTRODUCTIE EN CONTEXT .

2 DE KERNWAARDEN VAN TILBURG .

1.1 1.2 1.3 1.4

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

WAT IS DE NETWERKANALYSE? WERKEN VANUIT 3 TECHNISCHE SPOREN ONTWERPATELIERS LEESWIJZER

HET VERHAAL VAN TILBURG TILBURG ALS AGRARISCHE SAMENLEVING DE INDUSTRIALISATIE VAN TILBURG TILBURG TIJDENS EN NA DE WEDEROPBOUW DE RECENTE GESCHIEDENIS EEN KIJK NAAR DE TOEKOMST

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3 RUIMTELIJKE VISIE OP TILBURG .

4 RUIMTELIJKE VISIE OP HET CENTRUM .

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

VOORTBORDUREN OP DE OMGEVINGSVISIE 2040 OUDE STAD NIEUWE STAD MET DORPEN STEDELIJKE KNOOPPUNTEN LOGISTIEK EN NDUSTRIE VERDICHTINGSOPGAVE STADSREGIONALE PARKEN CONCLUDEREND

HET CENTRUM IS OVER DE CITY RING HEEN GEGROEID CITY RING: VAN BARRIÈRE NAAR BINDMIDDEL GEBIEDSSFEREN IN HET CENTRUM DRAGER VAN HET CENTRUM OOSTELIJKE CITY RING ALS DRAGER OOSTELIJKE CITY RING ALS UITGAANSPROMENADE

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

5 DE VIJF STADSKANSEN . 5.1 DE VIJF OPGAVEN

6 STADSKANS 1: DE KENNISBOULEVARD

5.2 5.3

VAN VIJF OPGAVEN NAAR VIJF STADSKANSEN ONTWERPATELIERS MET GEMEENTE

HART VAN BRABANTLAAN EN PROFESSOR COBBENHAGENLAAN

6.1 6.2 6.3

INVENTARISATIE EN ANALYSE RESULTATEN ONTWERPATELIER GEMEENTE VISIE, ONTWERP EN REFERENTIES

7 STADSKANS 2: RINGBAAN-WEST . TUSSEN DE MOSKEE EN DRAAIEND HUIS

7.1 7.2 7.3

INVENTARISATIE EN ANALYSE RESULTATEN ONTWERPATELIER GEMEENTE VISIE, ONTWERP EN REFERENTIES

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

8 STADSKANS 3: DE UITGAANSPROMENADE

9 STADSKANS 4: SPOORZONE EN ECONOMISCHE BOULEVARD .

118

136

OOSTELIJKE CITY RING: VAN BESTERDPLEIN TOT AAN PIUSHAVEN

8.1 8.2 8.3 8.4

INVENTARISATIE EN ANALYSE RESULTATEN ONTWERPATELIER GEMEENTE VISIE, ONTWERP EN REFERENTIES ONTWERPVOORSTEL PIUSPLEIN

BURGEMEESTER BROKXLAAN EN SPOORLAAN 9.1 9.2 9.3

INVENTARISATIE EN ANALYSE RESULTATEN ONTWERPATELIER GEMEENTE VISIE, ONTWERP EN REFERENTIES

10 STADSKANS 5: WESTELIJKE CITY-RING NOORDHOEKRING EN GASTHUISRING

10.1

10.2 10.3

INVENTARISATIE EN ANALYSE

RESULTATEN ONTWERPATELIER GEMEENTE VISIE, ONTWERP EN REFERENTIES

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

1 8

INTRODUCTIE EN CONTEXT

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

1.1

WAT IS DE NETWERKANALYSE?

In de Omgevingsvisie Tilburg 2040 heeft het gemeentebestuur aangegeven wat de ruimtelijke hoofdkeuzen zijn voor de ontwikkeling van de stad. In de Mobiliteitsaanpak Tilburg 2040 is daarnaast de hoofdrichting voor het bijpassende mobiliteitsbeleid vastgesteld. Deze kaderstellende nota’s moeten worden doorvertaald in concrete maatregelen. Daarbij wordt de aagegeven richting geconcretiseerd en op basis van nadere inzichten geactualiseerd. Zo speelt in de binnenstad de wens om te komen tot een StadsForum. Vanuit deze ontwikkeling speelt de vraag of het verkeerskundig mogelijk is de ruimte voor de Cityring terug te brengen tot één rijstrook. De Netwerkanalyse maakt daarom de doorvertaling van deze ambities naar de inrichting van het wegennet. Al eerder is op die wijze de loopagenda, de fietsagenda en de verkeersveiligheidsagenda vastgesteld. De openbaar vervoeragenda volgt volgend jaar. Al deze agenda’s bevatten concrete uitvoeringsmaatregelen die in het Meerjaren Investerings Programma (MIP) en in het T-MIP moeten worden opgenomen. De Netwerkanalyse is niet een lijst van nieuwe automaatregelen. Voor het overgrote deel zijn het maatregelen en ingrepen die toch al nodig waren maar die nu in de tijd worden gezet met de stedelijk ontwikkelingsprojecten. Denk daarbij aan de Spoorknoop op Ringbaan Oost die al jaren “boven de markt hangt”.

Omdat vooral het wegennet een groot beslag op de openbare ruimte legt, is de Netwerkanalyse wel sterk beeldbepalend als het gaat om het concreet maken van de hoofdkeuzen die al in de Omgevingsvisie en de Mobiliteitsagenda zijn gemaakt en die ook in de binnenstad overwogen worden, zoals bij StadsForum.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

1.2

WERKEN VANUIT 3 TECHNISCHE SPOREN

In de Netwerkanalyse is eerst een technische verkenning uitgevoerd in drie sporen: Verkeer. In dit spoor is kwantitatief onderzocht wat de verwachte ontwikkeling is van de verkeersintensiteiten in 2030 en 2040, wat het effect is van de mobiliteitstransitie en welke netwerkmaatregelen allemaal denkbaar zijn om het gebruik van het wegennet te optimaliseren. Dit heeft geleid tot een Netwerkvisie voor 2040 die de basis kan vormen voor de maatregelen. Ruimte. In dit spoor is gekeken naar de ruimtelijke potenties van de verschillende onderdelen van het wegennet. Op welke wijze kan vrijkomende ruimte als gevolg van het anders omgaan met het autonetwerk worden (her)ingevuld? Hoe kan het wegennet optimaal in zijn omgeving worden ingepast?

Technisch bijlagerapport verkeer

Economie. In dit spoor is vooral ingezoomd op de economische effecten van de Netwerkanalyse. Wat betekent de visie op het wegennet voor de winkelbestedingen in dagelijkse, doelgerichte en recreatief winkelen in de binnenstad. Hiervoor is gebruik gemaakt van een koopstromenmodel dat recent door Goudappel Coffeng is ontwikkeld.

Technisch bijlagerapport ruimte

De resultaten van de drie sporen zijn samen met alle betrokken ambtenaren opgesteld en gedeeld in interne werkateliers. Hiervan zijn drie technische bijlagerapporten opgesteld. Dit technisch bijlagerapport omvat het resultaat van het spoor rond ruimtelijke meerwaarde. Technisch bijlagerapport economie NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

1.3

ONTWERPATELIERS

Onderdeel van het ruimtelijke spoor zijn de ontwerpateliers met de gemeente geweest. Hier is een brede groep van ambtenaren vanuit verschillende disciplines betrokken. Diverse inzichten vanuit klimaat en biodiversiteit tot aan verkeer en stedenbouw zijn hier samengekomen. In de periode oktober 2019 en januari 2020 hebben drie ontwerpaterliers plaatsgevonden.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Atelier 1: visie op stad en centrum In het eerste ontwerpatelier worden deelnemers meegenomen in het verhaal van Tilburg en de kernwaarden van de stad. Daarna volgt een toelichting en discussie rond de verdere doorvertaling van de Omgevingsvisie 2040 naar een visie op de stad en op het centrum van Tilburg.

Atelier 2: Stadskansen

Atelier 3: Ontwerpen

Samen met de brede groep ambtenaren zijn de 5 stadskansen verkend en geschetst aan de hand van de methodiek functionalambiance. Met deze analysemethode wordt de huidige situatie op acht verschillende begrippen gewaardeerd, vier uit ‘The World of Flows’ en vier uit ‘The World of Places’. Het laat de deelnemers vanuit verschillende invalshoeken naar dezelfde plek kijken, zodat ze even uit hun eigen discipline stappen en zich meer verplaatsen in de bredere belangen. Nadat ze de spidergraph voor de waardering van de huidige situatie hebben ingevuld, doen ze dit ook voor de gewenste ambitie voor de plek.

