04 1b - Technische verantwoording

ingreep plaatsvindt, is voor de ontwikkeling van de variabele en vaste kosten van elektra en gas

aangesloten bij het rapport ‘Ontwikkelingen in de energierekening tot en met 2030’ van het PBL de dato

3 Hiermee wordt aangenomen dat 2019 een representatief jaar is voor het toekomstige energieverbruik.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

4 van 21

30

2 november 2020. Voor de periode 2020 tot en met 2030 wordt een lineaire ontwikkeling

verondersteld. Dit rapport geeft de bedragen in 2030 in waarden van 2019, de bedragen over 2019 zijn daarmee één jaar geïndexeerd met 2%. Voor de periode 2020 tot en met 2050 wordt, in lijn met de

lange-termijn doelstelling van de ECB, een jaarlijkse inflatie van 2% verondersteld. De stadswarmte

tarieven voor Nederland zijn de maximale tarieven. Gezien de grote afhankelijkheid van leverancier en locatie is geen eenduidig gemiddelde op te stellen.

Tabel 1 - Opbouw energiekosten

Energiekosten4

Tilburg

Elektra (incl. BTW) Vaste kosten Netbeheerkosten Vastrecht Belastingvermindering

Nederland

2020

Tilburg

2020

Nederland

2030

2030

€ € € €

-204,49 250,81 71,87 -527,17

€ € € €

-215,59 241,85 69,73 -527,17

€ € € €

-206,41 383,81 85,29 -675,51

€ € € €

-222,66 370,10 82,75 -675,51

Vaste kosten Netbeheerkosten Vastrecht

€ € €

253,38 181,51 71,87

€ € €

254,96 185,36 69,60

€ € €

307,90 222,46 85,45

€ € €

309,92 227,18 82,75

Stadsverwarming Vaste kosten Variabele kosten

€ €

501,85 23,99

€ €

599,92 31,53

€ €

611,75 29,24

€ €

731,30 38,44

Variabele kosten Variabele leveringskosten Energiebelasting Opslag Duurzame Energie (ODE) Gas

Variabele kosten Variabele leveringskosten Energiebelasting Opslag Duurzame Energie (ODE)

2.3

Onderhoudslasten

€ € € €

€ € € €

0,23 0,08 0,12 0,03

0,81 0,31 0,40 0,09

€ € € €

€ € € €

0,22 0,07 0,12 0,03

0,77 0,27 0,40 0,09

€ € € €

€ € € €

0,29 0,13 0,11 0,05

1,32 0,60 0,59 0,14

€ € € €

€ € € €

0,27 0,12 0,11 0,05

1,25 0,53 0,59 0,14

Naast de energiekosten die worden betaald aan de energieleverancier is daarnaast onderhoud

noodzakelijk aan de verwarmingsinstallatie. Om in de uitgangssituatie de onderhoudslasten te kunnen

bepalen is het noodzakelijk te weten welke verwarmingsinstallaties er worden gebruikt. Op basis van de CBS-dataset blijkt dat 27% van Tilburg is aangesloten op het warmtenet. Daarmee geldt ook het

omgekeerde dat 73% van de woning een gasaansluiting heeft. Deze verdeling is ook per buurt/zone te

maken. Aan de hand van deze verdeling kan de gemiddelde onderhoudslast op buurt-, zone- en

tilburgniveau worden bepaald afhankelijk van of de woning wordt verwarmd middels gas of door stadsverwarming.5

Wanneer een woning wordt verwarmd middels gas dan is de aanname dat dit plaatsvindt door middel

van een CV-ketel met jaarlijkse onderhoudslasten van € 139. Dit is gebaseerd op onderzoek van Panteia

uitgevoerd in opdracht van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) uit 2020. Het onderhoudscontract 4 Totaal kan afwijken van onderliggende cijfers door afronding.

5 Hierbij wordt voorbijgegaan aan woningen die worden verwarmd middels een warmtepomp of infrarood panelen. Het aandeel van deze categorie wordt als verwaarloosbaar beschouwd gelet op het strategische doel van de stuurgroep transitievisie warmte.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

5 van 21

31

kan volgens dit onderzoek variëren tot maximaal € 173. De effecten hiervan op de totale energielasten

en de verduurzamingsopgave gegeven woonlastenneutraliteit kunnen worden doorgerekend in een

apart scenario.

