03 RKT_Eindrapport_Lokale steun in crisis_apr2021
Tekst van het document
10 GRIP staat voor Gecoördineerde Regionale IncidentbestrijdingsProcedure. 11 Bron Veiligheidsregio West- en Midden-Brabant (VRWMB), Tussentijdse verantwoording
gemeenteraden COVID-19 crisis, ‘Alleen samen krijgen we corona onder controle’, juni 2020. 12 Zie Instituut voor Fysieke Veiligheid (IFV), Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en Nederlands Genootschap van Burgemeesters (NGB), De veiligheidsregio en de gemeenteraad, december 2019.
81
GRIP-3
GRIP-4
• Situatie waarbij er sprake is van
• Omdat niet elke ramp of crisis zich aan
(dreigende) maatschappelijke onrust,
de gemeentegrenzen houdt, is er ook
komen in aanmerking voor GRIP-3.
nog een GRIP-413.
• In deze situaties komt de
• Dan gaat het om situaties waarin de
burgemeester in beeld.
ramp of crisis de grenzen van een
• Hij laat zich ondersteunen door een
gemeente overstijgt (of als de
gemeentelijk beleidsteam (GBT) met
betreffende gemeente de situatie niet
vertegenwoordigers van de
alleen aankan).
belangrijkste betrokken organisaties.
• In zo’n situatie, zo is in de wet bepaald, krijgt de voorzitter van de Veiligheidsregio de leiding en wordt er een regionaal beleidsteam (RBT) gevormd.
De trekker bij deze regionale aanpak is de voorzitter van de Veiligheidsregio. In het geval van de gemeente Tilburg is dit de voorzitter van de Veiligheidsregio Midden- en WestBrabant (in casu de burgemeester van Tilburg). De burgemeester van Tilburg leidt als burgemeester van de qua inwoners grootste gemeente in de Veiligheidsregio het regionaal beleidsteam (RBT). De burgemeester is in zijn gemeente (politiek) verantwoordelijk voor de inzet van alle hulpverleningsdiensten die betrokken zijn bij de handhaving van de openbare orde en veiligheid in het kader van de Wet veiligheidsregio’s. Door de Veiligheidsregio te treffen (nood-)verordeningen worden voor kennisgeving toegezonden aan de gemeenteraad. Op 18 maart 2020 gaat een noodverordening vanuit de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant in werking met de volgende bepalingen14: • Het is verboden om openbare samenkomsten en vermakelijkheden als bedoeld in artikel 174 van de Gemeentewet, samenkomsten in voor het publiek toegankelijke gebouwen en bijbehorende erven en samenkomsten in besloten sfeer te laten plaatsvinden, te (laten) organiseren dan wel te laten ontstaan waar meer dan honderd personen gelijktijdig samenkomen, dan wel aan dergelijke samenkomsten deel te nemen.
Dit verbod is niet van toepassing op de dagelijkse gang van zaken in het openbaar vervoer en in gebouwen en bijbehorende erven van overheidsinstellingen en zorginstellingen. • Het is verboden om een van de volgende inrichtingen geopend te houden: ➢ Inrichtingen waar ter plaatse eten of drinken wordt verkocht en genuttigd (eet- en drinkgelegenheden), met uitzondering van inrichtingen in bedrijven die niet voor het 13 Er kan verder opgeschaald worden naar GRIP-5 (als er sprake is van veiligheidsregio-overstijgende problemen)
en GRIP-6 als landelijke opschaling nodig is . 14 http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Actueel/Waalwijk/CVDR638457.html .
82
publiek toegankelijk zijn (bedrijfskantines en bedrijfscatering) en inrichtingen in hotels ten behoeve van de hotelgasten. ➢ Sport- en fitnessclubs (sportaccommodaties en sportinrichtingen), waaronder zwembaden, sporthallen en sportvelden. ➢ Sauna’s. ➢ Inrichtingen waar bedrijfsmatig gelegenheid wordt gegeven tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling of bedrijfsmatig vertoningen van erotisch-pornografische aard worden aangeboden. ➢ Coffeeshops, behalve voor zover uitsluitend sprake is van de verkoop, aflevering of verstrekking van softdrugs (afhaalfunctie). • Deze verboden gelden niet voor de hulpdiensten en voor door de voorzitter van de Veiligheidsregio aangewezen (categorieën van) gevallen. In de periode daarna volgen meerdere verordeningen, met aanvullende maatregelen. In juni en juli 2020 volgen vervolgens versoepelingen van een deel van de beperkende maatregelen. Op 25 augustus 2020 wordt een nieuwe noodverordening van kracht. De maatregelen om de verspreiding van het virus in te dammen zijn veelal genomen op initiatief van het kabinet. In regelmatige persconferenties hebben de premier en de minister van Volksgezondheid maatregelen afgekondigd die zijn opgenomen in modelverordeningen die door de Veiligheidsregio´s zijn omgezet in regionale noodverordeningen.
De maatregelen om de gevolgen van de pandemie en de bestrijdingsmaatregelen te verzachten voor inwoners en bedrijven zijn genomen door zowel de Rijksoverheid als de gemeenten. De Rijksoverheid heeft daartoe zelf economische steunmaatregelen genomen in de vorm van drie noodpakketten. En de Rijksoverheid heeft in overleg met de VNG middelen beschikbaar gesteld voor maatregelen van de gemeenten.