In het derde atelier worden de ingevulde spidergraphs gebruikt om te kijken bij weke aspecten de grootste verschillen zitten tussen waardering van de huidige situatie en de gewenste ambitie. Deze begrippen moeten dus extra aandacht krijgen in het ontwerpproces dat het grootste onderdeel vormt van dit derde en laatste atelier. Samen gaan we aan de slag met het schetsmatig ontwerpen van de vrijgekomen ruimte binnen de vijf stadskansen.

1.4

LEESWIJZER

Hoofdstuk 2 vertelt het verhaal van Tilburg en gaat in op wat Tilburg speciaal maakt: wat zijn onze kernwaarden? Hoofdstuk 3 en 4 bouwen verder op de Omgevingsvisie 2040 en beschrijven de ruimtelijke visie op stadsniveau (H3) en op het centrum (H4). Vervolgens gaat hoofdstuk 5 in op 5 stadskansen, gedefinieerd samen met de betrokken amtenaren in verschillende ontwerpateliers. De 5 stadskansen brengen in beeld hoe de netwerkanalyse kansen schept om grote overkoepelende stedelijk opgaven aan te pakken. De hoofdtukken 6-10 gaan tot slot gedetailleerder in op elk van de vijf stadskansen en toont een inventarisiate en analyse van de plek, de resultaten van de ontwerpateliers bij de gemeente en een mogelijke visie, ontwerp en bijhorende referenties.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

2 14

DE KERNWAARDEN VAN TILBURG

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

2.1

HET VERHAAL VAN TILBURG

Het verhaal van Tilburg is een mooi uitgangspunt om de netwerkvisie te beginnen. In dit verhaal komen de kernwaarden van Tilburg naar voren die de stad hebben gevormd. We kijken naar het verleden, heden en toekomst van de stad. Waar komen deze kernwaarden vandaan? We starten met Tilburg als agrarische samenleving, dan de tijd van de industrialisatie, vervolgens de wederopbouw en de recente geschiedenis van de stad. Uiteindelijk kijken we naar de nabije toekomst van Tilburg. De kernwaarden die in deze verschillende tijdsfasen zijn ontstaan, vormen de succesfactoren van Tilburg. Ze dienen niet alleen als inspiratie voor de netwerkvisie, de kernwaarden vormen ook een integraal onderdeel binnen de vijf stadskansen. Deze stadskansen zijn de eerste kwaliteitsslag die Tilburg de komende jaren kan maken als uitwerking van deze voorliggende visie.

Bron afbeelding 1, 2 en 3: Stadsvorm Tilburg, historische ontwikkeling, 1993 Bron afbeelding 4: Tilburg in cijfers 2015 Bron afbeelding 5: Omgevingsvisie Tilburg 2015 16

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

1. Agrarische samenleving

4. Recente geschiedenis

2. Industrialisatie

3. Wederopbouw

5. Toekomst

2.2

TILBURG ALS AGRARISCHE SAMENLEVING

EIGENZINNIG

In de ontstaansgeschiedenis van Tilburg valt op dat de stad op een eigenzinnige manier aan het ontwikkelen is. In deze periode, toen Tilburg bestond uit een agrarische samenleving, bestond er nog niet iets als een centrale kern. Tilburg was anders dan anders, anders dan andere steden. Daar waar de meeste Nederlandse steden groeiden vanuit een centrale stadskern, ontwikkelde Tilburg zich als een netwerk van herdgangen, die verbonden waren door structuren van meanderende linten (Van Putten, Robben & Siebers, 2019. De stad heeft hierdoor iets eigenzinnigs. Deze bepalende structuur vormt de ruggengraat van Tilburg en vormt vandaag de dag nog steeds een belangrijke sociale-, economische- en ruimtelijke drager van de oude stad (gemeente Tilburg, 2009). Tijdens de agrarische samenleving kwam de huisnijverheid op en bloeide dit als één van de belangrijkste economische lagen in de samenleving.

Ansichtkaart van ‘t Heike uit 1900; later Piuspark, nu onderdeel van Piusstraat

www.regionaalarchieftilburg.nl, geraadpleegd op 04-10-2019 NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

2.3

DE INDUSTRIALISATIE VAN TILBURG

VRIJHEID EN SOCIAAL

In de daaropvolgende periode, beginnend ergens in de tweede helft van de negentiende eeuw, bereikte de industriële revolutie Tilburg. Tijdens de industrialisatie van de stad groeide Tilburg uit tot een ware textielstad, gespecialiseerd in de wolindustrie, waarvan de basis was gelegd tijdens de bloei van de huisnijverheid. De stad bevond zich in een fase van ongeplande en ongebreidelde verstedelijking. Er was een hoge mate van vrijheid. Achter de linten en tussen de herdgangen werd het volgebouwd met enorme fabriekscomplexen, arbeiderswoningen, arbeiderswijken, kerken en kloosters. Tilburg was een echte arbeidersstad en Katholieke stad (Van Putten, Robben & Siebers, 2019). Hierdoor is Tilburg altijd een sterk sociale stad geweest. Deze waarde als vrijheid en sociaal staan nog steeds hoog in het vaandel vandaag de dag. Niet voor niets is het grootste burgerinitiatief van Nederland een groot succes geworden in Tilburg, het Spoorpark (Van de Zande, 2019). Net zoals de voorgaande periode de linten en herdgangen de iconen uit de pré-industriële tijd zijn, vormen het spoor, het kanaal met de Piushaven en de ringbaan van Rückert als wandelpromenade uit 1917 de iconen uit deze tijd.

Luchtfoto Goirkestraat uit 1925 met het lint waarachter fabriekscomplexen zijn gebouwd NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

www.regionaalarchieftilburg.nl, geraadpleegd op 04-10-2019

2.4

TILBURG TIJDENS EN NA DE WEDEROPBOUW

VEERKRACHTIG

Tijdens de wederopbouwperiode, na de Tweede Wereldoorlog, implodeerde de textielindustrie en vertrok de productie naar het oosten. Dit was een zware klap voor de stad en Tilburg moest omschakelen van een eenzijdige textielindustrie naar een nieuwe veelzijdigere economie met een diverse diensten- en onderwijssector. In deze periode heeft Tilburg laten zien dat het een veerkrachtige stad is. Enerzijds was de gedachte dat stadsvernieuwing nodig was om de stedelijke economie te moderniseren. Deze stadsvernieuwing vond plaats in de bestaande stad en ging ten koste van de eerste geplande wijk van Tilburg ‘Koningswei’, maar ook van bijvoorbeeld het oude stadhuis en het station. Het leverde nieuwe iconen van deze tijd op, zoals het Koningsplein en de Cityring met onder meer het theater, de schouwburg en de rechtbank. Anderzijds kwam er een stedelijke expansie op gang aan de hand van het ‘Assenkruis’ (‘Oostwestboulevard’ en de Ringbaan-West) dat de stad opdeelde in vier superstadsdelen, bestaande uit de ‘oude’ en de ‘nieuwe’ stad (Doevendans, Luiten, Mekel & Rutgers, 1993).

Bron afbeelding: www.regionaalarchieftilburg.nl, geraadpleegd op 04-10-2019

Perspectieftekening van het Stadhuisplein door A.Komter uit 1958 gezien vanuit de ingang Schouwburg (Zuidelijke Cityring) NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

2.5

DE RECENTE GESCHIEDENIS KENNIS, CREATIEF, ONDERWIJS EN CULTUUR

In de recente geschiedenis valt de herwaardering van het verhaal van Tilburg op. Zo is de industriële schil rondom de binnenstad met plekken als Spoorzone, Piushaven en AaBe Fabriek tot bloei gekomen. Ook de waardering van het erfgoed is versterkt. Tilburg heeft meerdere Rijks beschermde stadsgezichten gekregen (Van Putten, Robben & Siebers, 2019) en steeds vaker is het streven om erfgoed te renoveren in plaats van te slopen. Daarnaast heeft de stad een duidelijk hoogbouwbeleid gevoerd met als resultaat drie torens van boven de 90 meter en met de vierde in de Spoorzone in aantocht. In deze periode is Tilburg gegroeid als onderwijsstad met een kennis-gebaseerde economie, een creatieve industrie en vele culturele instellingen.

Piushaven (2019) NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

2.6

EEN KIJK NAAR DE TOEKOMST KENNIS, CREATIEF, ONDERWIJS EN CULTUUR

Kijkend naar de toekomst blijven deze nieuwe kernwaarden sterk vertegenwoordigd. Wat hierbij een nieuwe pijler vormt, geïntroduceerd in de omgevingsvisie Tilburg 2040, is de focus op knooppunten waar deze kernwaarden terugkomen (gemeente Tilburg, 2015). Deze nieuwe focus op knooppunten van kennis, creativiteit, onderwijs en cultuur is een belangrijke onderlegger voor deze studie.