2.4

Afschrijvingen

In de energielasten zijn de directe uitgaven opgenomen voor het verbruik van energie en indirect de

onderhoudskosten voor het leveren van die energie. De verwarmingsinstallatie dient een keer vervangen te worden. Voor het vervangen van de verwarmingsinstallatie kan jaarlijks een bedrag opzij

worden gezet zodat op termijn dit budget kan worden gebruikt voor het vervangen van de installatie. Dit jaarlijkse bedrag is afhankelijk van de levensduur en kosten van de verwarmingsinstallatie.

Bij een gasaansluiting, en dus CV-ketel, wordt uitgegaan van een levensduur van vijftien jaar en een

gemiddelde investering van € 1.681 op basis van hetzelfde Panteia onderzoek voor de ACM. Hiermee komt de jaarlijkse afschrijving uit op € 113.

Voor woningen die zijn aangesloten op stadsverwarming wordt, gebaseerd op aannames van de gemeente Tilburg, gerekend met een bijdrage in de aansluitkosten van € 6.600 welke wordt

afgeschreven over een periode van 25 jaar.

2.5

Investeringsbudget

Op basis van de werkelijke verbruikscijfers voor elektra, gas en stadsverwarming kan de energierekening worden opgemaakt. Daarbij worden de kosten voor afschrijvingen en onderhoud opgeteld om op de lange termijn ook dezelfde energiemix te kunnen leveren. Het saldo van de energierekening en afschrijvingen onderhoud betreft de totale energielasten.

Aangezien hierin ook de kosten voor huishoudelijk gebruik (veronderstelt het volledige gebruik

elektriciteit) zijn opgenomen die na verduurzaming onveranderd zijn, dienen deze geëxtraheerd te

worden uit de energielasten. Daarmee is het investeringsbudget als volgt:

𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼𝐼 = 𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒 + 𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎𝑎ℎ𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟𝑟 + 𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜ℎ𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜𝑜 − 𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒𝑒

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

6 van 21

32

3. De kosten van ingrepen

Wanneer de huidige jaarlijkse energielasten zijn bepaald kan dit worden gespiegeld aan de jaarlijkse

energielasten na verduurzaming. Voor laatstgenoemde baseren wij ons op de uitkomsten van het onderzoek dat de gemeente Tilburg heeft laten uitvoeren door CE Delft.

CE Delft heeft voor een zevental ingrepen op basis van 24 verschillende woningtypen de: 1)

afschrijvingen (CAPEX)6, 2) operationele kosten (OPEX) en 3) jaarlijkse energielasten bepaald. De jaarlijkse energielasten (afhankelijk van de ingreep) op buurtniveau zijn bepaald op basis van het gewogen gemiddelde van het aantal typen woning en het bouwjaar.

3.1

Afschrijvingen (CAPEX)

Per ingreep verschillen de installaties en daarmee de afschrijvingstermijn hiervan. Zie Tabel 2 voor een

overzicht van de CAPEX per ingreep. De relatief hoge CAPEX bij de installatie van warmtepompen en

een lage temperatuur warmtenet ontstaat door het hogere minimaal vereiste isolatieniveau (woning naar minimaal label B).7

De investeringskosten baseert CE Delft op een drietal pijlers: netaanpassingen, woningaanpassingen en

warmtetechnieken. Onder deze drie pijlers hangen verschillende kosten afhankelijk van de ingreep.

Voor een volledig overzicht zie Bijlage 2.

De investeringskosten (incidenteel) zijn eveneens afhankelijk van meerdere factoren en zijn gebaseerd op het woningtype (zelfde aanschafprijs en installatiekosten voor hetzelfde gebouw), energielabel

(afhankelijk van het label hoeft een woning niet verder geïsoleerd te worden) en woningoppervlak (lage temperatuurverwarming en isolatiemaatregelen zijn hiervan afhankelijk).

3.2

Operationele kosten (OPEX)

De door CE Delft genoemde ‘doorlopende kosten’ ofwel OPEX bestaan uit de verbruikskosten van warmte, gas en elektra, en onderhoud van de installaties. De verbruikskosten worden hierbij bepaald door de warmtevraag na de ingreep. De hoogte van de warmtevraag is daarbij afhankelijk van het isolatieniveau. CE Delft maakt onderscheid tussen drie typen isolatieniveau: -

-

Lage temperatuur,

Midden temperatuur, Geen isolatie.

Een woning wordt bij aansluiting op een lage temperatuur warmtenet of warmtepomp (lucht en

bodem) geïsoleerd tot het vereiste isolatieniveau. Hierbij is uitgegaan van een warmtevraag na

isolatie/ingreep van 50 kWh/m². Wanneer de woning wordt aangesloten op een MT-warmtenet dan

wordt uitgegaan van een warmtevraag van 70 kWh/m².