2.2 Opzet van een crisisorganisatie Inrichting lokale De gemeente Tilburg onderhoudt een – doorgaans slapende – crisisstructuur. Deze crisisstructuur
structuur is ingericht voor rampen met een duidelijk begin en einde die niet te ver uit elkaar liggen (type ‘ontspoorde chloortrein’), maar was nog niet eerder getest in een langdurige crisis zoals de coronapandemie. Als onderdeel van de GRIP-structuur is de Hoofdtaakorganisatie (HTO) ingesteld met daarin de ambtelijk meest betrokkenen, die 24/7 in touw waren om de crisis feitelijk te managen in Tilburg. De HTO kende een wisselende voorzitter in de personen van Aad van de Pol (controller) en het hoofd van het team Veiligheid en Wijken. Nu is deze structuur in de coronapandemie uitgebreid met het afdelingshoofd Sociaal en het afdelingshoofd Economie en Arbeidsmarkt. Het resulterende team coördineerde de activiteiten die in de crisisbeheersing toevallen aan de oranje kolom (bevolkingszorg), naast de witte kolom (geneeskundige zorg), de blauwe kolom (politiezorg) en de rode
83
kolom (brandweerzorg). Het team kwam dagelijks bijeen voor een crisisbespreking. Het team had een coördinerende rol. De uitvoering had plaats in de staande organisatie. Wie stuurt aan? Tilburg heeft snel een crisisorganisatie ingezet om de lijnorganisatie aan te sturen, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Bestuurlijk was daarbij relevant dat de burgemeester als voorzitter van de Veiligheidsregio ook daar veel tijd aan moest besteden en dat ook wethouder Dols participeerde in de overleggen van de Veiligheidsregio Midden- en WestBrabant (VRMWB) als vertegenwoordiger namens Tilburg. In Tilburg was de bestuurlijke aansturing van de crisis belegd bij de Stuurgroep Corona. In de stuurgroep waren de meest betrokken wethouders opgenomen (Berend de Vries, Rolph Dols, Esmah Lahlah en Mario Jacobs) met de burgemeester ‘on standing invitation’. Rond de zomer 2020 ging Tilburg weer terug naar de normale organisatie, toen in juni 2020 versoepelingen werden afgekondigd door het kabinet. De crisisorganisatie met de Stuurgroep Corona en de HTO is toen vervangen door een structuur met respectievelijk een bestuurlijk combi-portefeuillehoudersoverleg (combiPHO) op vrijdag en een ambtelijk ‘corona forum’. Het corona forum is een organisatiedoorsnijdende overlegtafel waar alles aan de orde komt wat corona-gerelateerd is. Elke dinsdag werden daar alle coronagerelateerde stukken besproken.
Die stukken zijn dan op vrijdag aan de orde in het combi-PHO en kunnen dan de volgende dinsdag in het college worden geagendeerd voor bespreking of besluitvorming. In het combi-PHO is men niet bevoegd om besluiten te nemen, die vinden plaats in het collegeoverleg op dinsdag. Een uitzondering op deze regel is mogelijk bij zeer spoedeisende issues (de in het combiPHO dan genomen besluiten worden alsnog bekrachtigd in het navolgende collegeoverleg op dinsdag). Veel besluiten
Veel van de besluiten die in de aanvangsfase zijn genomen, behoren tot de bedrijfs-
voorjaar binnen voering en vallen dus onder het mandaat dat het bestuur van de raad heeft gekregen en mandaat DT
kunnen daarbinnen deels ambtelijk worden afgedaan. Bedrijfsvoeringszaken zijn gemandateerd aan het directieteam (dit was al zo voor de coronacrisis). Denk aan liquiditeitssteun door uitstel van betaling, maar ook aan IT-uitgaven voor de thuiswerkplek, digitaal vergaderen en dergelijke. Pas bij afboeken van bedragen boven een bepaald bedrag komt het college in beeld wat betreft verleend uitstel van betalen.
84
3 Overzicht van genomen corona-steunmaatregelen 3.1 Tijdlijn: van crisis naar ‘herpakken’ naar uitwerken van een herstelagenda In dit deelrapport richten we ons op de maatregelen die door de gemeente zijn genomen. De maatregelen van het Rijk en van de Veiligheidsregio’s blijven hier dus buiten beschouwing. Bij de inventarisatie van de maatregelen die door de gemeente Tilburg zijn genomen zijn we onder meer uitgegaan van de volgende bronnen: • College- of burgemeesterbesluiten zoals die zijn gepubliceerd in het BestuursInformatieSysteem (BIS) van de gemeente. • Raadsbesluiten zoals die zijn gepubliceerd op www.raadtilburg.nl (Notubiz). • Aanvullend specifieke overzichten in de volgende documenten: ➢ De monitor “Tilburg onder corona” van juni 2020. ➢ De tweede monitor “Tilburg onder Corona” van september 2020. ➢ De derde monitor “Tilburg onder Corona” van oktober 2020. In totaal zijn in deze vier bronnen 125 maatregelen 15 van 1 maart tot 1 november 2020 te vinden die zijn genomen in verband met de coronacrisis. Van deze maatregelen zijn er 20 genomen middels een besluit van de burgemeester of van het college. Daarvan zijn er drie bekrachtigd door de gemeenteraad. Van deze 125 maatregelen zijn er 56 te categoriseren als steun of compensatie voor inwoners, instellingen, verenigingen en bedrijven (inclusief zelfstandigen). De overige 69 zijn dat niet.
Het gaat bijvoorbeeld om: • Maatregelen die de gemeente neemt als werkgever en als aanbieder van diensten (mogelijk maken thuiswerken, plaatsen van hoestschermen bij publieksbalies). • Maatregelen om bepaalde vormen van dienstverlening (zoals plaagdierenbestrijding) op te schorten. • Maatregelen die betrekking hebben op door het Rijk opgedragen taken (zoals uitvoering Tozo). • Mededelingen dat de gemeente in overleg is met bepaalde groepen in de samenleving over de invulling van de gedragsadviezen van het RIVM. • Mededelingen dat de gemeente lobbywerk verricht of gaat verrichten om compensatie te krijgen van bepaalde kosten. Tijdlijn
De eerste door de gemeente Tilburg getroffen corona-steunmaatregelen zijn genomen op 20 maart 2020. De situatie waarin de gemeente zich dan bevindt kan, net als in andere
15 De aantallen zijn bij benadering omdat het tellen van maatregelen arbitraire keuzen vergt. Sommige
besluiten bevatten meer dan één maatregel. Soms worden bij besluit eerder genomen maatregelen uitgebreid, aangepast, verlengd of ingetrokken. Soms komt één maatregel onder verschillende namen of omschrijvingen in de verschillende lijsten voor.