Bron afbeelding: Koersdocument Spoorzone Tilburg, z.d. Het koersdocument Spoorzone Tilburg schets een beeld van het toekomstige Spoorzone, een plek waar kennis, creativiteit, onderwijs en cultuur samenkomen.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

142

ONTWIKKELING SPOORZONE

TILBURG

DEELGEBIEDEN

21 143

3 22

RUIMTELIJKE VISIE OP TILBURG

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.1

VOORTBORDUREN OP OMGEVINGSVISIE 2040

Deze netwerkvisie is een studie naar een verbeterd autonetwerk. Het ruimtelijke perspectief is hierbij leidend voor ingrepen in dit netwerk. Deze ingrepen zijn enerzijds gericht op het wegennetwerk zelf, anderzijds ontstaan er kansen op plekken waar het autoverkeer verminderd wordt om hiermee kwaliteit en leefbaarheid terug te geven aan de stad. Om deze plekken te kiezen is een strategische blik nodig om de ‘juiste’ locaties aan te duiden. Zo wordt een grote meerwaarde geleverd aan de gewenste stedelijke ontwikkeling van Tilburg. In deze strategische en ruimtelijke benadering is eerst gekeken naar de stedelijke structuur en ontwikkeling op stadsniveau met daaropvolgend een studie op het schaalniveau van het centrumgebied. Bovendien is de visie een nadere uitwerking en concretisering van de omgevingsvisie 2040 met het behoud van een bepaalde mate van abstractie. Deze ruimtelijke visie volgt in grote lijnen de omgevingsvisie 2040 en gaat een stap verder.

Visiekaart Omgevingsvisie Tilburg 2040 NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.2

OUDE STAD

De opbouw van de stad begint met de oude stad. De oude stad bestaat uit een netwerk van historische herdgangen, die met elkaar verbonden zijn door kronkelende linten. Dit netwerk vormt één van de belangrijkste sociale-, economische- en ruimtelijke dragers van de oude stad. In 1917 ontstond het plan van Rückert met onder meer de ringbaan als wandelpromenade om de oude stad. Het principe was dat de stad zich kon uitbreiden en verdichten tot aan deze ringbaan (Van Putten, Robben & Siebers, 2019). Zoals we weten is de ringbaan in de loop der tijd aangelegd, niet als wandelpromenade, maar als autoring om de oude stad.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.3

NIEUWE STAD MET DORPEN

Na de Tweede Wereldoorlog breidde de stad zich uit over de, deels pas aangelegde, ringbaan. Nieuwe stadsdelen werd aangelegd, zoals Tilburg-Noord, Tilburg-West en de Reeshof met hun eigen centra zoals Wagnerplein, Westermarkt en Heyhoef. Grote industrieterreinen werden ontwikkeld, met name aan de noordzijde van de stad, verbonden aan het kanaal. De omliggende dorpen Berkel-Enschot en Udenhout werden binnen de gemeente Tilburg bijgevoegd, waardoor Tilburg groeide naar de zesde gemeente van Nederland. Honderd jaar na de ringbaan van Rückert voltooide Tilburg de nieuwe ring, met de tangenten, om de stad.

Tilburg-Noord Reeshof

Tilburg-West

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.4

STEDELIJKE KNOOPPUNTEN

De ontwikkeling van Tilburg hangt sterk samen met de ontwikkeling van knooppunten. Steeds vaker zien we in Nederland dat verstedelijking en de kracht van de stad samenhangt met de kracht van stedelijke knooppunten zoals de Zuidas in Amsterdam en het CID-gebied in Den Haag; knooppunten die centraal liggen en multimodaal verbonden zijn. In Tilburg bevinden zich ook multimodale stedelijke knooppunten. Twee stedelijke knooppunten doen niet alleen mee op het schaalniveau van Tilburg, ze zijn van belang in de metropool BrabantStad: binnenstad van de 21e eeuw en Tilburg University Campus (gemeente Tilburg, 2015). Beide knooppunten hebben een eigen treinstation. Binnenstad van de 21e eeuw vormt hierbij het knooppunt centrum waar de kennis-gebaseerde economie en de creatieve industrie samenkomt met culturele instellingen en ‘leisure’ (uitgaan). Tilburg University Campus is het belangrijkste kennisknooppunt van Tilburg.

ligt in het zuiden van Tilburg knooppunt Stappegoor waar sport en leisure samenkomen. Dit knooppunt doet niet zozeer mee in het grotere verband van BrabantStad, maar is wel van belang voor de regio Tilburg. Wat bij deze knooppuntenbenadering opvalt is dat Tilburg een echte onderwijsstad is. In elk knooppunt is onderwijs sterk vertegenwoordigd. Verder liggen twee gezondheidsclusters in het noorden en zuiden van de stad die van belang zijn voor de werkgelegenheid, met name het zuidelijke cluster rondom het Elizabeth ziekenhuis groeit als zorgcluster. Hoewel de zorgsector onder druk staat genereert deze sector 18% van de werkgelegenheid van Tilburg (gemeente Tilburg, 2015).

Daar waar Eindhoven zichzelf profileert als Brainport regio (kennis en innovatie op het gebied van high tech en de maakindustrie) binnen BrabantStad, zo onderscheidt Tilburg zich op het gebied van ‘social innovation’ (kennis en innovatie op het gebied van maatschappelijke, menselijke en sociale vraagstukken) (gemeente Tilburg, 2015). Dit past sterk bij het verhaal van Tilburg en het kennisknooppunt is hierbij essentieel. Naast deze twee knooppunten, die meedoen in het grotere verband van de metropool BrabantStad, NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.5

LOGISTIEK EN INDUSTRIE

De logistieke- en industriesectoren bevinden zich met name op bedrijventerrein in het noorden van de stad, gelegen tussen het kanaal en de noord-tangent. Het trimodale overslagpunt Loven vormt hierin een logistiek knooppunt waar op- en overslag per spoor, water en weg samenkomt. In het zuiden, gelegen aan de A58 liggen meerdere bedrijventerrein, waarbij het nieuwe bedrijventerrein ‘wijkevoort’ gepland is op het kruispunt van de A58 en de west-tangent.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.6

VERDICHTINGSOPGAVE

Verdichtingsopgave op de knooppunten Evenals andere steden in Nederland groeit het aantal inwoners en huishoudens van Tilburg. De stad is in trek en dit resulteert in een verdichtingsopgave. De huidige verdichtingslocaties liggen vooral in de bestaande stad. Sterker nog, deze verdichtingslocaties hangen sterk samen met de knooppunten.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.6

VERDICHTINGSOPGAVE

Verdichtingsopgave op as tussen centrum en universiteit Hierbij valt het op dat er een ‘verdichtings-as’ ligt in en tussen de twee belangrijkste knooppunten van de stad (knooppunt centrum en knooppunt universiteit). Dit zou vertaald kunnen worden in een aanzet tot ruimtelijke aaneenhechting en verdichting van de knooppunten in de metropool BrabantStad. Deze verdichtings-as bestaat uit de as: universiteit-Oostwestboulevardcentrum-Piushaven.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Verdichtingsopgave van Kanaalzone Naast de bekende verdichtingslocaties biedt de Kanaalzone potentie als toekomstige verdichtingszone (denk aan een toekomstig Piushaven- of Spoorzoneachtige herontwikkeling). Met als grote kwaliteit het kanaal (wonen en werken aan het water), aan de rand van de oude stad en industrieel erfgoed uit de wederopbouwperiode. Een positief bijkomend effect is een sterkere stedelijke aaneenhechting tussen de oude stad en Tilburg-Noord.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.6

VERDICHTINGSOPGAVE

Verdichtingsopgaven aan de ring Daarnaast liggen er diverse potentieel toekomstige verdichtingslocaties aan de ring waaronder Kanaalzone, Ringbaan-West – Rooi Pannen-campus, zorgcluster Elisabeth ziekenhuis – Koningshoeven en knoop het Laar – Blaakweg. Elke verdichtingslocatie heeft daarbij een eigen profiel, gekoppeld aan de context (koppeling met regionaal onderwijs bij Rooi Pannen, koppeling met gezondheidszorg bij Elisabeth ziekenhuis, etc.). Net zoals de verdichtings-as universiteitOostwestboulevard-centrum-Piushaven vertaald zou kunnen worden in een aanzet tot de ruimtelijke aaneenhechting en verdichting van knooppunt centrum en knooppunt universiteit, kunnen de verdichtingslocaties langs de ringbaan vertaald worden als de ruimtelijke aaneenhechting van de ‘oude’ stad met de ‘nieuwe’ stad en de verdichting van deze overgangszone.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.7