Bij ingrepen waarbij geen minimaal isolatieniveau is vereist (een hoge temperatuur warmtenet, hybride

warmtepomp, of HR-ketel) blijft de energievraag na ingreep gelijk aan de energievraag voor ingreep.

Voor het bepalen van deze warmtevraag in de voorsituatie worden de werkelijke verbruikscijfers voor

Kapitaaluitgaven, oftewel Capital Expenditures (CAPEX) staat voor de kosten voor ontwikkeling of levering van nietverbruikbare onderdelen van een product of systeem (investering). Als voorbeeld is de aanschaf van een kopieerapparaat de CAPEX, terwijl de kosten voor de jaarlijks benodigde toner en papier de Operationele kosten (OPEX) vormen. 7 Zie Bijlage 3 voor de parameters onderliggend aan de CAPEX. 6

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

7 van 21

33

ingreep uit de CBS data gehanteerd. Op basis van deze uitgangspunten is het mogelijk om per woning de warmtevraag na ingreep, en dus de verbruikskosten, te bepalen.

Aangezien in de situatie waarbij geen minimaal isolatieniveau vereist de voorsituatie van belang is,

dient een uitspraak gedaan te worden over de warmtevraag. De warmtevraag voor ingreep drukt CE

Delft uit in gasverbruik (m³) en houdt hierbij geen rekening met woningen die reeds zijn aangesloten

op het warmtenet. Voor de woningen die reeds zijn aangesloten op het warmtenet hanteert CE Delft dus

ook een theoretisch gasverbruik op basis van de 2016 studie. Aangezien Finance Ideas beschikt over de

werkelijke warmtevraag via Ennatuurlijk wordt de warmtevraag in gigajoule omgeschreven naar gasverbruik in m³. Op deze manier wordt ook bij ingrepen waarbij het verbruik in de voor, huidige, situatie van belang is, de warmtevraag bij stadsverwarming correct meegenomen.8

3.3

Jaarlijkse energielasten

Op basis van de CAPEX en OPEX zijn door CE Delft de jaarlijkse energielasten bepaald, hierin zijn tevens de verbruikskosten na de investering meegenomen. Deze jaarlijkse energielasten kunnen worden

afgezet tegen de energierekening voor ingreep inclusief de jaarlijkse onderhoudskosten en vervangingsinvesteringen zoals opgenomen in hoofdstuk 2.

CE Delft maakt in het eindgebruikerskosten model voor Tilburg onderscheid in jaarlijkse energielasten, CAPEX en OPEX. De ingrepen en gewogen gemiddelde uitkomsten voor Tilburg zijn opgenomen in Tabel 2. In de jaarlijkse energielasten en OPEX wordt voorbijgegaan aan de stijging van de vastrechtkosten

wanneer heel Tilburg meer elektriciteit gaat verbruiken door de verduurzaming. Aangezien dit zowel

geldt voor de kosten voor als na ingreep is het effect per saldo € 0 en kan dit buiten beschouwing blijven. Tabel 2 - Technische ingrepen en gemiddelde kosten

#

Ingreep

Jaarlijkse

CAPEX

OPEX

CO2 besparing

€ 1.640

€ 1.137

-16%

€ 32.716

€ 790

-82%

energielasten 1

HR-ketel

€ 1.325

4

Warmtepomp bodem

€ 3.718

2 3 5 6 7

Hybride warmtepomp

Warmtepomp buitenlucht Warmtenet LT

Warmtenet MT Warmtenet HT

€ 1.226

€ 3.440

€ 3.633

€ 29.862

€ 3.665

€ 17.355

€ 4.358 € 2.886

€ 29.838

€ 9.585

€ 857 € 999

€ 1.725

€ 2.093 € 1.892

-39% -80% -84% -82% -75%

Aangezien de geplande investeringen niet allemaal nu plaats zullen vinden is ook een overzicht

opgenomen in Tabel 3 met een inschatting van de jaarlijkse energielasten in 2030. Aangezien er veel

onzekerheden zijn met betrekking tot de economische ontwikkelingen en overheidsbeleid is ervoor gekozen om een op-/afslag van 20% op de energielasten te hanteren. Hiermee kan een bandbreedte

worden gegeven van de jaarlijkse energielasten.