85
gemeenten, worden gekenschetst als een echte crisissituatie. Er moeten onder grote tijdsdruk op een groot aantal terreinen maatregelen worden getroffen en besluiten worden genomen, zowel gericht op de volksgezondheid en openbare orde als op het terrein van het sociaal domein, economie, cultuur en sport. Navolgend wordt een tijdlijn op hoofdlijnen geschetst van de door de gemeente Tilburg genomen maatregelen. Crisis
De maanden maart en april 2020 kunnen worden gezien als de ‘echte’ crisismaanden, waarin het college onder grote druk een zeer groot aantal maatregelen heeft genomen, voor een deel te zien als corona-steunmaatregelen in het kader van het voorliggende onderzoek. De crisisperiode ontwikkelde zich als volgt: • Op 27 februari wordt de eerste besmetting geconstateerd in Nederland. • In de periode van 7 tot 12 maart is er sprake van toenemende besmettingen in het Elisabeth TweeSteden-ziekenhuis (ETZ) in Tilburg en het Amphia-ziekenhuis in Breda. • Op 10 maart worden alle grote evenementen in Brabant verboden. • Op 15 maart is er sprake van een ‘lockdown’, waarbij onder meer de horeca moet sluiten. • Op 17 maart treft het kabinet de eerste corona-steunmaatregelen voor ondernemers en bedrijven, waaronder de NOW-maatregel op basis waarvan ondernemers tot 90 procent van de loonkosten vergoed kunnen krijgen. • Op 20 maart neemt de gemeente Tilburg het besluit voor de eerste lokale coronasteunmaatregelen. Dit betreft onder meer ➢ Uitstel van betaling op verzoek voor commerciële en maatschappelijke nietgesubsidieerde gemeentelijke huurders van betaling van huurpenningen, optierente of erfpacht voor drie maanden. ➢ Uitstel van huurbetaling voor huurders van Entrada en Zwarte Zwaan (het gaat om startende ondernemers). ➢ Uitstel van huur van gemeentelijk vastgoed.
➢ Doorbetaling van uren van medewerkers van de Diamant-groep ondanks beperking van de openingstijden van de fietsenstalling waar zij werkzaam zijn. • Op 24 maart volgt een collegebesluit voor onder meer de volgende coronasteunmaatregelen: ➢ Uitstel van betaling van heffingen en belastingen voor ondernemers. ➢ Compensatie van ondernemersfondsen vanwege het wegvallen van de reclamebelastingen op basis waarvan zij regulier inkomsten ontvangen. ➢ Uitbetaling van subsidies voor geannuleerde evenementen indien er kosten zijn gemaakt. ➢ Tijdelijke huurverlaging ten aanzien van de tarieven voor Koepelhal/Wagenmakerij. • Op 25 maart wordt het besluit genomen om zorgaanbieders op het terrein van Wmo en jeugdhulp te blijven doorbetalen, ondanks dat zij vanwege coronabeperkingen de overeengekomen diensten vaak niet kunnen leveren. Eventuele meerkosten vanwege benodigde extra inzet wordt ook vergoed. • Op 27 maart volgende nieuwe maatregelen:
86
➢ Verkorten van de betalingstermijnen voor leveranciers aan de gemeente. ➢ Verstrekking van laptops aan schoolkinderen in minimagezinnen. ➢ Doorbetaling van alfahulpen. ➢ Opvang van dak- en thuislozen op de locaties Cederstraat en Willem II-kazerne. • Op 31 maart besluit de gemeente door kermisexploitanten al betaalde pachtsommen voor kermissen die geen doorgang kunnen vinden als gevolg van corona, te restitueren. • Op 3 april volgt het besluit tot uitstel van betaling voor de reclamebelasting. • Op 10 april besluit het college tot ‘coulance’ wat betreft betalingsafspraken die getroffen zijn met inwoners en bedrijven waarbij onder meer de invorderingsrente wordt verlaagd (van 4 procent naar 0 procent) en er bijvoorbeeld geen deurwaarders worden ingezet. • Op 14 april volgt het besluit om culturele instellingen niet te korten op de subsidie ondanks vanwege corona niet geleverde prestaties. • Eveneens op 14 april besluit het college tot een aanbod aan marktkooplieden en de Stichting Tilburgse Markten om gebruik te maken van de diensten van een via Team Ondernemersadvies en VVV (afdeling Economie & Arbeidsmarkt) ingeschakelde adviseur. • Op 21 april wordt besloten de eigen bijdrage voor de Wmo voor de maanden maart en april te schrappen. • Tot slot volgt op 28 april het besluit tot vrijstelling van precario voor terrassen en uitstallingen.
Als afsluiting in zekere zin van de meest heftige crisisperiode volgt op 1 mei 2020 een raadsbrief met daarin een inventarisatie van tot dan door de gemeente genomen maatregelen16. ‘Herpakken’
In de maanden daarna verschuift de focus van de gemeente geleidelijk van maatregelen gericht op het beperken van de gevolgen van de crisis naar investeringen in informatievoorziening (door middel van onder meer een monitor ‘Tilburg onder Corona’) en maatregelen met het doel om ondernemers in staat te stellen goed in te kunnen spelen op de veranderende omstandigheden. In de periode van mei tot en met juli 2020 worden onder meer de volgende maatregelen genomen: • 13 mei wordt het besluit genomen met de naam ‘verantwoord verplaatsen van verkeer in 1,5 meter-samenleving’. Het richt zich op het verlagen van de maximum snelheid binnen de Ring en korter groen geven voor automobilisten, met als doel om de voetganger en fietsers beter te kunnen faciliteren en zo ook een impuls te genereren voor de ondernemers in de binnenstad. • Op 19 mei volgt een collegebesluit ‘Subsidieverlening ondersteunen ondernemerschap Regio Midden-Brabant tijdens en na corona’. De middelen hiervoor ontvangt de gemeente Tilburg van de provincie Noord-Brabant. De provincie wil hiermee de 16 Gemeente Tilburg, raadsbrief met onderwerp ‘Genomen maatregelen corona’, 1 mei 2020. Voor
bijlage zie: https://tilburg.raadsinformatie.nl/document/8714065/1#search=%22corona%22.