STADSREGIONALE PARKEN

De stadsregionale parken aan de rand van Tilburg leveren een belangrijke bijdrage aan het leefklimaat en recreatie van de stad. Een sterkere relatie tussen stad en land is hierbij gewenst. Met betere (langzame) verbindingen tussen stad en de stadsregionale parken aan de rand van de stad kan dit bereikt worden. Het gaat hierbij over de stadsregionale landschapsparken Moerenburg-Koningshoeven (oost), Stadsbos 013 (west) en Stadsregionaal landschapspark Pauwels (noord) (gemeente Tilburg, 2015). Deze stadsregionale parken zijn van belang voor de positie van Tilburg als aantrekkelijke vestigingsstad in de metropool BrabantStad.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

3.8

CONCLUDEREND

Concluderend betekent deze ruimtelijke visie voor de stad een concretisering van de omgevingsvisie 2040 en gaat het een stap verder. De belangrijkste strategische opgave is het ruimtelijk aaneenhechten en verdichten van de twee belangrijkste knooppunten van de stad (knooppunt centrum en knooppunt universiteit). Beide knooppunten hebben een belangrijke positie in het grotere verband van de metropool BrabantStad. Deze ruimtelijke aanhechting kan de volgende stap vormen in de knooppuntenbenadering van Tilburg. De volgende stap is om deze knooppunten niet alleen verkeerskundig te verbinden, zoals nu het geval is. Wil Tilburg als stad sterker worden, dan is het van belang deze knooppunten, die meedoen in de metropool BrabantStad, ruimtelijk aaneen te hechten. Zo wordt de interactie en uitwisseling van kennis, creativiteit, cultuur en stedelijke voorzieningen geactiveerd en gestimuleerd. De nieuwe economie gaat over interactie en uitwisseling (cross-overs) van kennis en creativiteit (REOS, 2016; REOS, 2017; Van ‘t Hoff, 2015; AWTI, 2014). Het gaat dus over de versterking van Tilburg. Met name de Oostwestboulevard speelt hierin een centrale rol. Momenteel geldt deze Oostwestboulevard als auto-, bus- en fietsverbinding. In de toekomst heeft het de potentie om de stedelijke knooppunten ruimtelijk en op een aantrekkelijke wijze met elkaar te verbinden.

Andere toekomstige verdichtingslocaties zijn gelegen aan de ringbaan en de Kanaalzone, waarbij het gaat om de ruimtelijke aaneenhechting tussen de oude stad en de nieuwe stad. De linten en herdgangen dienen binnen die oude stad als sociaal-economische-ruimtelijke dragers. 34

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

4 36

RUIMTELIJKE VISIE OP HET CENTRUM

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

D a lt o n e r f

Hy ac

tra lis

lein

NS P

P lein NS

lring

M ag a zijnstra

el Heuv

Klipperplein at

nstra stiaa Sint S eb a

ogp

Schoe n e r s tr a a t

nstraat S ebastia a

S in t Jo s e p h d w a r s s tr a

ein

H eu

at sstra

P iu f nho Vors te

sstr aat Pi u

a at P iusstr

S int

a an

Trouwl

Professor Don d e r s s tr a a t

Kazernehof

velr in

ple in

Piuspl Piusplein

P iusstraat

d rkp a

Huzarenstra at

W illem II-straat

IJzerstraat

Willem II-straat

Te lexstraat

Cavaleriestraat

Langestra at

Antoniu s straat

La n ges traat

straat ions Stat

raat

rgerijpad

r a at Koest

W a genstraat

t straa Stat ions

k r in g Noordhoe ekring No o rdho

eg se w el rv

T ivolis

i ng

G asthuisr s traat

Acacia t iusstraa Dionys

Minc k elers At e lier s traa t

Frater s traat G a s thuisr i n g

S e r in g e n h o f

s traat

Energieplein Lichts traat

Frater s traat

Gasthuisring

shof Doctor Cuijper

Sint Ceciliastra at Sint C eciliastraat

Sint Ceciliastraat

Utrecht s estraat

Arent van 's Gravesa ndestraat

Calor iestraa t

Piron s

Pie

Na z arethstraat

genstraat Wil

Heu ve

to g stra

ast

tim

r aa

terstraa

th We

a at

Pius st

nple

r aa

laa

ijkst zew

Rij

Rij e

Coul s

lsterstraa

Van de

stra Burcht

Van de Cou

antplein es

rsstr

r aat

rd e

raat

rsst

e lie

istraat

V end

Ta mboerskade

sv aa

Voe

Krui

n va

Veolia T

th We

Jan

Piushaven

n van

o Anto

Ha n

erenstraa

Trouw laa

laats

arp

stra

ndijk

pena

ers

di aven

Have

Hopliedenkade

t ts traa Slo

est raa

Kem

ci Lan

ijk

end

H av

Den Ophef

rn Tou

bij

straat

ndel Go

raat

rsst raa

Leen h

r s st

raat

Stadstuinderij Piushaven

Galjoenstra a t

Galjo e nerf

ephst

ie Lanc

tstraat Bon d

sstr a at

Schoene r str aat

de Gerard

S int Jos

Hoog vensestraat

t straa Cata m a r a n

cij ne

n S w iete

B oe r ha a ve s tr a a t

Lindenstr a at

at a avestra

Carré

Boerh

Lindeplein

e rho f

t sstraa

traat

Lancier

Zilverlindestraat

avestra

Donder

straat

Ca pu

ra ma n sst

P.F. Berg

Boerha

so r P rofes

rstra a t Pasteu

Dunan t

Dennenstraat

pl e in via

r laa n

aat

gba

ta Ba

S poo

ijckstra

Beverw

Piushave n

Jan

a tra

e g Bosschew

Ja n Wi

nt Stuivesa

e nstra

t raa test

p Zwijs

nst

raat esst

t st r aa

K o tte r s tr a a t

ch o

Doele

eb Cel

at stra avia Bat

t traa

a stra Tulp

L elie

Ja smijnstra

K o tte r s tr a a t

dsestraat

s es

p hs

K u r a s s ie r s s tr a a t

raa

Stevenzan

at stra

Joris

Rin

aat astr

en Lov

aat s tr

tr a

s tr

avi

aat s tr

lie

liefs

aa str en

ardi jst

Jose

B iss

traat

ost n-O baa ng

t Ba

lp Tu

e ad

nre

pva

P iu s h a ve n

Sint

Nie u we

va Gerard

Jolstr a at

Barkstraat

arkt

wstra

N ieuw

Tjalkstraat

s stra

ensm

sstra

H e u ve lr in g

us va

Gil

Prim

Oude Dijk

b ro e

raat uwst

Pi u spl e in

plein

stra

t straa

D ooren

Stadspark Oude Dijk

Koo

ijsen

war

raat

o p Zw

Dijk

el d

raa

ing

t raa

ni n gs Ko

Bissch

Oude

Korv

est

Cler cxst

Gilde

traat

Tivoli

Sal

Jan Aartestr aat

Koggepl e in

Koggeplein

str a

rks de Ke

en kpl a ntso

Hoogv e nsestraat

Hoogven s estraat

Clercx

Stads

hof Gardiaan rnik

e lr

r gst

Vrijheidspark (Factoriumtuin)

Muzentuin

rk Va

N ieu

Jan Aartestraat

o f

Korvel

lbe

splei

ing Kon

Dijk

Oude

traat

aanh

ns tra

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

pe re

straat

nstra

aa s tr

Jan Aartestraa

Sint

lein

Nie

S to

Kloosterstraat

Nieuwstraat

N ieuwstr aat

weg

Zwaans traat

B is

a rtestraat

Hoogvense

Palei

Paleisri

w ijs e

nas An

Sons

Gardi

Paterstraat else

Ko rv

s r ing

Jan A

Gal e ipad

is p

Sta d hu

lein

sring

a t

ein

n der Leestra

Juliana van

jestra Oran

l huisp

rin g

Van

Jan va

Pa lei

lei n

traat

weg else

Stad

aat

op Z ch

St.