Aangezien de jaarlijkse energielasten zijn gebaseerd op het eindgebruikerskosten model van CE Delft

zijn hierin alle, en uitsluitend, kosten voor de eindgebruiker opgenomen. Dit betekent dat de jaarlijkse 8 Hierbij wordt voorbijgegaan aan woningen die worden verwarmd middels een all-electric of infrarood panelen. Het aandeel van deze categorie wordt als verwaarloosbaar beschouwd gelet op het strategische doel van de stuurgroep transitievisie warmte.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

8 van 21

34

energielasten bij aansluiting op een warmtenet relatief hoog uitvallen door de bijdrage aansluitkosten

(BAK).

Tabel 3 - Bandbreedte technische ingrepen

#

Ingreep

Jaarlijkse

Jaarlijkse

Jaarlijkse

energielasten

energielasten -

energielasten +

Gemiddeld

20%

20%

1

HR-ketel

€ 1.325

€ 1.060

€ 1.590

4

Warmtepomp bodem

€ 3.718

€ 2.974

€ 4.462

2 3 5 6 7

Hybride warmtepomp

Warmtepomp buitenlucht Warmtenet LT

Warmtenet MT Warmtenet HT

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

€ 1.226 € 3.633 € 4.358 € 3.665 € 2.886

€ 981

€ 2.906 € 3.486 € 2.932 € 2.309

€ 1.471 € 4.360 € 5.230 € 4.398

€ 3.463

9 van 21

35

4. Inzichten vanuit het dashboard

De voorgaande hoofdstukken boden vooral inzicht in de totstandkoming van de data. Dit is essentiële informatie om de data die op het dashboard wordt gepresenteerd te begrijpen maar is niet verstrekkend

genoeg om inzicht te geven in de volledige capaciteiten van het dashboard. Naast het inzichtelijk maken

van de energierekening en de jaarlijkse energielasten na een potentiële ingreep, verschaft het

dashboard ook informatie over 1) het energielabel, 2) bouwjaar en 3) CO2 uitstoot/besparing. Na deze

punten besproken te hebben zal de opzet van het dashboard worden besproken.

4.1

Energielabels

De procentuele verdeling van energielabels volg uit de startanalyse aardgasvrije buurten van het PBL.

In de data uitsnede voor Tilburg zijn 95.717 woningen en energielabels opgenomen. In de CBS-data zijn, op buurtniveau, 99.235 woningen opgenomen. Het aantal woningen per wijk wijkt gemiddeld 4,6% af,

de mediaan is echter 0,0% door een rechts scheve verdeling. Daarmee sluit de PBL-data in onze optiek goed genoeg aan bij de CBS-cijfers om data te kunnen uitwisselen. Er dient wel te worden opgemerkt

dat in de startanalyse aardgasvrije buurten de afgemelde en voorlopige energielabels worden gehanteerd.9

4.2

Bouwjaren

De procentuele verdeling van bouwjaren per buurt is gebaseerd op de PBL-verdeling in zeven bouwjaarklasses. In de CBS-data is enkel onderscheid gemaakt naar voor of na 2000 wat te beperkt is

om recht te doen aan de specifieke ingrepen per buurt afhankelijk van het bouwjaar. Het jaar 2000 valt

midden in een klasse van het PBL. Daarmee is de aansluiting tussen CBS en PBL niet geheel zeker te maken, maar procentueel gezien liggen de cijfers met elkaar in lijn.

4.3

CO2 besparing

Afhankelijk van de energiedrager varieert de huidige en toekomstige CO2 uitstoot en daarmee de CO2

besparing. Voor het bepalen van de CO2 besparing wordt aangesloten bij de CE Delft methodiek en

cijfers. Zo is de CO2 besparing per buurt bij een ingreep gebaseerd op de gewogen gemiddelde besparing van de ingreep op basis van het bouwjaar en woningtype. Een negatief percentage betekent een besparing terwijl een positief percentage extra uitstoot betekent. Dit kan het geval zijn wanneer een duurzame, aardgasvrije, woning weer een HR-ketel krijgt.

4.4

Werkwijzer dashboard

Het dashboard bestaat uit twee pagina’s. De werkwijze van het dashboard zal aan de hand van de buurt ‘Stokhasselt West’, in zone 2, worden toegelicht.