87
informatievoorziening aan ondernemers bevorderen, met inschakeling onder meer van de Stichting Midpoint Brabant. • 1 juni wordt een tijdelijke uitbreiding toegestaan van terrassen, waarbij tegelijkertijd wordt besloten om voor deze uitbreiding geen leges te heffen. • Op 9 juni volgen de volgende besluiten: ➢ Uitstel van eerder voorgenomen aanpassingen aan de gemeentelijke minimaregelingen (met één jaar). ➢ Vrijstelling van door verenigingen te betalen huur voor buitensportaccommodaties die gebruikt worden door jongeren. ➢ Verlaging van de huur van zwembaden door zwemverenigingen. ➢ Ondersteuning van de inrichting van (nood)opvang voor kwetsbare kinderen. • Op 16 juni wordt het collegebesluit ‘Ketensolidariteit Horeca Tilburg’ genomen. Het doel is om tot huurverlaging te komen voor horecaondernemers op het vlak van huurverplichtingen. Voor de gemeente zelf betekent dit dat zes huurders van gemeentelijke ruimte een huurverlaging ontvangen. • Op 23 juni besluit het college om € 1,2 miljoen ter beschikking te stellen in het kader van de door de Rijksoverheid gevraagde matching door gemeenten (en ook provincies) van extra subsidiëring vanuit de landelijke cultuurfondsen voor culturele instellingen die behoren tot de basisinfrastructuur (BIS). In Tilburg betreft dit Podium 013, Theaters Tilburg, De Nieuwe Vorst en het TextielMuseum.
• Eveneens op 23 juni besluit het college dat ondernemers die van start gegaan zijn met behulp van de Bbz langer gebruik kunnen maken van deze voorziening (48 in plaats van 36 maanden) indien zij door de coronacrisis worden geraakt. • Op 6 juli wordt besloten dat leges voor de aanvraag van een evenementenvergunning voor de periode 1 maart tot en met 31 augustus niet wordt geheven en zo nodig wordt terugbetaald. De gemeente mist hierdoor een bedrag van € 30.000 aan inkomsten en moet bovendien € 50.000 al betaalde leges terugbetalen omdat evenementen in de betreffende periode niet door konden gaan. • Op 7 juli 2020 wordt door het college besloten subsidie te verlenen ten behoeve van SKE Fonds Starterslift Investment BV, dat zich richt op het financieel ondersteunen van kansrijke innovatieve startups in de regio Midden- en West-Brabant. Het gaat om een extra bijdrage van € 350.000. • Omdat de kinderopvanginstellingen en de gastouderbranche geraakt zijn door de coronacrisis en extra kosten hebben moeten maken, kan de gemeente Tilburg met van het Rijk hiervoor ontvangen middelen op 14 juli besluiten deze sector te compenseren. Compensatie richt zich verder op de extra kosten die ouders hebben gehad vanwege eigen bijdragen. Informatie-
In de fase van ‘herpakken’, zoals de maanden mei tot en met juli 2020 kunnen worden
voorziening
gekarakteriseerd, investeert de gemeente Tilburg ook in informatievoorziening over de impact van de coronacrisis. In juni wordt de eerste Monitor ‘Tilburg onder Corona’ opgesteld en gepubliceerd. De raad heeft opdracht gegeven de monitor op twee
88
momenten te actualiseren, te weten tegelijk met de hoofdlijnenbrief en de begroting 2021 in november 2020. In de ‘Tweede Monitor Tilburg onder Corona’ van september 2020 is een geactualiseerd beeld opgenomen van de belangrijkste gevolgen van corona voor de Tilburgse samenleving en hoe de gemeente Tilburg de maatschappelijke en financiële impact daarvan beoordeelt. In de tweede monitor wordt ook toegelicht aan welke (mogelijke) handelingsperspectieven de gemeente denkt. De tweede monitor ‘Tilburg onder Corona’ van september 2020 heeft als ondertitel ‘Van crisismaatregelen naar herstel en inspelen op de toekomst’. De monitor bevat verder een overzicht van de tot nu toe door Rijk, provincie en de gemeente Tilburg genomen maatregelen. Normalisatie
Na de zomer wordt de inzet op aanpassing van ondernemers en instellingen aan de
& herstel
nieuwe situatie (in casu de 1,5 meter-economie) gecontinueerd. In deze periode wordt ook gewerkt aan onderdelen voor een herstelagenda. Deze periode wordt op 13 oktober 2020 onderbroken als door het kabinet wordt besloten tot een tweede ‘lockdown’. Hiermee komt een einde aan een periode waarin juist geleidelijk steeds meer versoepelingen van eerder genomen beperkende coronamaatregelen zijn doorgevoerd.