Van

raat

at Paterstra

aat nastr

erst

ple

St. An

estra

Klav

uis

p llems

Oude Dijk za

age

apass

b u rg

Heuvel

isst r

d hu

inerstra

Landste

a stra

Fl e mi ngstraat

E mm

t traa hijfs

aat astr

Rogg

at erstra

t traa

ers

Zomerpark er

t straa

Sta

Stad h uis p

ost

s stra

aa istr

rikho

Hend

aa s tr

e Sc Lang

t Ann

ouw

Louis Bouwmeesterplein

K lo

i t adhu

a at

S ch

straat

hia

uv e lstr

e na

K apelhof

cijnen

Capu

p So

t lstraa

H euv e r g pr om

Sophiastra

at w bu

S chou

traat

H eu

a erstr xand

vels

Ale

e s tra Lang

burgring

traat

a at

uve

aan

oli

Tiv

Heuvel traat

m II-s

stra foon

r inst

Spoorl

Tiv

eplein

Tele

dst

rin g

rte

Schou w

raat

inst

e Tu

Kort

lan

entiu

Vinc

aat estr

Nie

traat

oek Noordh

raat ss t

Wille

ols Scho

iusp

cent

t straa

G iro

Lang

oek

dh ger

Win

ra edest

raat onst

Vi n

t straa

fo Tele

aat riastr

Vre Pieter

Vijfsprong

js e n pad

Vreed

plein

Vr e ede

rik Frede

Tuins t raat

Tuinstraa t

m IIWille

Korte Schijf s traat

H oo

Korv

Pieter

P ieter

Interpolistuin

k tstraat

Korte S chijfstraat

S in

Klav

Pat

Bod e hof

S poor

Jan van

Panhui

Dwaalgebied

S p o o r la a n

laan

Interpolis

Telegraafstraat

naho

t An

Sin

raat

rest

Poststraat

Spoo

Spo o rlaan

rlaan

t rstraa

Ooste

Zu id-

Spoorlaan

Sp oorla

eple

l ind

Insu

fstraat

Odulphuslyceum

a tra

en oz

Zuid-Oosterst r aat

Zuid-Oost e rstraat

Spoorlaan

raat ehst

Atj

stra

zen Ro t

Tel egraa

oekring

t traa gens

raat erst

Klav

dho

ard

Spoorl a an

stra

n Roze

nple

Roze

aa str

r Ve ema

Brandweer

S c h o uwbu r g r i ng

aat estr Rogg

raat erst

zaa

Kool

r a

iefb o ulev

Poststraat

elstra

at istra

Locomot

Kar

Fabriekstraat

Heuv

ra erst

rstra

nst

Akk

Akke

rstra

raat eost

Born

e ud

Fabriekstraat

Begraafplaats 't Heike

ord

Wi l

Klav

Bredase w

raat ckst

Odulphuslyceum

raat

se ot

NS Plein

Spoorlaan

Allura

Bredaseweg

Akke

Sp o orlaan

Buurtpark Schoolstraat rnst

oo M e id

Spoorzone P2

Fietsenstalling Noordzijde

Tilburg

N o ord h

at stra

oorn

Esd

rin

N S Plein

Sp o orl a an

m st raat

n ge

lei n

Burgemeester Stekelenburgplein

raa

Boo

r Brokxlaan

LocHal

Parkeergarage Knegtel

Laagstraat

Olmenstraat

plan-t

st ord No

raat isst

wstra a t

B u rgem e ester Brokxlaan

r a at

n ar

Korte Nieu

Burgemeeste

Elzenstraat

raat Laagst

nstraa

Linde

sio

Mis

wstraat

An Pascalerf

NS P

mst

Pascalerf

Boo

stra

anje

Kast

Lange Nieu

Oisterwijkstraat

r in

Buxusplaats

Joannes van

xlaan

Burgemeester Brokxlaa

stra ord No

s tra

cij

a dje

ster Brok

xla a n

raat kast

Ban

terd Bes

rs traat

Boom

traat

't Adje P

B urgemee

S p oorla

Holland Carré

Elzenstraat

Burgem e ester Bro k

Hart van Br a bant l a an

Vormenrijk

Kastanj e straat

En e rgieplei

Loven

M o le n boc htp le

Leonard van V e chelstraat

Populie raa

u wstraat

a at

B e st e r dri

Talent Square

Elzenstraat mst

Lang e Nie

Van Mierlostr

t r aat

aat

aa Hart van Brab a ntl

Pijnboomflat

Meel s traat

r aat

Spoorzone P1

boomstraat

Boo

Van Mierlostr aat

sho

ijper

Hazelaarstraat

a tra

it e

Nijvers

r sst eijn

r Cu

cto

s ter Brokxla

Twee!

Ook andere plekken buiten de ring met een belangrijke culturele waarde verdienen een betere integratie met het centrumgebied, zoals het Heuvel- en Veemarktkwartier, de Schatkamer van Tilburg en het Museumkwartier. In feite zijn dit de culturele kerngebieden van de stad, die sterk onderdeel van het centrum zouden moeten zijn. Deze zouden dus niet moeten zijn afgesneden door de Cityring als autoverkeersader.

wst

H Jan

Burgemee

derstr a at

Prun

Lumenplantsoen

e Nieu

All e enhou

t straa Broek

L a ng

E ikstr a at

Het centrum is in de loop der tijd over de Cityring heen gegroeid. De Cityring, ooit bedacht als de ‘strik’ om de oude binnenstad, vormt tegenwoordig de ‘strop’ in het centrum. Het oorspronkelijke centrumgebied is tijdens de afgelopen 10 jaar sterk uitgebreid. De heropleving van de industriële schil rondom de historische binnenstad heeft tot een expansie van het centrum geleid als resultaat van het openstellen en de herontwikkeling van de Spoorzone en de Piushaven.

Philips Vingb

oonsstraat

Na de strategische opgaves op stadsniveau wordt nu ingezoomd op het belangrijkste knooppunt van de stad: knooppunt centrum. Hier komt de kennisgebaseerde economie en de creatieve industrie samen met culturele instellingen, stedelijke voorzieningen en leisure.

ra nst So

Gasthuisstraat

ei n

ge ten

i tple

t Piete r Postpl

Sted

HET CENTRUM IS OVER DE CITY-RING HEEN GEGROEID

4.1

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

4.2

CITY-RING: VAN BARRIERE NAAR BINDMIDDEL

Een belangrijk droombeeld voor het centrum is dan ook om het centrum als geheel te verbinden met de Cityring als bindmiddel. In feite betekent dit één verbonden voetgangersgebied van het Museumkwartier en Spoorzone tot aan de Piushaven en het Stadsforum, waarbij de rol van de Cityring verandert van barrière naar bindmiddel.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

4.3

GEBIEDSSFEREN IN HET CENTRUM

Essentieel is wel om de diversiteit aan gebiedssferen binnen het centrumgebied te duiden, te onderkennen en te onderscheiden. Het gaat hierbij om het aaneenhechten van de gebiedssferen in het centrum waarbij deze onderscheidende gebieden de eigenheid, de sfeer en de identiteit behouden. Binnen het centrum worden acht gebiedssferen onderscheiden. Deze hangen samen met de onderscheidende gebieden die worden aangeduid in de economisch-ruimtelijke visie op de binnenstad van de 21e eeuw. Als culturele kerngebieden zijn het Museumkwartier (o.a. Wilhelminapark, de Pont museum en het Textielmuseum), het Heuvel- en Veemarktkwartier (o.a. Stadsmuseum, Korte Heuvel en Poppodium 013) en de Schatkamer van Tilburg (o.a. Stadsforum, Schouwburg, theater en het Kunstcluster) aangeduid. De nieuw stedelijke gemengde ontwikkellocaties zijn de Spoorzone en de Piushaven. De historische binnenstad bestaat uit het Dwaalmilieu (grofweg westelijk gedeelte van de binnenstad), het Kernwinkelgebied (grofweg het oostelijk gedeelte van de binnenstad) en de Economische Boulevard (Spoorlaan).

Bron: Tilburg Next: economisch-ruimtelijke visie: De binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21ste eeuw, 2016 NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

4.4

DRAGER VAN HET CENTRUM

Evenals het duiden van de meest strategische opgave op stadsniveau (de strategische as die knooppunten verbindt), is het interessant om te onderzoeken wat de meest strategische opgave op het schaalniveau van het centrum zou kunnen zijn. Hierbij wordt gekeken welk deel van de Cityring de belangrijkste drager van het centrum is. Het centrum is over de noordelijke-, zuidelijke, en oostelijke Cityring heen gegroeid. De westelijke Cityring (Noordhoekring) blijft nog steeds de westelijke rand van de binnenstad. Toch kan de westelijke Cityring wel een belangrijke rol spelen om het Museumkwartier sterker te verbinden met de Spoorzone, de binnenstad en de Schatkamer van Tilburg. Niet als autoverbinding, maar juist als voetgangersgebied.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Voor de noordelijke en zuidelijke Cityring geldt dat er al plannen liggen, of al (deels) zijn uitgevoerd om de barrièrewerking van deze delen van de Cityring te verminderen. In de afgelopen jaren zijn op de noordelijke Cityring twee belangrijke verbindingen gemaakt met de doorbraken onder het spoor; de voetgangerstunnel onder het station en de Willem II-passage als fiets- en voetgangerstunnel. Deze mooie ontwikkeling moet nu doorgezet worden door onder meer de oversteekbaarheid en verblijfskwaliteit over de gehele Spoorlaan te verbeteren. Op deze manier wordt de Spoorzone sterker onderdeel van het centrum. De zuidelijke Cityring ligt voor een groot gedeelte al in planvorming in de vorm van het Stadsforum. Deze ontwikkeling draagt niet alleen bij aan het opheffen van de barrière werking van de zuidelijke Cityring, het doorziet een stadsdoorbraak om de Piushaven via Stadsforum en Koningswei (huidig Koningsplein) sterker met de binnenstad te verbinden. Deze ontwikkeling geldt hier als uitgangspunt en krijgt daarom minder aandacht in deze studie, maar is wel integraal onderdeel van de visie.