Op de eerste pagina wordt van boven naar onder dieper ingezoomd op de onderliggende data. In het

eerste deel (Tilburg algemeen) wordt Tilburg op hoofdlijnen gespiegeld aan Nederland. Ook wordt hier

inzicht gegeven in de gewogen gemiddelde energierekening van de Tilburger en het gewogen gemiddelde per zone versus het gemiddelde voor Nederland. Daarnaast wordt de figuur van Tilburg

9 Een andere mogelijkheid is het gebruik van de Klimaatmonitor Databank waarin de geldige labels volgens Rijksoverheid zijn

opgenomen, wat uitkomt op ongeveer 50.000 labels. Aangezien dit substantieel lager is dan de PBL-data, maken we hier geen

gebruik van.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

10 van 21

36

getoond met onderscheid naar de vijf zones. Hierbij kan worden stilgestaan voor de procesmatige

aanpak en veronderstelde ingrepen. Bij het opbouwen van deze gewogen gemiddeldes per zone is het

aantal woningen per buurt als verdeling aangehouden. Dit deel is statisch en onafhankelijk van de

geselecteerde zone en/of buurt.

Naar onder volgt de analyse van Tilburg op niveau van de voorgenoemde vijf zones. Hier wordt een

eerste onderscheid gemaakt op basis van gewogen gemiddelde energielasten/investeringsbudget en de

deviatie hiervan binnen de zone (op buurtniveau). Voor zone 2 leiden deze uitgangspunten tot een

maandelijkse energierekening van € 120.10 Hieruit volgt dat de energierekening in zone 2 lager ligt

doordat minder woningen zijn aangesloten op stadsverwarming Maandelijkse energierekening Gas vast

Gas variabel

Zone 2

€ €

18

55

Tilburg

€

16

€

55

Nederland € €

20

76

Elektra vast

€

-17

€

-17

€

-18

Stadsverwarming variabel

€

10

€

14

€

5

Elektra variabel

Stadsverwarming vast Totaal

€

€

€

48

6

120

€

52

€

10

€

130

€ €

€

50 50

183

Deze maandelijkse energierekening leidt op jaarbasis plus onderhoud en afschrijvingen, minus

elektralasten tot een jaarlijks investeringsbudget van € 1.283. Dit kan worden afgezet tegen de jaarlijkse lasten bij een ingreep uit onderstaande tabel. #

Ingreep

1

HR-ketel

€

1.244

4

Warmtepomp bodem

€

3.543

2 3 5 6 7

Hybride warmtepomp

Warmtepomp buitenlucht Warmtenet LT

Warmtenet MT Warmtenet HT

Jaarlijkse energielasten € € € € €

1.146 3.472 4.262 3.757 2.806

Hieruit kan worden afgeleid dat voor de eigenaar/bewoner alleen ingreep 1 of 2 woonlastenneutraal kan plaatsvinden. Bij de overige ingrepen ontstaat jaarlijks een gat van minimaal € 827 per woning.

De spreiding van de energielabels in de zone wordt in dit onderdeel afgezet tegen het gemiddelde van

Nederland en van Tilburg. Voor zone 2 volgt hieruit dat er relatief weinig woningen (25%) een groen

label hebben (B of hoger). Dit ligt in lijn met de eerdere constatering dat er weinig woningen zijn aangesloten op een warmtenet waarbij een minimaal isolatieniveau vereist is.

Onderaan de eerste pagina wordt per buurt inzicht gegeven in de opbouw van de energierekening en

het beschikbare investeringsbudget. Daarmee kan dit worden gespiegeld aan de jaarlijkse energielasten

na ingreep. Voor de buurt Stokhasselt West leidt dit tot een investeringsbudget van € 1.158 versus €

1.545 in 2030. Daarmee wordt ook direct inzichtelijk gemaakt dat wanneer geen ingreep plaats vindt, 10 Het totaal kan verschillen van de onderliggende bedragen door afrondingsverschillen.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

11 van 21

37

de energielasten fors zullen oplopen. Op buurtniveau leidt dit jaarlijkse investeringsbudget er toe dat

eveneens enkel de HR-ketel en hybride warmtepomp woonlastenneutraal kunnen worden gebruikt. Wil de gemeente meer CO2 besparen dan zal het gat met de andere ingrepen gedicht moeten worden.

Doordat in de buurt Stokhasselt West al woningen zijn aangesloten op stadsverwarming leidt het

overschakelen naar een HR-ketel tot een hogere CO2 uitstoot van gemiddeld 13%, zie ook onderstaande tabel. #

Ingreep

1

HR-ketel

4

Warmtepomp bodem

2 3 5 6 7

Jaarlijkse energielasten €

1.120

€

3.197

Hybride warmtepomp

€

Warmtenet LT

€

Warmtepomp buitenlucht

€

Warmtenet MT

€

Warmtenet HT

€

CO2 besparing 13%

995

-22%

4.158

-80%

3.182 3.661 2.680

-75% -79% -78% -69%

In Stokhasselt West zijn daarnaast relatief weinig woningen met een A label, maar wel bovengemiddeld veel woningen met label B of C.