3.2 Aantal corona-steunmaatregelen met uitsplitsing naar categorie De 55 maatregelen die wel beschouwd kunnen worden als steun- of compensatiemaatregelen kunnen worden onderscheiden naar de aard van de steun: • faciliteiten (ruimte maken voor economische activiteiten en voor de inwoners van de stad in een 1,5 m-samenleving); • liquiditeitssteun (leningen, uitstel van betaling voor afnemers, versnelde betaling voor leveranciers etc.); • financiële steun (giften, kwijtschelding e.d.). Daarnaast kan onderscheid worden gemaakt naar de doelgroep waarop de maatregel is gericht: • Generiek: steun voor ondernemers ongeacht de sector waarin ze werken. • Sector: steun voor ondernemers in specifieke sectoren. • Afnemers/leveranciers: steun voor afnemers en/of leveranciers van de gemeente. • Inwoners: steun voor inwoners of instellingen zonder winstoogmerk die inwoners ondersteunen. In tabel B1 zijn de steunmaatregelen van de gemeente Tilburg weergegeven op chronologische volgorde. Als datum is genomen de datum van het collegebesluit of het burgemeesterbesluit. Als een dergelijk besluit er niet is, is de datum genomen die is vermeld in de bijlage bij de raadsbrief van 1 mei of de datum van de monitor waarin de maatregel voor de eerste keer is genoemd. Tabel B.1 Steunmaatregelen van de gemeente Tilburg in chronologische volgorde
89
Bronnen B
Burgemeesterbesluit
C
Collegebesluit
RB
Raadsbesluit
M0
Bijlage bij de raadsbrief van 1 mei
M1
Monitor
M2
Tweede Monitor
M3
Derde Monitor
Steuncategorieën F
Faciliterende maatregel
L
Liquiditeitsondersteuning
G
Financiële maatregel
O
Overige hulp
Doelgroepcategorieën G
Generiek
S
Sector
L/A
Leveranciers/afnemers
I
Individuele bedrijven
B
Inwoners
Nr.
Datum
Maatregel
Bron
Steun
2020 1.
20-3
Doel groep
Beperken openingstijden fietsenstallingen,
M0
G
L/A
M0
L
L/A
M0
L
L/A
doorbetalen uren Diamant-groep 2.
20-3
Uitstel huurbetaling voor commerciële en maatschappelijke niet-gesubsidieerde gemeentelijke huurders
3.
20-3
Uitstel huurbetaling voor huurders Entrada en Zwarte Zwaan (startende ondernemingen)
4.
20-3
Uitstel huur gemeentelijk vastgoed
M1
L
L/A
5.
24-3
Uitbetaling subsidies voor geannuleerde
C
G
S
evenementen, voor zover kosten gemaakt 6.
24-3
Uitstel betaling toeristenbelasting
C
L
G
7.
25-3
Doorbetalen zorgaanbieders Jeugdhulp en Wmo
M0
G
L/A
8.
27-3
Gratis annuleren huurreserveringen
M0
G
L/A
M0
G
B
M0
G
L/A
sportaccommodaties 9.
27-3
Verstrekking laptops aan schoolkinderen uit minimagezinnen
10.
27-3
Doorbetalen alfa-hulpen voor uren die door de klant zijn afgezegd
90
11.
27-3
Verstrekken voorschotten TOZO
M0
L
G
12.
27-3
Betalingsverplichting reclamebelasting en BIZ
M0
L
G
13.
27-3
Verkorten betalingstermijnen leveranciers
M0
L
L/A
14.
27-3
Opvang dak- en thuislozen Cederstraat en Willem
M0
F
B
M0
G
L/A
M0
G
B
M0
L
L/A
M0
G
S
M0
F/G
S
uitstellen tot 1-10-2020
II kazerne 15.
31-3
Restituties pachtsommen geannuleerde kermissen
16.
3-4
Verruiming regelgeving PGBs Wlz, Wmo, Jeugdwet en deel Zvw
17.
3-4
Uitstel van betaling voor exploitanten reclameobjecten
18.
10-4
19.
10-4
Culturele instellingen: over 2020 niet korten op subsidies wegens niet-geleverde prestaties Ondersteunen stichting Tilburgse markten met advies en vergoeding inkomstenderving
20.
10-4
Coulance betalingsafspraken
M0
L
G
21.
14-4
Toestaan neerzetten bord voor ijssalon drive thru
C
F
I
22.
14-4
Toestaan realisatie ijssalon drive thru
C
F
I
23.
21-4
Geen eigen bijdragen Wmo in mrt en apr
M0
G
B
24.
28-4
Vrijstelling precario voor terrassen, uitstallingen
RB
G
S
e.d. (raadsbesluit 25-5-2020) 25.
28-4
Uitstel betaling precario
C
L
G
26.
13-5
"Verantwoord verplaatsen" verkeer in 1,5 meter
M1
F
G
C
G
G
RB
G
S
samenleving 27.
19-5
Subsidie Midpoint (doorsluizen geld van de provincie)
28.
26-5
Tweede wijziging legesverordening: geen leges vergunningen voor terrasuitbreidingen (raadsbesluit 25-5-2020)
29.
1-6
Tijdelijke uitbreiding terrassen tot 31-10-2020
B
F
S
30.
9-6
Uitstel aanpassing minimaregelingen tot na
M1
G
0
M1
G
L/A
M1
G
L/A
M1
G
0
2020 31.
9-6
Vrijstelling huur buitensportaccommodaties voor jeugd tot 1-8
32.
9-6
33.
9-6
Verlaging huur zwemverenigingen met 50 procent tot 1 augustus Ondersteuning inrichting (nood)opvang kwetsbare kinderen
34.
9-6
Ondersteuning HBO
M1
NB
0
35.
9-6
Plaatsen van extra afvalbakken tegen zwerfafval
M1
O
B
91
36.
9-6
Vaker legen van wijkverzamelcontainers glas,
M1
O
B
RB
G
L/A
textiel en plastic/metaal/drankverpakkingen 37.
16-6
Regeling leges evenementen en kosten tapvergunning (raadsbesluit 6-7-2020)
38.
16-6
Convenant ketensolidariteit horeca Tilburg
C
F
L/A
39.
23-6
Tijdelijke hardheidsclausule Bbz
C
G
G
40.
23-6
Verhoging bijdrage aan steunpakket cultuur
C
G
S
C
L
G
C
F
S
M1
F
G
C
L
G
C
G
S
M2
F
S
M2
F
G
C
G
L/A
M2
G
G
M2
G
S
M2
O
B
M2
G
S
BrabantStad/ Tilburg tot € 1,2 miljoen 41.