Bron afbeelding onder: Koningswei voorlopig ontwerp, 2019

Willem II-passage als nieuw fiets- en voetgangersverbinding tussen binnenstad en Spoorzone

Onderdoorgang station Tilburg als voetgangersverbinding tussen binnenstad en Spoorzone

Bron

Het voorlopig ontwerp voor Koningswei en Stadsforum schetst een verpleining van Stadshuisplein (zuidelijke Cityring) en een parkachtige omgeving voor het huidige Koningsplein met nieuwbouw als nieuwe verbinding tussen binnnenstad en Piushaven. 43 NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

4.5

OOSTELIJKE CITY-RING ALS DRAGER

Voor de oostelijke Cityring ontbreken dergelijke structurele aanpassingen, ondanks dat het evenals de noordelijke en zuidelijke Cityring een barrière vormt. Sterker nog, aan de oostelijke Cityring zijn vrijwel alle pleinen van het centrumgebied gelegen. Deze pleinen vormen samen de publieke verblijfsplekken van de stad. In feite heeft deze oostelijke Cityring de potentie om deze aaneenschakeling van pleinen (Besterdplein, NS-plein, P. Vreedeplein, Heuvelplein, Piusplein, Stadsforum en Koningsplein) aan elkaar te verweven.

Besterdplein

Bovendien verbindt de oostelijke Cityring niet alleen deze belangrijke publieke verblijfsplekken met elkaar, het verbindt vrijwel alle gebiedssferen van het centrum (Spoorzone, Economische Boulevard, Heuvel- en Veemarktkwartier, Kernwinkelgebied, Schatkamer van Tilburg en Piushaven) en het verbindt de nieuw stedelijke gemengde plekken in het centrum met elkaar (Piushaven en Spoorzone).

NS-Plein

P. Vredeeplein

Stadsforum

Heuvelplein

Piusplein

Koningsplein

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Deze as kan de relatie tussen binnenstad met Spoorzone en Piushaven versterken. Via de oostelijke city ring, ter hoogte van het Piusplein, kan een verbeterde voetgangersverbinding tussen binnenstad en Piushaven tot stand komen. Dit zou een tweede voetgangersverbinding kunnen worden, naast de stadsdoorbraak die via Stadsforum en Koningswei tot stand komt. Voor de oostzijde van het centrumgebied is deze as al een belangrijke noord-zuid verbinding waar veel mensen samenkomen. Een verbeterde link met de Piushaven en Spoorzone zal dit nog meer versterken.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

4.6

OOSTELIJKE CITY-RING ALS UITGAANSPROMENADE

De identiteit van de oostelijke Cityring is sterk gerelateerd aan ‘uitgaan’. Naast dat de as allerlei uitgaansplekken met elkaar verbindt (Spoorzone met een eigen uitgaanssfeer, Heuvel- en Veemarktkwartier met Poppodium 013 en de Korte Heuvel, het Piusplein en de Piushaven met de terrassen aan het water), branden de lichten aan de oostelijke Cityring zelf ook tot laat in de avonden. Vele keren in het jaar transformeert de as tot één groot feest. De oostelijke Cityring staat centraal als evenementenas. Samen met Stadsforum, Spoorzone en Piushaven vinden hier jaarlijks de kermis, optochten, sportevenementen en grote stadsfeesten plaats.

Spoorzone

bron afbeelding ‘piusplein’: https://indebuurt.nl/tilburg/eten-drinken/dittilburgse-cafe-staat-in-de-cafe-top-100~71908/ geraadpleegd op 12-02-2020) bron afbeelding ‘Pieter Vreedeplein’: https://www.emerce.nl/nieuws/heeltilburg-krijgt-glasvezel geraadpleegd op 12-02-2020)

Stadsforum

bron afbeelding ‘plattegrond Tilburgse kermis 2019’: https://www. kermistilburg.nl/plattegrond-2019/ geraadpleegd op 12-02-2020) bron afbeelding ‘Tilburgse Kermis op de oostelijke city ring’: https://www. kermisfm.nl/nieuws/dit-waren-jullie-hoogtepunten-van-de-tilburgsekermis/ geraadpleegd op 12-02-2020) 46

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Piushaven

De positie van de oostelijke Cityring als verbinding van pleinen als publieke verblijfsplekken van de stad én als verbinding tussen de gebiedssferen en uitgaansplekken, maakt dat de oostelijke Cityring de belangrijkste drager van de Cityring is voor het centrumgebied. De sterke relatie met ‘uitgaan en evenementen’ biedt de potentie om de oostelijke Cityring te transformeren tot uitgaanspromenade.

Plattegrond Tilburgse kermis 2019 (het beslaat vrijwel volledig de oostelijke city ring)

Tilburgse Kermis op de oostelijke Cityring

Piusplein

Heuvelplein

Pieter Vreedeplein

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

5 48

DE VIJF STADSKANSEN

VERBINDEN, VERBLIJVEN, VERGROENEN EN VERDICHTEN

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

5.1

DE VIJF OPGAVEN OP EEN RIJ

De visie voor de stad is vertaald in vijf opgaven. De eerste opgave betreft de Kennisboulevard waarbij de uitdaging is om de stedelijke hoofdknooppunten van Tilburg op stadsniveau aan elkaar te hechten via de Kennisboulevard: het centrum met universiteit. De tweede opgave betreft de Ringbaan-West. Hierbij gaat het om het creëeren van een betere aaneenhechting tussen de ‘oude’ stad en de ‘nieuwe’ stad waarbij het regionaal onderwijs van de campus als context dient. Daarnaast gaat het in deze eerste twee opgave ook om een verdichtingsopgave. Op het niveau van het centrum ligt de uitdaging om het gehele centrumgebied als één voetgangersgebied te ontwikkelen waarbij de gehele Cityring transformeert van barrière naar bindmiddel. De ‘Uitgaanspromenade’, de derde opgave, vormt nu nog de oostelijke Cityring en is deels toegelicht. De vierde opgave heeft betrekking op Spoorzone. In relatie tot de Spoorzone liggen hier nog grote kansen om de openbare ruimte sterker te verweven met het centrum (waarbij het de eigenheid behoudt). Met name de Spoorlaan (noordelijke Cityring) en de Burgemeester Brokxlaan vormen nu nog een barrière en bieden tegelijk grote kansen.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

De vijfde opgave betreft de westelijke city ring. Ook dit gedeelte van de city ring vormt nu een te grote barrière en er liggen kansen om via deze as het Museumkwartier beter op Spoorzone, binnenstad en Schatkamer van Tilburg aan te hechten waarbij de groene ruimtes aan de westelijke city ring kansen bieden.

Essentieel voor deze opgaven zijn de verkeerskundige maatregelen die randoorwaardelijk zijn om deze visie uit te kunnen voeren. De netwerkanalyse en bijbehorende maatregelen liggen ten grondslag van deze ruimtelijke visie. Op basis van modelberekeningen is een uitgebreide verkeerskundige analyse gemaakt waaruit blijkt dat met de juiste ingrepen in het verkeersnetwerk onder meer op de Kennisboulevard en

Ringbaan-West en Cityring minder autoverkeer komt te rijden. Dit biedt kansen voor deze wegen om de ruimte anders in te delen: minder ruimte voor de auto en meer ruimte voor bijvoorbeeld verblijfsruimte, fietsers en groen. De verkeersmaatregelen die ten grondslag liggen van deze visie zijn beschreven in het ‘verkeersmaatregelenpakket 2’ dat te vinden is in de verkeerskundige analyse van deze netwerkvisie.