Op de tweede pagina van het dashboard worden twee uitsneden van Tilburg naar buurtniveau

weergegeven. Afhankelijk van de gekozen ingreep wordt de CO2 besparing en per buurt getoond en

wordt

inzichtelijk

gemaakt

of

de

ingreep

kan

plaatsvinden

vanuit

het

oogpunt

van

woonlastenneutraliteit. Aan de hand van kleurschalen (van groen naar rood via oranje) wordt

inzichtelijk gemaakt hoe groot de CO2 besparing is en of de ingreep binnen het jaarlijkse investeringsbudget past.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

12 van 21

38

5. Scenario’s

Momenteel zijn er nog geen scenario’s doorgerekend. Hierbij valt te denken aan een andere

ontwikkeling van energieprijzen door gewijzigd overheidsbeleid, stijgende investeringskosten en wijzigingen in de modelparameters.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

13 van 21

39

6. Bijlages

Bijlage 1 - Totstandkoming data

Het Excel document beginnend met de dagtekening gevolgd door ‘ – analyse (Power BI)’ is de onderlegger voor het dashboard. Een eerste versie van dit bestand is gemaakt op 21 december 2020 en kent daardoor de volgende benaming: ‘20201221 – analyse (Power BI)’.

Tabbladen ‘Dashboard – Buurt’ en ‘Dashboard – Zones’ zijn gebruikt als bron voor het dashboard en

zijn tot stand gekomen door aggregatie vanuit voorgenoemde data.

De analyse heeft betrekking op de gemeente Tilburg. Hiertoe behoort sinds 1 januari 2021 ook de wijk

Biezenmortel. De gehanteerde wijken en (buurt)indelingen zijn ontleed aan Overheid.nl. Informatie

over Biezenmortel is beperkt door het aantal woningen per buurt en ook verbruikscijfers ontbreken in de CBS data (deels) voor bepaalde buurten.

Vanwege privacywetgeving worden buurten met minder dan tien woningen niet opgenomen in de CBS-

data. Daardoor ontbreken 35 buurten (maximaal 350 woningen). Deze eenheden zijn in de wijk-/zone-

/Tilburgcijfers wel opgenomen.

Power BI -

Om de data en de uitkomsten van onze analyse te visualiseren wordt het programma Power BI

-

Kaart Tilburg inladen:

gebruikt. Finance Ideas maakt gebruik van de Power BI Pro licentie om de visualisaties (in de vorm van een dashboard) te publiceren op een website. o

o

o

Download kaart als Shape bestand via https://data.overheid.nl/dataset/wijken-tilburg

(let op: dit betreft de wijk-kaart. Buurt-kaart is via zelfde website te vinden) Converteer Shape bestand naar TOPOjson via https://mapshaper.org/

Voeg in Power BI een Shape-kaart in en leg de wijk/buurt data hier overheen. Vervolgens via

naar ‘Shape’ en dan ‘Toewijzing toevoegen’. Selecteer het TOPOjson bestand.

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

14 van 21

40

Bijlage 2 - CE Delft opbouw eindgebruikerskosten

Eindgebruikerskosten

Investeringen

Netaanpassingen

Woningaanpassingen

Doorlopende kosten

Subsidies

Belastingen

Warmtetechnieken

Afsluiten aansluiting gas

Isolatiemaatregelen

Verwarmingstechnie ken

Energiekosten gas, warmte & elektra

SEEH

BTW

Verzwaren aansluiting elektra

Ventilatie

Elektrisch koken

Tarieven netbeheerder: verzwaring elektra

IDE

Belasting op gas- en elektriciteitsprijs

Bijdrage aansluiting warmtenet

Afgiftesysteem warmtenet

Verwarming warm tapwater

Tarieven warmtenet: vastrecht en afleverset

Verwarmingskoppelingen

Koelingstechnieken

Onderhoudskosten technieken

Vermeden energiekosten gas

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

15 van 21

41

Bijlage 3 - Input parameters CE Delft

Rentevoet parameters Rentevoet particulieren (RVP)

5,5%

Berekeningsjaar Afschrijftermijn kort (installaties) Afschrijftermijn lang (ingrepen in woning) Afschrijftermijn isolatie Afschrijftermijn netaansluiting