23-6
Verlenging uitstel betaling heffingen voor ondernemers
42.
23-6
Tijdelijk mogelijk maken van overkappingen op terrassen bij horeca-inrichtingen middels een tijdelijke omgevingsvergunning
43.
juni
Crisisplan Binnenstad i.s.m. BMT, BIZ, Citymarketing en Ondernemersfonds Tilburg
44.
7-7
Starterslift Overbruggingslening beschikbaar voor ondernemers
45.
14-7
46.
1-9
Compensatie gemaakte kosten kinderopvang en gastouders Versneld beoordelingsproces voor tijdelijke initiatieven en evenementen
47.
1-9
Snel meedenken om initiatieven ondernemers mogelijk te maken
48.
1-9
Tijdelijke verlaging huurtarieven Koepelhal/Wagenmakerij
49.
1-9
Gedeeltelijke compensatie ondernemersfondsen voor tegenvallende inkomsten
50.
1-9
Extra steun van maximaal € 1,2 miljoen voor 013, Theaters Tilburg, De Nieuwe Vorst en het Textielmuseum
51.
1-9
Bijplaatsingen hotspotlocaties ook op zaterdag en zondag opruimen
52.
1-9
Soepel omgaan met prestatieafspraken dorpsen wijkaccommodaties
53.
22-9
Terrasoverkappingen in winterperiode
C
F
S
54.
22-9
Terrasuitbreidingen in winterperiode
B
F
S
55.
13-10
Vaker schoonmaken openbare toiletten
M3
O
B
56.
13-10
Tijdelijk inrijdverbod autoverkeer Piushaven en
M3
F
S
C
G
L/A
fietsverkeer Korte Heuvel tbv terrassen 57.
27-10
Coulance-regeling sport
92
58.
23-11
Wijziging verordening leges en precario in
RB
G
G
RB
G
G
verband met winterterrassen 59.
23-11
Vijfde wijziging legesverordening, waardoor leges niet geheven worden in geval een vergunning wordt aangevraagd voor de tijdelijke uitbreiding en/of overkapping van een terras (1-11-2020 t/m 31-12-2020)
93
4 Informatiepositie en rol van de gemeenteraad 4.1 Betrokkenheid van de raad Van fysiek naar De coronacrisis heeft het functioneren van de gemeentelijke democratie ernstig digitaal overleg bemoeilijkt. Op 9 maart 2020 is nog een reguliere fysieke vergadering gehouden van de gemeenteraad. Daarna stonden de geldende regels het functioneren van de gemeenteraad in de weg. Fysieke vergaderingen waren een vereiste voor het nemen van rechtsgeldige besluiten, maar fysieke vergaderingen waren onmogelijk binnen de noodverordeningen van de Veiligheidsregio. Dit probleem is opgelost met de spoedwet digitale besluitvorming die op 7 april 2020 door de Eerste Kamer is aangenomen. Kort voordat de spoedwet van kracht is geworden hebben nog wel twee raadsvergaderingen plaatsgevonden. • Op vrijdag 3 april 2020 is een raadsvergadering uitgeschreven waarbij alleen de burgemeester en de griffier aanwezig waren. • Nadat daar was geconstateerd dat onvoldoende raadsleden waren verschenen om de raadsvergadering te kunnen beginnen, heeft de burgemeester een nieuwe vergadering uitgeschreven voor maandag 6 april. Bij deze vergadering hoefde het quorum niet aanwezig te zijn en kon een beperkt aantal raadsleden besluiten nemen. Op deze vergadering waren alle partijen door één raadslid vertegenwoordigd.
De grootste partij van de Tilburgse raad, oppositiepartij Lijst Smolders Tilburg, heeft tegen deze werkwijze ernstig bezwaar gemaakt in een open brief met als titel: ‘ONWETTIG handelen kan grote consequenties hebben!!’. De vergadering is echter doorgegaan en er heeft besluitvorming plaatsgevonden. In de vergadering zijn geen corona-gerelateerde besluiten aan de orde geweest. Verder hebben er in de maand april geen raadsvergaderingen plaatsgevonden. Van infomeren Op 1 mei 2020 heeft het college een brief aan de gemeenteraad 17 gestuurd met de tot naar actiever
17 april genomen maatregelen, die op 18 mei is besproken in een informatiedebat van de
betrekken
gemeenteraad. Deze brief markeert voor de gemeente Tilburg de overgang van een crisisaanpak (branden blussen) naar een meer systematische, integrale benadering van het gemeentelijke beleid, waarbij de raad ook actiever wordt betrokken. Per saldo kan worden gesteld dat de raad het college in de eerste fase van de coronacrisis (de maanden maart en april 2020) de ruimte gegeven om de crisis te bestrijden. De aandacht heeft in die maanden vooral gelegen bij de “witte kolom” van artsen en verpleegkundigen die in de frontlinie opereerden in de strijd tegen het virus. Toch zijn er ook 24 maatregelen genomen die kunnen worden gekarakteriseerd als steunmaatregelen. 17 Gemeente Tilburg, raadsbrief met onderwerp ‘Genomen maatregelen corona’, 1 mei 2020. Voor
bijlage zie: https://tilburg.raadsinformatie.nl/document/8714065/1#search=%22corona%22..