2. Ringbaan-Wes t

5. Westelijke city

ring

3. Uitgaansprom

enade

1. Kennisbou

levard

4. Spoorzo n

e en Econ

omische B

oulevard

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

5.2

VAN VIJF OPGAVEN NAAR VIJF STADSKANSEN

In totaal gaat het om vijf opgaven waarvoor de onderliggende verkeerskundige analyse en ingrepen kansen heeft gecreëerd. De vijf opgaven samen worden de vijf ‘stadskansen’ genoemd. Het zijn plekken waar de hoeveelheid en snelheid van het autoverkeer sterk verminderd kunnen worden, waardoor er kansen ontstaan om ruimtelijke kwaliteit te maken. De stadskansen die ontstaan op basis van ‘verkeersmaatregelenpakket 2’ kunnen grote winsten voor de stad opleveren. Van het creëren van stedelijke verbindingen en verblijfsplekken tot aan de vergroening en verdichting van de stad. 1 2 3 4 5

De Kennisboulevard Ringbaan-West De Uitgaanspromenade De Spoorzone en De Economische Boulevard De Westelijke Cityring

Dit betekent dat deze netwerkanalyse kansen schept om grote overkoepelende stedelijke opgaven op te pakken: de klimaatopgave, de verdichtingsopgave, gezondheid, leefbaarheid en versterken van de beleving van de stad en de stedelijke economie. Het gaat hierbij om verbinden, verblijven, vergroenen en verdichten.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Om de stadskansen te creëeren zijn enkele verkeerskundige kaders noodzakelijk die beschreven zijn in verkeersmaatregelenpakket 2. Voorbeelden hiervan zijn de doortrekking van de Taxandriëbaan, de volwaardige en opgewaardeerde functie van de B. Baron van Voorst tot Voorstweg, de aanpassing van de kruising Midden

Brabantweg met B. Bechtweg en de aanpassing van knooppunt Het Laar. Pas dan kunnen de Kennisboulevard, Ringbaan-West en de Cityring voldoende rustig worden om de kansen te creëeren. De wisselwerking tussen de verkeerskundige ingrpen in het netwerk en de stadskansen is daarom essentieel.

2. Ringbaan-Wes t

5. Westelijke city

ring

3. Uitgaansprom

enade

1. Kennisbou

levard

4. Spoorzo n

e en Econ

omische B

oulevard

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

5.3

ONTWERPATELIERS MET GEMEENTE

Onderdeel van het ontwerpproces zijn de ontwerpateliers met de gemeente geweest. Hier is een brede groep van ambtenaren vanuit verschillende disciplines betrokken. Diverse inzichten vanuit klimaat en biodiversiteit tot aan verkeer en stedenbouw zijn hier samengekomen. Samen met deze brede groep ambtenaren zijn de 5 stadskansen verkend en geschetst aan de hand van de methodiek functionalambiance. Met deze analyse-methode wordt de huidige situatie op acht verschillende begrippen gewaardeerd, vier uit ‘The World of Flows’ en vier uit ‘The World of Places’. Het laat de deelnemers vanuit verschillende invalshoeken naar dezelfde plek kijken, zodat ze even uit hun eigen discipline stappen en zich meer verplaatsen in de bredere belangen.

WAARDERING HUIDIG

De straat wordt op alle begrippen van Functional Ambiance gewaardeerd met een cijfer (van 1 tot 10)

Nadat ze de spidergraph voor de waardering van de huidige situatie hebben ingevuld, doen ze dit ook voor de gewenste ambitie voor de plek. Kapstok hiervoor zijn wederom deze acht begrippen vanuit de methodiek Functional Ambiance. Nadat de spidergraph is ingevuld, is duidelijk te zien bij weke begrippen de grootste verschillen zitten tussen waardering van de huidige situatie en de gewenste ambitie. Deze begrippen moeten dus extra aandacht krijgen in het ontwerpproces dat hierna komt. In het ontwerpproces kan zo altijd worden teruggegrepen op deze spidergraph. DE 8 BERGIPPEN

De acht begrippen in de spidergraph zijn discipline neutraal en representeren zowel de verkeerskundige- als de ruimtelijke component. Het vormt een integrale kapstok om de discussie met elkaar aan te gaan. 54

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

AMBITIE

Na de waardering van de huidige situatie (grijs) wordt gezamenlijk met de stakeholders de ambitie bepaald (groen). Derze ambitie vormt de basis in de volgende fase: het ontwerpproces.

2. Ringbaan-Wes t

5. Westelijke city

ring 3. Uitgaansprom

enade

1. Kennisbou

levard 4. Spoorzo n

e en Econ

omische B

oulevard

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

5.3

ONTWERPATELIERS MET GEMEENTE

Eén van ze inzichten in het ontwerpatelier van 7 januari 2020 was dat de vrijgespeelde ruimte ook deels ingezet kan worden voor de woningbouwopgave waar Tilburg voor staat. Er komt op een aantal plekken voldoende ruimte vrij voor zowel extra groen, ruimte voor voetgangers en fietsers als ook voor extra compacte woningbouw. De inkomsten, die deze mogelijke inbreidingen voor de stad oplevert, kunnen ingezet worden om de transitie van de openbare ruimte te financieren. Zo biedt anders omgaan met mobiliteit kansen voor de stad op het gebied van klimaat, op het gebied van ruimte voor voetgangers, verblijven en fietsers en dus ook op het gebied van de woonopgave waar Tilburg voor staat.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

6 58

DE KENNISBOULEVARD HART VAN BRABANTLAAN EN PROFESSOR COBBENHAGENLAAN

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

6.1

INVENTARISATIE EN ANALYSE

VERBINDEN VAN KENNISKNOOPPUNTEN Op stadsniveau is het aaneenhechten van de twee stedelijke knooppunten, die meedoen op niveau van de metropool BrabantStad, één van de belangrijkste kansen die de onderliggende netwerkvisie de stad biedt. Het gaat hierbij om het kennisknooppunt universiteit en knooppunt centrum waar kennis, creativiteit, cultuur en stedelijke voorzieningen samenkomen. Sterke interactie en uitwisseling tussen deze knooppunten betekent kruisbestuiving, cross-overs en innovatie voor de stedelijke economie van Tilburg. Deze knooppunten worden nu verbonden door de Oostwestboulevard (Hart van Brabantlaan en Cobbenhagenlaan) dat vooral een autoroute is met fiets- en busverbindingen. Aan de ene kant is de Tilburg University Campus het bestaande kennisknooppunt van de stad. Aan de andere kant van de as groeit het centrum als knooppunt van cultuur, creativiteit, leisure én kennis. Met name in de Spoorzone is de ontwikkeling bezig van een nieuwe kennis-hotspot.

Kennisknoop Spoorzone

Kennisknoop universiteit

Tilburg investeert de laatste jaren in de zogenoemde kennis-as Tilburg University-Spoorzone om kennis richting het centrum te trekken (Brabants Dagblad, 2019). Nieuwe concepten in de Spoorzone zijn volop in ontwikkeling, zoals ‘Young Professional Campus’, ‘MindLabs’, LocHal (bibliotheek) en het Deprezgebouw. Als het ware is de Oostwestboulevard onderdeel van deze kennis-as, samen met de Burgemeester Brokxlaan.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

(bron: https://abroad.albany.edu/programs/ netherlands-tilburg-university/ geraadpleegd op 02-03-2020) Luchtfoto Tilburg University Campus

OOSTWEST BOULEVARD ALS KENNISBOULEVARD De kennis-as bestaat niet alleen uit de twee kennis knooppunten aan het einde van deze as. In feite strekt de kennis-as zich uit als een strip uit tussen deze knooppunten, waarbij de Oostwestboulevard ruimte biedt voor leren, scholen, onderwijs, kennis, winkels, het Spoorpark, studentenwoningen en studentenvoorzieningen. Voorbeelden hiervan zijn studentenwooncomplexen zoals Talent square, Intermezzo complex, Cobbencampus; hoger onderwijs zoals Avans Hogeschool en Fonys Hogeschool Journalistiek; middelbaaronderwijs en vakscholen zoals Theresialyceum, college Jozefmavo en ROC; basisonderwijs zoals Jan Ligthartschool en Prins Bernhard; en studentenvoorzieningen zoals Tilburg University Sports Center. In deze strip van leren, scholen, onderwijs, kennis en studenten liggen verder vele kantoren, voorzieningen, appartementencomplexen en religieuze instellingen. In feite is de Oostwestboulevard de Kennisboulevard van Tilburg.