2020 15 25 25 30

Omschrijving

Eenheid

jaar jaar jaar jaar Waarde

BTW hoog BTW laag Indexering Indexering energieprijzen

Levensduur

1,21 1,015 1

Aansluiting elektriciteit en gas (p.p. 2019 incl. BTW)

Eenheid

Waarde

Verwijderen gasaansluiting laagbouw (incl. BTW) Verwijderen gasaansluiting hoogbouw (incl. BTW) Jaarlijkse kosten gasaansluiting (incl. BTW) incl. meettarief Verzwaren elektriciteitsaansluiting 1-fase naar 3-fase (incl. BTW) (wissel zekering + meterwissel elektriciteit) Jaarlijkse tariefkosten elektriciteitsaansluiting 1-fase > 1 x 10A en 3 fasen t/m 3 x 25A bemeten (incl. BTW) + vaste leveringskosten Additionele jaarlijkse kosten 3-fasen elektriciteitsaansluiting (incl. BTW)

€ € €/jaar

€ € €

753 217 176

€

€

260

€/jaar €/jaar

€ €

232 -

Kentallen isolatie (p.p. 2020 incl. BTW)

Eenheid

Waarde

Staartkosten voor individuele woningaanpak Staartkosten voor projectaanpak Isolatie naar MT-niveau Vloer/kruipruimte-isolatie bij woningen voor 1991 Spouwmuurisolatie (Rc = 2,0 m²K/W) bij woningen 1946-1991 Dakisolatie schuin dak (Rc = 5,0 m²K/W) bij woningen voor 1991 Dakisolatie plat dak (Rc = 5,0 m²K/W) bij woningen voor 1991 Glasisolatie: HR++glas in bestaande kozijnen voor woningen voor 1945 voor dubbel en enkel glas en voor woningen 1946-1991 enkel voor enkel glas Kierdichting van de vensters bij woningen voor 1991

-

Levensduur

Levensduur 1 1,2

€/m2 €/m2 €/m2 €/m2

€ € € €

48 30 85 121

25 25 25 25

€/m2 €/m2

€ €

194 12

25 25

€/m2 €/m2

€ €

48 30

25 25

€/m2 €/m2 €/m2 €/m2 €/m2

€ € € € €

97 97 133 194 12

25 25 25 25 25

Extra kosten inpandig werk voor elke aardgasvrije techniek (afwerking in de woning etc.) €/woning

€

1.000

25

Subsidie SEEH tot en met 2020

Waarde

Isolatie naar LT-niveau Vloer/kruipruimte-isolatie bij woningen voor 1991 Spouwmuurisolatie (Rc = 2,0 m²K/W) bij woningen 1946-1991 Gevel binnen isolatie (voorzetwand incl. afwerking Rc 3,5 m²K/W) bij woningen voor 1945 Dakisolatie schuin dak (Rc = 6,0 m²K/W) bij woningen voor 2005 Dakisolatie plat dak (Rc = 8,0 m²K/W) bij woningen voor 2005 Glasisolatie: HR++glas in bestaande kozijnen voor zowel dubbel/enkel glas Kierdichting van alle oppervlakken bij woningen voor 2005

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

Eenheid

16 van 21

42

Spouwmuur Gevelisolatie Dak Vloer HR++ glas

€/m2 €/m2 €/m2 €/m2 €/m2

€ € € € €

Installaties (p.p. 2019 incl. BTW) Warmtetechniek Installatie nieuwe HR-ketel WP lucht + elektrische element tapwater Bodemwarmtepomp Hybride lucht warmtepomp incl. installatie en nieuwe cv-ketel Boosterwarmtepomp LT net Collectieve Warmtepomp warm water + E element Collectieve bodemwarmtepomp warm water + E element Collectieve boosterwarmtepomp Collectieve hybride lucht warmtepomp Verwarmingsaanpassingen Verwijderen cv-ketel en rookgasafvoer Verwijderen verwarmingsinstallatie en aanpassingen binnen installatie (collectief) Afgifteaanpassingen LT-verwarming Ventilatie Mechanische ventilatie CO2-gestuurd (excl. bouwkundige afwerking) alle woningen behalve vrijstaande woningen Mechanische ventilatie CO2-gestuurd (excl. bouwkundige afwerking) vrijstaande woning Elektrisch koken Elektrisch koken Extra groep voor koken Koelen Airco koude systeem