94
Vijf daarvan zijn vastgelegd als collegebesluiten, de overige besluiten zijn meegenomen in de bijlage bij de raadsbrief van 1 mei. De 24 maatregelen zijn als volgt onder te verdelen: • Vier maatregelen waren gericht op inwoners. Dat zijn de extra opvang voor dak- en thuislozen, het beschikbaar stellen van laptops voor minima, het kwijtschelden van de eigen bijdragen Wmo in maart en april 2020 en een verruiming van de regels voor PGB’s. • Negen maatregelen hebben betrekking op directe financiële steun, zoals het doorbetalen van leveranciers en subsidieontvangers die door de coronamaatregelen niet konden leveren, de vrijstellingen van de precariobelasting en het gratis annuleren van huurreserveringen van sportaccommodaties. • Negen maatregelen hebben betrekking op liquiditeitssteun, zoals uitstel van huurbetaling uitstel van heffingen, uitstel van betaling voor afnemers, sneller betalen leveranciers en het verstrekken van voorschotten op de TOZO-uitkeringen. • Twee maatregelen hebben betrekking op het faciliteren van economische activiteiten. Dat zijn collegebesluiten die ondernemers toestaan om drive thru ijsverkoop te realiseren. Waardering
Bij het informatiedebat over de maatregelen op 18 mei 2020 is het college door de
én kritiek
coalitiepartijen gecomplimenteerd met het optreden gedurende de crisis. De oppositie was daarentegen van mening dat het college de coronacrisis had aangegrepen om besluiten te nemen buiten de raad om, en nu ten onrechte volhardde in beperkende maatregelen voor het bedrijfsleven terwijl de crisis al voorbij was. De aandacht van de oppositie concentreerde zich op een besluit dat door het college genomen was op 13 mei 2020, en dat dus nog niet in de bijlage van de raadsbrief was opgenomen, namelijk het project "verantwoord verplaatsen" over het verkeer in de 1,5 meter samenleving. Belangrijke elementen van dit besluit, namelijk het instellen van een 30 km/uur-zone voor auto’s binnen de Ring en het aanpassen van de regeling van de stoplichten om voetgangers en fietsers langer en auto’s korter groen te geven, konden niet rekenen op steun van de oppositie. Ook het feit dat raadsleden dit besluit uit de krant hadden moeten vernemen werd niet op prijs gesteld. Er wordt een groot aantal vragen gesteld die door het college schriftelijk zijn beantwoord. Op 25 mei 2020 is de gemeenteraad opnieuw digitaal bijeengekomen om te spreken over uitbreiding van de terrassen en over collegevoorstellen voor een vrijstelling van precario voor uitstallingen en terrassen en voor een vrijstelling van leges voor vergunningen voor terrasuitbreidingen.
In die vergadering is door alle in de raad vertegenwoordigde fracties een motie ingebracht, die vervolgens unaniem aanvaard is, waarin wordt uitgesproken dat: • het Tilburgse college/crisisteam vanaf begin maart snel en accuraat maatregelen heeft genomen om de crisis te bestrijden;
95
• de raadsleden, die verantwoordelijkheid dragen als volksvertegenwoordigers (…), tijdens de eerste periode van de crisis noodgedwongen in de schaduw zijn komen te staan. • en waarin het college wordt opgeroepen om met de raad periodiek, waar mogelijk elke 14 dagen, in gesprek te gaan over de gevolgen en effecten van de coronacrisis, zodat de raad de noodzakelijke besluiten kan nemen over lokale maatregelen die nodig zijn. Tussenbalans
Op 9 juni 2020 stuurt het college de Tussenbalans van het bestuursakkoord 2018-2022 naar de gemeenteraad, tezamen met de Monitor “Tilburg onder corona”. Deze monitor geeft een overzicht van de maatregelen die genomen zijn in verband met de coronacrisis. Het college stelt de raad voor om te besluiten: • De Monitor Tilburg onder Corona vast te stellen als meetinstrument op basis waarvan het college voorstellen aan de raad doet voor incidentele intensiveringen gericht op effecten van corona. • Het college de opdracht te geven tegelijk met de hoofdlijnenbrief én begroting 2021 en medio november 2020 een geactualiseerde monitor Tilburg onder corona aan te bieden en indien nodig daarbij aanvullende (financiële) maatregelen ter besluitvorming voor te leggen. • De volgende stappen te doorlopen waar het gaat om corona maatregelen: a) Lobby richting Rijk en provincie dat zij de kosten zoveel als mogelijk compenseren. b) Een eventueel nadelig saldo op de Rijkscompensatie van corona ten laste van de algemene Reserve te brengen. c) Aanvullende (financiële) lokale steunmaatregelen corona zoveel als mogelijk op te vangen binnen de bestaande budgetten en waar dat niet mogelijk is, een raadsvoorstel aan te bieden waarbij het benodigde budget ten laste van de Algemene Reserve wordt gebracht.
d) Indien de algemene reserve onder de onderbandbreedte komt, deze aan te vullen vanuit de bestemmingsreserve verkoop Essent. Het raadsvoorstel is op 29 juni besproken in een raadsinformatiesessie met op de agenda ‘Tussenbalans en Tilburg onder corona’ en ingebracht voor besluitvorming in het overleg van 6 juli 2020.
4.2 Beeld van raadsleden over hun rol en betrokkenheid Om inzicht te krijgen in hoe de raadsleden aankijken tegen de wijze waarop zij geïnformeerd zijn over corona en in het bijzonder de corona-steunmaatregelen en hoe zij daarbij betrokken zijn geweest, is in januari 2021 een informele sessie georganiseerd waaraan door de meeste fracties in de raad is deelgenomen. Deze sessie heeft onder meer de volgende beelden opgeleverd: • De ontvangen informatie en betrokkenheid bij de besluitvorming van de raad wordt uiteenlopend gewaardeerd. • Het samenspel tussen college, raad en ambtelijke organisatie is door de meeste
96
•
•
•
•
fracties als positief ervaren. Er is door het college geïnvesteerd in adequate informatievoorziening ten behoeve van de raad. Er is veel en frequent gecommuniceerd met behulp van raads(informatie)brieven. De raadsfracties in Tilburg hebben zich relatief bescheiden opgesteld wat betreft het indienen van vragen bij het college. Het algehele gevoel was dat het college ook ruimte moest krijgen om zijn rol te kunnen vervullen, zeker in de eerste maanden van crisis. Wat de betrokkenheid bij de besluitvorming betreft, is het beeld dat de raad in de eerste maanden vooral achteraf geïnformeerd werd. Richting zomer 2020 veranderde dit geleidelijk en werd de reguliere vergaderorde hersteld. Op 25 mei 2020 is over de betrokkenheid van de raad een motie met unanieme stemmen aangenomen (zie paragraaf 4.1 voor inhoudelijke toelichting).