Het idee voor een Oost-west-boulevard is afkomstig uit het onofficiele structuurplan 1947-1949. Deze boulevard zou samen met de Ringbaan-West het zogenaamde ‘Assenkruis’ vormen. De Oostwest-boulevard wordt na 1958 gerealiseerd als het trace Spoorlaan, Hart van Brabantlaan, prof. Cobbenhagenlaan. (bron: Stadsvorm Tilburg, historische ontwikkeling, 1993) NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

6.1

INVENTARISATIE EN ANALYSE

KENNISBOULEVARD ALS GROENE VERBINDING De positie van de Kennisboulevard in de stad betekent niet alleen dat het een verbinding is tussen kennisknopen. De Kennisboulevard verbindt groenstructuren op hoger schaalniveau met elkaar en met de stad. Als groene verbinding kan de Kennisboulevard Stadsbos 013 beter integreren in de stad en verbinden met Spoorpark en het centrum. Het Spoorpark als nieuwe parel naast het centrum van Tilburg ligt er als een betrekkelijk geïsoleerd eiland bij. Het ligt verscholen achter de flats van de Hart van Brabantlaan en grote infrastructuur zoals het spoor en de Ringbaan-West. Het Spoorpark verdient een sterkere integratie met de stad en een sterkere verbinding met het centrum.

Spoorpark

Stadsbos 013

De Kennisboulevard als groene verbinding kan deze integratie en verbinding verbeteren. Met een groene invulling zorgt de Kennisboulevard op hoger schaalniveau voor een potentieel ecologische verbinding en versterkt het de relatie tussen stad en land.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Luchtfoto van de aanleg Spoorpark 2018 (voormalig rangeerterrein)

Opening Spoorpark 2019 (bron: Van den Oetelaar, 2019)

KENNISBOULEVARD ALS LEVENDIGE GROEN-STEDELIJKE VERBINDING Essentieel voor de levendigheid van de Kennisboulevard is dat groen gecombineerd wordt met activiteiten en voorzieningen. Door ‘kamers’ in het groen te reserveren voor activiteiten ontstaat er een aaneenschakeling van voorzieningen in het groen. Voorbeelden van de invulling van deze kamers kunnen bestaan uit sport, evenementen, ontmoeten, speeltuinen, etc. De invulling van de kamers zou geïnitieerd kunnen worden vanuit bewoners, scholen, instellingen, bedrijven en studenten vanuit de directe omgeving. Op deze manier zijn Tilburgse kernwaarden als vrijheid en sociaal verweven in de principes van de Kennisboulevard. De inzet van multifunctioneel groen activeert de boulevard en vormt een toegevoegde waarde voor de omgeving. Daarnaast kan een juiste inrichting en invulling van de groene ruimte grote bijdrage leveren aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en de gezondheid van de inwoners.

(bron voor de foto: https://www.sla.dk/en/projects/sonderboulevard/ geraadpleegd op 02-03-2020) NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

6.1

INVENTARISATIE EN ANALYSE

KENNISBOULEVARD ALS LEVENDIGE GROEN-STEDELIJKE VERBINDING

Referentiefoto’s van Sonderboulevard in Kopenhagen 64

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

(bron voor de 3 foto’s: https://www.sla.dk/en/projects/sonderboulevard/ geraadpleegd op 02-03-2020)

Hart van Brabantlaan

Hart van Brabantlaan met hierin de Sonderboulevard uit Kopenhagen in geprojecteerd

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

6.1

INVENTARISATIE EN ANALYSE

KENNISBOULEVARD ALS PROEFTUIN VOOR NIEUWE MOBILITEIT De Kennisboulevard leent zich goed als proeftuin voor het testen van infrastructuur voor nieuwe typen mobiliteit zoals e-steps. Het gaat hierbij om een experimenteerruimte als ‘langzame verbinding’ voor dit type voertuigen in combinatie met conventionele vormen van mobiliteit zoals fietsen en wandelen. Dit ‘innovatiepad’ verbindt de kamers in het groen, en op hoger schaalniveau vormt het een verbinding tussen station Tilburg en station Tilburg Universiteit. Interessant hierbij is dat een groot gedeelte van de gebruikers gaat bestaan uit studenten en jongeren die vaak de ‘early adapters’ zijn.

Kennisknoop Spoorzone

Innovatiepa

Kennisknoop universiteit

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

DOORTREKKEN GROENE KENNISBOULEVARD IN HET CENTRUM Om de Kennisboulevard als verbinding tussen de kennisknopen af te maken en als groene verbinding sterk te verweven met het centrum, is het interessant om de Kennisboulevard door te trekken in de binnenstad. Hierdoor kunnen de sfeer en principes van de Kennisboulevard met zijn ‘kamers in het groen’, doorgetrokken worden over de Burgemeester Brokxlaan. Aan de Burgemeester Brokxlaan wordt de komende jaren geïnvesteerd in het creëen van een nieuw kennisknoop. Op deze manier wordt de Kennisboulevard universiteit-Spoorzone optimaal verbonden. Hierdoor worden ook de binnentuinen van de Spoorzone aan de groene verbinding gekoppeld.

Spoorzone

Het doortrekken van de sfeer van de Kennisboulevard over de Spoorzone betekent niet dat de Burgemeester Brokxlaan exact hetzelfde eruit komt te zien als de Kennisboulevard. De principes moeten worden aangepast aan de specifieke context van de Spoorzone. Het vormt eerder een belangrijke laag in het ontwerp van de openbare ruimte van deze Spoorzone.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

6.1

INVENTARISATIE EN ANALYSE

DOORTREKKEN GROENE KENNISBOULEVARD IN HET CENTRUM Een tweede mogelijkheid om de Kennisboulevard als groene verbinding sterk te verweven met het centrum, kan zijn deze door te trekken over de westelijke Cityring (Noordhoekring en Gasthuisring). De groene ruimtes aan de westelijke Cityring lenen zich goed om deze as te vergroenen. Het monumentale Wilhelminapark vormt niet alleen een mooi groen eindpunt, het is ook weer de entree tot het Museumkwartier.

Gasthuisring

Wilhelminapark

Op deze manier wordt niet alleen Kennisboulevard sterker verbonden met het centrum, maar vergroent de westelijke Cityring mee en wordt de relatie tussen het Museumkwartier en de Spoorzone en de binnenstad versterkt. Net zoals bij de Burgemeester Brokxlaan vormt het doortrekken van de Kennisboulevard een belangrijke laag in het ontwerp van de westelijke Cityring.

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

Noordhoekring

Aan de andere kant vormt de monumentale Begraafplaats ’t Heike/Binnenstad een mooi groen eindpunt. Zo worden ook deze twee monumentale groene ruimtes met elkaar verbonden. Begraafplaats Binnenstad

PROFESSOR COBBENHAGENLAAN

HUIDIGE SITUATIE OP STRAATNIVEAU Zowel de Hart van Brabantlaan als de Professor Cobbenhagenlaan hebben een zeer breed en verkeerskundig ingericht profiel. De weg is met name ingericht voor stromen, op het afwikkelen van het autoverkeer. Kenmerkend is de grote hoeveelheid asfalt dat is toegepast. De wegen zijn lastig oversteekbaar en vormen een barrière in het stedelijke weefsel voor de overstekende voetgangers en fietsers. Beide straten bieden nauwelijks aanleiding er ‘te willen zijn’, alles is ingericht om er maar zo snel mogelijk doorheen te rijden.

Geen aanleidingen om er te willen zijn Ingericht op doorstroming. Weinig tot geen ‘’dwarsrelatie’’

HART VAN BRABANTLAAN Ingericht voor de auto

De lege plinten en de afstand tot de bebouwing zorgen ervoor dat er vrijwel geen relatie is tussen de bebouwing en de openbare ruimte. Het aantal motorvoertuigen per etmaal op de Hart van Brabantlaan bedraagt momenteel 19.600 mvt/etm. In de toekomstige situatie, bij verkeersmaatregelenpakket 2, wordt dit 13.200 mvt/etm. Per richting is dit dus 6.600 mvt/ etm.

Profiel Professor Cobbenhagenlaan in de huidige situatie

Geen aanleidingen om er te willen zijn Ingericht op doorstroming. Weinig tot geen ‘’dwarsrelatie’’

Geen relatie met bebouwing

Ingericht voor de auto Profiel Hart van Brabantlaan in de huidige situatie

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

6.1

INVENTARISATIE EN ANALYSE

HUIDIGE SITUATIE OP STRAATNIVEAU Hart van Brabantlaan NU: 19.600 MVT/ETM STRAKS: 13.200 MVT/ETM (VERKEERSMAATREGELENPAKKET (PAKKET 2) 2) 6.600 MVT/ETM PER RICHTING (AUTO EN FIETS GEMENGD? MEER GROEN EN FUCTIES?)

NETWERKANALYSE VERKENNING RUIMTELIJKE MEERWAARDE

HUIDIG

Verharding: 20.000 m2 = 80% Groen (gras en hagen): 5.000 m2 = 20%

MOGELIJK?

Verharding: 12.000 m2 = 50% Groen (gras en hagen): 13.000 m2 = 50%

25.000 M2 Hart van Brabantlaan

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9656209/1