Eenheid

Waarde

Levensduur

€/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning

€ 1.640 € 12.750 € 17.000 € 5.700 € 4.000 € 6.140 € 8.186 € 4.000 € 3.595

15 15 15 15 15 15 15 15 15

Subsidie ISDE Subsidie luchtwarmtepomp richtwaarde Subsidie luctwarmtepomp ondergrens Subsidie luchtwarmtepomp bovengrens Subsidie bodemwarmtepomp richtwaarde Subsidie bodemwarmtepomp ondergrens Subsidie bodemwarmtepomp bovengrens Subsidie hybride warmtepomp richtwaarde Subsidie hybride warmtepomp ondergrens Subsidie hybride warmtepomp bovengrens

Eenheid €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning €/woning

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

5 25 20 7 35

€/woning €

500

-

€/woning €

540

-

€/m2

€

42

25

€/woning €

1.200

€/woning €

2.250

€/woning € €/woning €

618 307

15 25

€/woning €

2.500

15

15 15

Waarde € 2.300 € 1.300 € 2.500 € 2.900 € 2.500 € 3.400 € 1.500 € 500 € 2.500

17 van 21

43

Energieprijzen

Eenheid

Waarde

Elektriciteit Aardgas Warmte

€/kWh €/m3 €/GJ

€ € €

Aandeel WP/HR-ketel bij Hybride Warmtepomp per schillabel

Aandeel WP

Aandeel HR-ketel

A++ A+ A B C D E F G

0,65 0,63 0,63 0,59 0,52 0,47 0,43 0,42 0,42

0,22 0,80 23,99

0,35 0,37 0,37 0,41 0,48 0,53 0,57 0,58 0,58

Warmtevraag Woningen [kWh/m2/jaar] tm 1945 Vrijstaand 2-1 kap Rijwoning Appartement

127 110 114 109 Eenheid

Warm tapwater

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

GJ/woning

1946-1964 1965-1974 1975-1991 1992-2005 2006 - nu 127 117 96 85 71 101 108 97 73 52 105 96 83 61 41 94 88 89 63 42 Waarde 6,5

18 van 21

44

Bijlage 4 - Mismatch buurten CBS en CE Delft

Niet in CE Delft

Niet in CBS

Bedrijventerrein AaBe Smariusterrein Elisabethziekenhuis Bedrijventerrein Het Laar Wandelbos Noord-West Moerse Dreef Huibeven Zuid Buitengebied Kraaiven West Bedrijventerrein Kraaiven PDV Bedrijventerrein Vossenberg West I Bedrijventerrein Vossenberg Scheg Bedrijventerrein Vossenberg Bedrijventerrein Vossenberg PDV Tradepark 58 Noord Tradepark 58 Zuid Bedrijventerrein Schepersven Buitengebied B-E Zuid-Oost

Huize Assisië Verspreide huizen Biezenmortel Verspreide huizen Goirle

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

19 van 21

45

Bijlage 5 - Mismatch stadsverwarming CBS en Ennatuurlijk

Wel in CBS niet in Ennatuurlijk Aantal woningen

Gemiddeld elektriciteitsverbruik

Gemiddeld gasverbruik

1.119 342 505 286 161 649 473 645 101 237 251 438 692 890 10

2.280 1.750 5.250 2.110 2.630 2.500 1.820 2.160 2.190 2.510 2.260 2.610 -

970 150 2.120 620 940 1.070 650 280 370 570 200 570 -

Aantal woningen

Gemiddeld elektriciteitsverbruik

Gemiddeld gasverbruik

Percentage stadsverwarming CBS

Nassaubuurt

603

2.200

1.100

0,0%

Jagersbuurt West

783

1.900

920

0,0%

Bomenbuurt Midden VGL-terrein Talentsquare Leijhoeven Kastelenbuurt Zuid Het Zand Noord-West Luchthavenbuurt Oost Westermarkt Bokhamer West Stokhasselt Noord-West Stokhasselt Zuid-West Heikant Noord-Oost Heikant Zuid-West Lijnse Hoek West Buitengebied Witbrant

Percentage stadsverwarming CBS 6,3% 89,5% 100,0% 99,7% 7,4% 41,9% 19,2% 9,6% 32,7% 85,2% 77,7% 55,0% 65,0% 57,5% 10,0%

Wel in Ennatuurlijk niet in CBS

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

20 van 21

46

Finance Ideas B.V. Weg der Verenigde Naties 1 3527 KT Utrecht

Telefoon: 030 - 232 0480 info@finance-ideas.nl

Tilburg woonlastenneutraal verduurzamen

21 van 21

47