In de periode van maart 2020 tot heden zijn er door de verschillende fracties in de Tilburgse gemeenteraad vragen gesteld aan het college op het terrein van corona en met name corona-steunmaatregelen. Een niet uitputtende inventarisatie heeft onder meer vragen over de volgende onderwerpen opgeleverd: Datum
Toelichting op onderwerp van raadsvragen
10 april
Doorbetalen van terrasvergunning
17 april
Precario
28 april
Groothandels- en spoorpark Verband luchtkwaliteit en coronadoden
30 april
Voucherregeling financiële analyses Culturele ondernemers
4 mei
Crisistegoed Milieustraat Corona, kunst en cultuur Geef horeca de ruimte Zomerscholen voor Tilburgse leerlingen
20 mei
Afstemming tussen onderwijs en kinderopvang Gevolgen TOP-week Eeuwige grafrust (islamitisch begraven)
25 mei
Mondkapjes Afval Vertraging TOZO-uitkering Noodfonds
26 mei
Verkeersmaatregelen Mobiliteitsagenda
28 mei
Bijstand Uitstallingen
97
Arbeidsmigranten 2 juni
Kwetsbare jeugd en gezinnen
8 juni
Arbeidsmigranten en corona
22 september
57 vragen naar aanleiding van de Hoofdlijnenbrief en de Monitor Tilburg onder corona.
De raadsfracties hebben daarnaast gebruik gemaakt van de mogelijkheid om vragen ex artikel 40 te stellen (schriftelijke vragen die door het college afgehandeld worden en schriftelijk worden beantwoord). De Tilburgse raad heeft zich op dit vlak terughoudend opgesteld, gelet op het aantal ex artikel 40 raadsvragen. Bovendien zijn deze ex artikel 40vragen ook niet gesteld vanaf het begin van de coronacrisis maar vanaf eind juni 2020. Het navolgende overzicht bevat een mogelijk niet compleet overzicht van gestelde raadsvragen: Datum
Toelichting op onderwerp van raadsvragen
30 juni
Ondersteun ondernemers bij het indienen van aanvragen voor coronasteun
15 september
Tweede steunpakket corona
15 oktober
Openstelling stadswinkels
9 december
Coronasteun voor musea
10 december
Vervolgvragen over tweede steunpakket
16 december
Schuldhulpverlening aan ondernemers
21 december 2020
Tweede lockdown en het onderwijs
13 januari 2021
Besmettingsgevaar en maatregelen in en rondom supermarkten
24 januari
Rellen en vernielingen in de stad n.a.v. corona-lockdown en avondklok
98
5 Meegewogen belangen en risico’s & gemaakte afwegingen Onderdeel van het voorliggende onderzoek is om in beeld te brengen op basis waarvan afwegingen en beslissingen zijn genomen inzake corona-steunmaatregelen in de gemeente waarop het onderzoek zich richt. Met name wordt in beeld gebracht: • Of daarbij risico’s zijn onderkend wat betreft de invloed op toekomstige beleidskeuzes. • Of daarvoor passende maatregelen zijn getroffen. • Welke belangen genomen zijn bij genomen of op dat moment te nemen coronasteunmaatregelen en door wie deze zijn afgewogen? Deze aspecten worden navolgend in beeld gebracht.
5.1 Omgaan met (financiële) risico’s Handelwijze
De gemeenteraad heeft op 6 juli 2020 besloten dat de monitor ‘Tilburg onder Corona’
dekking kosten het meetinstrument is op basis waarvan het college voorstellen doet aan de raad voor incidentele intensiveringen gericht op de effecten van corona. Het is daarom van belang dat de monitor periodiek en voldoende frequent verschijnt. De raad besluit verder, zoals toegelicht in paragraaf 4.1, dat de gemeente eerst nastreeft uitgaven gecompenseerd te krijgen van het Rijk en de provincie, dat een eventueel nadelig saldo op de Rijkscompensatie ten laste van de Algemene Reserve van de gemeente wordt gebracht en aanvullende (financiële) steunmaatregelen zoveel als mogelijk op te vangen binnen bestaande budgetten. Als dat niet voldoende soelaas biedt, wordt een raadsvoorstel voorgelegd om het benodigde budget ten laste te brengen van de Algemene Reserves. Beslisboom
In een raadsvoorstel d.d. 6 november 2020 wordt gerefereerd aan deze handelwijze bij het vinden van dekking voor coronamaatregelen, aansluitend bij het raadsbesluit ‘Tussenbalans en monitor Tilburg onder corona’ en raadsbesluit ‘Tussenrapportage 2020’. Het college merkt in het raadsvoorstel18 op dat “uit signalen blijkt dat het proces en de bijbehorende financiële verwerkingswijze niet voor iedereen voldoende helder zijn”. Het college heeft daarom een beslisboom en stroomschema opgesteld. Daarnaast wordt voorgesteld de financiële bevoegdheden van het college te verruimen om zo sneller maatregelen te kunnen treffen. Het voorstel dat wordt voorgelegd aan de raad luidt als volgt: • “De beslisboom voor het bestuurlijk besluitvormingsproces en de financiële verwerkingswijze bij besluitvorming over Corona maatregelen vast te stellen en daarmee tevens het college de beslissingsbevoegd te geven tot een bedrag van €
18 Gemeente Tilburg, Raadsvoorstel ‘Besluitvormingsproces en verwerking Corona maatregelen’, raad 2020_1060
definitief A, ingebracht voor raadsoverleg van 14 december 2020.
99